In de kerk van Open Hof in Kampen wordt 24/7 gepreekt en gezongen als protest tegen de uitzetting van de familie Babayants uit Oezbekistan. Aanstaande zaterdag geven zes tweede- en derdejaarsstudenten van de opleiding Theologie vier uur lang vorm aan de estafetteviering. 

Creatieve viering 
“In twee verschillende blokken gaan ze creatief te werk”, vertelt Marieke Milder, die de Fontysvoorgangers aanspoorde om mee te doen en hen daarbij begeleidt. “In de context van het vak ‘Vieren & Rituelen’ stellen ze een dienst samen die is afgestemd op een vooraf gekozen doelgroep.” 

Daarbij baseren studenten zich op de katholieke traditie maar hun invulling is vrij. “Het gaat om de doorvertaling van katholieke elementen naar een niet- of andersgelovige gemeenschap. In de vieringen is er zaterdag bijvoorbeeld aandacht voor het Bijbelboek Ruth, dat handelt over mensen die terechtkomen in een vreemd land. Er is een zogenaamde Taizé-viering (speciaal gericht op jongeren met veel zang en gerichte stiltemomenten, red.) en er vinden groepsgesprekken plaats.” 

Voor deelnemende tweedejaars snijdt het mes bovendien aan twee kanten. “Ik heb ze voorgesteld er een Beroepsproduct Liturgie van te maken, dat onderdeel is van hun tentaminering. De derdejaars hoeven geen Beroepsproduct te maken, maar geven uit betrokkenheid zelf een onderdeel vorm.” [Tekst gaat verder onder de foto's]
 

Kerkasiel 
Het Oezbeekse gezin Babayants – vader, moeder en vier kinderen – woont momenteel in de kerk. Bijna elf jaar is het gezin in Nederland, waarvan ze acht jaar doorbrachten in het azc in Emmen. Nu beoordeelt de IND hun terugkeer, als christenen in een grotendeels islamitisch land, als voldoende veilig. De uitzetting is in gang gezet. 

De bijzondere viering begon eind november en gaat dag en nacht door. Tijdens kerkdiensten is het de politie namelijk niet toegestaan mensen te arresteren. Vrijwilligers uit het hele land, zoals voorgangers en muzikanten, kunnen zich aanmelden en worden ingepland in het continurooster. 

Het idee om mee te doen, komt van Milder zelf. “Ik voel me betrokken bij deze problematiek en was ook al bij het vorige kerkasiel in Den Haag. Ook toen gingen er studenten van Fontys voor.” Deze actie haalde volop de media en leidde in 2019 tot het Kinderpardon voor 500 kinderen. 

Geworteld 
Het is ongewis hoe het ditmaal eindigt. Over een laatste bezwaarprocedure – waarin de advocaat van de familie Babayants aanvoert dat de jongste kinderen hier zijn geboren en derhalve in Nederland geworteld – kan elk moment een besluit vallen. 

“De kerkgemeenschap van Open Hof in Kampen probeert zo veel mogelijk aandacht te genereren”, zegt Milder. “Inzet van het kerkasiel is niet alleen dat deze familie mag blijven, maar ook dat er opnieuw een kinderpardon komt.” In totaal zitten momenteel zo’n 300 kinderen op een vergelijkbare wijze tussen wal en schip. 

Een nieuw kinderpardon is nu misschien lastig, gezien de kleur van het kabinet. “Maar een woordvoerder van Open Hof gaf laatst nog aan dat ze zo veel sympathie willen creëren dat de politiek er niet meer onderuit kan. Daarvoor moet je eerst de publieke opinie zien mee te krijgen. Zo ging dat in 2018 ook.” 

Waarom vindt Milder het zo belangrijk om hieraan mee te doen? “Omdat ik theoloog ben en gelovige. Daarom wil ik oog hebben voor mensen die in de knel zitten. Geloof is niet ‘los verkrijgbaar’, het moet altijd handen en voeten krijgen in het dagelijkse leven.” 

De foto's in dit artikel zijn tijdens de dienst gemaakt en dus later toegevoegd.

Op het Domplein in Utrecht kan het donderdag wel eens erg druk worden. Universiteiten en hogescholen maken het namelijk zo makkelijk mogelijk voor medewerkers en studenten om te demonstreren tegen de bezuinigingen op het hoger onderwijs. Personeel krijgt soms vrij en enkele instellingen vergoeden ook de reiskosten. 

