Toen Charlotte (23) op haar negentiende aan haar tweedejaarsstage Verpleegkunde begon, was er weinig aan de hand. Ze liep stage op de afdeling cardiologie van een ziekenhuis, waar ze naar eigen zeggen veel leerde. Dat veranderde toen een van haar twee stagebegeleiders met zwangerschapsverlof ging en de praktijkbegeleider van de afdeling haar taken overnam.

“In een tussentijds gesprek kreeg ik ineens te horen dat ik niet op het niveau zat waarop ik op dat moment zou moeten zitten.” Ook haar houding en inzet werden bekritiseerd: ze moest meer vragen stellen en vaker initiatief tonen. “Ik merkte dat ik het niet snel goed kon doen.”

Dat werd volgens Charlotte steeds erger. Zo werd ze in een medicijnkamer apart genomen door de praktijkbegeleider en kreeg ze van hem te horen wat ze allemaal niet goed deed. Meerdere keren per week ging Charlotte huilend en overstuur naar huis.

“Ik wilde heel graag laten zien dat ik gemotiveerd was en dat ik het echt wel kon”, vertelt ze. Ze maakte zelfs extra stage-uren, terwijl ze in die periode ook ziek was geworden. Charlotte ging steeds verder over haar eigen grenzen heen. Uiteindelijk haalde ze de stage wel, maar ‘met de hakken over de sloot’.

Over eigen grenzen gaan
Deze ervaring heeft veel impact op Charlotte gehad. Zelfs tijdens haar derdejaarsstage bleef de angst aanwezig. “Ik durfde geen vragen te stellen en het niet aan te geven als ik iets niet wist.” Volgens Charlotte komt dat vooral omdat je als student in een afhankelijkheidspositie zit met je begeleiders.

Anderhalf jaar na haar stage diende Charlotte, samen met een andere student, een klacht in bij Fontys. Bij de klachtencommissie vertelde ze uitgebreid wat er was gebeurd. Ze kijkt positief terug op de manier waarop Fontys naar haar klacht heeft geluisterd. Wel had ze tijdens haar stage meer steun verwacht van haar docent. “Soms had ik het idee dat ik me richting school heel erg moest verdedigen over de dingen die gebeurden op stage.”

Een jaar geleden is Charlotte afgestudeerd en sindsdien werkt ze als jeugdverpleegkundige op het consultatiebureau waar ze met succes haar derde- én vierdejaarsstage liep. Ze begeleidt nu zelf stagiaires. “Juist omdat ik weet hoe belangrijk een veilige stageplek is, wil ik studenten een leerzame en positieve ervaring geven.”

Vooroordelen
Charlotte vindt dat ze meer te maken heeft gehad met sociale onveiligheid, machtsongelijkheid en een moeizame begeleiding dan met stagediscriminatie. Maar waar ligt die grens? Uit onderzoek van Hogeschool Inholland onder vier hbo-opleidingen blijkt dat stagediscriminatie zich vaak subtiel uit, waardoor studenten moeite hebben om het expliciet te benoemen.

Dat het herkennen van subtiele vormen van stagediscriminatie en micro-agressie belangrijk is, ondervond docent Verpleegkunde Cis Lijten. Lijten werkt al twintig jaar bij Fontys Mens en Gezondheid (FMG) en volgde de basis- en verdiepende workshop Van Stagediscriminatie naar Stagegelijkheid, die Fontys sinds enkele jaren aanbiedt aan medewerkers en werkveldpartners.

Vooraf dacht hij bij stagediscriminatie vooral aan studenten met een buitenlandse achternaam die moeilijk aan een stageplek komen. “Ik ging ervan uit dat dit bij ons instituut niet voorkomt, omdat wij stagiaires actief plaatsen. Tot ik de workshop ging volgen.” Goedbedoelde uitspraken ingegeven door vooroordelen of onwetendheid kunnen ook heel kwetsend zijn, weet hij nu.

Zelf heeft Lijten ook wel eens zo’n opmerking gemaakt. Een studente van Turkse komaf complimenteerde hij omdat ze goed Nederlands sprak, niet wetende dat ze in Nederland was geboren. Dat het hierbij gaat om micro-agressie had de docent zich voor de workshop niet gerealiseerd. “Dit was heel confronterend”, zegt hij. “Je bent je niet altijd bewust van je eigen gedrag.”

