Boeiend Stappegoor-debat: de Maartens over Trump

Geldt in de wereld van Trump het recht van de sterkste? Dat was het thema van de Atlantische Onderwijsconferentie op campus Stappegoor dinsdagmiddag. Actueler had het thema niet kunnen zijn. Bij het lezen van dit artikel is bekend of Trump zijn dreigement om ‘de Iraanse beschaving te vernietigen’ heeft uitgevoerd. Maar dat konden de gastsprekers deze middag nog niet weten. Zij konden slechts duiden, en deden dat goed.

Vorig jaar hielden Fontys Educatie in Tilburg en de Atlantische Commissie de eerste Atlantische Onderwijsconferentie. Te gast was toen niemand minder dan de Commandant der Strijdkrachten van Nederland, generaal Onno Eichelsheim. En ook bij deze tweede editie waren - zeker gezien het thema en de brandende actualiteit ervan - aansprekende gasten uitgenodigd. Dat bleek ook wel uit het feit dat de conferentie in geen tijd was volgeboekt: met minor-, deeltijd- en bachelorstudenten van Fontys, maar ook met studenten en leerkrachten uit alle hoeken van het land. 

Verbaal duel
De middag begon met het meest aansprekende onderdeel, een gesprek dat op papier een verbaal duel beloofde te worden. Aan de ene kant was daar Maarten van Rossum, oud-diplomaat en onderhandeldeskundige. Hij is onder meer gastdocent aan de prestigieuze US Militairy Academy West Point in New York en was ooit raadgever van premier Rutte. Bij het grote publiek is hij waarschijnlijk vooral bekend als deelnemer aan het huidige seizoen van televisiequiz De Slimste Mens.

Van Rossum ging het gesprek aan met die andere Maarten van Rossem, maar dan dus met een e, historicus en Amerikakenner en tot afgelopen seizoen de vaste sidekick in datzelfde tv-programma. 

Een deel van het jongere publiek bij de conferentie was duidelijk voor hem gekomen. En kon tevreden zijn: Van Rossem was ook hier de sceptische oude brompot die doorlopend alles relativeerde. De helft van alle Amerikanen is oerdom, journalisten zijn paniekzaaiers, met studenten "is het hopeloos werken”, de titel van de bijeenkomst vond hij maar niks, enzovoorts.  

Milder was Van Rossem over NAVO-baas Mark Rutte. “Ik heb wel meelij met hem. Het is zijn baan om voortdurend een gek van dienst te zijn. Dat lijkt me niet vol te houden.” Van Rossum kijkt daar toch anders naar: “Wat Rutte eigenlijk doet is tijd kopen voor ons, voor de EU. En in Europa gaat het steeds beter, maar dat gaat wel nog steeds heel langzaam.”

Maar de twee Maartens waren het deze middag eigenlijk toch vaker eens dan oneens. Zo vinden zij beiden dat de EU zich volledig los moet weken van een VS onder Trump. 

“De structurele toestand die sinds de Tweede Wereldoorlog bestond, is niet langer houdbaar. Maar ik vind de EU een minstens even groot wonder als de economische opkomst van China. Economisch gezien is de EU echt een wapen geworden, maar geopolitiek niet”, aldus Maarten de historicus. “Politiek verkeert ze nog steeds in de fase van de teleurgestelde liefde.”

Wapenindustrie
Maar juist dat, de economische kracht, maakt volgens Maarten de onderhandelingsdeskundige dat de EU heel sterk staat. “Wij zijn de grootste afzetmarkt van de Amerikaanse wapenindustrie. Als de EU-landen die 5 procent extra defensie-uitgaven besluit niet in de VS uit te geven, dan denk ik dat die wapenindustrie daar heel snel naar het Witte Huis zal gaan.”

Vragen uit de zaal gingen onder meer over Artikel 5 (een aanval op één lidstaat is een aanval op allen) van de NAVO. En of de deadline voor Iran een 'tipping point' zou zijn. “De Straat van Hormus was vijf weken geleden nog geen probleem. Nu ineens wel. Dat is achteruitdiplomatiek”, stelde Van Rossem. En nee, deze deadline was geen ‘tipping point’. Net als de “idiote” gedachte dat de EU-landen de VS zouden gaan helpen in de strijd tegen Iran. “Het zou goed zijn als we de VS even buiten de NAVO parkeren.”

Zijn bijna-naamgenoot had een uitgebreider verhaal. Dat de VS strategisch gezien nu de onderliggende partij zijn geworden, omdat ze zich gruwelijk hebben verkeken op de gevolgen van deze oorlog die geen oorlog genoemd wordt door de VS. Dat daarom nu met de ene na de andere deadline wordt gedreigd. En daar zal de schoen wringen, zo voorspelde Van Rossum. “Deadlines kun je alleen maar stellen als je ze ook kan én wil uitvoeren.”

Beiden bleken gelijk te hebben gehad. Afgelopen nacht kwam het niet tot een ‘vernietiging van een beschaving’. En de deadline bleek er dus een die Trump niet wilde en/of kon uitvoeren. 

Weerbaar
Trump, macht en beeldvorming stonden ook bij het gesprek van twee universitair docenten van de Radboud Universiteit centraal. Maar tussendoor legde brigadegeneraal en hoogleraar Militair-Operationele Wetenschappen Han Bouwmeester de focus toch vooral op een ander deel van de wereld. Of beter: hij ging vooral in op het feit dat er buiten Gaza, Libanon, Oekraïne en Iran nog veel meer gewapende conflicten zijn in de wereld. Op dit moment 88 om precies te zijn.

“In de internationale rechtsorde en stabiliteit is nogal wat gaan schuiven de laatste jaren. Maar meestal worden slechts enkele conflicten vaak belicht. Neem de burgeroorlog in Soedan. Alleen het Jeugdjournaal heeft daar, omdat zij meegaan met de socials waar hun doelgroep zit, uitgebreider aandacht aan besteed.” En terecht, zo meent hij. “Er zijn daar meer doden gevallen dan in Gaza en Oekraïne bij elkaar opgeteld. Twaalf miljoen al en 25 miljoen mensen die nu in hongersnood leven.”

De focus van Bouwmeester ging echter vooral uit naar Rusland. “Poetin strijkt op dit moment dagelijks tientallen miljoenen euro's meer op door de oliecrisis die het gevolg is van de aanvallen op Iran.” En het is niet alleen Oekraïne waar hij zich zorgen om maakt. “Er is een enorme opbouw van Russische troepen geweest langs de westgrens en de Baltische staten. De verwachting is dat Poetin misschien troepen Estland binnen laat wandelen bij Narvan, om te zien hoe de NAVO daarop reageert.”

En dat is een andere reden waarom Europa weerbaarder moet worden. Want neem alleen al de luchtverdediging van de NAVO-landen. “Die is niet op orde, is nog geen vijftig procent van wat het zou moeten zijn.”