Het jaar 2020 zal als een historisch jaar worden getypeerd. Over twintig jaar zal iedereen zich nog kunnen herinneren hoe de Coronacrisis het eigen leven toen heeft beïnvloed. De verhalen worden steeds groter en de waarheid zal ongetwijfeld geweld aan worden gedaan.

Interessant is om te analyseren of we deze crisis als verlies of tegenslag moeten zien. Of zal later blijken dat deze periode de maatschappij veel positiefs heeft opgeleverd? Het zijn bespiegelingen waar je in je komende vakantie over kunt nadenken. Het antwoord krijg je niet, dat is zeker, maar misschien verandert het je manier van denken een beetje.

In de topsport maak je veel momenten mee van verlies en tegenslag. Daar word je ongevraagd getraind om hiermee om te gaan en een plaats te geven. Dit soort lastige momenten worden nog eens versterkt door de massale aandacht in talkshows, columns en de social media, die soms volledig los gaan Tegenspoed krijgt op deze manier wel heel veel lading. Op dat soort momenten wordt je karakter echt getest.

Iedereen zal moeilijke momenten meemaken. Het is je eigen keuze hoe je hiermee omgaat en waar je energie in steekt. Dat kun je heel makkelijk roepen, maar de praktijk is toch echt weerbarstiger. Ook daar moet je ervaring mee opbouwen. In de topsport is er telkens wel een les die weer terugkomt: 'Hoe groot de ellende ook is die je overkomt, het is altijd je eigen keuze hoe je hierop reageert'. Dus als je op het strand ligt of op een terras even nadenkt over het afgelopen half jaar en de toekomst, dan is dit de beste leidraad.

In het onderwijs, bij PSV: niemand weer hoe het na de zomer verder gaat. Steek daar niet al te veel energie in. Jouw reactie op deze onzekerheid is bepalend voor de volgende stappen in je leven. Je mag zelf bepalen hoe je reageert! Een fijne vakantie gewenst.

Toon Gerbrands is algemeen directeur van PSV en schreef diverse boeken over coachen en succes. 

Deze tijd wordt door heel veel mensen ervaren als onzeker. De ene na de andere deskundige gooit zijn expertise over de schutting. De lijn die je ziet, is dat ze elkaar ook nog allemaal tegenspreken. Wij als leken moeten dan maar inschatten wie we moeten volgen en welke theorie ons het meest plausibel overkomt.

Dan kunnen we uiteraard niet. Vandaar dat onze onzekerheid buitengewone proporties aan gaat nemen.

Iedereen vraagt zich af hoe het nu verder gaat. Dat geldt voor onze bedrijfstak, waar supporters zich afvragen of ze dit seizoen nog wedstrijden kunnen bezoeken. Maar ook voor alle andere omgevingen. Zal het onderwijs ooit nog hetzelfde zijn? Wat gaat er met de arbeidsmarkt gebeuren?

Wie kan de toekomst voorspellen? Wie weet hoe de wereld er over vijf jaar uitziet? 
Dat idee is natuurlijk kansloos. Wie had acht jaar geleden kunnen voorspellen wat de invloed van de iPad zou zijn? Onze maatschappij en daarmee de actualiteit verandert voortdurend. Soms zie je bepaalde tendensen, maar zelfs dat is gevaarlijk om dit als een soort nieuwe werkelijkheid te gaan zien. 

De beste benadering is uit te gaan van de zekerheid dat de toekomst onzeker is. Waarzeggers zijn tenslotte niet voor niks een kermisattractie. De maatschappij is te vergelijken met de chaostheorie. Het is dusdanig complex, dat het niet in een model of een voorspelling te vatten is.

Elke voorspelling die wordt gepresenteerd, heeft dus een grote relatie met toeval. Als zaken dan wel een keer goed vallen en de zogenaamde voorspelling uitkomt, dan wordt dit als een soort genialiteit beschreven. Volkomen ongepast uiteraard. Toeval, geluk, pech en onbeheersbare zaken spelen altijd een rol.