Micro-agressie
Volgens Cheryl McDowall van Fontys IDEAS en docent Human Resource Management, gaat het bij de workshops dan ook niet alleen om stagediscriminatie. Ook micro-agressie komt aan bod. Ze noemt als voorbeelden: een stagiair niet meenemen in de pauze of vragen uit welk land diegene écht komt. Het verschil in behandeling tussen stagiaires kan volgens haar een signaal zijn.

“Bewustwording is altijd de eerste stap”, zegt McDowall. Iedereen heeft volgens haar vooroordelen. Wie zich daarvan bewust wordt, kan signalen eerder herkennen en zichzelf of anderen corrigeren. Dat geldt niet alleen voor medewerkers, maar ook voor studenten, zodat ze deze bespreekbaar kunnen maken en eventueel een melding kunnen doen als ze met stagediscriminatie of micro-agressie te maken krijgen.

Gedragsverandering
Fontys organiseert de workshops samen met de gemeente Eindhoven en antidiscriminatiebureau RADAR. Ze zijn bedoeld voor medewerkers en werkveldpartners. Fontys experimenteerde vorig jaar met twee vormen workshops, via open inschrijving en inhousetrainingen, waarbij een instituut zelf deelnemers werft.

Volgens de evaluatie leverde deze aanpak een groter bereik op, evenals meer betrokkenheid en een toename van signalering van stagediscriminatie.

Of de trainingen daadwerkelijk leiden tot minder stagediscriminatie, is volgens McDowall moeilijk vast te stellen. “Het gaat om gedragsverandering. Dat vindt niet van de ene dag op de andere dag plaats.” Wel ziet ze dat sommige instituten na een training vervolgstappen zetten in samenwerking met Fontys IDEAS.

Zo hebben FMG en HRM een module aan het curriculum toegevoegd, zodat studenten stagediscriminatie en micro-agressie beter kunnen herkennen en weten waar ze zich kunnen melden. Ook is de samenwerking met werkveldpartners verbeterd.

Cis Lijten is een van de docenten die sindsdien binnen FMG jaarlijks een workshop geeft aan studenten. Volgens hem hebben studenten in de zorg regelmatig te maken met discriminerende en seksueel getinte opmerkingen en ander grensoverschrijdend gedrag mee. Hij denkt dat er binnen Fontys nog meer bewustzijn mag komen en dat meer instituten hier iets mee zouden kunnen doen.

Geen cijfers
Hoe vaak studenten tijdens een stage te maken krijgen met discriminatie, micro-agressie of ander ongewenst gedrag, is niet bekend. Ook kan Fontys geen aantallen geven van studenten die de afgelopen drie jaar vanwege sociale onveiligheid, discriminatie of ander ongewenst gedrag van hun stageplek zijn gehaald of hun stage voortijdig hebben beëindigd. Dat er geen cijfers worden bijgehouden, betekent volgens Fontys niet dat signalen niet worden opgepakt.

Fontys laat weten dat dergelijke meldingen niet centraal worden geregistreerd ‘op een wijze die het mogelijk maakt hierover instellingsbrede cijfers te verstrekken, omdat vertrouwelijkheid en toegankelijkheid belangrijk zijn’. De focus ligt vooral op het bieden van laagdrempelige toegang tot ondersteuning, het versterken van meldbereidheid en het zorgvuldig opvolgen van signalen. Signalen en ontwikkelingen worden tussen instituten en diensten gedeeld en studentenwelzijn wordt gemonitord.

Daarnaast onderhoudt Fontys actief contact met stageorganisaties. Als daar aanleiding voor is, kan de hogeschool met toestemming van de student contact opnemen met een stageorganisatie. Wanneer een stageomgeving onvoldoende veilig blijkt, kan Fontys bovendien besluiten de samenwerking met een stageorganisatie te heroverwegen of te beëindigen.

Gedeelde verantwoordelijkheid
Een veilige stageomgeving is volgens Fontys een gedeelde verantwoordelijkheid. Stagebegeleiders, studentcoaches en begeleiders op school en de werkplek hebben een gezamenlijke rol in preventie, signalering en ondersteuning. Daar wordt het gesprek structureel over gevoerd. De regie op sociale veiligheid is de afgelopen periode versterkt om de verschillende ondersteuningsstructuren beter met elkaar te verbinden.

