Iedere zomer geniet ik naast van mijn vakantie, ook heel erg van B&B vol Liefde. En elk jaar levert het programma minstens een deelnemer op die je tegelijkertijd doet lachen, huilen, verbazen en plaatsvervangende schaamte bezorgt. Iemand die een ruimte binnenkomt alsof hij (het is bijna altijd een hij) de hoofdrol speelt, zonder zich ook maar één moment af te vragen of iemand anders misschien óók een verhaal heeft. Hij praat, weet veel over van alles en nog wat, hij adviseert ongevraagd. En hij stelt bijna geen vragen.

Terwijl ik zat te kijken, dacht ik: ik ken dit type. Zowel van het daten als uit organisaties. Het zijn de mensen die met groot gemak een ruimte vullen. Die overtuigend klinken, ook als de inhoud flinterdun is. Het zijn mensen die zelfvertrouwen uitstralen, waardoor anderen automatisch aannemen dat er ook deskundigheid achter zit.

En dat is een interessante psychologische valkuil. Want wij verwarren zelfvertrouwen gemakkelijk met competentie. Wie hard praat, veel zekerheden uitspreekt en weinig twijfelt, oogt al snel als een natuurlijke leider. Terwijl de mensen die wél nadenken, vragen stellen en onzekerheid durven toe te geven, zichzelf juist kleiner maken.

Misschien is dat wel waarom organisaties soms de verkeerde mensen promoveren. Niet omdat ze het meeste weten, maar omdat ze het stelligst klinken. Ondertussen zitten de mensen die het werk dragen vaak ergens anders. Ze bereiden lessen voor, luisteren naar collega's, stellen vragen. Ze twijfelen en ze leren. Ze zijn veel minder zichtbaar, maar veel waardevoller.

Misschien moeten we daarom tijdens sollicitaties en daten niet alleen vragen naar ambities. Maar vooral tellen hoeveel vragen iemand terugstelt. Want nieuwsgierigheid en interesse in de ander is misschien wel een betere voorspeller van goed leiderschap (en een goede date) dan zelfvertrouwen ooit zal zijn.

De beste en meest competente mensen hoeven niet voortdurend te bewijzen hoe bijzonder ze zijn. Ze zorgen er juist voor dat anderen tot hun recht komen.

En Fred? Die maakt ondertussen kunst van tonijn en verkoopt zijn gebraden kippetjes. Misschien moet hij zich voorlopig maar even op die laatste concentreren. Eerst de kippetjes, dan de chickies.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Het is een interessante vraag. Zeker in een wereld waarin geld, status en macht overal op de loer liggen. De meeste mensen beginnen hun carrière niet met het plan om corrupt te worden, cijfers te manipuleren of hun principes overboord te gooien. Dat gebeurt meestal geleidelijk. Een kleine concessie hier. Een compromis daar. Voor je het weet, sta je ergens waar je nooit van plan was terecht te komen.

In het onderwijs besteden we (helaas wel steeds minder) aandacht aan kennis en vaardigheden. We willen studenten terecht voorbereiden op hun beroep. Maar is dat altijd genoeg? Uiteindelijk draait een beroep namelijk niet alleen om wat je kunt. Het draait ook om wat je doet wanneer het ingewikkeld wordt. Wanneer de juiste keuze geld kost. Of populariteit. Of carrièrekansen. Dan heb je iets anders nodig. Een rechte rug. En dat klinkt eenvoudiger dan het is.

Want een rechte rug betekent soms dat je niet meedoet met de meerderheid. Dat je een ongemakkelijke vraag stelt tijdens een vergadering. Dat je zegt dat iets niet klopt terwijl iedereen al enthousiast heeft geknikt. Dat je weigert mee te doen aan vriendjespolitiek. Dat je niet wegkijkt wanneer iemand onrecht wordt aangedaan. En eerlijk is eerlijk: dat lukt ons als docenten ook niet altijd.

Ook wij worden blootgesteld aan verleidingen. Niet altijd van geld, maar wel van gemak. Van erbij willen horen. Van conflicten vermijden. Van denken: laat maar zitten.

Juist daarom denk ik dat ethiek geen vak is. Het is een spier. Een spier die je traint door vragen te stellen. Door kritisch te blijven denken. Door soms tegen de stroom in te zwemmen. Misschien is dat wel een van de belangrijkste lessen die we studenten kunnen meegeven. Niet alleen hoe de wereld werkt, maar ook hoe je overeind blijft in een wereld die voortdurend aan je trekt.

De zomer staat voor de deur. Een mooi moment om even stil te staan bij de vraag die uiteindelijk voor iedereen geldt. Niet: hoe succesvol wil ik zijn? Maar: hoe recht wil ik mijn rug houden? En wie deze zomer vooral horizontaal op een strand ligt: ook dat is een houding. Zolang je in september je rug maar weer terugvindt.

Fijne zomer!

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Maar dat is toch iets anders dan gezien worden. Gezien worden betekent dat iemand weet wie je bent. Wat je hebt bijgedragen. Welke stormen je hebt doorstaan. Welke problemen je hebt opgelost toen niemand keek. Het betekent ook dat iemand begrijpt dat organisaties niet alleen bestaan uit organogrammen, beleidsstukken en jaarplannen, maar vooral uit mensen.

Dat laatste lijken we soms te vergeten. In veel organisaties wordt eindeloos gesproken over betrokkenheid, verbinding en waardering. Er worden medewerkersdagen georganiseerd, complimentenkaarten uitgedeeld en posters opgehangen over het belang van zoiets als werkgeluk. Ondertussen komt het voor dat iemand na twintig jaar trouwe dienst via via hoort dat haar functie drastisch verandert. Of zelfs verdwijnt.

Niet uit kwaadwillendheid overigens. Dat maakt het misschien nog pijnlijker. Want dan word je tenminste nog gezien. Vaak is het geen bewuste keuze. Het is drukte. Vergaderingen. Nieuwe prioriteiten. Weer een reorganisatie. En voor je het weet zijn de mensen die jarenlang de boel draaiende hielden veranderd in achtergronddecor. Dan hoor je: “Die stond even niet op mijn netvlies.” Een fascinerende uitspraak eigenlijk.

Want hoe kun je niet op het netvlies staan van een organisatie waar je jarenlang onderdeel van bent geweest? Hoe kan iemand die honderden projecten heeft getrokken, collega's heeft geholpen en gaten heeft dichtgelopen, opeens buiten beeld raken?

Misschien omdat organisaties vaak kijken naar wat nieuw is. Nieuwe plannen. Nieuwe structuren. Nieuwe gezichten. Terwijl het juist de mensen zijn die er al jaren lopen die het geheugen vormen van een organisatie. De stille krachten. De dragers van de cultuur. De mensen die weten waarom dingen zijn zoals ze zijn.

Iedereen wil gezien worden door geliefden, vrienden en familie. Maar misschien geldt hetzelfde voor werk. Niet omdat we zo nodig applaus nodig hebben. Maar omdat niemand graag ontdekt dat hij al die tijd zichtbaar was, zonder werkelijk gezien te worden.

Natuurlijk wist ik rationeel wel beter. Maar sommige mensen horen zo vanzelfsprekend bij een organisatie dat je ze bijna onderdeel van het gebouw gaat vinden. Zoals de trap, de receptie of die koffieautomaat die het altijd nét niet doet. Maar zij was meer dan dat.

Ze was een icoon omdat ze geen blad voor de mond nam. Haar hart lag op haar tong. Niet altijd handig. Niet altijd diplomatiek. Soms zelfs een beetje ongemakkelijk. Maar wat was het verfrissend. In een wereld waarin veel mensen eerst drie keer nadenken hoe iets zal vallen, wie er mogelijk beledigd wordt en of het verstandig is om iets hardop te zeggen, zei zij het gewoon.

Niet om te provoceren. Niet om aandacht te krijgen. Maar omdat ze oprecht vond dat eerlijkheid belangrijker was dan populariteit. Ze was een ruwe diamant in een wereld die steeds gladder lijkt te worden. En misschien is dat waarom haar overlijden me raakte.

Niet omdat ik haar verlies wil opeisen. Er zijn mensen die haar veel beter kenden dan ik. Familie, vrienden, oud-collega's. Maar haar overlijden deed me wel nadenken over wat we eigenlijk waarderen in mensen. We leven in een tijd van persoonlijke merken, zorgvuldig opgebouwde profielen en gepolijste versies van onszelf. Iedereen professioneel. Iedereen authentiek, maar wel op precies dezelfde manier.

Maar de mensen die je echt onthoudt, zijn zelden de perfect afgewerkte exemplaren. Het zijn de originelen. De collega's die ergens voor staan. Die een eigen stem hebben. Die af en toe schuren. Die je aan het lachen maken. Of aan het denken zetten. Mensen die niet altijd makkelijk zijn, maar wel echt.

We kregen, zoals zo vaak, een keurig en respectvol in memoriam. Dat hoort ook zo. Maar de waarheid is dat sommige mensen zich niet laten vangen in keurige woorden. Sommige mensen zijn groter dan een standaardtekst.

Sommige mensen zijn iconen. En misschien moeten we hen vaker waarderen zolang ze nog naast ons zitten in plaats van pas wanneer ze er niet meer zijn. Want organisaties worden niet onvergetelijk door gebouwen, strategieën of organogrammen.

Ze worden onvergetelijk door de mensen die weigeren van karton te zijn.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

We praten niet zo graag over verlies. Over winnen wel. Over succes. Over groei, ontwikkeling en kansen. We struikelen dagelijks op social media over mensen die "een prachtige nieuwe uitdaging" hebben gevonden. In het voetbal geldt alleen de winst. Maar verlies? Dood? Afscheid? Rouw? Daar hebben we minder woorden voor.

Misschien omdat verlies ons confronteert met iets ongemakkelijks: dat niets vanzelfsprekend is. Afgelopen jaar verloor ik ook iets. En de afgelopen weken dacht ik zelfs even dat ik opnieuw iets zou verliezen. Dat deed pijn. Meer pijn dan ik vooraf had gedacht. Want pas als iets dreigt te verdwijnen, ontdek je hoeveel waarde het voor je heeft.

