Later naar school gaan: meer slaap en betere prestaties

Scholen, van welke aard dan ook, beginnen in Nederland al sinds mensenheugenis ongeveer op hetzelfde tijdstip. Ergens tussen acht en negen in de ochtend. Niet doen, schrijft Fontysdocent Erdinç Saçan in onderstaand opiniestuk. Er is heel veel winst te behalen als scholieren en studenten wat later mogen beginnen.

Het is een discussie die al jaren speelt: moeten scholen later beginnen? Vanuit mijn ervaring als docent bij Fontys ICT zie ik hoe waardevol het kan zijn om studenten meer tijd in de ochtend te geven. Bij onze hogerejaars beginnen we vaak al wat later in de ochtend, tussen negen uur en half tien. Dat bevalt goed. 

Blijkbaar is het zelfs beter als ze starten om kwart voor tien: waarom zouden niet alle scholen op dat tijdstip beginnen? Het zou niet alleen prettig zijn voor tieners, maar ook voor docenten die dan meer ruimte hebben om hun ochtend effectief in te delen: kinderen rustig naar school brengen, e-mails wegwerken en daarna met frisse energie aan de slag met hun studenten.

De wetenschappelijke onderbouwing voor een latere starttijd is overtuigend. Zo blijkt uit onderzoek dat jongeren gemiddeld 34 minuten langer slapen als scholen bijna een uur later beginnen. Dit extra slaapje is niet alleen een kwestie van comfort, maar heeft ook meetbare voordelen. Studenten blijven ’s avonds niet langer op, maar slapen daadwerkelijk meer en synchroniseren beter met hun natuurlijke slaap-waakritme. Dat heeft een positief effect op zowel hun gezondheid als hun prestaties.

Het slaap-waakritme van tieners verandert tijdens de adolescentie. Het slaaphormoon melatonine wordt later op de avond afgegeven, waardoor tieners niet vroeg in slaap kunnen vallen, zelfs als ze dat zouden willen. Dit maakt het biologisch onmogelijk voor hen om fris en alert te zijn om half acht ’s ochtends, wat vergelijkbaar is volwassenen vragen om half zes al op hun scherpst te zijn (uitzonderingen daargelaten)

Dit chronische slaapgebrek heeft serieuze gevolgen. Uit onderzoek van het Boston Children’s Hospital en Tulane University blijkt dat tieners met slaapgebrek meer moeite hebben met zelfregulatie. Dit beïnvloedt hun vermogen om emoties en gedrag te beheersen, wat kan leiden tot slechtere schoolresultaten, stemmingsstoornissen en zelfs depressies.

Betere resultaten bij latere starttijden
Scholen die experimenteren met latere starttijden zien significante verbeteringen. Zo werd in Seattle de starttijd op een aantal middelbare scholen verschoven van tien voor acht naar kwart voor negen. De resultaten waren indrukwekkend: leerlingen sliepen gemiddeld 34 minuten langer, hun cijfers stegen met 4,5 procent, en er waren minder ziekmeldingen en laatkomers.

Daarnaast draagt een betere nachtrust bij aan het verminderen van gezondheidsproblemen zoals obesitas en mentale klachten. Bovendien blijkt uit ander onderzoek dat latere starttijden leiden tot minder gebruik van alcohol en drugs onder jongeren.

Hoewel er logistieke uitdagingen zijn, denk aan aanpassingen in roosters, wegen de voordelen zwaarder. Minder volle bussen en treinen in de vroege ochtend zouden zelfs een prettige bijkomstigheid zijn. Niet alleen verbetert een latere start de leeromgeving voor jongeren, maar ook hun algehele welzijn en toekomstperspectieven. Tieners hebben recht op een schooltijd die aansluit bij hun biologische behoeften, niet eentje die hen dwingt tegen hun natuur in te handelen.

Het is tijd dat we serieus nadenken over deze verandering. Bij Fontys ICT zien we dagelijks hoe een iets latere start zorgt voor beter functionerende studenten én docenten. Stel je voor wat het effect zou zijn op middelbare scholen als we luisteren naar wat de wetenschap ons al jaren vertelt: laat jongeren uitslapen, en zie ze floreren.

Bronnen:
https://scientias.nl/wetenschappers-roepen-op-tot-latere-starttijd-van-middelbare-scholen-het-eerste-uur-zou-pas-om-kwart-voor-tien-moeten-beginnen
https://www.jmouders.nl/middelbare-scholen-later-beginnen/
https://www.eoswetenschap.eu/gezondheid/tieners-slapen-meer-als-school-later-start

Erdinç Saçan is docent bij Fontys ICT en is onder meer AI-expert en columnist voor Bron