Duurzaamheid is geen checklist die je af kan vinken

We praten veel over duurzaamheid, zegt Biljana Pešalj, de kersverse Fontyslector Circulaire Transities. Maar veranderingen gaan veel te langzaam. En dat terwijl het toch echt de hoogste tijd is.

Ook hier in de Brainportregio ziet de deze week geïnstalleerde lector aan de Fontys Hogeschool Business en Communicatie dat duurzaamheid veel te vaak wordt gezien als een checklist die afgevinkt moet worden. Nieuwe Europese richtlijnen op het gebied van duurzaamheidsrapportage verplichten bedrijven sinds kort om hun impact op mens en milieu structureel vast te leggen. Dat klinkt als een stap vooruit, maar, waarschuwt Pešalj: in veel gevallen lijkt dat maar zo.

“Voor sommige bedrijven is het niet meer dan een administratieve verplichting en verandert er uiteindelijk weinig. Terwijl je de gegevens die je ophaalt binnen je bedrijf ook zou kunnen gebruiken als startpunt om na te denken wat je kunt verbeteren.”  

Groen technologie
Gelukkig ziet de nieuwe lector dat er juist bij bedrijven in de Brainportregio ook genoeg goede duurzame initiatieven plaatsvinden en er veel gebeurt op het gebied van innovatie. Maar dat moet dan wel goed ingezet worden.  

“Het is een misvatting om te denken dat we met nieuwe groene technologie simpelweg de wedstrijd gaan winnen. Natuurlijk zorgt het ervoor dat de huidige processen sneller, schoner en goedkoper worden. Maar als dat betekent dat bedrijven vervolgens het volume opschroeven en de hoeveelheid producten vergroot, dan lossen we het probleem niet op. Integendeel zelfs.”

Puzzelstukjes
Om te komen tot transities die werkelijk nodig zijn voor een duurzame toekomst, is samenwerken het sleutelwoord, stelt Pešalj. “Het is niet aan ieder van ons om te bepalen hoe de toekomst eruitziet en welke veranderingen er nodig zijn. Dat moeten we samen vormgeven.” Iedereen heeft dan ook slechts een stukje van de puzzel in handen, legt ze uit.

“We hebben het allemaal over verandering, maar weten we eigenlijk wel waar we heen willen? Als je het mensen of bedrijven zou vragen, heeft iedereen een ander antwoord. We moeten er dus voor zorgen dat al die puzzelstukjes in elkaar passen om een duidelijk toekomstbeeld te krijgen. Dat gaat alleen lukken als we het samen doen, allemaal apart is onmogelijk.”

Belangrijke rol
Pešalj ziet voor het nieuwe lectoraat dan ook een belangrijke rol weggelegd om een brug te slaan tussen het onderwijs, de wetenschap en het werkveld. Met de kennis die er binnen Fontys is, wil ze bedrijven helpen op een andere manier te kijken naar mogelijkheden voor circulaire transities. Want ook al is er vaak sprake van goede wil, de veranderingen gaan wat haar betreft veel te langzaam.

“We willen bedrijven laten zien dat ze niet alleen de focus moeten leggen op financiële waarde, maar dat het ook belangrijk is om waarde te creëren voor de maatschappij en het milieu. Natuurlijk kunnen we ze niet dwingen om iets te doen. Maar we kunnen ze wel kritische vragen stellen en de goede richting op wijzen. Dat is, vind ik, onze rol.”

Maar dat is niet de enige manier waarop het lectoraat wil bijdragen aan een meer duurzaam bedrijfsleven. Als hogeschool ligt het natuurlijk erg voor de hand om hiervoor ook het onderwijs in te zetten.

Pešalj: “Het is belangrijk om toekomstige managers zo op te leiden dat ze weten wat ze kunnen doen om duurzaam te handelen.” Daarom zal de komende tijd in curricula van verschillende opleidingen veel meer aandacht komen voor onderwerpen rondom circulaire transities en duurzaamheid. “Natuurlijk komt veel al wel aan bod en zijn sommige docenten er heel druk mee bezig, maar omdat het zoveel thema’s raakt, moeten we vooral kijken hoe we het ook goed structureel inpassen.”

Niet opgeven
Juist voor de generatie waar de Fontysstudenten toe behoren voelt Pešalj de drang om aan de slag te gaan. “We kunnen het ons niet veroorloven om pessimistisch te zijn en gewoon maar op te geven. We hebben de verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat het ons gaat lukken, met name voor de nieuwe generatie. Uiteindelijk hebben onze generatie en die voor ons overmatig gebruikgemaakt van de middelen die beschikbaar waren. En dus is het nu ook aan ons om daar iets aan te doen.”