Heeft elke stem evenveel gewicht?

Ik had het laatst met studenten over de gemeenteraadsverkiezingen. Tot mijn verrassing hadden er best wat gestemd. Dat stemde me hoopvol. Jongeren die hun stem laten horen, die zich betrokken voelen bij wat er speelt. Democratie in actie.

En daar zijn we het volgens mij allemaal over eens: democratie is een groot goed. We mogen stemmen. We hebben inspraak. En als vrouw ben ik daar ook nog eens extra dankbaar voor.

En toch knaagt er soms iets. Op televisie zie je vaak hoe hoor en wederhoor wordt toegepast. Heel terecht. Twee kanten van een verhaal. Balans. Objectiviteit. Fijn, zeker in een gepolariseerde wereld.

Maar soms voelt het alsof we daarin zijn doorgeschoten. Dan zit er bijvoorbeeld een klimaatexpert aan tafel. Iemand die jarenlang onderzoek heeft gedaan, data kent, modellen begrijpt. En daar tegenover zetten ze iemand die zegt: “Ik geloof er niet in.” En vervolgens behandelen we die twee stemmen alsof ze even zwaar wegen. Alsof kennis en mening dezelfde categorie zijn geworden.

Alsof jaren studie en onderbuikgevoel twee smaken zijn waar je uit kunt kiezen. Ik ben een groot voorstander van democratie. Maar democratie betekent niet dat elke uitspraak even goed onderbouwd is. Of dat elke mening evenveel kennis bevat. Of, en dit is misschien de lastigste vraag, dat elke stem even goed geïnformeerd is. Moet dat uitmaken?

Daar ben ik zelf niet helemaal uit. Want aan de ene kant wil je niet naar een systeem waarin alleen “de slimsten” mogen beslissen. Dat riekt naar elitisme. Naar uitsluiting. Maar aan de andere kant zien we ook dat mensen keuzes maken die misschien niet in hun eigen belang zijn. Dat leiders worden gekozen die het niet zo nauw nemen met feiten of waarheid. En toch: we kiezen ze. Democratisch.

Misschien is dat de paradox van democratie: dat het zowel onze grootste kracht is als onze grootste kwetsbaarheid. Dus misschien moeten we onszelf een andere vraag stellen. Niet: mag iedereen stemmen? Maar: doen we er genoeg aan om ervoor te zorgen dat mensen wéten waar ze over stemmen? 

Want misschien zit de oplossing niet in het beperken van stemmen. Maar in het versterken van kennis. En dat begint, heel ouderwets, gewoon met goed onderwijs.

 Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.