Ook de komende jaren zet Fontys verder in op sociale veiligheid. Recent kreeg de hogeschool een subsidie van ruim 446.000 euro vanuit de Regeling Sociale Veiligheid in het Hoger Onderwijs en de Wetenschap. Met het project Samen Cultuur Versterken wil Fontys met studenten, medewerkers en studieverenigingen de sociale veiligheid binnen de onderwijs- en werkomgeving vergroten. Ook de workshops over stagediscriminatie gaan door.

Charlotte diende dus uiteindelijk een officiële klacht in, maar pas anderhalf jaar na haar stage. Daarvoor had ze lange tijd gedacht dat het vooral aan haarzelf lag. “Ik kon er lang niet over praten zonder in huilen uit te barsten”, vertelt ze. Haar belangrijkste boodschap aan studenten die stagelopen: praat erover als iets niet goed voelt en zoek iemand die echt luistert.

Hoofdfoto: Shutterstock. Charlotte staat niet op deze foto.

Dat het steeds eerder steeds leger is op de Fontyscampussen werd onlangs door Bron nog belicht. En nee, dat heeft niet alleen met tentamens en zomervakantie te maken. Sinds corona kiezen studenten en medewerkers er steeds vaker voor thuis aan de slag te gaan in plaats van op de campus.

Bron vroeg het bestuur al eens of daar, vanuit het oogpunt van communitybuilding en sociale en psychische gezondheid, niet iets aan gedaan gaat worden. Maar het bestuur vindt dat die verantwoordelijkheid op de eerste plaats bij de instituten en diensten zelf ligt.

Contrast
De (te grote) rust op de campussen staat in schril contrast met de buitenwereld. Het zijn onrustige, onzekere en niet al te leuke tijden. Corrupte machthebbers die doen waar ze zin in hebben, die oorlogen voeren terwijl de rest van de wereld mopperend maar niet handelend toekijkt. Of, in het geval van Soedan, niet eens moppert maar wegkijkt.

Een wankelende wereldeconomie die telkens bijna over het randje van een diepe afgrond kukelt. Bigtech dat, vooral met AI, almaar meer macht krijgt. Een minderheidscoalitie in Nederland die een al even wankelende regering vormde.

En ondertussen studeerde de student verder en doceerde de docent door. Ook bij Fontys. In alle rust. Want vergeleken met andere jaren valt op dat er dit studiejaar geen nieuwe hete hangijzers waren, geen rellen of felle discussies (à la mediatheken of affaire Dochy). Ook geen nieuwe zorgen, slechts de zorgen die er al waren, zoals over de krimp en de snelheid waarmee AI de wereld inclusief het onderwijs in zijn greep krijgt.

Aan AI valt niet zo heel veel te doen. En wat Fontys kan doen, doet het. De krimp in studentenaantallen lijkt, als de voortekenen niet bedriegen, zijn dieptepunt bereikt te hebben. Mogelijk zit er komend studiejaar zelfs weer een klein plusje aan te komen.

Hack en reorganisaties
Het grootste nieuws van dit jaar was toch wel de hack van Canvas die zowel studenten als docenten hard trof. Niet alleen bij Fontys, maar bij duizenden onderwijsinstellingen in de hele wereld. Dat krijg je ervan als je zo afhankelijk bent van Bigtech. De dienst I&T doet wat het kan. Maar 100 procent veilig gaat het nooit meer worden, zo wordt daar ook gesteld.

Natuurlijk waren er wel de reorganisaties bij HRM en Toegepaste Psychologie en Harp bij de diensten. Die hielden en houden de betrokken medewerkers flink bezig, maar het zal nog even duren eer duidelijk wordt wat daar voor hen de persoonlijke gevolgen van kunnen worden. Daar zullen in elk geval geen schapendrijvers meer aan te pas komen…

Bestuurlijk was er ook weinig schokkends aan dit jaar. Nog redelijk vers van de pers was het besluit van het college van bestuur om een aantal lectoraten te schrappen. Wel werd dat cvb van nieuw bloed voorzien. Jaapjan Zuidema trad in januari aan als opvolger van Frans Möhring.