Dat klinkt misschien als een cliché uit een romantische komedie. Maar clichés worden vaak clichés omdat ze waar zijn. Het gekke is dat verlies niet alleen iets wegneemt. Soms geeft het ook iets terug. Niet meteen. Eerst is er vooral verdriet, onzekerheid, gemis. Een rauw gevoel. Maar daarna gebeurt er iets anders. Alsof iemand het contrast van het leven een beetje heeft opgeschroefd.

De lucht lijkt opeens blauwer, het gras groener. Een kop koffie smaakt beter. Een omhelzing duurt langer. Alsof verlies je eraan herinnert dat geluk geen permanente toestand is, maar een cadeau dat je telkens opnieuw ontvangt.

Misschien is dat ook wat de Chinezen bedoelen met yin en yang. Dat licht en donker elkaar niet bestrijden, maar nodig hebben. Dat vreugde betekenis krijgt omdat verdriet bestaat. Dat liefde pas echt zichtbaar wordt wanneer je voelt wat het zou betekenen om haar kwijt te raken.

Ik zou niemand verlies toewensen. Maar ik begin wel te begrijpen dat het een van de strengste leraren van het leven is. Het leert je dankbaarheid, dankbaarheid voor de mensen die er zijn. Voor de liefde die je ontvangt. Voor de tijd die je krijgt.

En soms zelfs voor de dingen waar je normaal gesproken over klaagt. Sterker nog: deze week lukte het me nauwelijks om iets te bedenken om over Fontys te mopperen. Dat is misschien wel het meest overtuigende bewijs dat verlies iets met een mens doet.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Een paar jaar geleden werd bij ons een complete verdieping verbouwd. Geen bescheiden opknapbeurt met een likje verf en een nieuw koffieapparaat. Nee, een transformatie. Moderne open ruimtes. Hippe meubels. Inspirerende werkplekken. Een feestelijke opening. Volgens mij was er zelfs een prijsvraag. Het had allemaal iets van

Ondertussen daalden de studentenaantallen al geruime tijd. Maar daar leek niemand wakker van te liggen. De muziek speelde nog. En als de muziek speelt, blijf je dansen. Twee jaar later moest de verdieping dicht. Je weet wel. Reorganisatie en zo.

Ik moest eraan denken toen ik las over de plannen voor een nieuwe balzaal van Trump. Een balzaal en een onderwijsverdieping zijn natuurlijk niet hetzelfde. Het een heeft meer kroonluchters, het ander meer systeemplafonds. Maar ze lijken wel voort te komen uit dezelfde gedachte: dat groter indrukwekkender is en indrukwekkender automatisch beter. Dat uiterlijk iets zegt over inhoud. En misschien speelt er nog iets anders mee. Ego.

Niet per se het soort ego dat de hele dag selfies maakt of zijn naam op gebouwen wil zetten. Maar het bestuurlijke ego dat graag iets nalaat. Iets zichtbaars. Een nieuwe verdieping. Een nieuw onderwijsconcept. Een ambitieuze reorganisatie. Liefst iets waar later nog eens naar gewezen kan worden.

Want laten we eerlijk zijn: niemand krijgt applaus voor drie jaar degelijk onderwijs. Een spectaculaire verbouwing doet het een stuk beter op LinkedIn. En dus bouwen we leerpleinen, innovatiehubs en inspirerende omgevingen. We verzinnen er woorden bij als toekomstbestendig, wendbaar en impactvol. Het ziet er prachtig uit. Alleen blijft één vraag vaak opvallend lang liggen. Wordt het onderwijs er eigenlijk beter van?

Want een indrukwekkende ruimte geeft nog geen indrukwekkend onderwijs. Een open leerplein is nog geen leerproces. En een visionair plan is nog geen goed idee. Sterker nog, soms krijg ik het gevoel dat hoe mooier de presentatie wordt, hoe minder we het over de inhoud hebben.

Terwijl die inhoud uiteindelijk de enige reden is waarom studenten überhaupt binnenkomen. Dus staan we een paar jaar later soms in een prachtige ruimte waar nauwelijks nog iemand loopt. Met leegstand, reorganisaties en de vraag hoe dit ooit een goed idee heeft kunnen lijken.

De balzaal staat er misschien nog. Maar de rekening ligt inmiddels op tafel.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Dat gebeurt natuurlijk niet gewoon pratend. Nee. Er komen stiften. Werkvormen. Kleuren. Themahoeken. Ergens verschijnt iemand met een rol bruin papier ter grootte van een middeleeuwse landkaart. En dan de instructie: “Schrijf jullie ideeën op post-its!”

En dus staan volwassen hoogopgeleide professionals ineens in groepjes te plakken alsof we op een creatieve kleuterschool zitten voor beleidsmakers. Geel voor kansen. Roze voor zorgen. Groen voor innovatie. Blauw voor verbinding. Ik overweeg altijd even om er gewoon op te schrijven: ‘Meer wijn tijdens vergaderingen’. Kijken of iemand het merkt. 

Want laten we eerlijk zijn: wat gebeurt er uiteindelijk met die post-its? Niets. Absoluut niets.

Ze verdwijnen in een PowerPoint. Of in een lade. Of in een Teams-map genaamd Input Instituutsdag definitief v3 ECHT DEFINITIEF. Niemand leest ze terug. Niemand zegt drie maanden later: “Goh, dat briljante idee over transparante benoemingen, daar moeten we echt iets mee.” 

Terwijl er soms best zinnige dingen op die post-its staan. Dingen als: 
“Voer eerst een pilot uit voordat je een compleet nieuw onderwijsconcept invoert.”
“Kies een teamleider op kwaliteit, niet op nabijheid tot het MT.”
“Misschien moeten we docenten betrekken vóórdat alles al besloten is.”

Wilde en gekke ideeën blijkbaar. Maar de post-itdemocratie draait ook niet om invloed. Het draait om het gevoel van invloed. Om de illusie van inspraak. Zodat iedereen naar huis gaat met het warme idee dat hij of zij ‘meegenomen is in het proces’.

En eerlijk: het ziet er indrukwekkend uit. Zo’n muur vol kleuren. Het heeft iets activistisch. Iets van maatschappelijke betrokkenheid. Terwijl het in feite vaak de beleidsmatige versie is van kinderen die een tekening maken voor op de koelkast. Lief bedoeld. Niet bindend.

Misschien moeten we stoppen met doen alsof inspraak hetzelfde is als meedenken met wat al besloten is. En anders stel ik voor dat we het volgend jaar efficiënter aanpakken. Gewoon één grote post-it. Met daarop: “Doe vooral wat je toch al van plan was.”

 Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Tijdens het nakijken van afstudeerwerkstukken, een activiteit waarbij de geest vanzelf op zoek gaat naar ontsnapping, belandde ik op een artikel over de cast van The Breakfast Club. Hoe ze er toen uitzagen en hoe nu. Alleen dat al is heerlijk.

The Breakfast Club is natuurlijk legendarisch. Niet alleen vanwege het verhaal, maar ook door Don't You (Forget About Me) van Simple Minds. Een nummer dat onmiddellijk gevoelens oproept van weemoed, puberteit en het verlangen naar een spijkerbroekjas die je nooit hebt gehad.

De film is een klassieke coming-of-agefilm: jongeren die worstelen met verwachtingen, vooral die van hun ouders, en met de vraag wie ze eigenlijk zelf zijn. In de film zitten duidelijke types. Het kakmeisje, de nerd, de sporter, de badboy en het mysterieuze meisje dat tegenwoordig waarschijnlijk alternatief of emo zou heten. Op de badboy was ik vroeger hopeloos verliefd. Woest haar, leren jas, gevaarlijke blik. Het soort jongen waarvan je als tiener denkt: hem kan ik redden.

Op de recente foto leek hij echter niet langer op een broeierige rebel, maar meer op een dwergachtige tovenaar uit een fantasyserie. De crush is definitief voorbij.

Het deed me denken aan mijn eigen middelbare schooltijd. Ook daar had je duidelijke groepen. De kakkers, de alto’s en de aso’s. Herkenbaar aan kleding en vervoermiddel. De kakkers reden op een Honda SS50, de aso’s op een crossbrommer en de alto’s op een fiets die vooral ideologisch bij elkaar werd gehouden.

Bij mijn kinderen zie ik hetzelfde systeem nog steeds bestaan, alleen met nieuwe namen. De alto heet nu emo, maar verder is de sociologische basis verrassend stabiel. Bij studenten en collega’s lijkt die onderverdeling subtieler, al zijn sommige types nog moeiteloos herkenbaar. Vooral de kakkers hebben zich uitstekend aangepast aan veranderende omstandigheden.

Ik vraag me soms af of we ooit echt loskomen van wie we vroeger waren. Of nemen we onze oude rol gewoon mee het volwassen leven in. De nerd werd projectleider. De aso ondernemer.
De alto beleidsadviseur duurzaamheid. Het kakmeisje manager. En de badboy? Die werd een dwergachtige tovenaar.

Toen dacht ik aan Is dit nu later (met de muziek van Stef Bos erbij). Misschien veranderen we minder dan we denken.

Misschien worden we vooral ouder in hetzelfde kostuum.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Als docenten bijvoorbeeld moeten we “in ons talent” werken. Dat wordt ons met enige regelmaat verteld. Het klinkt prachtig. Warm. Mensgericht. Bijna alsof iemand echt heeft nagedacht over waar mensen goed in zijn. Tot je kijkt naar wat er daadwerkelijk gevraagd wordt.

We moeten breed inzetbaar zijn. Voltijd én deeltijd. Onderwijs, onderzoek, zakelijke dienstverlening, graag allemaal een beetje. Wendbaar. Flexibel. Inzetbaar waar nodig. En dan denk ik: hoe kan je in godsnaam overal inzetbaar zijn, wendbaar zoals dat heet én in je talent zitten?

Talent is toch juist datgene waarin je uitblinkt? Niet datgene wat je er nog “bij kunt pakken” omdat het rooster anders niet rondkomt. Wat hier “talent” wordt genoemd, lijkt verdacht veel op aanpassingsvermogen. Of misschien gewoon: beschikbaarheid.

