Minder hbo-studenten, internationals nodig voor techniek en zorg

Het aantal buitenlandse studenten blijft nog altijd toenemen. Toch telt het Nederlandse hoger onderwijs in het jaar 2030 zo’n 42 duizend studenten minder dan het ministerie eerder verwachtte. Met name het hbo gaat dit voelen.

Dat blijkt uit de nieuwe ramingen van het ministerie waarop de financiering van het onderwijs is afgestemd. Als deze voorspellingen uitkomen, groeit het aantal buitenlandse hbo-studenten van 42.000 nu naar 45.000 in het jaar 2030. Dat is vooral te danken aan de studenten van buiten Europa. De hogescholen zullen echter flink krimpen. Het totale aantal hbo-studenten gaat afnemen van 460.000 nu naar 409.500 in het jaar 2030.

Dat zijn er 23.500 minder dan vorig jaar werd voorspeld. De krimp treft vooral de voltijdsbacheloropleidingen. De andere takken van het hbo (masters en tweejarige ad-opleidingen) blijven wel groeien.

“Er zijn de afgelopen decennia minder kinderen in Nederland geboren”, legt het ministerie uit. De daling van het aantal leerlingen treft inmiddels het mbo en voortgezet onderwijs. Straks zijn de gevolgen ook voelbaar in het hoger onderwijs. 

Fontys
Nou ja, straks. Bij Fontys en veel andere hogescholen is dat nu al het geval. Want vooral in het zuidoosten van het land zijn de demografische effecten nu al zichtbaar.  Met spanning wordt daarom uitgekeken naar de cijfers van 1 mei, de officiële aanmelddeadline bij de hogescholen. Die cijfers worden ergens in deze maand bekend.

Al zeggen die ook niet alles: aanmeldingen zijn nog geen inschrijvingen. Pas in het najaar zal blijken of de studenten die zich voor een bepaalde studie bij een instelling hebben aangemeld ook daadwerkelijk zijn ingeschreven en de rekening hebben voldaan.  

Klapper
Het aantal aanmeldingen/inschrijvingen van het lopende studiejaar bij Fontys was een jaar geleden nog een behoorlijke klapper. In negatieve zin dan. Nooit eerder zag Fontys zo'n afname. Daarmee liep de instelling vermoedelijk vooruit op de rest van de ‘troepen’. Verwacht wordt dat andere hogescholen dit jaar eenzelfde negatieve trend inzetten. 

Toch zag Ronald Philipsen, directeur marketing, communicatie & PR van Fontys, ook een lichtpuntje. “Het aantal aanmeldingen en inschrijvingen voor studiejaar 2023/2024 was in absolute cijfers inderdaad een flink stuk lager. Maar qua marktaandeel deden we het beter dan onze concullega's Avans en HAN. De verwachting is dat dit ook voor dit jaar zo zal zijn.”

“Kijk, wat je ziet is dat de taart gewoon een stuk kleiner is geworden en nog kleiner zal worden. Dat heeft puur met demografische ontwikkelingen te maken en daar hebben wij geen invloed op. Maar wat je wel probeert te doen is een zo groot mogelijk stuk van die taart mee te pikken. Zodat je marktaandeel minimaal hetzelfde blijft, of liever nog groeit", aldus Philipsen. 

De weg daarnaar toe is ook al uitgestippeld. Want zoals de ramingen al aantonen zijn het met name de voltijdsbachelors die minder worden. “Daarom is binnen de Fontysstrategie al gekozen voor het verder doorontwikkelen van de portfolio. Daarbij richten we onze pijlen vooral op een leven lang leren, op de AD's en op de Masters. En uiteraard via Studiesucces op het behouden van de studenten die je binnenkrijgt.”

Meer buitenlanders naar uni's
Vooral de universiteiten trekken meer internationale studenten aan, zo voorzien de Haagse ambtenaren. Het aantal Europese studenten neemt toe van 66.000 in 2023 naar 86.000 in 2030. Voor studenten van buiten Europa gaat het van 25.800 naar 33.500.

In het wetenschappelijk onderwijs gaat het om een bijstelling van 18.600 studenten. De universiteiten groeien nog wel, maar niet zo hard als eerder gedacht. Als de voorspellingen deze keer raak zijn, komen er slechts enkele duizenden studenten bij.

Het ministerie moest de ramingen onder meer bijstellen doordat Nederlandse jongeren vaker een tussenjaar nemen dan voorheen. 

Die trend begon toen de nieuwe basisbeurs aan de horizon verscheen: jongeren namen een tussenjaar na de middelbare school om maximaal van de beurs te kunnen profiteren. Een jaar later lijkt het tussenjaar nog steeds populair, zodat er opnieuw minder eerstejaars studenten zijn.

Een andere reden voor de bijstelling is dat de ambtenaren hun ‘kristallen bol’ hebben veranderd. De methode is aangepast. Als het goed is, heeft het ministerie nu meer zicht op de verschillende groepen studenten van binnen en buiten Europa. 

Politiek
PVV, NSC, VVD en BBB onderhandelen over het vormen van een nieuw kabinet. De ‘referentieramingen’ houden geen rekening met eventuele drastische maatregelen om de internationalisering te stuiten, bijvoorbeeld door het bacheloronderwijs weer vrijwel helemaal Nederlandstalig te maken.

De internationalisering is een gevoelig onderwerp op het Binnenhof. Maar tegelijkertijd schreeuwt Brainport om geschoolde arbeidskrachten, ongeacht de nationaliteit die in hun paspoort staat. De vraag naar personeel in met name de technische en IT-hoek dreigt immers vele malen groter te worden dan het aanbod in deze regio. “Dat klopt. Het is een tegengestelde dynamiek tussen de politieke wensen enerzijds en de vraag van het werkveld anderzijds”, stelt Fontys-directeur Philipsen. 

“Aan die vraag zal in Brainport maar ook in Venlo nooit voldaan kunnen worden met uitsluitend Nederlandse gediplomeerden. Dat geldt voor de techniek, maar ook voor de zorg. Het is niet alleen de politiek die het ingewikkeld maakt, we hebben ook nog eens te maken met een woningtekort.”

Dus gaat Fontys verder met het actief werven van studenten in het buitenland? “Ja, waar het om techniek en zorg gaat, de tekortsectoren, blijven we dat doen.”