Het was niet het enige nieuws over het cvb. Voorzitter Joep Houterman kondigde aan eind 2026 te vertrekken. Hij wil het stokje na acht jaar overdragen aan een nog te benoemen opvolger. Daarvoor vinden nu de gesprekken plaats. De bedoeling is dat de nieuwe voorman/voorvrouw net na de zomer bekendgemaakt wordt. [Tekst loopt door onder foto]

Opinies
Misschien geen spectaculair nieuws dus afgelopen jaar, maar wel genoeg opmerkelijk nieuws. Wat te denken van de opinie die Journalistiekdocent Jos Baijens schreef voor Bron en leidde tot een uitnodiging van en een gesprek met koning Willem-Alexander?

En dat was niet eens het best gelezen opiniestuk. Dat werd geschreven door ICT-docent Erdinç Saçan en nota bene al in december 2024 gepubliceerd. Hij pleit ervoor om studenten later naar school te laten komen, omdat onderzoek heeft uitgewezen dat zij minder goed ‘functioneren’ in de vroege uren. Erdinç deed ook van zich spreken met een boek, columns en opiniestukken over (onder meer) AI, ook op Bron.

Maar de best gelezen columnist ‘overall’ van deze Bron jaargang was Tina ten Bruggencate, waarmee voor het eerst de jarenlange hegemonie van Brons vaste huiscolumnist Rens van der Vorst werd doorbroken. Wiens column ‘Parkeerprobleem’ dan weer wel de meest gelezen van alle columns was.

Best verrassend is ook dat van alle Bron reviews de recensie van het jongste seizoen Tonnano de meeste lezers kende. En dat terwijl dit seizoen van de auteur een hele magere 5 kreeg. Of misschien wel daarom, je weet het niet. Alles is in cijfers te vatten tegenwoordig, maar die cijfers zeggen soms ook heel weinig.

Studenten
En dan de studenten. We hebben als Bron tal van succesverhalen opgehaald over studenten die iets opmerkelijks maakten of presteerden. Waarbij ‘Alampje’ de meeste aandacht trok en kreeg. 

Van een heel andere orde maar bijzonder fraai: de documentaire die Journalistiekstudenten maakten over de Tilburgse blikjeskoning. 

Ook bracht Bron talrijke internationale studenten voor het voetlicht. Vooral de serie over hoe die buitenlandse studenten het leren en leven in Nederland bevalt, werd goed gelezen en bekeken op Instagram. Dat zal als het aan de redactie ligt niet minder worden. Want als de voorspellingen kloppen en de ambities uitkomen, zal de internationale gemeenschap binnen Fontys alleen maar groter worden.

Het was een bewogen jaar voor de dienst I&T. Maar welk jaar is dat tegenwoordig niet meer. Hackpogingen en aanvallen zijn geen zeldzaamheid, ze zijn aan de orde van de dag. Sterker nog: elke minuut vindt er wel een poging plaats in te breken in de systemen van Fontys.

Begin dit jaar had Bron een interview met directeur Thom Rutten en de information security officers Helmut Grams en Jos van Bijnen van de dienst I&T van Fontys. Dit keer schuift naast Rutten en Van Bijnen ook chief information security officer Hub Gerats aan.

Sinds het vorige gesprek is in mei al weer sprake geweest van een grote hack. Niet bij Fontys maar bij Instructure, het Amerikaanse bedrijf achter Canvas. Die digitale leeromgeving wordt door Fontys en wereldwijd duizenden andere onderwijsinstellingen gebruikt.

Om met dat laatste te beginnen: hoe is dat eigenlijk afgelopen? Hoeveel en welke data van Fontys zijn er destijds gehackt? Heeft Fontys ook losgeld betaald aan de hackers? 
Rutten: “Met die eerste vraag zijn we tijdens en na de hack druk bezig geweest. Maar ook wij hebben daar nog steeds geen duidelijk antwoord op gekregen. Daarover zijn we nog steeds in gesprek met Instructure, maar veel blijft onduidelijk. Wat het losgeld betreft: nee, Fontys heeft niets betaald.”

Gerats: “Iedereen moet simpelweg de policy hebben dat je nooit losgeld betaalt. Dat is ook in het beleid van Fontys vastgelegd.”

Om de risico’s van dit soort hacks te verkleinen, zei je dat Fontys nauwer gaat samenwerken met andere hogeronderwijsinstellingen, met de TU/e, met Brainport. Hoe staat het daarmee?
“Met de TU/e hebben we bijna dagelijks contact en dat gaat goed. Ook met de andere onderwijsinstellingen zijn we nog steeds in gesprek. Zo doen we nu ook mee met de pilot Nextcloud en onze docenten die daaraan meedoen zijn daar tot nu toe redelijk tevreden over. De samenwerking met en binnen Brainport staat op dit moment op een wat lager pitje.”

