Kleine voetspieren, maar groot verschil voor ouderen

Wat als je de kleine spiertjes in je voet traint om valpartijen bij ouderen te voorkomen. Vallen is in deze groep immers de meest voorkomende oorzaak voor ernstig letsel. Zou dat werken? Docent Lydia Willemse, werkzaam bij Fontys Paramedisch, deed er onderzoek naar. 

Onderzoeken naar de grote beenspieren zijn er al verscheidene. Daar is al van alles over bekend en in de literatuur wordt er in veelvoud over geschreven. Maar over de functie van de intrinsieke voetspieren, de kleine dus, was nog weinig gepubliceerd. “Het is een onderwerp dat mij interesseert en wat nog onontgonnen terrein was”, vertelt Lydia Willemse. 

De docent besloot het verder te onderzoeken en ging daarvoor in gesprek met collega’s. Zo kwam zij erachter dat er mogelijk veel kansen lagen op het verminderen van valpartijen door het trainen van de kleine voetspieren. Ze vroeg in 2018 de Promotiebeurs voor leraren aan en ontving die vervolgens een jaar later. Daarna kon haar op ouderen gerichte onderzoek van start.  

Vergrijzing 
“Wat mij heel erg aansprak, is dat het onderzoek niet alleen een groeiende doelgroep heeft, maar dat ook het probleem in die doelgroep groeiende is”, aldus Willemse. “Dat komt omdat de bevolking aan het vergrijzen is. Er zijn steeds meer ouderen die ouder worden. En hoe ouder je wordt, hoe groter de kans op vallen.” 

Het vallen an sich is daarbij niet per se het probleem. Kinderen vallen misschien nog veel vaker. “Maar bij ouderen gaat dat vaker gepaard met een groter letsel, mentale gevolgen of functionele achteruitgang. Nu is vallen natuurlijk multifacterieel; het kan een samenspel zijn van meerdere factoren. Maar de grootste risicofactoren zijn een verminderde balans en looppatroon of vermindering van de algehele spierkracht.” Twee factoren waar je iets aan kunt doen, stelt de docent.   

Balanceren  
Om te onderzoeken of het trainen van de kleine voetspieren daaraan kan bijdragen, heeft Willemse met haar onderzoeksgroep twee groepen ouderen onder de loep genomen die allemaal beweegprogramma’s volgden. Eén van de groepen kreeg daar in het kader van het onderzoek een extra taak bij: de intrinsieke voetspieren trainen door bepaalde oefeningen een paar keer per week te doen. Voorbeeld daarvan is het op je tenen lopen of staan, of het balanceren op één been.   

“Hoewel we er niet naar vroegen en dit niet per se antwoorden waren waar we naar op zoek waren, gaven de ouderen bijna allemaal aan dat de training ze iets had gebracht. Voor de één was dat een betere balans, voor de andere meer zekerheid bij het lopen. Ze voelden zich letterlijk steviger in hun schoenen staan en waren minder bezorgd om te vallen, wat weer een belangrijke risicofactor voor vallen is.” 

Duizenden views 
Concrete conclusies over of het trainen van de kleine voetspieren inderdaad kan helpen bij het voorkomen van vallen, kan Willemse vanwege het korte tijdsbestek van het onderzoek niet geven. De ouderen zijn twaalf weken gevolgd, maar zouden voor keiharde cijfers een jaar lang gevolgd moeten worden, en dan ook nog eens in grotere groepen.  

“Wij hebben dus gekeken naar de bewegingsfactoren die in relatie staan tot valrisico om zo indirect iets te zeggen over de kans op vallen. Maar ik ben zelf van mening dat dat net zo waardevol is als het kijken naar het vallen zelf”, verklaart Willemse. Bovendien heeft het onderzoek ook andere dingen opgeleverd. Tijdens het hele proces zijn er instructiefilmpjes gemaakt van de toe te passen voetoefeningen, en die worden inmiddels door verschillende fysio- en (vooral) podopraktijken gebruikt. “De video’s hebben al duizenden views.”