Fontys steunt de actie van WOinActie, de vakbonden AOB, FNV en CNV en studentenvakbond LSVb. “Maar het is aan medewerkers en studenten zelf om te beslissen of ze willen deelnemen”, laat het college van bestuur in een reactie op vragen van Bron weten. Het is niet duidelijk hoeveel medewerkers en studenten gehoor geven aan de oproep om naar Utrecht af te reizen. 

Meerdere universiteiten en hogescholen geven hun personeel vrijaf, zo blijkt uit een rondgang van het Hoger Onderwijs Persbureau langs de instellingen. Ook vergoeden enkele instellingen de reiskosten van medewerkers en gaan ze soepel om met de aanwezigheidsplicht van studenten en het deelnemen aan tentamens. 

Eigen gelegenheid 
Veel bestuurders willen het goede voorbeeld geven en kondigen aan dat ze zelf meelopen. Ook het college van bestuur van Fontys is bij de protestactie. Een woordvoerder laat weten dat Fontys geen gezamenlijk vervoer inzet. 

“Studenten en medewerkers kunnen op eigen gelegenheid op het door hen gewenste moment naar de manifestatie gaan. Wel kunnen medewerkers gebruikmaken van hun NS Businesscard."

Ze krijgen echter geen vrije dag. “Niettemin is aan leidinggevenden en teams gevraagd om soepel om te gaan met verlofaanvragen van medewerkers die zouden willen deelnemen”, aldus de Fontyswoordvoerder. 

Studenten hebben vanzelfsprekend recht om te demonstreren, maar moeten bij toetsen wel aanwezig zijn. Zij zijn bovendien zelf verantwoordelijk voor het inhalen van gemiste lesstof. “Docenten is gevraagd om, als het enigszins kan, donderdag geen toetsen te plannen en zo soepel mogelijk om te gaan met de aanwezigheidsplicht.” 

Verhoging collegegeld 
De bedoeling is dat actievoerders donderdagmiddag om 13 uur verzamelen in het Moreelsepark, vlak naast Centraal Station in Utrecht. Daarna loopt iedereen naar het Domplein, waar het protest om 15 uur eindigt. 

De coalitiepartijen maakten in mei bekend dat ze honderden willen miljoenen bezuinigen op het hoger onderwijs, onder meer door internationale studenten te weren en een langstudeerboete in te voeren. 

Vrijdag werd bekend dat onderwijsminister Eppo Bruins een alternatief voor de langstudeerboete onderzoekt. Daarbij wordt ook gedacht aan het verhogen van het collegegeld (momenteel 2.530 euro) voor alle studenten of alleen voor buitenlandse studenten. Daarover is Bruins in overleg met zijn collegaministers. 

De hogescholen en universiteiten wachten de uitkomst van deze gesprekken niet af en staan al met één voet op het Utrechtse Domplein. “Een grote opkomst helpt de gezamenlijke boodschap van alle hogescholen aan het kabinet kracht bij te zetten: Stop de bezuinigingen! Samen kunnen we een duidelijk signaal afgeven”, aldus het Fontysbestuur. 

Aanleiding is het al jaren zeer lage aantal studenten (minder dan tien per studiejaar) die de Lerarenopleiding Godsdienst volgen. Een arbeidsintensieve transitie binnen het Educatieve domein (TEO) was niet haalbaar en ook de kwaliteit binnen de landelijke richtlijnen en nieuwe kaders van Fontys kon niet langer worden gegarandeerd. Studenten kunnen de opleiding nog wel volgen aan de lerarenopleiding in Tilburg (FLOT).

In 2023 is al besloten om Fontys Theologie en Levensbeschouwing (FTL) in Utrecht samen te voegen met Fontys Sociale Studies (FSS) in Tilburg. De instroom voor de bachelor Theologie in Utrecht stopt na dit studiejaar en gaat dan verder in Tilburg. Dit betekent dat 2028/2029 het laatste jaar is waarin studenten in Utrecht worden gefaciliteerd. Ook deze opleiding was door haar beperkte omvang en ontwikkelcapaciteit al enige tijd toe aan vernieuwing.

Opleidingen stoppen niet
Fontysbestuurder Arian Steenbruggen benadrukt dat het gaat om het sluiten van de lesplaats, niet om het stoppen met de opleidingen. De lerarenopleiding Godsdienst wordt nog steeds aangeboden in Tilburg bij Fontys Lerarenopleiding Tilburg (FLOT). De lesactiviteiten van de opleiding Theologie worden gefaseerd in Tilburg ondergebracht. 