“De realiteit is ondertussen niet minder complex geworden. De hele soevereiniteitskwestie is door de Canvashack alleen maar relevanter geworden. Tegelijkertijd is het een illusie om te denken dat je afscheid kunt nemen van Bigtech.”

“Wat door de Canvas-hack ook duidelijk is geworden, is dat we geen back-ups van ons onderwijs hebben. Sommige docenten hadden gelukkig nog veel op hun computer staan, maar dat is natuurlijk niet de manier om te zorgen dat we onderwijs ook in tijden van een hack kunnen blijven organiseren.”

Gerats: “We moeten wel iets als het om back-ups gaat. Eigen datacentra gaan niet de oplossing zijn, dat is niet meer van deze tijd. Eigen kopieën van de data is een goede oplossing, maar ook een kostbaar plaatje.”

Is Nextcloud daar een oplossing voor?
Gerats: “Nextcloud is in elk geval werkbaar. Het is niet meteen goedkoper, maar het verkleint de afhankelijkheid van Bigtech. Aan de andere kant: een bedrijf als Microsoft krijgt per seconde honderden aanvallen te verwerken. Als Nextcloud groot genoeg wordt, gaat daar hetzelfde gebeuren.”

Van Bijnen: “Je ziet overal het aantal hacks toenemen, ook bij Fontys. Het verschil met een paar jaar geleden is dat je nu niet meer weet wie erachter zit: een mens of AI.”

Vormt AI inmiddels ook een groot risico voor de digitale veiligheid van Fontys?
Gerats: “AI gaat niet weg. Wat wij nu moeten doen is aandacht besteden aan hóé je het inzet, en ondertussen het proces vertragen om AI zorgvuldig in te kunnen zetten.”

Rutten: “We richten het systeem zo in dat mensen er verstandig mee om kunnen gaan. Onze IT-architecten proberen te anticiperen op wat komen gaat. Maar ja, probeer daar maar eens op te anticiperen. We zijn nu wel aan het kijken of we het AI-platform van Fontys ICT over heel Fontys kunnen uitrollen.”

Al met al lijkt digitale veiligheid niet gewoon moeilijk te realiseren, maar simpelweg een illusie…
Gerats: “Honderd procent veiligheid bestaat inderdaad niet. Wat je wel kunt doen, is de voorwaarden scheppen waardoor je die veiligheid vergroot.”

Rutten: “Als dadelijk iedereen bij Fontys op vakantie is, wordt bij ons gewoon doorgewerkt. In het geval van Jos en zijn team: die zijn het hele jaar door 24/7 bereikbaar. Ook in de collectieve vrije week.”

“Het thema veiligheid is voor Fontys net zo belangrijk als voor de TU/e, daarin verschillen wij niets van elkaar. Ook hier vindt onderzoek plaats dat interessant kan zijn voor bepaalde partijen. Het Fontysbestuur is zich heel bewust van het belang van digitale veiligheid. Zij zien ook wel dat we niet alleen maar een kostenpost zijn en dat er voor die veiligheid in de toekomst meer investeringen nodig zullen zijn.”

Als Bron hier over een halfjaar weer bij jullie aanklopt, wat is dan het verhaal?
Rutten: “Over een halfjaar? Dan zit jij hier weer. Dan is er weer een incident geweest. En dan gaan wij weer uitleggen wat we daaraan gedaan hebben. Dat is nu het nieuwe normaal.”

Docenten hebben anoniem aan Omroep West verteld wat ze allemaal ervaren. Vakbonden bevestigen de verhalen aan Omroep West, de ombudsman krijgt ook allerlei meldingen en de Arbeidsinspectie heeft zich er al over gebogen.

Er zou bijvoorbeeld sprake zijn van een ‘terugpakcultuur’, waarbij medewerkers niet tegen hun leidinggevende in durven gaan uit angst voor wraak. Klachten over de sociale veiligheid zijn er overigens bekend: ook in 2017 schreef Omroep West erover.

In een korte verklaring op de website meldt de hogeschool: “Aan een sociaal veilige werkomgeving werken we al langer, samen met medewerkers, medezeggenschap en vakbonden.” Er zou de afgelopen jaren zijn geïnvesteerd in “betere ondersteuning, trainingen en een laagdrempelige hulp- en meldstructuur”.