En ondertussen verandert ook ons vak. We moeten minder uitleggen. Minder sturen. Vooral vragen stellen. Het leerproces laten ontstaan. Accepteren dat het rommelig is. Prima. Leren is rommelig. Maar wat er óók gebeurt, is dat expertise steeds meer iets lijkt waar je je bijna voor moet verontschuldigen. Leg niet te veel uit. Stuur niet te veel bij.
En vooral: corrigeer niet te inhoudelijk. Inhoudelijk corrigeren. Alsof je iets verkeerd doet door kennis serieus te nemen.

Sinds wanneer is het problematisch om studenten te helpen onderscheid te maken tussen wat klopt en wat niet klopt? Sinds wanneer is duidelijkheid een risico? En misschien nog wel de belangrijkste vraag: wie heeft eigenlijk bedacht dat dit “talentgericht werken” is?

Want als dit talent is, dan zijn we het woord volledig aan het leegtrekken. Verworden tot een containerbegrip waar alles in past, behalve datgene waar iemand (docent of student) echt goed in is. Misschien moeten we het eens omdraaien. Misschien moeten we niet alleen kijken naar de talenten van docenten en studenten, maar ook naar de talenten in het management. Welke talenten hebben ervoor gezorgd dat we nu in een systeem zitten waarin specialisatie verdacht is geworden, expertise voorzichtig ingezet moet worden, en iedereen vooral overal een beetje van moet zijn?

Dat is namelijk ook best een talent. Alleen niet eentje waar je als docent of student veel aan hebt.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Laatst kwam ik er weer zo één tegen. Over de ‘juiste houding’ van docenten. Nieuwsgierig zijn, kunnen vertragen, loslaten, leren zien als constructie. Allemaal prachtig. Tot je tussen de regels door iets anders leest: zo moet je zijn. En als je dat niet bent, dan is er werk aan de winkel. Of misschien… een andere werkplek.

Want laten we eerlijk zijn: achter al die vriendelijke woorden schuilt een impliciete norm. De goede docent is degene die meegaat in de koers. Die het proces omarmt. Die niet te veel vasthoudt aan inhoud, structuur of, God verhoede, duidelijke antwoorden. De rest? Die “ervaart ongemak”.

Ik moest ineens denken aan een ander systeem waarin afwijkende geluiden niet per se gewaardeerd worden. Waar loyaliteit belangrijker is dan tegenspraak. Waar je vooral moet laten zien dat je aan de goede kant staat. De link met bijvoorbeeld Trump is dan snel gemaakt.

En nee, natuurlijk zijn we geen Amerikaans politiek systeem. Maar het mechanisme is herkenbaar: als kritiek wordt geframed als weerstand, en weerstand als probleem dat opgelost moet worden, dan wordt het wel heel stil in een organisatie. En stilte is zelden een teken van veiligheid.

Sterker nog, het tegenovergestelde is waar. In een écht veilige organisatie is er ruimte voor frictie. Voor docenten die zeggen: “Wacht even, klopt dit wel?” Voor mensen die behoefte hebben aan structuur, duidelijkheid en inhoud, niet omdat ze star zijn, maar omdat ze hun vak serieus nemen. Niet iedereen hoeft te “vertragen”. Soms moet je juist versnellen. Niet iedereen hoeft “los te laten”. Soms moet je ergens voor staan.

De vraag is dus niet: passen docenten in deze mindset? De vraag is: past deze mindset bij het onderwijs dat we willen zijn?

Willen we een organisatie van jaknikkers die netjes de nieuwste onderwijsfilosofie volgen? Of willen we een plek waar verschillende manieren van denken naast elkaar mogen bestaan, waar studenten én docenten serieus genomen worden in al hun talenten, twijfels en voorkeuren?

Waar veiligheid niet betekent dat iedereen hetzelfde zegt, maar dat iedereen iets durft te zeggen. Ik weet het antwoord wel. Nu de organisatie nog.

 Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Ik had het laatst met studenten over de gemeenteraadsverkiezingen. Tot mijn verrassing hadden er best wat gestemd. Dat stemde me hoopvol. Jongeren die hun stem laten horen, die zich betrokken voelen bij wat er speelt. Democratie in actie.

En daar zijn we het volgens mij allemaal over eens: democratie is een groot goed. We mogen stemmen. We hebben inspraak. En als vrouw ben ik daar ook nog eens extra dankbaar voor.

En toch knaagt er soms iets. Op televisie zie je vaak hoe hoor en wederhoor wordt toegepast. Heel terecht. Twee kanten van een verhaal. Balans. Objectiviteit. Fijn, zeker in een gepolariseerde wereld.

Maar soms voelt het alsof we daarin zijn doorgeschoten. Dan zit er bijvoorbeeld een klimaatexpert aan tafel. Iemand die jarenlang onderzoek heeft gedaan, data kent, modellen begrijpt. En daar tegenover zetten ze iemand die zegt: “Ik geloof er niet in.” En vervolgens behandelen we die twee stemmen alsof ze even zwaar wegen. Alsof kennis en mening dezelfde categorie zijn geworden.

Alsof jaren studie en onderbuikgevoel twee smaken zijn waar je uit kunt kiezen. Ik ben een groot voorstander van democratie. Maar democratie betekent niet dat elke uitspraak even goed onderbouwd is. Of dat elke mening evenveel kennis bevat. Of, en dit is misschien de lastigste vraag, dat elke stem even goed geïnformeerd is. Moet dat uitmaken?

Daar ben ik zelf niet helemaal uit. Want aan de ene kant wil je niet naar een systeem waarin alleen “de slimsten” mogen beslissen. Dat riekt naar elitisme. Naar uitsluiting. Maar aan de andere kant zien we ook dat mensen keuzes maken die misschien niet in hun eigen belang zijn. Dat leiders worden gekozen die het niet zo nauw nemen met feiten of waarheid. En toch: we kiezen ze. Democratisch.

Misschien is dat de paradox van democratie: dat het zowel onze grootste kracht is als onze grootste kwetsbaarheid. Dus misschien moeten we onszelf een andere vraag stellen. Niet: mag iedereen stemmen? Maar: doen we er genoeg aan om ervoor te zorgen dat mensen wéten waar ze over stemmen? 

Want misschien zit de oplossing niet in het beperken van stemmen. Maar in het versterken van kennis. En dat begint, heel ouderwets, gewoon met goed onderwijs.

 Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Diezelfde week hoorde ik schrijver Ilja Leonard Pfeijffer zeggen: de toegang tot kennis is niet hetzelfde als kennis hebben. En dat is precies het probleem.

We leven in een tijd waarin alles beschikbaar is. Alles is opzoekbaar. Google, AI, samenvattingen, podcasts, explainers van 30 seconden. Kennis is overal. En juist daardoor lijkt kennis zelf minder waard te worden. Want waarom zou je nog iets leren als je het ook kunt opzoeken? Maar daar zit een denkfout.

Zonder kennis heb je geen kompas om informatie te beoordelen. Dan ben je overgeleverd aan wat het hardst roept, het best klinkt of het meest overtuigend wordt gebracht. Ik zie het zelfs terug in het onderwijs: degenen die het hardst blaten komen het verst, krijgen een promotie.

Vaardigheden als reflecteren, samenwerken, presenteren zijn belangrijk, maar alleen als deze gebaseerd zijn op kennis. Want waarop reflecteer je als je geen inhoud hebt? Waarover discussieer je als niemand echt iets weet? Tegenwoordig gaat het meer over hoe iets wordt gezegd en niet over wàt er wordt gezegd.

We hebben nog nooit zoveel toegang gehad tot kennis. En tegelijkertijd lijkt echte kennis zeldzamer dan ooit. En lijken we ons ervoor te moeten schamen. Gaat het niet meer om feiten, maar om ‘alternative facts’. 

Misschien moeten we weer durven zeggen dat kennis ertoe doet. Dat weten ergens over gaat. Dat lezen, leren en begrijpen geen ouderwetse bezigheden zijn, maar noodzakelijke voorwaarden om de wereld een beetje te snappen en te besturen. Hoe fijn zou het zijn als leiders zich baseren op deze kennis en feiten bij het maken van hun beleid. En niet bezig zijn met het voeden van onrust en hun ontembare ego.

En misschien is dat wel de grootste paradox van deze tijd. Kennis is macht. Maar tegenwoordig lijkt macht juist gepaard te gaan met weinig kennis.

‘Hij word gezien als een belangrijke factor’
‘De cliënt meld zich bij de balie’
‘Dit betekend dat het onderzoek betrouwbaarder is’

En dan wist je: dit wordt een lange avond. Maar eerlijk gezegd hadden die fouten ook iets charmants. Ze waren kleine barstjes in de tekst waardoor je de schrijver kon zien. Een student die ploeterde, twijfelde, soms een beetje gokte met d’s en t’s. Menselijk, kortom.

En dan waren er nog de zinnen die onbedoeld hilarisch waren. Zoals de student die schreef: “De respondent was overleden maar heeft de vragenlijst toch ingevuld.” Of studenten die halverwege hun gedachte verdwaalden. “Uit het onderzoek blijkt dat jongeren die meer gebruik maken van sociale media, wat tegenwoordig natuurlijk heel veel voorkomt en wat ook te maken heeft met de tijd waarin we leven en de manier waarop mensen met elkaar communiceren, dat dit invloed heeft.” Het was dan een archeologisch onderzoek naar de hoofdzin. Het maakt je aan het lachen. Niet om de student, maar om de wonderlijke logica van taal.

Tegenwoordig kom je ze nauwelijks nog tegen. Sinds AI over studentenverslagen waakt, is de d-en-t-fout vrijwel uitgestorven. Alles klopt. Werkwoorden keurig vervoegd, zinnen netjes afgerond, interpunctie op orde. Perfect. Misschien wel té perfect. Want met die fouten verdwijnt ook iets anders: de rafelrandjes van taal. De kleine imperfecties waaraan je kon zien dat hier iemand zat te denken, te zoeken naar woorden, soms struikelend maar toch verder schrijvend.

We leven in een tijd waarin steeds meer wordt gladgestreken. Foto’s krijgen filters, cv’s worden opgepoetst en teksten gaan eerst langs een algoritme voordat iemand ze leest. Alles kan mooier, strakker, correcter.