“Uit het onderzoek dat we in 2023 gedaan hebben, blijkt dat verplaatsing naar Tilburg de beste keuze is", motiveert Arian Steenbruggen het besluit. "Doorontwikkeling gaat makkelijker met de expertise die binnen het instituut Social Studies aanwezig is."

De centrale medezeggenschapsraad (cmr) heeft ingestemd met het collegebesluit om de lesplaats te verplaatsen van Utrecht naar Tilburg op voorwaarde dat de kwaliteit van de opleiding gewaarborgd blijft. Daarvoor moet de opleidingsdirecteur in gesprek met de gemeenschappelijke opleidingscommissie (goc). 

Als de goc van mening is dat het vanuit het oogpunt van kwaliteit noodzakelijk is, kan de beëindigingsdatum van de bachelor Theologie in Utrecht met maximaal een jaar worden opgeschoven naar september 2026. Woensdag 11 september heeft het eerste overleg plaatsgevonden tussen de opleidingsdirecteur van FSS en de goc, maar de kogel is nog niet door de kerk. 

De docenten zijn hierover ingelicht, en ook potentials en nieuwe studenten van de bachelor Theologie worden al twee jaar lang meegenomen in de plannen om nieuwe instroom alleen op leslocatie Tilburg te laten beginnen. De zittende studenten, die hun opleiding in Utrecht kunnen afmaken, worden op de hoogte gebracht zodra duidelijk is wat de definitieve datum is dat nieuwe instroom in Utrecht stopt. 

Impactvol
Op dit moment telt de locatie in Utrecht een twaalftal studenten voor de opleiding tot leraar Godsdienst en tachtig studenten voor de bachelor Theologie. Bij de opleidingen werken opgeteld elf medewerkers (ca. 7 fte). Steenbruggen erkent dat het impactvol is om een leslocatie te sluiten. “Er is wisselend gereageerd. Enkele medewerkers zijn blij met de fusie met FSS en de mogelijkheden die dat biedt, anderen willen niet weg uit Utrecht en zijn niet blij.”

Fontys bekijkt momenteel samen met de medewerkers naar wat de veranderingen voor hen gaan betekenen. “Daar is nog ruim de tijd voor”, aldus Steenbruggen. Volgens de bestuurder heeft het tijd en overleg gekost om tot het inzicht te komen dat kwaliteit een steeds groter issue werd, en dat landelijke doorontwikkelingen in het curriculum in klein verband niet goed genoeg op te pakken zijn. “Hoe kleiner het aantal studenten, hoe groter de financiële verliezen, dat is niet te voorkomen.”

Intensieve zoektocht 
Wel is er ‘vanuit zorgvuldigheid’ jarenlang geprobeerd aan te haken bij diverse andere instellingen om zodoende de lesplaats Utrecht te kunnen blijven waarborgen. “We hebben intensief gezocht naar samenwerkingspartners. Er zijn trajecten geweest met de Tilburg School of Catholic Theology (TST), die ook een lesplaats heeft in Utrecht, en de Universiteit voor Humanistiek. Helaas hebben beiden niet tot succes geleid."

Dit artikel is op 12 september aangevuld met het overleg tussen de opleidingsdirecteur van FSS en de goc. 

“Ik zit vandaag in de docentenkamer. Ik werk bij het bedrijfsbureau van Fontys Theologie Levensbeschouwing. Samen met mijn collega doe ik alles achter de schermen. Op dit moment ben ik bijvoorbeeld bezig met het organiseren van een diploma-uitreiking voor studenten die voor de zomer zijn afgestudeerd.

Dit gebouw is oorspronkelijk van Tilburg University. Fontys huurt de lokalen en kantoorruimte. Op dinsdag is het Fontys-dag en zijn alle lokalen ‘van ons’. Ik zit hier zelf drie dagen per week. Een paar honderd meter verderop, aan de Keistraat, hebben we ook nog een externe locatie waar we gebruik van maken. Dat is een Harry Potter-achtig gebouw waar je voornamelijk eerstejaars studenten vindt. 

Onze opleiding is lekker klein. We hebben twee studierichtingen: een lerarenopleiding voor Godsdienst Levensbeschouwing en een bachelor Theologie. Met die laatste studie word je opgeleid tot geestelijk begeleider. Daar zitten de meeste studenten." [Karen Luiken]