Het beste advies is om je rugzak met kennis en ervaring zo veel mogelijk te vullen. Dat helpt je in de nieuwe situatie je snel aan te passen. In de natuur overleeft de soort die zich het snelst aanpast aan de nieuwe situatie. Een wijsheid en ook een beetje een zekerheid.

Toon Gerbrands is algemeen directeur van PSV en schreef diverse boeken over coachen en succes. 

Als directeur bij AZ in Alkmaar heb ik een echte crisis meegemaakt. De hele club stond op omvallen en meer dan honderd mensen dreigden hun baan te verliezen. Dan word je in het diepe gegooid, zonder dat je hebt leren zwemmen. In sneltreinvaart leer je dan wel wat de beste benadering is om door zo'n onzekere periode te komen.

Als eerste moet de ontkenningsfase eruit. De situatie is ernstig en ga uit van het slechtste scenario. Verspil geen tijd, door te denken, dat het allemaal wel meevalt. Meevallers helpen wel, maar niet in de opstartfase van een crisis. Maak er ook direct een feit van, in plaats van heel emotioneel te reageren. Ook dat is verloren tijd. Het perspectief is, dat een crisis altijd een tijdelijke situatie is, anders hadden ze wel een ander woord bedacht.

Onzekerheid vreet aan mensen. Bij slecht nieuws is er duidelijkheid en kan je werken aan een oplossing, bij onzekerheid is er alleen maar twijfel en gaan je gedachten alle kanten op. Het zijn onbeheersbare zaken. De focus moet liggen op de beheersbare zaken. Daar heb je invloed op. Focus je daar op en steek daar je tijd in.

Stel jezelf de vraag: 'Wat is mijn eigen worst case scenario?' Bedenk hier een oplossing voor en ga daarmee aan de slag. Dat levert energie en perspectief op. Een lesje persoonlijk crisismanagement uit de praktijk, dat aantoonbaar heeft gewerkt.

Toon Gerbrands is algemeen directeur van PSV en schreef diverse boeken over coachen en succes. 

In deze tijd van het Coronavirus is het boek “De Zwarte Zwaan” (de impact van het hoogst onwaarschijnlijke) van Nassim Nicholas Taleb voor iedereen verplichte leeskost. Hij beschrijft hoe wij reageren op onverwachte gebeurtenissen, maar ook hoe het later allemaal anders loopt, dan iedereen voorspelde.

Niemand zag aankomen dat er vliegtuigen in de Twin Towers zouden vliegen (9/11). Binnen een dag waren er 'deskundigen' die in allerlei talkshows de effecten gingen duiden van deze vreselijke gebeurtenissen. Zou er een wereldoorlog uitbreken? Zouden radicale cellen met islam-achtergrond de strijd met het Westen aangaan. De gevolgen voor de economie zouden groot zijn, werd er uitgelegd.

Niets van dit alles is uitgekomen. De conclusies van Taleb in dit boek: de wereld wordt gedomineerd door het extreme, het onbekende, het onwaarschijnlijke. Tussendoor verkopen we loze praat door ons te fixeren op wat bekend is en vaak niet gebeurt.

Het advies is duidelijk: volg in deze crisis de richtlijnen van het kabinet, maar kijk niet te veel naar talkshows met experts die vertellen wat de toekomst ons gaat brengen. Een crisis is een tijdelijke situatie, anders hadden ze er wel een ander woord bedacht. Dat betekent dat het een keer eindig is. Niemand heeft de controle over het verloop hiervan. Het zijn onbeheersbare zaken.

Richt je juist op de zaken waar je zelf regie over het: de beheersbare zaken. Benut deze tijd goed om jezelf te ontwikkelen, zaken aan te pakken waar je normaal onvoldoende tijd voor hebt en wellicht wil je een aangepaste persoonlijke levensstijl ontwikkelen. Dan kijk je later terug op een belangrijke periode in je leven, misschien wel twee crises verder, met het boek van Taleb in je boekenkast.

Toon Gerbrands is algemeen directeur van PSV en schreef diverse boeken over coachen en succes. Hij roept iederen actief op om op hem te reageren en ook om zelf onderwerpen aan te dragen. 