Rapport
Het rapport van de Arbeidsinspectie is niet openbaar en de inspectie doet ook geen uitspraken erover. In het algemeen is de inspectie overigens bezig met een onderzoek naar de werkdruk en sociale veiligheid bij universiteiten, maar daar staat de situatie bij de Haagse Hogeschool los van.

Het nieuws doet denken aan de TU Delft, waar de Inspectie van het Onderwijs ingreep vanwege wanbeheer rond de sociale onveiligheid. Het is nog niet bekend of de Onderwijsinspectie zoiets ook bij de Haagse Hogeschool overweegt te doen.

Persoonsgegevens lekken, kennis stelen, losgeld eisen… Ook hogescholen en universiteiten krijgen weleens een hackersaanval te verduren. Zo werd Fontys in mei nog getroffen door een hack die plaatsvond op de digitale leeromgeving Canvas. Maar de instellingen verweren zich kranig, vindt het kabinet. 

De overheid wil meer grip op de cyberveiligheid in het land. Afgelopen april ging de Tweede Kamer in grote meerderheid akkoord met de Cyberbeveiligingswet, een uitwerking van een Europese wet. Het kabinet wil ook het hoger onderwijs onder deze wet laten vallen. Een conceptregeling staat nu online voor een internetconsultatie. 

De vraag was vooral: hoe streng wordt deze wet voor het hoger onderwijs? Vooraf maakten de instellingen zich zorgen: het wetsvoorstel zou averechts uitpakken, vreesden ze. 

Belangrijk of essentieel 
De wet maakt een onderscheid tussen ‘belangrijke’ en ‘essentiële’ entiteiten. Het grootste verschil is hoe streng het toezicht is. Publiek gefinancierde universiteiten en hogescholen worden aangewezen als ‘belangrijke’ entiteiten. Dat wil zeggen: ze krijgen het ‘lichtere toezichtregime’. 

Er komt alleen toezicht achteraf, staat in de toelichting. Dat zou genoeg zijn, omdat de onderwijsinstellingen de afgelopen jaren – na bestuurlijke afspraken met het ministerie van Onderwijs – al flink aan hun cyberweerbaarheid hebben gewerkt. 

Het doet denken aan een wetsvoorstel voor de screening van masterstudenten en onderzoekers in ‘gevoelige’ vakgebieden, dat minister Rianne Letschert afgelopen week wederom heeft uitgesteld. De onderwijsinstellingen zijn al goed bezig, complimenteerde de minister. Daarom zou de aangekondigde brede screening niet proportioneel zijn. 

“Verstandig” 
De universiteiten spraken vorige week van een “verstandige heroriëntatie” van de minister. Ze waren blij met de nadruk op hun eigen verantwoordelijkheid in kwesties rond kennisveiligheid. Ze spraken ook hun waardering uit voor het extra geld dat de minister uittrekt voor kennisveiligheid en cyberweerbaarheid (80 miljoen voor de komende vijf jaar). 

De Inspectie van het Onderwijs krijgt de taak om toezicht te houden. Dat is dus een extra taak voor de inspectie, naast bijvoorbeeld financieel toezicht en toezicht op de sociale veiligheid. 

De onderwijsinstellingen krijgen een meldplicht voor incidenten. Naar schatting zullen dat er twee per instelling zijn, dus meer dan honderd per jaar. De kosten van die meldplicht zullen landelijk rond een miljoen euro liggen, is de aanname. 

Twee studenten van de opleiding Finance Tax and Advice hebben de afgelopen dagen veel last gehad van de hack. “We kunnen niet bij het lesmateriaal waarmee we onze lessen voorbereiden, maar we kunnen ook geen opdrachten maken door vooruit te werken.  Zo’n hack is helemaal niks, maar we moeten vooral afwachten.”

Ze zijn daarentegen wel ‘gewoon’ op de campus in Eindhoven om colleges te volgen, zoals ze normaliter ook doen. “We krijgen vandaag les met Powerpoint en passen ons aan waar dat moet. We maken aantekeningen en leveren opdrachten in via de mail of Teams.” Het is volgens beide studenten deze week extra belangrijk om de lessen bij te wonen, ook voor studenten die, toen Canvas nog volop in bedrijf was, weleens een les ‘skipten’. “Dat kon omdat je wist dat alle informatie die je nodig had al online stond. Kom je deze week niet, mis je geheid van alles.”