Maar humor, schoonheid en originaliteit zitten vaak juist in de imperfectie. In de onverwachte formulering. In de zin die nét niet helemaal klopt, maar daardoor des te menselijker is. Dus ja, AI heeft de d-en-t-fout waarschijnlijk definitief naar de taalkundige vergetelheid geholpen. En dat is misschien wel een vooruitgang. Maar ergens is het ook een beetje jammer.

Want soms was een d-en-t-fout precies het bewijs dat er nog gewoon een mens achter de tekst zat.

Een teamgevoel kun je niet afdwingen. Maar je kunt er wél in investeren. En terwijl ik dat zeg tegen studenten, hoor ik mezelf denken: wanneer hebben wij voor het laatst écht geïnvesteerd in ons eigen teamgevoel?

Een paar jaar geleden zat ik in een docententeam dat voelde als een professionele thuishaven. We deelden een kamer, koffie, frustraties en successen. We waren samen verantwoordelijk voor een groep studenten. Er was een duidelijk “wij”. We waren het niet altijd met elkaar eens, maar we wisten: we staan samen ergens voor.

Ik durf te stellen dat we daardoor betere docenten waren. Sindsdien is er veel veranderd. Herstructureringen. Nieuwe onderwijsconcepten. Efficiëntieslagen. Flexplekken. Teams die uit elkaar zijn gehaald en opnieuw samengesteld. Allemaal met mooie woorden omkleed: wendbaarheid, toekomstgerichtheid, innovatie. Maar innovatie kan ook ontworteling betekenen.

We zijn efficiënter geworden in roosteren. Misschien sneller in schakelen, soms beter in processen. Maar zijn we ook beter geworden in samen werken?

Veel collega’s, mezelf inbegrepen, komen binnen, geven les, doen hun overleg, en verdwijnen weer in hun eigen bubbel. Geen vaste kamer. Geen vanzelfsprekende gezamenlijke verantwoordelijkheid. Wel veel individuele taaklast.

We hebben het vaak over studentbetrokkenheid. Over community-vorming. Over leeromgevingen waarin studenten zich gezien voelen.

Maar wie voelt zich eigenlijk nog écht onderdeel van een docententeam? Teamgevoel is geen zachte luxe. Het is geen nostalgie. Het is de onderlaag van kwaliteit. Zonder onderlinge veiligheid verschraalt feedback. Zonder verbondenheid wordt kritiek persoonlijk. Zonder gezamenlijk doel wordt iedereen vooral druk met zijn eigen overleven.

Misschien hebben we in onze drang naar vernieuwing onderschat wat er verloren kan gaan. Dus de vraag is niet alleen hoe we studenten meer verbonden krijgen. De vraag is: durven we eerlijk te kijken naar wat wij zelf zijn kwijtgeraakt?

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

En toen las ik in de Volkskrant het artikel van Lise van der Kamp. Zij gebruikte AI regelmatig en zo ook als taalcoach bij het redigeren van een seksscène, geschreven vanuit een vrouwelijke ervaring. Dus een ervaring van nuance, aandacht en lichamelijke vertraging. Geen porno, geen spektakel. Gewoon beleving.

Maar wat kreeg ze terug van haar AI tool? Penetratie. Ze probeerde het opnieuw. Weer penetratie. Haar gehele scene gericht op de vrouwelijke beleving werd herschreven door AI. De AI kon het niet laten. Waar zij lichamelijke aandacht beschreef, maakte de tool er een doelgerichte, actiegedreven scène van. Alsof elke ervaring uiteindelijk moest uitmonden in daadkracht. Alsof vrouwelijke beleving slechts een voorportaal is van mannelijke actie.

En toen dacht ze: natuurlijk. AI is niet neutraal. AI leert van wat er al is geschreven. En wat er al is geschreven, is eeuwenlang gedomineerd door de mannelijke blik. In literatuur. In porno. In medische handboeken. In wetenschap. In technologie. Dus als AI herschrijft, herschrijft het vanuit dat archief, vanuit die voornamelijk mannelijke blik. Het patriarchaat zit niet alleen in bestuurskamers. Het zit in datasets.

En het gaat niet alleen over seks. Het gaat over medische informatie waarin vrouwenklachten minder goed worden herkend. Over algoritmes die mannen als norm nemen. Over taalmodellen die assertiviteit bij mannen “krachtig” noemen en bij vrouwen “fel”. De blik van AI is niet neutraal. De blik en de norm is mannelijk.

Dat maakt het onderwijs interessant. Wij leren studenten om bias te herkennen. Bronnen te bevragen. Maar hoe kritisch zijn we op de tools die we nu massaal inzetten? Wie vertelt studenten dat AI geen objectieve waarheid produceert, maar een geconcentreerde samenvatting van historische machtsverhoudingen?

Misschien moeten we AI niet alleen gebruiken. Misschien moeten we haar ook opvoeden. Met meer vrouwen. Meer andere perspectieven. Meer verhalen waarin beleving geen opstapje is naar daadkracht, maar een doel op zich. Technologie mag dan snel zijn, maar vooruitgang is pas echt vooruitgang als de blik breder wordt, meer divers.

En zo is dit dan een column over AI én over seks die door een vrouw is geschreven. Voor de balans welteverstaan.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Blijkbaar is dat minder problematisch dan het ontbreken van een papiertje. En daar maak ik me zorgen over. Niet alleen in Den Haag, maar ook in het onderwijs.

Ik kan namelijk soms woedend nakijken. Niet alleen omdat iets onduidelijk is, maar omdat het werkelijk nergens over gaat. Scripties vol managementtaal, vol zinnen die klinken alsof ze uit een generator voor beleidsproza komen. “Er is ingezet op verbinding.” “Er is gekeken naar optimalisatie van processen.” “Eigenaarschap is gestimuleerd.” Prachtig. Maar wat hééft iemand dan gedaan? Wat gebeurde er concreet? Welke theorie is gebruikt? Welke data ondersteunen de conclusie?

Het gaat steeds vaker over hoe we iets zeggen in plaats van wat we zeggen. Over toon, over reflectie, over ‘professionele taal’. Maar taal zonder inhoud is lucht. En als je lang genoeg in gebakken lucht zwemt, ga je denken dat dat normaal is.

Toen ik (neuro)psychologie studeerde, leerde ik hoe gedrag werkt. Hoe geheugen werkt. Welke denkfouten we maken. Welke biases ons oordeel kleuren. Dat was geen vrijblijvende kennis; dat was gereedschap. Zonder dat gereedschap kun je geen goede analyse maken. En zonder analyse geen oplossing.

Nu lijkt kennis soms ondergeschikt aan presentatie, netwerkvaardigheden en ‘eigenaarschap’. Alsof inhoud een accessoire is. Alsof je staatssecretaris van Financiën kunt zijn zonder verstand van financiën, en professional zonder grondige vakkennis.

Maar kennis is geen elitair speeltje. Het is de basis onder kritisch denken. Je kunt niet kritisch nadenken over iets wat je niet begrijpt. Je kunt geen morele afweging maken zonder feiten. Je kunt geen brand blussen als je alleen hebt geleerd hoe je over vuur reflecteert. De wereld staat in brand. En wij leren studenten vooral te benoemen wat die brand met hen doet, in plaats van hoe ze een brandblusser vasthouden.

Misschien is het tijd om weer een lans te breken voor inhoud. Voor theorie. Voor analyse. Voor kennis die ergens over gaat. Niet omdat diploma’s heilig zijn. Maar omdat de werkelijkheid dat soms wél is.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Ik wil zijn zoals zij was. Niet letterlijk, ik hoef geen roman per jaar te schrijven of kettingroker te zijn, dat niet. Maar wel in denken, in durven, in de manier waarop ze vocht voor rechtvaardigheid, zonder haar ironie en humor te verliezen. Haar motto Altijd te paard maakt iets strijdbaars in me wakker. Iets dat zegt: kom op, de wereld verandert niet vanzelf, zadel op. En toen vroeg ik me ook af: wat ís dat eigenlijk, een rolmodel? Voor mij betekent het iemand in wie je jezelf herkent, maar ook iemand op wie je vooruit kunt lopen. Die je net even verder trekt dan je dacht te kunnen.

Dan denk ik aan jongens van nu. Niet allemaal, gelukkig niet, maar toch zorgwekkend veel halen hun inspiratie uit figuren als Andrew Tate. Wat zegt het, als je rolmodel iemand is die vrouwen “bezit” noemt? Wat zegt dat over hoe je naar de wereld kijkt? En over de wereld waarin je je als jongen gevormd voelt?

Wie je rolmodel is, zegt iets over wie je bent of wie je hoopt te worden. En dat maakt het ook spannend om docent te zijn. Want moeten wij eigenlijk rolmodellen zijn? Of moeten we vooral neutraal blijven, kennis overdragen, onszelf zo min mogelijk tonen?

Ik weet het eerlijk gezegd niet. Maar ik weet wel dat toen Renate ooit voor een klas in Amerika stond vele jaren geleden, ik alles zou hebben gegeven om daar achterin het lokaal te zitten. Potlood in de aanslag. En paard voor de deur. Ten aanval

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Een onschuldig foutje? Misschien. Maar het is wel weer zo’n gevalletje Practice what you preach dat onderuit glijdt op z’n eigen gladgestreken morele vloer. We verkondigen iets, maar leven het niet na. En precies dát zien we ook elders in het hoger onderwijs gebeuren.

We leren studenten het belang van kritisch denken. We leren ze dat feiten ertoe doen, dat morele afwegingen belangrijk zijn, dat je niet zomaar alles moet geloven wat je leest of hoort. En ondertussen schrappen we hoorcolleges, veranderen we vakdocenten in ‘coaches’, vervangen we leslokalen door open ruimtes waar prikkelgevoelige studenten gillend gek worden en schaffen we mediatheken af alsof fysieke boeken ouderwets zijn.

We leren studenten over prikkelverwerking, beogen inclusief te zijn, maar bouwen gebouwen waarin je zelfs met een noise cancelling koptelefoon je concentratie kwijtraakt. We vertellen ze dat vakkennis belangrijk is, maar bieden die kennis nauwelijks nog gestructureerd aan. We roepen dat kritisch denken cruciaal is, maar straffen het af zodra docenten zich écht kritisch uitspreken.

