Bezuinigingen leiden tot zorgen in muzieksector
Er zijn zorgen over het niveau van het muziekonderwijs in Nederland. Zowel bij amateurs als bij professionals. En dat heeft allemaal te maken met de bezuinigingen op de cultuursector. “Bij Fontys merken we dat ook.”
Het Landelijk Kenniscentrum Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA) stelt volgens de NOS dat de cultuurbezuinigingen ervoor zorgen dat steeds meer muziekscholen hun deuren sluiten. Met als gevolg dat er minder kinderen vanzelfsprekend de toegang tot betaalbaar muziekonderwijs vinden. Dat bemoeilijkt ook talentontwikkeling, wat vervolgens weer consequenties heeft voor conservatoria. En dus ook voor Fontys Academy of the Arts.
Machteld Postma, studieleider van het Conservatorium in Tilburg, ziet al een aantal jaar een verschuiving plaatsvinden. “Wat we vooral zien is dat niet alleen de culturele infrastructuur klappen krijgt, maar ook de onderwijssector”, vertelt ze. “Dat is geen combinatie waar we heel optimistisch van worden.”
“Want als er minder kinderen de weg vinden naar betaalbaar en kwaliteitsvol muziekonderwijs - waar het leren van het instrument hand in hand gaat met het leren van sociaal-muzikale vaardigheden zoals samen spelen, zingen, samenwerken, doorzetten en creëren, als ook een basis op het gebied van theorie -, dan zullen er ook minder kinderen hun talent zo ontwikkelen, dat ze uiteindelijk naar ons conservatorium doorstromen.”
Meer vormen
Het veranderen van het onderwijs en culturele veld betekent voor Fontys maar één ding: mee veranderen. Want waar de weg naar de muziekschool vroeger makkelijker te vinden was en er toen veel meer specifieke vormen van muziek waren, ontstaan er tegenwoordig steeds meer verschillende vormen van muziekonderwijs. “Niet alleen fysiek in de school, maar ook buitenschools”, aldus Postma, die het digitale onderwijs als één van de vele voorbeelden noemt.
De manier waarop we kennis vergaren, is volgens de studieleider diffuser geworden. Dat is ook te zien aan de studenten die bij Fontys binnenkomen. De één heeft een duidelijk beeld en wil het orkest in of de perfecte muziekdocent worden, maar de ander – en dat komt steeds vaker voor – is veel breder georiënteerd en wil zich niet richten op één genre of discipline. “We vragen steeds meer om een wendbare student met een hoog speelniveau.”
Maar wendbaar of niet, LKCA maakt zich zorgen om het niveau van de muzieksector in Nederland en de consequenties voor de conservatoria. Daarover zegt Postma: “De talentketen is inderdaad verstoord en dit belemmert de doorstroom naar een vakopleiding. Maar dat hierdoor minder mensen in aanraking komen met cultuurparticipatie is minstens zo zorgelijk. Investeren in alle voortrajecten is en blijft belangrijk voor de gehele samenleving alsook voor de topstromen.”
Muzikale vermogens
Omdat de culturele sector en de samenleving in ontwikkeling zijn en blijven, vraagt Fontys om studenten die een hoog speelniveau hebben, nieuwsgierig zijn én in staat zijn om de muzieksector mede vorm te blijven geven.
LKCA geeft aan dat een lager kwaliteitsniveau leidt tot minder Nederlandse muziekstudenten, ook in de top van de Nationale Jeugdorkesten. Maar bij Fontys is van dat probleem geen sprake. “We zijn juist gegroeid in onze studentenaantallen, en dat zien we over de hele linie bij al onze muziekopleidingen. Bij sommige specialismes is echter wel het internationale deel groter geworden omdat het aanbod van Nederlandse studenten afgenomen is, deels door demografische ontwikkelingen, maar ook door de ketenverstoring.”
Klappen vangen
Wat Postma ook voelt, is dat de cultuurbezuinigingen invloed hebben op projecten die Fontys samen met het werkveld doet. Bepaalde samenwerkingen met relevante partners kunnen niet langer worden doorgezet omdat er simpelweg geen subsidie meer voor wordt gegeven. Ook het aantal stageplekken in lespraktijken neemt af.
“Daar maak ik me druk over. Er zijn minder schouders waar we op kunnen leunen, terwijl juist deze partners zo belangrijk zijn voor onze studenten. Dit zijn de plekken waar ze hun eigen artistieke profiel verder kunnen ontwikkelen en hun netwerk uit kunnen bouwen. Het is een springplank in hun eigen werkveld. Als ze die niet langer krijgen, heeft dat gevolgen voor het zelfvertrouwen van onze studenten en hoeveel bagage we ze in hun rugzak mee kunnen geven voordat ze de wijde wereld intrekken.”
De studenten merken dat zelf ook, ziet Postma, waardoor ze vaak zelf al op zoek gaan naar verschillende mogelijkheden. “Omdat ze zich realiseren dat ze echt heel goed moeten zijn om hun brood met slechts één expertise te kunnen verdienen, willen ze tegenwoordig steeds meer ondernemen. Ze willen veelzijdiger zijn. Niet alleen muziek maken, maar ook lesgeven, arrangeren, dirigeren, beleid maken, workshops ontwerpen, recensies schrijven, onderzoek doen of misschien zelfs de journalistiek in. De beeldvorming van wat de musicus vroeger was, is veel vormiger geworden. Dat maakt het interessant en uitdagend, maar ook heel complex.”