Kritisch denken en AI
Wat zou de impact zijn van het veelvuldig gebruik maken van AI-tools zoals Copilot op ons kritisch denken? Een recent onderzoek van dr. Michael Gerlich gaf aan dat het gebruik van AI-tools samen lijkt te hangen met een afname in het kritisch denken. Dit zou komen door cognitieve offloading, het uitbesteden van denkprocessen aan technologie zoals AI.
De afname in kritisch denken geldt volgens Gerlich met name voor jongere deelnemers (17- 25 jaar), juist de leeftijd van onze student. Doordat AI kant-en-klare antwoorden geeft, bestaat de mogelijkheid dat de student deze antwoorden overneemt zonder verdere verdieping en controle op juistheid.
Kritisch denken houdt in dat je niet zomaar voor waar aanneemt wat je hoort of leest. Een kritische denker is nieuwsgiering, wil goed geïnformeerd zijn en is in staat een situatie vanuit meerdere perspectieven te bekijken. Kritisch denken is net als ballet, een onnatuurlijke bezigheid, het gaat niet vanzelf en vergt daardoor veel oefening.
Maar hoe blijf je kritisch denken in een AI-tijdperk? Beschouw AI niet als een geloofwaardige, vriendelijke en deskundige collega. AI lijkt intelligent, het creëert een gevoel van menselijke intelligentie met vertrouwen en empathie, maar het is niet meer dan een algoritme.
Leer betere vragen aan AI te stellen. Zorg daarbij dat je de output beter kunt controleren door gebruik te maken van meerdere informatiebronnen en relevante kennis.
Juist in een wereld vol met technologie is kritisch denken een essentiële vaardigheid. De grote uitdaging is om onderwijs te ontwerpen met AI waarbij studenten worden aangemoedigd om het kritisch denken (verder) te ontwikkelen.
Boudewijn Raessens is associate lector AI in Business bij Fontys Economie & Communicatie
"Over het onderzoek van dr. Michael Gerlich:
• Hoe betrouwbaar is het onderzoek van Gerlich?
• Is het onderzoek grootschalig genoeg geweest om algemene conclusies te trekken over AI en kritisch denken?
• Heeft Gerlich andere factoren uitgesloten (bijvoorbeeld sociaal-economische achtergrond, opleidingsniveau, digitale vaardigheden) die ook impact hebben op kritisch denken?
• Is de relatie tussen cognitieve offloading en verminderd kritisch denken daadwerkelijk causaal?
• Zou het kunnen dat studenten die al moeite hadden met kritisch denken eerder geneigd zijn om vaker gebruik te maken van AI-tools?
• Bestaat er onderzoek dat juist het tegenovergestelde laat zien, dat AI-gebruik kritisch denken kan stimuleren door toegang tot meer en gevarieerde perspectieven?
Over de aanname dat jongeren kwetsbaarder zijn:
• Is het logisch om aan te nemen dat vooral jongeren gevoelig zijn voor een afname in kritisch denken door AI?
• Zijn jongeren misschien juist flexibeler en beter in staat om zich aan te passen aan nieuwe technologie en hier kritisch mee om te gaan dan oudere generaties?
• Is er evidentie dat jongere generaties significant minder kritisch zijn geworden sinds de opkomst van AI, of is dit slechts een veronderstelling?
Over de definitie van kritisch denken:
• Wordt kritisch denken hier niet te simplistisch voorgesteld?
• Is kritisch denken per definitie onnatuurlijk? Of is het juist een basisvaardigheid die deels ook natuurlijk ontwikkeld wordt door nieuwsgierigheid en interactie met technologie?
• Zou je kunnen argumenteren dat AI juist kan helpen kritisch denken te stimuleren door studenten bloot te stellen aan alternatieve perspectieven?
Over het advies om AI niet als betrouwbare collega te zien:
• Is het wel realistisch en nuttig om AI uitsluitend als een algoritme zonder intelligentie te zien?
• Zou een meer genuanceerde benadering van AI als hulpmiddel (dat ook beperkt intelligent kan zijn) misschien effectiever zijn in het aanleren van kritisch denken?
• Is er bewijs dat studenten daadwerkelijk geneigd zijn om AI als een volwaardig betrouwbare autoriteit te accepteren zonder kritische reflectie?
Over het advies ‘Leer betere vragen stellen’:
• Wordt het probleem opgelost door simpelweg betere vragen te leren stellen aan AI?
• Is het voldoende om te vertrouwen op het vermogen van studenten om zelf betere vragen te stellen, of moeten we studenten meer actief begeleiden en trainen in het evalueren van AI-output?
Over onderwijs ontwerpen met AI:
• Is het realistisch dat onderwijsinstellingen zelf de verantwoordelijkheid dragen om studenten kritisch denken bij te brengen in een wereld met AI?
• Hoeveel controle hebben onderwijsinstellingen eigenlijk op het gedrag van studenten buiten de onderwijsomgeving, waar AI alomtegenwoordig is?
• Zou kritisch denken misschien beter buiten AI-context kunnen worden aangeleerd, om vervolgens toegepast te worden op AI, in plaats van meteen AI centraal te stellen in het onderwijs?