Alumnus Jelena Kostić hoeft niet per se te schreeuwen

‘Met een fluwelen handschoen knijpt ze je keel dicht’, schreef Brabants Dagblad ooit over choreograaf Jelena Kostić. De alumnus van Fontys Academy of the Arts heeft een repertoire opgebouwd dat even veelzijdig als prikkelend is.

Deze maand ging haar nieuwste voorstelling Unease in première. In het restant van dit jaar viert Kostić (Belgrado, 1976) aan de hand van film, workshops én dans het vijftienjarig jubileum van haar gezelschap Bold Moves.

Toch hangen de slingers niet uit in haar Tilburgse dansstudio. “Verschillende gezelschappen, waaronder het mijne, krijgen komend jaar geen gemeentelijke subsidie meer.” Dat is het gevolg van een tekort aan budget bij de gemeente, waaraan uiteindelijk een eigen rekenfout ten grondslag ligt. “Zonde”, vindt ze, “vooral ook omdat je zo aan kapitaalvernietiging doet en een mooie, zorgvuldig opgebouwde reputatie als ‘dansstad’ verliest.”

Underground
Al op de middelbare school in Belgrado komt het plan om een (internationale) moderne-dansopleiding te volgen, blikt Kostić terug. “Ik begin op de Dansacademie in Amsterdam (1997, red.), maar heb moeite om daar te aarden. In Servië is het gezien de politieke situatie op dat moment nog onrustig, waardoor het soms lastig is om contact met thuis te hebben. Amsterdam voelt hectisch. Te veel prikkels, dat werd me na twee jaar te veel.”

Tilburg is daarna liefde op het eerste gezicht. “De dansscene hier is begin deze eeuw echt in opkomst. In een beetje een underground-sfeer, eigenlijk. Terwijl de spotlight op de Randstad staat, gebeuren hier spannende dingen in de luwte. Dat sprak me aan. Ik heb mijn rust nodig. Bovendien weten mensen elkaar in een ‘behapbare’ stad als Tilburg makkelijk te vinden.” Op deze vruchtbare akker vindt ze eerst haar weg als uitvoerend danser en later als choreograaf. Het leidt tot een rijk gevulde carrière vol interessante projecten.

Even knijpen
In 2009 ontstaat haar eigen gezelschap Bold Moves. Daarin zoekt Kostić – in een visueel en fysiek krachtige stijl – ‘naar de moed en feilbaarheid van de mens’.

“In mijn nieuwste dansvoorstelling Unease onderzoek ik verschillende vormen van menselijk ongemak: fysiek, mentaal en sociaal. Wat gebeurt er als je daaraan juist weerstand biedt en niet ‘bevriest’ of vlucht?” Ze realiseert zich dat ze haar publiek vaak direct confronteert en zo van hun à propos brengt. “Maar dan wel op een subtiele manier. Als je mensen meteen voor het blok zet of provoceert, sluiten ze zich af. Ik dring niks op, maar er komt toch altijd een moment dat ik even knijp.”

Verschillende vormen
Met ‘Bold Moves’ maakt ze gebruik van diverse disciplines, zoals theater, freerunning (een vorm van acrobatiek die gebruikmaakt van stedelijke objecten als gebouwen, auto’s en trappen) en film. “Naast dans is film mijn grote liefde. Als ik werk aan een nieuwe choreografie, denk ik allereerst aan (losse) beelden. Dat komt misschien omdat ik uit een nogal visueel ingestelde familie kom, van fotografen, filmers en architecten.”

Zo maakte ze samen met de inmiddels overleden regisseur Harrie Verbeek drie dansfilms. Hoewel ook dans zelf supervisueel is, trekt vooral de andere manier van werken haar aan. “Je kijkt niet met je ogen naar bewegingen, maar met de lens van de camera. Bovendien let je bij een dansvoorstelling vaak op het totaalplaatje: alle dansers op het podium, het decor en het licht. Bij film kun je prima focussen op slechts één detail, één emotie die je bewust uitlicht. De ervaring is anders, en dat wil ik gebruiken.”

Het gebruik van bijzondere stijlen als urban dance en freerunning vindt ze onvermijdelijk. “De contemporary dans is steeds in beweging. Simpelweg omdat de maatschappij om ons heen continu verandert. Als je je daarvoor niet openstelt, kijken we nog steeds met z’n allen naar Het Zwanenmeer.”

Massadenken
Een ander thema dat Kostić graag pakt, is kuddegedrag. “Vroeger speelde mijn Servische achtergrond een voorname rol in mijn werk. Dat is nu minder. Maar als er iets is dat ik al vroeg geleerd heb, is het dat mensen een sterke neiging hebben om anderen in hokjes te plaatsen. Tegen die zwart-wittegenstellingen wil ik graag ageren.”

“Wij denken vaak: Oekraïners zijn goed en Russen zijn slecht, maar dat is te makkelijk. Er is altijd een grijs gebied. Neem de miljoenen (jonge) Russen die zich evengoed fel tegen Poetin keren.” Ze houdt ervan om hierbij steeds de nuance te laten zien. “Massadenken kan ontzettend gevaarlijk zijn, en dat is een bewustzijn dat ik sterk met mij meedraag. Ik heb nu speciaal een Russische kat gekocht en die wordt gelukkig gewoon door iedereen geaaid.”

Kindness
Hoe doorbreek je dat zwart-witdenken, dat de heersende polarisatie in onze samenleving alleen maar verder vergroot? “Ach, ik denk niet dat ik over een platform beschik dat ik zo veel kan veranderen. Maar ik geloof in ‘verandering in het klein’, op een meer persoonlijk level. Zodra er één of een paar toeschouwers zijn die met een iets gewijzigd inzicht naar huis gaan en dat vervolgens bespreekbaar maken in hun familie of community, dan ben ik tevreden.

Bovendien wil ik werken op basis van kindness. Niet polariseren of het conflict zoeken, maar gewoon iets goeds proberen te doen. Ik hoef niet per se te schreeuwen. The silent water breaks the rock, daarin geloof ik.”

Niet wegdrijven
Wat geeft ze studenten van nu graag mee? “Wees nieuwsgierig en blijf dicht bij je beroep. Als je de dans eenmaal loslaat, kom je er niet altijd weer bij terug. Vaak blijf je maar een korte periode als danser actief, en rond de veertig ben je oud. Besef dat. Houd je focus in die periode, waarin je lichaam je instrument is en drijf niet weg.”