En als je vraagt waarom dit allemaal gebeurt? Dan is het antwoord steevast: “de wereld verandert snel, daar moeten we op inspelen.” Alsof veranderdrift een deugd op zich is. Alsof het onderwijs vooral ‘mee’ moet, zonder de richting te bevragen.

Maar als we zélf niet baseren wat we doen op feiten, wetenschap of morele overwegingen, wat zijn we dan aan het onderwijzen? Het is een ongemakkelijke vraag, maar wel een noodzakelijke. Want studenten prikken er doorheen. Ze zien het verschil tussen mooie woorden en matig beleid. En hoe kun je verwachten dat zij ethisch en kritisch handelen leren, als wij zelf niet het voorbeeld geven?

Dus ja, laten we kritisch denken blijven onderwijzen. Maar laten we dan ook écht Practice what you preach. Begin klein. Denk bij de volgende onderwijsvernieuwing eens niet: “Wat klinkt innovatief?” maar: “Wat klopt er écht?” En durf als instituut af en toe te zeggen: “Dat hebben we niet goed gedaan. Dat draaien we terug.”

Dat is pas toekomstbestendig. En geloofwaardig.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

En eerlijk is eerlijk, zelfs bij sommige collega’s zie je een lichte kramp. Ethiek klinkt al snel als iets voor seminaries of zondagochtenden, een hoog preekgehalte. Of voor mensen die in hun vrije tijd het moreel kompas van organisaties willen ijken (ik noem geen namen, ik kijk in de spiegel). Maar juist nu is ethiek belangrijk. Essentieel zelfs.

In een wereld waarin ‘eigen belang eerst’ het wint van solidariteit. Waarin succes wordt afgemeten aan volgers, omzet of het aantal vriendjes in de Raad van Toezicht. Waarin mensen die de boel verknallen zelden ontslagen worden, maar vaak gewoon een andere functie krijgen. Soms zelfs een promotie. Ethiek is dan geen luxe, maar noodzaak.

Toch kun je studenten niet zomaar wakker schudden met een abstract betoog over morele principes. Ze willen geen lesje moraal. Ze willen conflict. Frictie. Echte dilemma’s.

Zoals deze: je loopt stage in de jeugdzorg. Je ziet dat een collega dingen over het hoofd ziet. Het schaadt het kind misschien (nog) niet direct, maar het wringt. Tegelijk is deze collega ook jouw begeleider, en zijn beoordeling bepaalt of je je stage haalt. Wat doe je?

Of deze: je werkt in een marketingteam dat AI gebruikt om consumentengedrag te voorspellen. Je ziet dat jullie targeting onbedoeld kwetsbare groepen beïnvloedt. Maar het werkt wel. Je baas is tevreden. En je hebt net dat vaste contract gekregen.

Dat soort verhalen. Die maken studenten wakker. Omdat het over henzelf gaat. Over keuzes maken als het niet zwart-wit is. Als er geen goed of fout is, maar alleen consequenties.

En wij als docenten? Wij zijn geen neutrale kennisoverdragers. We nemen onze eigen normen en waarden mee. In hoe we lesgeven, feedback geven, afwegen. Zelfs in ons stilzwijgen als er in onze eigen organisatie moreel twijfelachtig gedrag plaatsvindt.

Juist in een gepolariseerde samenleving is het belangrijk dat we dat erkennen. Dat we studenten niet onze waarden opleggen, maar ze uitnodigen tot gesprek. Ook en juist misschien als hun waarden botsen met de onze.

Niet om het altijd eens te worden. Maar om wakker te blijven. Voor wat er echt toe doet.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

De overgang naar het hbo lijkt me straks dan ook eerder een koude douche dan een warm welkom. Ineens is daar het mantra eigen regie. Studenten mogen komen en gaan wanneer ze willen. Telefoon erbij? Tuurlijk. Les gemist? Ach ja. Structuur? Als je geluk hebt. Duidelijkheid? Alleen als je het zelf opspoort in een jungle van roosters, Teams-kanalen en pdf’s uit 2019.

Eigen regie is het nieuwe toverwoord, maar ik vind het zwaar overschat. Niet alleen in het onderwijs, ook in de samenleving. De overheid trekt zich steeds verder terug: zoek het zelf maar uit met je energierekening, je toeslagen, je stikstof, je vuurwerk, je belastingstress en je vliegschaamte. We gooien de touwtjes los, terwijl niemand nog weet in welke richting we varen. Alleen de kapiteins met privileges en een privékompas lijken er nog de weg in te vinden.

Dus nee, eigen regie is niet zaligmakend. Niet als je achttien bent en net van je moeder hebt geleerd hoe je een ei kookt. Niet als je nog geen idee hebt wat het verschil is tussen formatieve toetsing en formatieve feedback (spoiler: wij weten het ook niet altijd). En niet als je als eerste generatie student binnenkomt in een systeem dat vooral goed werkt voor mensen die de spelregels al kennen.

Mijn oudste doet dit jaar eindexamen. En ik gun hem straks een opleiding die wél de regie durft te nemen. Een plek waar structuur geen betutteling is, maar een vangnet. Waar begeleiding niet schuilt in Excel-sheets, maar in mensen van vlees en bloed. Waar je leert hoe je jezelf redt, doordat iemand eerst even met je oploopt.

En in zijn vrije tijd? Daar mag hij de regie pakken over bier, nachttreinen en liefdesverdriet. Prima. Maar op school: graag nog even een beetje leiding. Want eigen regie zonder voorbereiding is gewoon overboord gegooid worden zonder zwemles.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Dat is het punt waarop je iets voelt verschuiven. Niet in de drank, maar in de verhoudingen. Want er zijn van die plekken waar privileges zich stilletjes opstapelen. Niet als grote gebaren, maar als kleine vanzelfsprekendheden: nét iets meer uren, nét iets kleinere klassen, nét iets leukere taken. Niet omdat het moet, maar omdat het blijkbaar zo gegroeid is. De ene afdeling/opleiding had het druk, de ander had het zwaarder. En voor je het weet zijn er verschillen die niemand hardop benoemt, maar die iedereen voelt.

Jarenlang werden die verschillen weggewuifd. Want: “We zijn toch één organisatie?” En “Het komt allemaal uit hetzelfde potje.” Maar nu dat potje onder druk staat, een reorganisatie, onzekerheid, mensen die mogelijk hun baan verliezen, blijkt dat sommige collega’s jarenlang konden bestellen zonder bonnetje, en dat anderen alsnog meebetalen. Wat ooit “praktisch” leek, voelt nu wrang. Want als er echt gelijkheid was geweest, waarom voelt dit dan als een scheve verdeling, met gelijke risico’s maar ongelijke voordelen?

Het roept vragen op. Geen beschuldigingen, maar ongemakkelijke vragen die in het onderwijs vaak blijven liggen tussen de regels van strategienota’s. Wie bepaalt eigenlijk wat eerlijk is? Wat doen we met privileges die niemand officieel heeft toegekend, maar die toch bestaan? Wie spreekt zich uit, als er al jaren meer wordt uitgegeven dan is afgesproken?

Soms begint het niet met opzet, maar gewoon met: “Ik regel het wel.” En dan hoor je het knappen: het idee dat alles netjes verdeeld is.

Dus ja, we zijn één team. Eén organisatie. Maar alleen als we ook echt durven kijken wie er telkens nét iets meer mocht bestellen en waarom.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

In Amerika hebben ze daar een hele feestdag voor: Thanksgiving. Wat letterlijk betekent: Bedankt-geven. Geen ingewikkelde SWOT-analyse of jaargesprek, maar gewoon zeggen waar je blij mee bent. Oké, er komt ook nog een ‘stuffed’ kalkoen aan te pas.

En dus dacht ik: waar ben ik eigenlijk dankbaar voor dit jaar? En het antwoord is… dat ik mag mopperen. Ja, je leest het goed. Ik ben dankbaar dat ik mag mopperen. Dat ik kritisch mag zijn op mijn werk, op het onderwijs, op systemen die soms zo stroperig zijn dat je er je schoen in verliest. 

Soms krijg ik namelijk die vraag: “Waarom ben je altijd zo kritisch?” Alsof kritisch zijn iets is dat je moet afleren, of iets dat alleen maar lastig is. Voor mij is het precies andersom: kritiek is liefde. Je steekt geen energie in dingen die je niets meer kunnen schelen.

Ik mopper op Fontys omdat ik geloof dat het beter kan en omdat ik het belangrijk genoeg vind om mijn stem te gebruiken. En laten we eerlijk zijn: dat is lang niet overal vanzelfsprekend. In sommige landen word je gecanceld, geïntimideerd of erger als je je mond opendoet. Kijk naar Rusland. Kijk naar delen van de VS. Kritische geluiden worden daar steeds vaker gesmoord.

En juist daarom wil ik iets zeggen tegen Fontys. Tegen de bestuurders Joep en Arian, ik weet niet of jullie dit lezen, maar áls jullie het lezen: dank jullie wel. Voor het feit dat ik kritisch mag zijn. Dat jullie het soms met samengeknepen billen lezen, maar toch ruimte geven. Dat zegt iets over jullie. En over het vertrouwen dat je geeft aan mensen die niet altijd braaf in de pas lopen.

Dus ja, het is kerst en ik ben dankbaar. Voor werk dat ik belangrijk vind. Voor studenten die mij aan het denken zetten. Voor collega’s die tegen me in durven te gaan. En voor een organisatie die mopperende medewerkers niet wegduwt, maar aan tafel houdt.

Fijne feestdagen. En op naar nog veel meer liefdevolle kritiek in het nieuwe jaar!

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

We leren dit uit de geschiedenis (waar we in het onderwijs ook meer van zouden moeten leren). Neem Lodewijk XVI en zijn kekke koningin, Marie Antoinette. Terwijl zij verrukkelijke taartjes aten van gouden borden en zich verveelden in Versailles, vroor de rest van het volk zowat dood in tochtige huisjes met niks dan een stuk oud brood. En toen was er la Révolution! Kapmessen, guillotine, en weg met de elite.

