AI is een man

Het viel me al langer op: de meeste columns en artikelen over AI op Bron zijn geschreven door mannen. Veel fascinatie. Veel uitleg. En over het algemeen best wat optimisme.

En toen las ik in de Volkskrant het artikel van Lise van der Kamp. Zij gebruikte AI regelmatig en zo ook als taalcoach bij het redigeren van een seksscène, geschreven vanuit een vrouwelijke ervaring. Dus een ervaring van nuance, aandacht en lichamelijke vertraging. Geen porno, geen spektakel. Gewoon beleving.

Maar wat kreeg ze terug van haar AI tool? Penetratie. Ze probeerde het opnieuw. Weer penetratie. Haar gehele scene gericht op de vrouwelijke beleving werd herschreven door AI. De AI kon het niet laten. Waar zij lichamelijke aandacht beschreef, maakte de tool er een doelgerichte, actiegedreven scène van. Alsof elke ervaring uiteindelijk moest uitmonden in daadkracht. Alsof vrouwelijke beleving slechts een voorportaal is van mannelijke actie.

En toen dacht ze: natuurlijk. AI is niet neutraal. AI leert van wat er al is geschreven. En wat er al is geschreven, is eeuwenlang gedomineerd door de mannelijke blik. In literatuur. In porno. In medische handboeken. In wetenschap. In technologie. Dus als AI herschrijft, herschrijft het vanuit dat archief, vanuit die voornamelijk mannelijke blik. Het patriarchaat zit niet alleen in bestuurskamers. Het zit in datasets.

En het gaat niet alleen over seks. Het gaat over medische informatie waarin vrouwenklachten minder goed worden herkend. Over algoritmes die mannen als norm nemen. Over taalmodellen die assertiviteit bij mannen “krachtig” noemen en bij vrouwen “fel”. De blik van AI is niet neutraal. De blik en de norm is mannelijk.

Dat maakt het onderwijs interessant. Wij leren studenten om bias te herkennen. Bronnen te bevragen. Maar hoe kritisch zijn we op de tools die we nu massaal inzetten? Wie vertelt studenten dat AI geen objectieve waarheid produceert, maar een geconcentreerde samenvatting van historische machtsverhoudingen?

Misschien moeten we AI niet alleen gebruiken. Misschien moeten we haar ook opvoeden. Met meer vrouwen. Meer andere perspectieven. Meer verhalen waarin beleving geen opstapje is naar daadkracht, maar een doel op zich. Technologie mag dan snel zijn, maar vooruitgang is pas echt vooruitgang als de blik breder wordt, meer divers.

En zo is dit dan een column over AI én over seks die door een vrouw is geschreven. Voor de balans welteverstaan.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.