Mijn timing om in te stappen was goed, want vijf jaar later waren er drie landskampioenschappen gewonnen en de schuldenlast was weggewerkt. Dan denk je dat er het nodige krediet is opgebouwd, maar dat is in de topsportwereld een misvatting.

In de maanden december en januari van het lopende seizoen gaat het mis. Een onrustige tijd met mindere resultaten, acties in en rond het stadion, veel negatieve media-aandacht, social media die ontploft, met als gevolg veel onzekerheid. Het wordt dan duidelijk dat alleen de actualiteit telt. In deze complexe en turbulente tijd, met een hoge snelheid van oordelen, ongenuanceerde meningen en een afrekencultuur, worden de mensen die verantwoordelijkheid dragen publicitair vogelvrij verklaard.

Wat je dan meemaakt, is echt niet leuk meer tegenwoordig. Ik heb ervaren dat social media de wereld verdeelt in mensen die verantwoordelijkheid nemen en mensen die hier onbezonnen een oordeel over vellen. Heel veilig en ook anoniem. Deze beeldvorming wordt dan ook vertaald naar bedreigingen, fout gedrag van mensen en persoonlijke aantijgingen. Dat zijn de periodes dat je een hoge prijs betaalt.

Het directe effect is dat ik zelf moet stoppen met berichtgeving op social media. Wat ik ook zou posten, positief of negatief: het zou een storm van reacties opleveren, met als effect weer allerlei varianten van beeldvorming. Het zou in elk geval niet de zo noodzakelijke rust terugbrengen.

Mijn persoonlijk dilemma is nu of ik mij toch weer ga melden op Twitter. Het is zeker dat ook hierop weer ongenuanceerd zal worden gereageerd. Laten we het er maar op houden, dat elke baan een schaduwkant heeft, die je als het goed is vooraf hebt afgewogen.

Toon Gerbrands is algemeen directeur van PSV en schreef diverse boeken over coachen en succes. Hij roept iederen actief op om op hem te reageren en ook om zelf onderwerpen aan te dragen. Deze column is daar een voorbeeld van: Toon werd gevraagd wat de crisis bij PSV en de lawine aan negativiteit op social media met hem deden. 

In elke boekhandel is een schap met boeken te vinden over allerlei zelfhulp-theorieën. Prachtige titels, die bedacht zijn door marketeers, met als doel iedereen een gevoel te geven dat de oplossing van hun problemen te vinden is in dit boek.

Je moet de aandrang maar weerstaan, bij pakkende titels in de trant van: 'Gebruik je vermogens optimaal', 'Het wonder van reflectie', 'De kracht van gewoontes', 'Flow is de oplossing', of 'Je angsten weg binnen een maand'. Iedereen heeft wel eens een lastige, onzekere periode vol  vraagtekens. Dan ben je gefocust op oplossingen, en sta je open voor alles en iedereen die jou kunnen helpen. Daar spelen deze boeken handig op in.

Zelfhulpboeken simplificeren de werkelijkheid. Alles komt positief over en ze raken al snel het gevoel waar je mee zit. Dat is nu net wat je nodig hebt en de oplossing lijkt nabij. Daarbij wordt dan wel volledig voorbij gegaan aan de rol van toeval in het leven en aan het feit dat bijna niets gestructureerd verloopt. Het is dus bijna altijd een schijnoplossing.

Daar komt bij dat iedereen een uniek karakter heeft en dat elke situatie anders is. Kortom: simpele oplossingen bestaan niet. Zelfhulpboeken kunnen je zelfs verder in de put helpen. Omdat jij het gevoel kan krijgen dat zèlfs dit bij jou niet helpt.

Kijk in je eigen boekenkast en gooi deze boeken weg. Dit advies werkt wel! Met name jonge mensen moeten zich realiseren, dat twijfel, onzekerheid en tegenslag je uiteindelijk verder gaan helpen. Het vervelende is alleen dat je dit pas jaren later zelf een plaats kan geven.
 

