Hoe creativiteit gemeenten vooruit kan helpen
Hoe kunnen gemeenten meer creativiteit inzetten om maatschappelijke uitdagingen aan te pakken? Die vraag stond centraal in een gesubsidieerd project waarvan projectleider en hoofdonderzoeker Ferry van de Mosselaer ondanks de resultaten presenteerde. Die zijn nu klaar om landelijk geïmplementeerd te worden.
In het RAAK Publiek-project Ruimte Creëren voor Creatieve Ruimte focust Fontys zich samen met Hanze Hogeschool Groningen en Rotterdam Academie van Bouwkunst op het leggen van een basis voor een toekomstgerichte aanpak waarin creativiteit een vaste waarde is in gemeenten. Het borduurt voort op eerdere onderzoeken naar broedplaatsen: locaties en initiatieven binnen een gemeente waar creativiteit de vrije loop kan nemen.
“De blik op creatieve ruimten en de organisatie daarvan is te beperkt binnen gemeenten”, licht hoofdonderzoeker Ferry van de Mosselaer toe. “Daarom hebben we met dit onderzoek vooral gekeken naar hoe we creativiteit als kwaliteit van een stad kunnen erkennen en dit een plek kunnen geven in de bredere stedelijke ontwikkeling.”
Verweven in de stad
Daarbij werd creativiteit niet beperkt tot de creatieve sector. “Ook bewonersinitiatieven, maatschappelijke organisaties en samenwerkingsverbanden kunnen bijdragen aan de creatieve kracht van een stad”, aldus Van de Mosselaer. “Creativiteit zit ook in maatschappelijk initiatief, in bewoners en ondernemerschap. Iedereen pakt dingen op, mensen organiseren zich. Daardoor zit creativiteit veel verder verweven in een stad dan men in eerste instantie denkt.”
Juist dat bredere perspectief is volgens hem belangrijk, zeker omdat gemeenten voor grote maatschappelijke uitdagingen staan. “Denk aan woningnood, klimaatverandering en de manier waarop mensen samenleven. Creativiteit kan daarbij helpen om oplossingen te bedenken die verder gaan dan bestaande werkwijzen”, legt de projectleider uit. “Want uiteindelijk kun je alleen maar veranderen door dingen anders te doen dan dat je ze hebt gedaan. En daar is nu eenmaal creativiteit voor nodig.”
Vier perspectieven
Om gemeenten te helpen deze creativiteit vanuit verschillende invalshoeken te benaderen, ontwikkelde het onderzoeksteam vier toekomstperspectieven op de stad: de iconische, veerkrachtige, regeneratieve en coöperatieve stad. “Geen blauwdrukken die de gemeenten één op één moeten overnemen, maar een overzicht van verschillende ambities die beleidsmakers helpen om creativiteit te verbinden aan bestaande plannen en strategieën.” [Tekst gaat verder onder de foto]
De perspectieven bieden gemeenten daarmee aanknopingspunten. Wanneer een gemeente inzet op regeneratie, kan ze bijvoorbeeld onderzoeken hoe creativiteit bijdraagt aan het hergebruik van materialen, het benutten van reststromen of het betrekken van bewoners bij circulaire initiatieven.
Resultaten implementeren
Als resultaat leverde het project onder meer een onderzoeksrapport en een uitvouwbare handreiking op. In die handreiking staan de vier perspectieven uitgewerkt met elementen die gemeenten kunnen vertalen naar visie, beleid, strategie en ruimtelijke ontwikkeling. “Nu is het onder meer aan de Vereniging Nederlandse Gemeenten en Creatieve Hubs Nederland om met onze resultaten verder te werken”, aldus de projectleider.
Hoe dat precies gaat gebeuren is nog niet helemaal in kannen en kruiken, maar Van de Mosselaer weet wel dat het niet blijft bij het alleen verspreiden van de handreiking. “Ook het organiseren van bijeenkomsten, gesprekken en andere ontmoetingsmomenten moet ervoor zorgen dat gemeentelijke professionals met elkaar in gesprek gaan en de inzichten uit het onderzoek kunnen toepassen.”
En juist die samenwerking is van groot belang, besluit hij. “Creatieve ruimte raakt namelijk aan verschillende beleidsterreinen, zoals cultuur, economie, vastgoed en het sociaal domein. Wanneer die afzonderlijk van elkaar werken, blijft het lastig om creativiteit als gezamenlijke kwaliteit van een stad te ontwikkelen. Er is lef nodig om dat te bewerkstelligen, maar met die lef valt ook een wereld te winnen, in iedere gemeente.”