Vertraging en stress
Ook eerstejaarsstudent Ruben van de ICT-opleiding loopt tegen problemen aan. “Ik kan mijn portfolio niet bijwerken en heb geen toegang meer tot modules waar juist veel belangrijke informatie staat.” Medestudent Jason ervaart dezelfde frustraties. “Opdrachten bekijken of maken lukt niet meer. Feedback loopt nu via docenten die er niet altijd zijn, waardoor alles vertraging oploopt. Ik weet daardoor ook niet of ik opdrachten wel goed heb gemaakt.”

Bij de opleiding Fysiotherapie zorgt de situatie eveneens voor onzekerheid. Tweedejaarsstudenten Nadarabio en Neeltje missen belangrijke informatie. “We weten niet wat de leeruitkomsten van deze periode zijn en missen feedback van een heel belangrijke opdracht. Dat geeft toch wel stress.”

Geen reacties
Die onzekerheid herkennen ook tweedejaarsstudenten van de opleiding MBRT. “We zijn net begonnen aan een nieuwe module, maar verder werken aan opdrachten lukt niet”, aldus Evi, Nienke en Nomi. “Veel informatie stond alleen op Canvas en docenten reageren niet op vragen.” Volgens de studenten zorgt dat voor veel onduidelijkheid. “We zitten nu eigenlijk voor saus op school.” 

Daarnaast wachten zij nog op beoordelingen van de vorige periode. “We weten niet eens of we de vorige module hebben gehaald en kunnen ons daardoor ook niet voorbereiden op eventuele herkansingen.”

Vooruitzichten
Ondanks al deze problemen gaven de studenten toch aan dat het goed was om Canvas offline te halen, net als docenten eerder lieten weten. “Het geeft toch een vreemd gevoel dat er gegevens zijn gelekt”, stelt Neeltje. 

Die gegevens, van in totaal ruim 275 miljoen gebruikers, zijn na de deal tussen ShinyHunters en moederbedrijf Instructure vernietigd. Het is momenteel nog onduidelijke wanneer Canvas weer online komt.

Een docent van Social Studies maakt zich redelijk zorgen om de ontwikkelingen rondom Canvas. “Omdat al het lesmateriaal dat ik gebruik en beschikbaar stel voor mijn studenten daarop staat, inclusief beoordelingen, studentenhandleidingen en stukken inclusief feedback. Daar kan ik nu niet bij.”

De docent gaat ervan uit dat veel studenten deze stukken eerder al hebben gedownload, maar degenen die dat niet hebben gedaan kunnen vastlopen. Hij en een collega communiceren nu voornamelijk via de mail met hun studenten om dat te voorkomen. “Onze studenten zijn er in ieder geval rustig onder.”

De signalen dat er beoordelingen en berichten van docenten en examinatoren buit zijn gemaakt, zijn daarentegen een serieuze zorg voor de docent. “Stel dat Fontys niet betaalt, waar blijven die gegevens dan? Die horen gewoon niet op straat te komen.”

Coronatijdperk
Dat is ook de grootste zorg van Maarten America, docent Economie van de Lerarenopleiding in Sittard. “We willen niet dat kritische of negatieve feedback, waar een student nog aan moet werken, openbaar wordt gemaakt.”

In Sittard gaan de colleges gewoon door en het is aan de docenten om daar een draai aan te geven. “We hebben onze ervaringen uit het coronatijdperk erbij gepakt en communiceren via e-mail. In Teams hebben we alle lesmaterialen gezet die de studenten nodig hebben om opdrachten en projecten te doen.”

Alleen digitaal beoordelen kan niet op dit moment. Maar ook daarvoor is een oplossing bedacht. “Studenten krijgen via e-mail feedback. Wanneer Canvas weer werkt, zetten ze alles in Portflow en geven wij ons akkoord.” Als studenten toch nadeel ondervinden, krijgen ze de mogelijkheid om hun opdracht op een later tijdstip alsnog in te leveren.

Of Fontys moet betalen? Dat is volgens een andere docent van Social Studies zo’n grote kwestie die voor medewerkers niet te overzien is. Maar Canvas wordt in de tussentijd wel gemist. “We kunnen nu bijvoorbeeld ook niet verder met de voorbereidingen voor volgend studiejaar. Maar veiligheid gaat wat dat betreft boven alles.”

