Een nieuw lectoraat dat geen oplossingen wil aandragen...

Stop met oplossingen zoeken voor het klimaatprobleem, dat is de boodschap van Arthur Kok, filosoof en lector bij Fontys. Op 17 april zal hij tijdens zijn inauguratie dan ook met zijn hand op zijn hart beloven dat het nieuwe lectoraat Transforming the Economy geen enkele oplossing gaat aandragen voor welke duurzame transitie dan ook.

Liever vertelt Kok, verbonden aan Fontys Economie en Communicatie in Tilburg, het eerlijke verhaal. Klimaatverandering is niet oplosbaar, zegt hij, en vraagt ook niet om een oplossing. “Oplossen betekent letterlijk: laten verdwijnen. Dat punt zijn we wat betreft klimaatverandering allang gepasseerd. Toch zijn we nog steeds obsessief op zoek naar oplossingen die ervoor zorgen dat het morgen beter gaat. Helaas is tot nu toe onze aanpak niet erg productief gebleken.”

Grow up
Natuurlijk snapt hij dat we de neiging hebben om het klimaatprobleem op te willen lossen. Maar dat is niet wat er volgens hem echt nodig is. “Eigenlijk wil ik gewoon zeggen; grow up en wees eens volwassen. Ik vind namelijk dat we als kinderen in de klimaatverandering staan. Een meer volwassen manier om met grote maatschappelijke problemen om te gaan, is onder ogen zien waar we nou eigenlijk mee te maken hebben.”

Binnen het nieuwe lectoraat zal de focus op het klimaat liggen. Daar ligt volgens Kok een grote opdracht voor ons allemaal en dus ook voor de economie. “Een economie die is gebaseerd op businessmodellen is niet houdbaar. Een echte economie houdt van nature rekening met milieu en samenleving. Het feit dat wij dat niet doen, betekent dat we een verkeerd beeld hebben van wat economie is.”

De discussie over hoe die economie er in de toekomst uit moet zien, wordt op veel plekken gevoerd. Ook de Brabantse regionale economie heeft als snel groeiende maakindustrie enorme maatschappelijke en ecologische uitdagingen. “Omdat bedrijven in deze regio daarmee worden geconfronteerd, moeten we natuurlijk ook onze studenten daarop voorbereiden.”

Stapje terug
Als lector wil Kok met een meer volwassen blik kijken naar dit complexe vraagstuk, en daarbij helpt de filosofie. “Ik geloof dat we om vooruit te komen, eerst een stapje terug moeten doen. Dat betekent dus even niet handelen, maar het aandurven om dingen te laten gebeuren, ook al is de uitkomst ongewis. Door op die manier te kijken naar het grotere plaatje ontstaan nieuwe inzichten.”

Deze filosofische aanpak past hij ook toe als docent, en hij merkt dat dat heel goed werkt. “Het is heel leerzaam voor studenten, om samen gewoon eens te kijken wat er gebeurt als je niet obsessief probeert om problemen op te lossen. Dan ga je namelijk het zelfoplossend vermogen van een situatie activeren en dat levert veel op.”

Binnen het nieuwe lectoraat is er voldoende tijd om dat te laten gebeuren. Een luxe die ze in het bedrijfsleven vaak niet hebben. Door aan te haken bij projecten in de regio wil Kok een verbinding maken tussen onderwijs, onderzoek en het werkveld. “Via hybride leeromgevingen leggen we een directe link met de praktijk. Dat is leerzaam voor studenten, maar omdat wij op een andere manier naar het vakgebied kijken, levert dit ook het bedrijfsleven nieuwe inzichten op.”  

Vreemde eend
Als filosoof is Kok in een economische omgeving misschien een vreemde eend. Hij krijgt dan ook weleens kritische vragen over zijn filosofische benadering. ”Als filosoof ben ik opgeleid om me met grote en moeilijke vragen bezig te houden. Ik maak het niet moeilijk of groot, het ís moeilijk en groot. Dit is mijn bijdrage, want wegkijken is wat mij betreft onacceptabel.”