Kritisch leren omgaan met misinformatie over anticonceptie
TikTok, Instagram en YouTube zijn voor veel jongeren dé informatiebron over anticonceptie. Bronnen die overtuigend klinken, maar zelden gebaseerd zijn op feiten. En dus moeten we jongeren leren hier met een kritische blik naar te kijken, vindt Fontysstudent Anouk Vossen.
De beeldvorming van jongeren wordt veelal bepaald door social media, maar dat is ook de plek waar veel onbetrouwbare informatie rondgaat. Ook over anticonceptie. Anouk, ACE-student Trend Research & Concept Creation in Lifestyle, besloot van dit actuele en in haar ogen urgente thema haar afstudeerproject te maken. Want zij ziet hoe influencers onvolledige, onjuiste of sturende informatie over voorbehoedsmiddelen verspreiden.
“Er zijn er bij die het helemaal niet uitmaakt wat ze verspreiden. Die doen het alleen voor de clicks en views, of ze weten het zelf niet zo goed en vertellen maar wat.”
Negatieve verhalen
Zorgelijk vindt Anouk, zeker omdat ze jongeren vaak desinformatie voorschotelen of onbetrouwbare anticonceptiemethoden promoten. Met name de negatieve verhalen over de pil en de hormonen die daar inzitten missen veel nuance, zegt ze.
“Als iemand een slechte ervaring heeft met de pil, betekent het niet dat dat voor iedereen geldt. Maar als hier een dramatisch verhaal van wordt gemaakt - en dat scoort natuurlijk - waarin tien anderen die wel positief zijn niet worden meegenomen, dan raakt de beeldvorming nogal uit balans.”
Minder betrouwbaar
Daardoor kiezen sommige vrouwen ervoor om te stoppen met de pil en over te gaan op natuurlijke anticonceptie. Een methode waarbij je op basis van lichaamstemperatuur achterhaalt wanneer je vruchtbaar bent of niet. En dat is vaak minder betrouwbaar.
Anouk: “Je moet hierbij heel precies en nauwkeurig zijn. Maar meer dan de helft van de vrouwen voert dat verkeerd uit. Je moet dus wel goed voorgelicht worden, anders is de kans om ongewenst zwanger te raken veel groter.”
Maar juist aan goede voorlichting ontbreekt het vaak op social media. Het algoritme tegengaan door dan zelf maar betrouwbare informatie te plaatsen, daar begint Anouk niet aan. “Daar is het veel te veel voor, dan ben je alleen maar brandjes aan het blussen.”
En dus besloot ze het anders aan te pakken. Dinsdag presenteerde ze de uitkomsten van haar afstudeerproces midden op het terrein van campus Stappegoor. Terwijl de andere studenten binnen hun presentaties gaven, gaf Anouk buiten naast een grote opblaasbare baarmoeder tekst en uitleg over haar aanpak en liet ze met een expositie in een bus zien waar ze op uit is gekomen.
Goede fundering
Om ervoor te zorgen dat jongeren op een eerlijke manier voorgelicht worden over anticonceptie en een weloverwogen keuze kunnen maken, moet je er volgens Anouk op tijd bij zijn. En dus richtte ze zich met haar afstudeerproject op jongeren tussen de vijftien en achttien jaar.
“Je moet een huis bouwen op een goede fundering. Met volledige en betrouwbare informatie op school geef je jongeren een goede basis, waarmee ze vervolgens op social media veel kritischer kunnen kijken naar wat ze daar zien.”
Om jongeren die stevige basis te bieden en ze beter voor te bereiden om met desinformatie om te gaan, besloot ze de hulp in te schakelen van Rutgers, het kenniscentrum voor seksualiteit. Daar lag al veel wetenschappelijk onderbouwde onderzoeksinformatie over dit onderwerp voor haar klaar. Want ook bij hen staat het probleem van desinformatie hierover hoog op de agenda.
Vervolgens klopte Anouk aan bij uitgeverij Noordhoff om daar het lesmateriaal over seksuele voorlichting door te lichten. Dat bleek geen overbodige luxe. “In de lesmethodes bleek dat er echt wel dingen te verbeteren waren. Niet alles klopte helemaal of was niet volledig. Er zijn bijvoorbeeld echt wel meer keuzes dan alleen de pil en een condoom.”
De boeken voor het nieuwe schooljaar zijn inmiddels al gedrukt. Maar voor de volgende editie heeft de uitgever Anouk uitgenodigd om samen met Rutgers te kijken welke aanpassingen er nodig zijn.
Gedeelde verantwoordelijkheid
Ook vroeg Anouk voor haar onderzoek input van de leerlingen zelf. En niet alleen van de meisjes, ook de jongens. Want anticonceptie is een gedeelde verantwoordelijkheid voor mannen én vrouwen, vindt ze, en dus moet je iedereen erbij betrekken. “Toen ik op de basisschool in groep zeven zat, gingen de jongens voetballen en kregen de meiden les over menstruatie.”
Dat is echt verleden tijd wat Anouk betreft. “Als je vriendin vergeetachtig is, dan kun je haar best helpen herinneren dat ze de pil slikt en ook jij kan als man een condoom meenemen als je op stap gaat. Dat is geen verantwoordelijkheid die alleen bij vrouwen ligt.”
En dus schoven zowel jongens als meisjes aan om mee na te denken over geschikt lesmateriaal dat hun mediawijsheid vergroot. Het werd uiteraard een spel. Een soort wie is de mol, maar dan met als missie om erachter te komen wie de misinformatie verspreidt.