Toon Gerbrands is algemeen directeur van PSV en schreef diverse boeken over coachen en succes. Hij roept iederen actief op om op hem te reageren en ook om zelf onderwerpen aan te dragen. 

Uit de praktijk komt het verhaal van een manager die een talentvolle medewerkster had aangenomen. Na een succesvolle stageperiode kreeg zij een fulltime baan aangeboden. Het vertrouwen in haar was groot. Na anderhalf jaar vraagt ze een gesprek aan met de mededeling, dat ze een half jaar op wereldreis wilde gaan. Ze beloofde daarna terug te keren en daarna nog een paar jaar voor het bedrijf te willen werken. De manager was helemaal ontdaan. Hoe kon zij dit nu doen? Hij begreep er niets van.

De studenten van vandaag zullen zeker acht verschillende banen hebben voor hun 38^e levensjaar. Ze willen graag werken aan kortlopende projecten en er moet voldoende afwisseling zijn. Ze melden zich niet aan bij vakbonden maar ze willen zich wel inzetten voor maatschappelijke zaken. Een wereldreis staat standaard op hun lijstje.

De beste tip voor de jonge generatie is om een omgeving te kiezen waarin je een match hebt als het gaat om kernwaarden. Daar is het bedrijf bepalend in. Voor bedrijven is dan weer de les dat wanneer je met jonge mensen wilt werken, je hun ambities en motieven moet leren begrijpen. Zorg dat je meegroeit door je aan te passen. Door zaken te vernieuwen. En met name door anders te gaan leren denken.

Ik leer elke dag veel van mijn (jonge) spelers.

Toon Gerbrands is algemeen directeur van PSV, was eerder directeur van AZ en bondscoach van het nationale volleybalteam en schreef tevens een aantal boeken over coachen en succes. Hij roept iederen actief op om op hem te reageren en ook om zelf onderwerpen aan te dragen. 

Te veel vergaderingen, te druk met mails en onverwachte zaken oplossen. Het zijn zaken die tijd kosten. Het gevolg is dat er geen tijd meer is om voldoende aandacht te besteden aan je eigen mensen.

In de onderwijswereld gaat dit ten koste van de aandacht die aan studenten zou moeten worden besteed. Dat is natuurlijk te gek voor woorden. Want het functioneren van de studenten zou op de plaatsen een, twee en drie moeten staan. Dat is dus de hoogste prioriteit. Zeker voor de docenten maar juist ook voor de tijdsbesteding van de top van de organisatie.

Vaak zie je dat directieleden hun hele agenda hebben volgepland met zogenaamde belangrijke vergaderingen. Elk gaatje is benut en zelfs de lunches worden op de werkkamer geserveerd om deze tijd te benutten. Stel: er gebeurt iets onverwachts. Een student of medewerker vraagt aandacht vanwege een acuut persoonlijk probleem. Daar besteedt het directielid dan een uur extra tijd aan. Wat er dan gebeurt is dat het hele  vergaderschema in de war loopt. Het gevolg: een nog vollere agenda. Niemand ziet meer de waanzin hiervan.

Voor leiding geven heb je tijd nodig. Heel veel tijd. Met name om mensen te helpen en te coachen. Als iedereen functioneert en de baas niet, dan heb je een topbedrijf.

De praktijk is nagenoeg omgekeerd. De baas probeert zelf alles goed op orde te hebben en zijn eigen schema goed te plannen. Het gevolg is dat de medewerkers onvoldoende steun krijgen. Laat staan dat er ruimte is voor binding of een vorm van persoonlijke belangstelling. Hier valt heel winst te boeken. Wie gaat dat de leidinggevenden vertellen? Waarschijnlijk hebben ze geen tijd, omdat ze te druk zijn.
 

Toon Gerbrands is algemeen directeur van PSV, was eerder directeur van AZ en bondscoach van het nationale volleybalteam en schreef tevens een aantal boeken over coachen en succes. Hij roept iederen actief op om op hem te reageren en ook om zelf onderwerpen aan te dragen.