Boudewijn Büch als chatbot

Als je denkt: het kan niet gekker, denk dan nog eens. Fontysdocent Frans Mouws ontwierp een nieuwe chatbot. Eentje met een bekend gezicht en een bekende stem. Via AI bracht Mouws namelijk schrijver en televisiemaker Boudewijn Büch weer tot leven.

Hij is alweer 23 jaar geleden overleden, dus van de huidige generatie studenten zal vrijwel niemand hem kennen. Maar Büch was een nationale bekendheid. Door zijn televisieprogramma's (De Wereld van Boudewijn Büch), zijn vele gastoptredens, zijn boeken en gedichten en zijn liefde voor boeken, eilanden, dodo's, Goethe en de Rolling Stones.

De liefde voor eilanden en boeken zitten ook bij Mouws diep. Net als zijn fascinatie voor Büch: Mouws schreef zelfs vier boeken over hem. Hij was ook degene die onthulde dat Büch nooit een overleden zoontje heeft gehad, waar hij in de succesvolle roman ‘De Kleine Blonde Dood’ over schreef. 

Niet alleen schreef de docent van Fontys Hogeschool ICT er boeken over: zijn werkkamer - of liever bibliotheek, want Mouws heeft duizenden boeken - wordt ook opgesierd met de oude werktafel, een dodo, een jack, cd's, boeken en andere attributen uit de nalatenschap van Büch.

Copyright
En nu is er dan een chatbot die praat met de stem van Büch en daarbij uitsluitend put uit alles wat Büch ooit schreef en maakte, uit interviews en uiteraard uit de boeken die Mouws over hem schreef. “Daarmee heb ik dan wel mijn copyright over die boeken volledig weggegeven, maar ja, dat is dan maar zo.” 

Mouws kwam eigenlijk maar half zelf op het idee om deze chatbot te maken. “Een van mijn studenten kwam met het idee om een chatbot gebaseerd op Charles Darwin te maken. Vet idee, zei ik toen, maar er bestaat geen stemgeluid van die man. Dus kunnen we niet beter iemand anders nemen.” Drie keer raden wie er toen in zijn hoofd opkwam…

Drie dagen en nachten lang was hij bijna onafgebroken bezig om het te verwezenlijken. “Maar AI is nog steeds alles behalve een intelligent systeem. Het vond alles ‘geweldig’ wat ik erin stopte of waarom ik vroeg. Maar het produceerde helemaal niets.” 

Met hulp van collega's en studenten en het toevoegen van een aantal tools lukte het uiteindelijk wel. “Ik kwam er wel achter dat als je iets betrouwbaars wilt, je toch flink aan de bak moet.”

De eerste versie van de chatbot is af. De tweede, met ook de stem van Büch, op een haar na. En aan de derde versie, waarbij Büch ook in beeld te zien is, wordt volop gewerkt. 

Ethisch
Technisch knap en ook wel een voorbeeld van: de dag waarvan je wist dat die ging komen. Maar ethisch doet het wellicht wel de wenkbrauwen fronzen. Want is dit wat we willen: dat we via AI de doden weer tot leven wekken? 

“Dat is een goede vraag. Ik heb Büch wel eens ontmoet, maar ik heb hem nooit persoonlijk gekend. Ik denk niet dat hij er zelf moeite mee zou hebben gehad. Hij schreef ooit voor Folia, het collega-blad van Bron bij de universiteit van Amsterdam, en freelancete voor een computerblad. Als het om iemand zou gaan die ik heel goed kende, dan zou ik het wel heel erg moeilijk vinden om dan zo ineens weer met die persoon te ‘spreken’."

"In het geval van Büch gaat het puur om zijn biografie en bibliografie. Dat is wat de chatbot aan input heeft gekregen. Die zal en kan dus ook nooit iets zeggen over met wie hij ooit naar bed zou zijn geweest. En een stem kent geen copyright, dat hebben de laatste tijd ook veel stemacteurs ondervonden.”

“Overigens heb ik ook alleen mijn eigen boeken gebruikt om de chatbot te trainen. Op alles wat Büch zelf heeft geschreven zit nog copyright. Dat willen we ook aan de studenten mee geven: wat/wie is de bron van de AI systemen en “mag” je zomaar alles gebruiken?”

“Maar goed, of het daarmee ethisch is? Ik weet het niet. Natuurlijk, er zijn goede en slechte dingen aan. Mijn doel is natuurlijk alleen goede dingen. Ik wil de wereld van Boudewijn Büch gewoon weer onder de aandacht brengen. En ik krijg nog steeds jaarlijks wel een tiental mails of belletjes van mensen die iets over Büch willen weten. Nou, dan kunnen ze het hem voortaan zelf vragen."

Vanuit Mouws gezien volkomen logisch dat het Büch werd, maar terug naar het oorspronkelijk verzoek van de student: een ‘Darwin-chatbot’. Had hij ook niet kunnen zeggen: waarom pak je bijvoorbeeld Churchill niet? Daar is wel beeld en geluid van. “Dat is een hele goeie. Want van Churchill bestaan ook nog eens vele meters aan boeken. Ik hoop dat de studenten het oppakken.” 

Foto's Boudewijn Büch: Patrick van Emst

Lees hier de eerdere afleveringen in deze serie:

>> 1. De noodzaak van AI-geletterdheid
>> 2. De vier basisregels voor AI-gebruik
>> 3. AI en hokjesdenken
>> 4. Fontysbreed met AI aan de slag en wel zo snel mogelijk
>> 5. Door AI gaan we allemaal veel minder werken
>> 6. De vraag is niet of maar wanneer AI ons de baas is
>> 7. Een eigen AI-platform voor Fontys?
>> 8. AI is een supergrote versterker van wat je al bent
>> 9. Win een jaar collegegeld terug met AI