Afhankelijk
Gijs van Lent is docent Mens en Techniek bij Fontys Paramedisch. Ook hij merkt dat hij en zijn collega’s redelijk afhankelijk zijn van het digitale systeem. “Opdrachten staan bijvoorbeeld niet op papier maar online en studenten moeten deze week ook hun portfolio’s en herkansingen inleveren. Dat gaat nu niet. En als docenten kunnen wij portfolio’s ook niet inzien, mochten we een beoordeling op willen stellen.”

Dat vraagt om creativiteit en aanpassingsvermogen, en zorgt volgens Van Lent ook voor leuke momenten. Het publiceren van cijfers gaat bijvoorbeeld niet op de manier hoe dat normaal gebeurt. “Daardoor hebben we nu wel de kans om studenten persoonlijk in te lichten over hun behaalde resultaten. Veel leuker om te doen en levert ook nog eens leuke reacties van studenten op. Misschien wel een mooi gevolg van zo’n hack.”

Bevroren versie
De docent heeft wel een idee om in de toekomst een situatie als deze te voorkomen. “Wellicht dat Fontys kan zorgen voor een ‘bevroren versie’ van Canvas, die op de achtergrond beschikbaar blijft. Een versie waarin je wel inzicht hebt, maar niets kan aanpassen omdat er geen toegang is vanuit buitenlandse servers.”

Van onrust is ook bij Fontys ICT geen sprake, weet docent Bert Aarts. “Ik zit toevallig net in het semester Cybersecurity, dat verklaart mogelijk waarom mijn studenten niet in paniek zijn. Ze zien de laatste tijd veel hacks langskomen, en dit is de volgende. Ik denk dat er een beetje berusting in komt.”

“Dat we niet kunnen beoordelen, is op zich lastig”, vervolgt de docent, “maar studenten kunnen wel gewoon doorwerken aan projecten en opdrachten, die bespreken we mondeling.” Het zal niet van een dag afhangen, denkt hij.

Portflow is een product van het Eindhovense bedrijf Drieam, opgericht door Bart Corbijn. Naast Portflow maakte Drieam ook Eduframe en Feedpulse, die laatste wordt ook door Fontys gebruikt. Corbijn wil benadrukken dat deze software niet gehackt is. “Maar omdat die zijn gekoppeld aan Canvas en Fontys voor nu Canvas uit de lucht heeft gehaald, is Portflow dus niet beschikbaar.” 

Om een simpele vergelijking te maken: stel dat je allerlei streamingdiensten kijkt op je televisie. Wordt de stekker uit de tv getrokken, dan is er met Netflix niks aan de hand, maar kun je het toch niet kijken. “Het heeft alles met Canvas te maken”, legt Corbijn verder uit. “Andere onderwijsinstellingen en scholen gebruiken bijvoorbeeld geen Canvas maar een ander platform. Zo draait Portflow nu nog gewoon bij de Hogeschool Amsterdam omdat zij niet op Canvas maar op Brightspace zitten.”

Van de twee applicaties van Drieam bij Fontys, is het vooral het niet beschikbaar zijn van Portflow dat voor irritatie en ongemak zorgt bij studenten en docenten. Dat is namelijk waar de portfolio's worden opgeslagen en beoordeeld. “Feedpulse is vooral bedoeld om studenten inzicht te geven in hun leerproces.”

Wereldwijd
Corbijn studeerde ooit Technische Bedrijfskunde aan de TU/e. Zijn bedrijf telt nu zo'n zestig à zeventig mensen in Eindhoven. Maar zijn klanten zijn wereldwijd te vinden. “We hebben er grofweg 200, van de Verenigde Staten tot Australië.”

Ook daar kan het zijn dat klanten (en dat zijn allemaal onderwijsinstellingen) gebruikmaken van Portflow op Canvas. Instructure, het bedrijf achter Canvas, heeft immers duizenden klanten en daarmee 275 miljoen gebruikers van Canvas.

“Wij zien onszelf als een van alles losstaand softwarebedrijf. Het is op dit moment nog lastig om iets te zeggen over de gevolgen van deze hack. De impact daarvan zal de komende tijd duidelijk worden. Het forensisch onderzoek bij Instructure is ook nog bezig. Maar vooralsnog zijn er geen indicaties dat er ergens bij al hun klanten ook portfolio's zijn gehackt.”