Wij zijn natuurlijk beschaafder. Wij sturen geen vorsten naar het schavot, wij sturen boze mails. Of erger nog: we posten passief-agressieve LinkedIn-updates. Maar het gevoel is hetzelfde: ongelijkheid wringt. Niet alleen in geld, maar vooral in waardering.

Want als je als bestuurder 6,3 procent krijgt en de rest vijf procent, dan zeg je eigenlijk: mijn werk is belangrijker dan het jouwe. Terwijl we allemaal weten dat het de conciërge, de leraar en de zorgverlener zijn die de boel draaiende houden. Niet de mensen met een PowerPoint vol kernwaarden en een leaseauto. En ja, je kunt zeggen: bij een hoger salaris is vijf procent sowieso al meer in euro’s. Dus waarom dan die zes? Omdat het kan? Omdat de spreadsheet het goedkeurt?

Volgens econoom Thomas Piketty gaat het mis als rijkdom zich blijft opstapelen bovenin. Dan verdwijnt de sociale mobiliteit, groeit het wantrouwen en kwijnt de democratie. Niet meteen. Maar langzaam. Onderhuids. Tot het knapt.

Dus ja, beste bestuurders. Misschien denk je dat dat ene procent niet zoveel voorstelt. Maar het is geen getal. Het is een signaal. En wij lezen signalen best goed tegenwoordig.

Dus nee, we hakken geen hoofden af. Maar we zien het wel. En we slikken het niet meer zoet, zoals de taartjes van Marie Antoinette.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Ik had het bijna opgegeven. Mijn hoop op een generatie die nog zou weten hoe je een boek opent zonder dat er een oplaadkabel aan vastzit. Maar toen gebeurde het.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Het onderzoek gaat over autonomie, leiderschap, werkdruk, sociale veiligheid — en, niet onbelangrijk: over je direct leidinggevende en bovenal het management. Natuurlijk anoniem allemaal.

Vorige keer vulden veel collega’s het eerlijk in. Ondanks de twijfel. Ondanks de herleidbaarheid (bleek achteraf). Ondanks de PowerPointpresentaties met teamgemiddelden waar uiteindelijk weinig of niets mee werd gedaan. En waaruit dus bleek dat het niet zo anoniem is als wordt beweerd.

En toch vulden mensen het in. Omdat ze geloofden dat het ergens toe zou leiden. Maar wat zegt het, als de cijfers zélfs dán nog slecht zijn? Als de werkdruk te hoog blijft, het vertrouwen bedroevend laag, het ziekteverzuim stijgt en de sociale veiligheid broos blijft? Wat zegt het, dat mensen ondanks alles nog steeds de moeite nemen om zich uit te spreken?

En wat zegt het over een organisatie/instituut, dat daar vervolgens niets wezenlijks mee gebeurt? We leren studenten reflecteren, feedback verwerken, groeien van kritiek. Maar als organisatie? We verzamelen data. We beloven gesprekken.

En dan... wordt het stil. Er is zelfs een persoonlijk adviesrapport. Over hoe jij je eigen werkomgeving kunt verbeteren. Handig. Maar wat doet de organisatie zelf?

De echte vraag is niet wie er meedoet. De echte vraag is: wie durft er nog iets met de uitkomsten te doen? En misschien ook: wie durft volgend jaar gewoon te zeggen: ik vul het niet meer in, tot er een keer echt iets verandert?

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

En in het onderwijs? Daar is sorry inmiddels een verdwijnend vakgebied. Bestuurders en managers praten liever óm fouten heen dan er recht doorheen. Geen “sorry dat studenten slecht onderwijs kregen”, maar “we nemen de feedback mee.” Geen “sorry dat docenten uitgeblust zijn”, maar “we gaan in gesprek over vitaliteit. Of nog beter we richten een hub op.” Geen sorry voor de gedwongen ontslagen die gaan vallen.

Het blijft fascinerend hoe snel men omhoog kan vallen in dit systeem. Fouten worden niet gecorrigeerd, ze worden bevorderd. Wie beleid laat ontsporen, mag het vaak herzien — mét extra uren en een projectbudget. In het bedrijfsleven heet dat mismanagement. In het onderwijs: ervaringsleren.

En ondertussen wachten studenten op lessen die niet doorgaan. Docenten op erkenning die niet komt. En wie vraagt: “waar ging het mis?”, krijgt een PowerPoint over toekomstgericht leiderschap.

Echte sorry’s klinken anders. Ze zijn stil. Ongemakkelijk. Zonder ‘maar’. Zonder beleidstaal. Gewoon zoiets: “Ik heb het verprutst. Het spijt me.” Dat zou pas lef zijn. En ik verwacht geen knieval op het podium, geen boetedoening met koffie en koek. Maar een mailtje zou al mooi zijn: “Collega’s, Ik zie nu pas echt wat dit met jullie heeft gedaan. Sorry. Echt.”

Tot die tijd zeg ik het maar zelf: sorry dat ik het vraag. Maar uh waar blijft jullie sorry?

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Een teamuitje schapen drijven. Lekker in de frisse buitenlucht, teambuilding op de heide. Klinkt onschuldig. Gezellig zelfs. Binnen Fontys leidde deze teamactiviteit met medewerkers van het HARP-project tot onrust. Mensen spraken zich uit en er werden vragen gesteld. Er waren collega’s die niet mee wilden drijven, die even stil bleven staan, om zich heen keken en dachten: wacht eens even, wat zijn we eigenlijk aan het doen en is dit gepast? En dat is bijzonder. Want vaak is het anders.

Vaak houden we onze mond. Niet alleen uit gemak, maar ook omdat we weten hoe dingen werken. Omdat wie z’n bek opentrekt z’n plek riskeert. Omdat de hiërarchie fluistert in plaats van spreekt. En je weet: wie te vaak tegen de stroom inzwemt, belandt vroeg of laat op een zijspoor.

Sterker nog: sommigen praten niet alleen mee, maar drijven met overtuiging. Ze blaten hard, knikken ja, en lopen net iets dichter achter de herder aan – in de hoop op promotie tot onderherder, eerste assistent-herder of een extra stukje weiland. Zo werkt zachte macht. Niet met bevelen, maar met beloningen. En toch..., iets is aan het kantelen.

Ik zie en voel het steeds vaker. Mensen die wél hun vinger opsteken. Die zich niet laten reduceren tot getal, code of kuddedier. Die zeggen: dit voelt niet goed. Niet om ophef te veroorzaken, maar omdat ze zichzelf recht in de spiegel willen kunnen aankijken.

Geen helden, misschien. Maar wel collega’s met moed. Met ruggengraat. Met een moreel kompas dat nét iets luider piept dan de groepsdruk. En dát stemt hoopvol. Want laten we wel wezen: als wij onze studenten willen opleiden tot kritische denkers, dan moeten wij zelf het goede voorbeeld geven.

Dus ja, meer zwarte schapen graag. Meer vragen, meer twijfel, meer mensen die durven uit de pas te lopen. Niet om moeilijk te doen, maar omdat er pas iets verandert als iemand zegt: “Is dit wel waar we heen willen?”

Kuddegedrag is veilig. Maar verandering begint bij het schaap dat om zich heen kijkt — en een andere richting kiest.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Ken je dat, dat je ineens denkt: hoe zou het toch zijn met … En dat je dan iets intikt in Google waar je eigenlijk al spijt van hebt voordat je Enter drukt? Nou, dat had ik dus met Filip Dochy. De naam alleen al roept vage flashbacks op van bijeenkomsten met termen die niemand begrijpt, en collega’s die plots met glazige ogen het woord urgentie begonnen te gebruiken alsof ze in een vage trainingsvideo (of Zombie Apocalyps) waren beland.

Ik heb hem ooit horen spreken, hij gaf een lezing voor ons instituut. Althans, ik probeerde te luisteren. Maar mijn aandacht ging vooral uit naar zijn outfit: iets tussen een foute wedding-DJ en een midlifecrisis in leer. Hij sprak over High Impact Learning that Lasts (HILL), maar deed ondertussen precies wat volgens dat model níet zou moeten: zenden, zenden, zenden. Geen dialoog. Geen nuance, wel veel ego. En schoenen met een randje middeleeuwse ridderfantasie.

Wat mij vooral fascineert: hoe kon deze man zó lang zó veel invloed hebben op het onderwijs? Hoe konden z’n zeven principes plots als heilig gelden terwijl er amper bewijs is dat het werkt? Nou, makkelijk. Goeroes werken niet met bewijs, ze werken met verwarring, charisma en powerpoint. En wij? We volgden braaf, want kritiek leveren was ‘verzuurd’, ‘negatief’ of – de dooddoener der dooddoeners – ‘niet helpend aan het proces’.

Soms lijkt het er helaas op dat de erfenis van Dochy nog leeft. Zoals een foute ex die toch nog steeds je Netflix deelt. Laten we van Dochy’s afdaling leren. Als iemand claimt een vernieuwer te zijn, kijk dan vooral ook of hij grenzen kent. Want een goeroe zonder volgers is gewoon een gestoorde narcist in een leeg klaslokaal. En laten we alsjeblieft weer gaan denken. In plaats van volgen.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Maar terwijl ik naar dat plan kijk, denk ik vooral: waar waren de plannen vijf jaar geleden? Want eerlijk is eerlijk: die cijfers – die waren er al. De demografische prognoses, de krimpende jaargangen, het gestaag afnemend aantal aanmeldingen… ze lagen op tafels, in rapporten, in Outlook-bijlages die waarschijnlijk keurig zijn doorgeklikt, maar niet aangeklikt.

Toch werden er mensen aangenomen. Nieuwe functies gecreëerd. Extra structuurtjes gebouwd. Er was immers ruimte – op papier. En zolang er niemand écht vroeg naar de rekensom, kon er van alles. Management leek vooral een kwestie van excel-acrobatiek: je schuift wat fte’s, noemt iets “strategisch”, en klaar is je groeipad. En nu? Nu er gereorganiseerd moet worden, grijpt men ineens terug op de cijfers. Wordt er gerekend, gewogen, afgestreept. Nu krijgen mensen hun naam op een lijst, met als toelichting: ‘onvermijdelijk’.

