Eenzaamheid en jongeren: 'Omgeving anders inrichten'
Eenzaamheid is een groeiend probleem, vooral onder jongeren. Fontys-onderzoekers Pauline van den Berg en Eric Schoenmakers willen bijdragen aan het verminderen van die eenzaamheid. Ze doen dat door te kijken naar het anders inrichten van de alledaagse leefomgeving van jongeren. En wie anders dan de jongeren zelf kunnen daar het best bij helpen.
Het is al langer bekend dat veel factoren in onze woonomgeving van invloed zijn op onze (mentale) gezondheid. Zoals de kwaliteit van huizen, de hoeveelheid groen in een buurt of het aanbod van voorzieningen. Het was voor de twee onderzoekers dan ook niet verrassend dat uit hun literatuurstudie bleek dat dit ook invloed heeft op het gevoel van eenzaamheid bij jongeren.
Ze waren voor hun onderzoek dan ook erg benieuwd hoe jongeren dat ervaren. En dus klopten ze aan bij de doelgroep zelf. Een vrij voor de hand liggende gedachte vindt Van den Berg, maar dat ziet ze niet overal. “Als het gaat om het thema eenzaamheid is het onderzoek tot nu toe vooral gericht op ouderen. Daar is nog wel iets te winnen.”
Uiteenlopende kiekjes
Sinds de start van hun onderzoek I BELONG begin dit jaar, vroegen ze jongeren in de leeftijd van 15 tot 25 jaar om foto’s te maken van een plek waar ze wel of juist niet naartoe gaan als ze zich eenzaam voelen. En dat levert uiteenlopende kiekjes op.
“We zien op de foto’s dat er jongeren zijn die een levendige plek opzoeken en naar een drukke winkelstraat gaan om zich minder alleen te voelen”, vertelt Van den Berg. “Terwijl anderen kiezen voor een groen park waar ze in alle rust een wandeling kunnen maken. Die vinden af en toe iemand tegen komen om hallo tegen te zeggen meer dan voldoende.”
Maar net zo vaak heeft ze gemerkt dat juist de confrontatie met anderen in de openbare ruimte ervoor zorgt dat het gevoel van eenzaamheid alleen maar erger wordt.
“Voor die jongeren is een plek waar mensen gezellig samen zitten te kletsen juist heel erg confronterend. En maakt dat het gevoel van alleen zijn juist groter wordt.”
En dat is niet iets, zo zegt Schoenmakers, waar we als samenleving vaak bij stilstaan. “De heersende opvatting is toch dat we, zeker voor jongeren die eenzaam zijn, allerlei dingen menen te moeten organiseren om ze erbij te betrekken. Maar lang niet alle jongeren hebben daar behoefte aan. Dat is wel iets om rekening mee te houden.”
Meer aandacht
Afgelopen woensdag presenteerde Van den Berg tijdens een netwerkbijeenkomst de eerste bevindingen van het onderzoek. Niet geheel toevallig tijdens de Week van de Eenzaamheid, waarin er volgens de onderzoekers steeds meer aandacht is voor ook hun kijk op het thema.
“Nog geen vijf jaar geleden was er eigenlijk nog maar weinig besef dat ook de gebouwde omgeving een rol speelt bij gevoelens van eenzaamheid”, vertelt Van den Berg. “Nu zie je dat er ook internationaal veel meer aandacht voor is en werken we in dit onderzoek zelfs samen met Europese partners.”
De volgende fase van het onderzoek gaat over het invullen van de praktische vraag. Hoe kun je die omgeving zo veranderen dat jongeren zich minder eenzaam gaan voelen?
Handboek
Uiteindelijk is het de bedoeling dat er over ruim anderhalf jaar een handboek ligt dat richtlijnen biedt om (woon)omgevingen te kunnen ontwerpen die bijdragen aan minder eenzaamheid. Maar dat zou niet het eindpunt moeten zijn, vindt Schoenmakers.
“Het is natuurlijk heel fijn dat we anderen straks een toolkit kunnen aanbieden. Maar ons onderzoek zou wat mij betreft pas echt geslaagd zijn als er ook echt iets mee gebeurt. En dat die ruimtes er over tien of twintig jaar ook daadwerkelijk zijn gekomen.”