Dat is voor de veiligheid meneer

Fontys is een plek waar studenten leren om kritisch te kijken naar de samenleving. Dat is maar goed ook, want wie tegenwoordig een beetje oplet ziet een opvallende reflex in Nederland: zodra ergens een risico opduikt, trekken we massaal aan de noodrem. 

Daar werd ik laatst nog mee geconfronteerd. Met vrienden bezocht ik een concert in een klein popodium. Toen het mijn beurt was om een ronde te halen, kreeg ik aan de bar een korte mededeling: “Alleen cashloos betalen meneer.” Met lichte vorm van irritatie vroeg ik waarom ik niet met cash, een legitiem betaalmiddel, mocht betalen. Het antwoord van de barvrouw kwam zonder aarzeling, alsof ze het al honderd keer had gezegd: “Dat is voor de veiligheid meneer.”

Ik moest lachen, betaalde met een pasje en dacht: natuurlijk is het voor de veiligheid. 

Want dat lijkt inmiddels het standaardantwoord op alles in Nederland. Veiligheid is niet langer een randvoorwaarde, maar een leidend principe. Iets dat we afdwingen met regels, in plaats van samen organiseren. Voor elk risico bestaat een beleidsnota, voor elk incident een richtlijn. Ik zie het dagelijks terug: fatbikes, rookvrije zones, taalgebruik, betaalmiddelen. Niets ontsnapt aan de drang om te reguleren. 

En laat ik duidelijk zijn: natuurlijk vind ik een veilige samenleving belangrijk. Maar wat we lijken te vergeten is dat het geen morele rangorde is, maar een spanningsveld. Veiligheid gaat ten koste van vrijheid, en vrijheid ten koste van veiligheid. 

En heel misschien verklaart dat ook waarom Nederland de laatste jaren bestuurlijk vastloopt. Elk besluit neemt uitzonderingen met zich mee, elke regel vraagt om handhaving en elke nuance om een amendement. 

Juist daarom is het interessant dat deze discussie ook binnen Fontys terugkomt. Studenten die zich bezighouden met bestuur, journalistiek of publieke communicatie zien dezelfde spanning: hoe organiseer je een samenleving die veilig is, zonder alles dicht te timmeren. 

Hun oplossingen zijn waarschijnlijk minder spectaculair dan een nieuwe wet of beleidsnota. Het begint bij de erkenning dat risico’s niet volledig verdwijnen, hoe hard we dat ook proberen. Misschien betekent dat ook dat we de noodrem niet altijd hoeven in te drukken. 

Zelfs niet in een concertzaal. 

Noé van Beek is vierdejaars student Journalistiek bij Fontys