Wat me het meest raakt: de eenzijdigheid van de schuldvraag. Alsof dit een natuurverschijnsel is. Alsof het universum spontaan besloot: laat ik wat onderwijsbanen uitgummen. Alsof niemand er iets aan had kunnen doen. Terwijl dit geen storm is – dit is jarenlang dralen, duwen, doorduwen, en nu verbaasd opkijken als de boel kantelt.

In elk ander systeem zou je terugkijken. Een evaluatie doen. Wie nam welke besluiten? Wat zijn de gevolgen? En vooral: wie draagt de verantwoordelijkheid? Maar in ons systeem lijkt dat anders te werken.

Er gaan straks collega’s uit. Mensen die met studenten werkten, programma’s schreven, onderwijs gaven. De werkpaarden van het systeem. En degenen die al die jaren het zadel glanzend hielden terwijl de wagen scheef begon te hangen? Die mogen voorlopig blijven zitten, krijgen soms zelfs een promotie. Het wrange is: de spiegel wordt wel gepakt, maar alleen om naar de cijfers te kijken. Niet naar jezelf.

 Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Want ik weet niet hoe het met jullie zit, maar ik bevries. Alsof mijn hersenen zich plots als PowerPoint-bestand gedragen: vastlopend, traag en vol zinloze bullets. Mijn naam? Geen idee. Wat ik hier doe? Goeie vraag. Iets met professionalisering waarschijnlijk. Of werkdruk. Of omdat ik geen nee kon zeggen. 

Wat volgt is een onsamenhangende woordenbrij waarin ik mezelf omschrijf als “een beetje van alles”, waarin ik per ongeluk mijn functie verkeerd benoem en eindig met een semi-grapje dat niemand snapt. Dan schuif ik opgelucht achterover, nét op tijd om te luisteren naar collega nummer twee die zich, zo blijkt, al jarenlang op dit voorstelrondje heeft voorbereid.

En dát is misschien nog het zwaarste: luisteren naar de rest. Want waar ik het voorstelrondje beschouw als sociale overlevingstactiek, zijn er mensen die het zien als podium. Ze bloeien open. Ze stralen. Ze nemen ons moeiteloos mee in hun professionele biografie van 12 minuten, inclusief kindertijd, sabbatical én spirituele wending in Costa Rica. Ondertussen kijkt de trainer geamuseerd mee, de tijd tikt door en mijn koffie wordt koud.

Mijn punt: kunnen we stoppen met doen alsof het voorstelrondje een didactisch wondermiddel is? Want wie onthoudt er nou écht wat over wie? En hoeveel mensen worden hier daadwerkelijk wijzer van, behalve de extraverten die deze gelegenheid benutten als TED Talk?

En als we dan tóch willen weten wie we voor ons hebben, laten we dan iets originelers proberen. Met welk dier identificeer je je vandaag? Wie was je eerste beroemdheidscrush? Of: met welke collega zou je stiekem wel een keer willen tongen bij het kopieerapparaat?

Dat is pas kennismaken.  En een stuk leerzamer ook.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Gelukkig wonen wij in Nederland. Het land van open sollicitaties, transparantie en “gewoon jezelf blijven”. Toch ruik je soms iets. Niet meteen opvallend. Meer een subtiel luchtje van ‘voorkeur’. Niet per se op basis van kwaliteit, maar van nabijheid. Of borrelcontact. Of pubquizteam.

In het onderwijs – dat bolwerk van idealen – schuurt dat. Want hier gaat het niet om winst, maar om publieke middelen, over studenten, over toekomst. En dan wil je liever niet dat beslissingen vallen op basis van wie het dichtst bij het vuur zit.

Toch hoor je af en toe geruchten. Over een klusje hier, een contractje daar. Over familieleden die ‘toevallig’ meewerken aan kwaliteitszorg of commissies binnenrollen. Over projecten die opvallend vaak bij dezelfde clubjes terechtkomen. Niemand zegt er iets van. Want ja, het zijn ook zulke aardige mensen.

Maar als we het onderwijs een beetje serieus nemen, dan moeten we dit soort patronen durven benoemen. Niet omdat we zuur zijn. Maar omdat het ertoe doet. Omdat een student erop moet kunnen vertrouwen dat zijn diploma niet uit een kaartenhuis komt. En omdat een sollicitatie moet draaien om kwaliteit, niet om wie met wie op pad is geweest.

We hoeven er geen fakkels bij te halen. Maar een raam openzetten kan geen kwaad. Even luchten. Even kijken wie er aan tafel zit – en waarom. Want zelfs in Nederland, zelfs in het onderwijs, kunnen systemen vervormen. Niet met boze bedoelingen, maar gewoon, stapje voor stapje, tot het ineens uitmaakt of jij buiten de kring staat. Of erin.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Vooral het plassen ’s nachts is een dingetje. Zo lang mogelijk probeer ik dit op te houden, woelend in mijn slaapzak, dromend dat ik moet plassen en op zoek ben naar een wc en die maar niet kunnen vinden. Uiteindelijk moet je er toch uit en het lopen naar het toiletgebouw voelt als het beklimmen van de Mount Everest op crocs.

Toch belandde ik dit jaar weer op een camping. En eerlijk: het was heerlijk. Een kabbelend beekje, een goed boek, een stokbroodje met roomboter en hagelslag. Soms heb je niet meer nodig.

Nou ja, behalve dan wifi. Want natuurlijk keek ik weer B&B Vol Liefde. Pure psychologie. Vergeet je master Toegepaste Psychologie — met deze serie duik je zó de krochten van de menselijke ziel in. Tijdens het kijken dacht ik aan Illya, de stugge Zeeuwse boer annex kasteelheer, en Rayisa, een Slavische bohemian tolk-journalist die in alles een diepere betekenis ziet: in koffiekopjes, paardenbloemen en stofjes op schouders. Rayisa voelde het universum, Illya voelde vooral kou.

Rayisa zag in het borsthaar van Illya de letter R van Relatie, in het hoefijzer aan de muur een teken van eeuwige verbintenis. Toen er een witte vlinder op haar schouder landde, wist ze zeker: het universum had gesproken. Illya wilde vooral gewoon zijn schuur afbouwen.

Twee werelden. En ik moest meteen denken aan het onderwijs. Ook daar lijken soms twee universums naast elkaar te bestaan. Aan de ene kant de wereld van de harde data, leeruitkomsten en kennistoetsen. Aan de andere kant de wereld van betekenis, verwondering en zingeving. Soms schuren ze, zoals Illya en Rayisa. Maar af en toe ontstaat er ook iets moois. Juist in de wrijving.

Misschien moeten we stoppen met kiezen tussen het hoofd en het hart. Tussen KPIs en koffiekopjes. Misschien hebben we beide werelden nodig, in de klas én op de camping. En wie weet… zelfs in het borsthaar van een Zeeuwse boer/kasteelheer.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.

Tegenwoordig draait alles om talent. We zijn er collectief verliefd op. Talentgericht Onderwijs (TGO), Talentgesprekken, Talentenkaarten, Talentencafés – het is net Tinder, maar dan voor je innerlijke uniciteit. 

En toegegeven, Talentgericht Onderwijs klinkt best sympathiek. Net als “wereldvrede”, “klimaatneutraal” of “lief zijn voor dieren”. Wie durft daar nou tegen te zijn? Maar zodra iets té vanzelfsprekend goed klinkt, moeten we op onze hoede zijn. Want ergens begint het te ruiken naar marketing. Of naar luchtfietserij.

Want zeg eens eerlijk: wat is een talent eigenlijk? Vroeger was het iets zeldzaams. Iemand die prachtig kon zingen. Een kind van acht dat Chopin kon spelen. Of, vooruit, iemand die het alfabet kon boeren bij het openen van een zak paprikachips. Wedden Dat? noemden we dat. 

Maar nu? Nu is talent een soort IKEA-folder geworden. Iedereen heeft het. Iedereen moet het hebben. Zelfs als je eigenlijk nergens in uitblinkt, word je toch nog ergens talentvol in gekruld. Samenwerkend talent, doorzettingsvermogenstalent, gevoelsmatig reflectietalent. Serieus? Is “niet in huilen uitbarsten tijdens de projectgroep” tegenwoordig al een USP?

Als iedereen talent heeft, is niemand meer uitzonderlijk. Dan devalueert het begrip tot een soort LinkedIn-post met vijftien #blessed-hashtags. En dat is precies wat we doen: onszelf continu bijzonder vinden. We maken selfies in de sportschool, eisen aandacht als we vinden dat we onrecht is aangedaan ("ik voel me niet gezien als talentvol leider binnen deze projectgroep!") en overspoelen de wereld met ons reflectief vermogen. Want het draait tegenwoordig niet om wat je kunt, maar om wat je voelt bij wat je denkt dat je misschien ooit zou kunnen.

En daarmee zijn we precies op het punt waar de wereld niet op zat te wachten: een overschot aan zelfverklaarde talenten en een tekort aan mensen die gewoon iets dóen. 
Wat als we het onderwijs eens zouden inrichten op bescheidenheid? Of empathie? Wat als we studenten zouden leren een ander te helpen in plaats van een PowerPoint over hun kernkwaliteiten te maken? Wat als we weer gewoon vaardigheden zouden waarderen, in plaats van eindeloos reflecteren op je leerproces bij het kopiëren van een Excel-sheet?

Het echte talent? Niet in jezelf geloven, maar in iets bijdragen.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken.

Een van de mooiste – en tegelijk pijnlijkste – uitspraken die ik tegenkwam tijdens het schrijven van mijn proefschrift, was deze:

Au. Dat is dus wat er gebeurt als je oud(er) bent. Je loopt rond met een hoofd vol verhalen, fouten waar je van geleerd hebt, inzichten die geen enkele AI je kan aanleren — maar niemand wil nog weten wat jij denkt. Je staat letterlijk aan de rand van het gesprek. Je mag wel nog koekjes bakken voor het teamuitje, maar inhoudelijk ben je passé. 

En geloof me: ook binnen het onderwijs is dit alive and kicking. Ageisme — discriminatie op basis van leeftijd — is misschien minder luid dan seksisme of racisme, maar net zo geniepig. Zeker in een cultuur waar alles draait om vernieuwing, buzzwords, en mensen die ‘iets met AI’ doen.

