Heeft Fontys eigenlijk te veel opleidingen?

Het is behoorlijk complex en tegenstrijdig wat er vanuit Den Haag geroepen wordt over het hoger onderwijs. De minister dringt aan op meer samenwerking en minder opleidingen. Tegelijkertijd stelt hij dat krimpregio’s deels ontzien moeten worden en dat sommige opleidingen niet mogen verdwijnen, ook niet als het animo daarvoor laag is. Waar staat Fontys in dit complexe vraagstuk?

Tussen alle bezuinigingen en harmonisaties van instituten, opleidingen en diensten door, lijken de tegenstrijdige en vaak weinig concrete wensen en eisen die uit Den Haag komen minder van belang. Maar het gaat uiteraard wel iedereen aan bij Fontys. Want dit gaat over de toekomst van het hoger onderwijs.

Dus: wordt er voldoende samengewerkt met andere hogescholen? Is het aantal opleidingen bij de Fontys nu toe- of afgenomen? En wat gebeurt er met opleidingen waar zich heel weinig studenten voor melden?

Karlijn Spoor, consultant opleidingsportfolio bij Fontys, probeert antwoord te geven op die vragen. Probeert, want niet overal heeft ze een antwoord op. “Omdat het heel complex is”, luidt haar antwoord. “Je kunt geen cijfers brengen zonder uitgebreide context.”

“Om maar een voorbeeld te geven: wat is een opleiding? Het klinkt gemakkelijk, maar binnen een opleiding zijn er vaak verschillende afstudeerrichtingen. Soms wordt zo’n richting opgeheven. Moet je dan spreken van het opheffen van een opleiding?”

“Natuurlijk, ook bij Fontys is het aantal opleidingen in totaal wel toegenomen de afgelopen jaren. Dat is heel simpel te verklaren: er zijn meer Ad’s en masteropleidingen opgezet.”

Wens
Logisch, want dat was ook de nadrukkelijke wens van niet alleen het werkveld maar ook van de vorige minister van Onderwijs, Robbert Dijkgraaf. En Bruins heeft daar ook geen probleem mee. Bij die opleidingen verwacht hij ook geen krimp.

“Wat betreft de masters zitten we al op honderd procent als het gaat om aansluiting op bacheloropleidingen die Fontys aanbiedt”, stelt Spoor. “Dat komt omdat we cross-sectorale masters hebben ontwikkeld waar iedere afgestudeerde bachelorstudent kan instromen. Als deze cross-sectorale masters buiten beschouwing worden gelaten, bieden we voor 73% van de bachelors een aansluitende master aan.

Voor de Ad’s is dat wat minder. “Ongeveer de helft van onze bacheloropleidingen heeft een aanverwante Ad. Maar voor de duidelijkheid: uitbreiding van het master- en Ad-portfolio is geen doel op zich. We doen dat alleen als de markt er om vraagt.”

Vaag
Terug naar de wensen en eisen uit Den Haag. Want minister Bruins blijft vaag als het gaat over de vraag of nieuwe opleidingen mogen worden begonnen. En in hoeverre hij samenwerking als een plicht ziet.

Spoor: “Fontys start of beëindigt niet zomaar opleidingen. Allereerst wordt elke nieuwe opleiding getoetst op macro doelmatigheid en kwaliteit. Maar als Fontys kijken we nog voor het zover komt eerst of het ook het soort opleiding is die wij belangrijk vinden.”

Op dezelfde wijze wordt beoordeeld of een studie wordt opgeheven. En ook dat gebeurt regelmatig. Voor een deel is dat ook logisch verklaarbaar. Fontys is immers ooit begonnen als een verzameling hogescholen die onder één dak gebracht werd. En waardoor nogal wat overlappingen plaatsvonden. “Om maar iets te noemen: commerciële economie had en heb je dus zowel in Eindhoven als Venlo als Tilburg.”

Op dat punt zijn de laatste tijd echt wel stappen gemaakt, stelt Spoor. “Er is nu veel meer sprake van zelfregie dan vroeger. Nee, dat is niet een kwestie van centralisatie. Uiteindelijk besluit het bestuur of wij een opleiding aanvragen of afbouwen. Wat wel nieuw is: in het voortraject bespreken de directeuren op sectorniveau al of en welke opleidingen erbij komen of opgeheven worden. En hun advies gaat dan naar het bestuur.”

Avans
Op het gebied van samenwerking, zo geeft Spoor aan, doet Fontys ook al heel veel. “Er zijn zes cross-sectorale thema’s waarvan we in samenwerking met andere hogescholen hebben gezegd: daar moeten we nieuwe opleidingen ontwikkelen.”

“Met Avans hebben we drie masters in een jointdegree ontwikkeld. Daarnaast hebben we met Avans afgesproken dat wij alleen een Ad Finance aanbieden in Venlo. Als we dat ook in Eindhoven zouden doen, zou dat namelijk kunnen betekenen dat die opleiding van Avans in Den Bosch te weinig instroom trekt.”

Behoefte
Het stoppen van opleidingen is sowieso een moeilijk ding. Vooral als de markt wel aangeeft heel erg behoefte te hebben aan professionals in die tak van sport. “Goed voorbeeld is het educatieve domein. Er zijn maar heel weinig studenten die de lerarenopleiding Duits of natuurkunde volgen. Maar in Limburg kun je bijvoorbeeld echt niet stoppen met zo’n opleiding Duits, die hebben ze daar veel te hard nodig.”

Dat wordt sinds de fusie van alle educatie opleidingen in januari van dit jaar opgelost waardoor opleidingen beter op elkaar zijn afgestemd en studenten gemakkelijker van opleiding kunnen switchen. “Of neem Toegepaste Gerontologie: twee jaar geleden is besloten die opleiding te stoppen, maar de inhoud ervan is wel opgenomen in bestaande opleidingen binnen Mens en Gezondheid.”

Educatie
In de educatiesector zijn dus alle pabo’s, lerarenopleidingen en andere educatieve opleidingen sinds januari van dit jaar opgegaan in één instituut: Fontys Educatie.

“We verkennen momenteel of het mogelijk is om deze 22 opleidingen aan te bieden onder éen brede bachelor. Heel spannend is dat wel. We zijn ook de enige in Nederland die dit heeft gedaan, en daarmee laat Fontys ook zien welke ambitie het heeft.”

Andersom blijven sommige opleidingen juist ook in de huidige vorm bestaan omdat er landelijk al zo weinig aanbod in is. Spoor noemt als voorbeeld Podotherapie. “Fontys is een van slechts twee instellingen die deze studie aanbiedt. Terwijl er wel een groot tekort is aan podotherapeuten.”

“In de Randstad is die opleiding al helemaal niet te vinden. Daarom voeren we nu verkennende gesprekken met de hogescholen van Amsterdam en Rotterdam. Er is maar een hele kleine kans dat studenten uit die steden naar Eindhoven komen om hier die studie te volgen. Wat we nu bekijken is of het mogelijk is om Fontys die studie daar aan te bieden, waarbij we gebruik mogen maken van de faciliteiten van de hogescholen aldaar.”