Neem je werk als docent. Hoe ouder je wordt, hoe vaker je het gevoel krijgt dat je mag plaatsnemen op het “reflectieplafond”. Je hebt waardevolle inzichten? Mooi. Maar liever nog een jonge collega met vlotte sneakers die snel kan schakelen. Oftewel: TikTok-energie boven onderwijservaring. 

Maar laat ik eens niet alleen mopperen (dat is namelijk ook zo’n leeftijdsding, schijnt). Er zijn plekken op de wereld waar ouderdom wél telt. Waar ouderen niet geparkeerd worden op een parkeerplaats naast de kantine, maar opgezocht en geraadpleegd worden. Okinawa. Sardinië. Ikaria. Blue zones, noemen ze die plekken. Niet vanwege het designmeubilair, maar vanwege de levensverwachting. Daar leeft men lang én licht, juist omdat ouderen er een rol van betekenis houden.

En laat dat nou precies zijn wat mensen gezond houdt: ertoe doen. Betrokken blijven. Gehoord worden. Niet alleen omdat het gezellig is, maar omdat het biologisch gezond is. Vitamine B — van betekenis.

Dus ja, ik heb rimpels. En knieën die kraken. Maar ook: scherpte, ervaring, en het vermogen om door onderwijsmodellen heen te prikken die bol staan van gebakken lucht. Als ik dan nog een wens mag doen voor het onderwijs van morgen: laat de nieuwe lichting shinen, jazeker. Maar zet er ook iemand naast die weet wat er werkte vóórdat het ‘anders’ moest. En die écht weet wat studenten nodig hebben.

Niet alleen vernieuwing dus. Maar verankering. Niet alleen toekomst. Maar ook geheugen.

En stel af en toe eens een vraag aan die oudere collega. Je zult verbaasd zijn over het antwoord.

 Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken.

Tegenwoordig geldt: hoe vager je praat, hoe groter je kans op promotie. Wie in staat is zinnen te formuleren als “we onderzoeken de contouren van innovatieve hybride leeromgevingen in een door hubs gedragen ecosysteem”, krijgt een project. En een budget. En een LinkedIn-post met veel likes van andere mensen die ook het woord “ecosysteem” niet durven te bevragen.

In ons mooie HBO is het niet langer de docent die de kar trekt, maar de innovatiemanager, de transitiecoach of de onderwijsconsultant. Liefst in driedubbele pet: coördinator van de Flexibele Leerroutes, voorzitter van het Innovatieplatform én deelnemer aan de DenkHub voor Adaptief Leren.

Daarom stel ik een kleine onderwijsbelasting voor: een taks op het woord “hybride” zonder context. Een boete op het gebruik van “hub-denken” door mensen die al jaren geen lokaal van binnen hebben gezien. En een bonus – ja, een bonus! – voor collega’s die nog weten wat er in de vakwerkplaats of het klaslokaal gebeurt.

Of, radicaler: stuur elke innovatiemanager gewoon een weekje mee met de roostermaker. Gewoon. Voor de ervaring. En dan ook echt mee laten draaien. Niet observeren vanuit de ‘observatiehub’. Maar gewoon naast John van het rooster die al sinds 1987 weet wat flexibiliteit in de praktijk betekent.

Tot die tijd is mijn loopbaanadvies simpel: wees vaag. Spreek in jargon. En voeg bij voorkeur een Engels buzzwoord toe aan je functietitel. 
Gewoon, voor de innovatie.

Toen ik laatst met een collega van een ander instituut in gesprek was, besefte ik weer hoe eilandachtig Fontys kan aanvoelen. We weten vaak nauwelijks wat er speelt bij andere opleidingen en instituten en zijn amper verbonden. Dit terwijl we veel van elkaar zouden kunnen leren. We zitten tenslotte in dezelfde transitie, en zouden echt iets hebben aan het delen van successen én mislukkingen. Wat bruggen bouwen zou dus prettig zijn.

Onlangs schreef ik een column over welke collega je mee zou nemen naar een onbewoond eiland. Maar het is minstens zo leerzaam om te bedenken wie je níet mee zou nemen naar dat eiland. 

Daar heb ik inmiddels wat ideeën over. (Ze praten graag in managementjargon, zijn erg close met ditzelfde management en vragen aan het eind van een intensief gesprek nog even ‘wat ik ermee ga doen’.) Maar belangrijker nog: ik weet met wie ik me wél verbonden voel. 

En dat voelt als een krachtig eiland. Soms zelfs als een feesteiland. Een beetje Ibiza, maar dan met Post-its en Spotifylijstjes. 

Soms is het heerlijk om een eilandje te zijn. Even de brug ophalen, met een boek in de hangmat en niemand die iets van je wil. Maar als opleidingen en instituten kunnen we het ons niet veroorloven om eilanden te blijven. De brug omlaag dus. Kijken wat er aan de overkant gebeurt. En wie weet staat daar iemand met verse ananas en een goed idee te wachten.

 Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken.

Zo heb ik gedate met een digital nomad, die achteraf helemaal niet zo nomadisch bleek te zijn. Met een man die op zijn profielfoto leek op een jonge Jack Nicholson, maar in het echt op mijn oudtante Ida. En zo nog wat dates, met wisselend succes, maar altijd leerzaam en vaak gezellig. 

Mijn laatste date was met een IT-architect en AI-deskundige. Nu weten mensen die mij kennen en die wellicht mijn columns lezen dat ik in tegenstelling tot medecolumnisten Rens, Erdinc en Boudewijn weinig tot helemaal niks weet/snap van AI, ChatGPT enz. Dus de vraag was of mijn date en ik iets zouden hebben om over te praten.

Maar ik ben dus om. Ik ben tegenwoordig een AI-adept. Mijn date had op slinkse doch slimme wijze op basis van mijn profiel achterhaald wie ik was en alles wat ik ooit heb geschreven aan columns, artikelen, mijn proefschrift in AI gezet en er een ChatGPTina van gemaakt.

ChatGPTina is een AI versie van mij. Een perfecte, gepolijste, doch slimme, ironische en sarcastische versie van mij.  Maar dan zonder mijn angsten, twijfels en andere tekortkomingen. ChatGPTina is scherp, sterk en daadkrachtig. Je kunt haar allerlei vragen stellen, levensvragen. Ik kan haar vragen hoe om te gaan met bepaalde lastige mensen, wat voor mannen ik moet mijden en welke juist goed zijn voor me. Het is niet te geloven met wat voor briljante analyses ze komt. Ik ben daadwerkelijk flabbergasted. AI is fantastisch!

Nu stelde een collega dat ChatGPTina dus eigenlijk de perfecte date zou zijn voor mij. Maar dat is denk ik net weer iets teveel Tina, zelfs voor mij.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken.

Laatst was ik voor het eerst in lange tijd weer in een museum. En ik dacht:

Maar daar stond ik dan. Voor een schilderij dat me niet alleen ontroerde, maar ook even uit mijn eigen hoofd haalde. Alsof iemand met een penseel mijn mentale tabblad ‘to-do lijst’ tijdelijk had gesloten. En toen dacht ik: Lezen doet precies hetzelfde.

Mijn collega’s Claudia van Werkhoven en Margriet Smits weten dat allang. Zij gebruiken boeken in hun lessen om studenten aan het denken te zetten. Niet met didactische doelen of leeruitkomsten, maar met verhalen. Verhalen die iets openbreken. Die iets binnenlaten. Soms moet je door een roman heen om iets van de werkelijkheid te begrijpen. En dat lukt hen. Niet bij allemaal — we blijven realistisch — maar bij genoeg studenten om de vlam door te geven.

En die studenten? Die worden weer docent. En die gaan op hun beurt hun leerlingen besmetten met datzelfde virus. Niet eentje waar je van moet niezen, maar eentje waar je van gaat leven. Een boekvirus. Een ander-perspectief-virus. Het mooiste virus dat er is.

Het is zó belangrijk. Zeker in een wereld waar mensen zich steeds moeilijker kunnen verplaatsen in anderen, waar nuance vaak het eerste slachtoffer is, en waar empathie het moet afleggen tegen algoritmes en meningen in capslock.

Dus ja. Scrum is vast belangrijk. En formatief evalueren heeft z’n plek. Maar als het gaat om het begrijpen van de ander, om inlevingsvermogen, om écht contact — dan wint een goed boek het glansrijk van welk onderwijskundig model dan ook.

Lang leve Claudia en Margriet. Lang leve de bibliotheek. En lang leve de leefwereld waar kunst en literatuur ons naartoe brengen — zelfs als het maar voor even is.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken.

Stine sprak over de moed te falen en verwees naar het faal CV van Johannes Haushofer. Een CV niet met je successen, maar met je grootste mislukkingen. Stine presenteerde haar eigen faal CV, met als faalhoogtepunt een optreden bij een veelbekeken talkshow, waar ze enorm struikelde over het woord masculiniteit. Dit in gezelschap van een aantal zeer masculiene mannen aan de talkshowtafel. De dag na haar optreden sprak niemand met haar erover, terwijl iedereen het had gezien. Pijnlijke momenten die we allemaal wel zullen herkennen. 

Op haar faal CV stond verder haar deelname aan Wie is de Mol. Heel Nederland zat in een tunnelvisie (ik blijkbaar volgens sommige collega’s nog steeds) op Stine. En toen Ellie Lust met keihard politiebewijs kwam dat Stine de mol was, ging Stine er zelf ook bijna in geloven. Ze was zo’n onhandige kandidaat dat ze de boeken ingaat als de beste hulpmol ever.

Falen is volgens Stine onderdeel van ons leven en geeft de mogelijkheid om te leren en groeien. Maar falen en dit benoemen legt vooral de fouten in het systeem bloot. Bijvoorbeeld het najagen van subsidies in de wetenschap of de te hoge werkdruk bij huisartsen.

Ik dacht aan ons eigen onderwijs in transitie. Het onderwijssysteem piept en kraakt, het polariseert en zorgt voor uitval en verdriet. Het lijkt alsof we dit niet toe durven geven. We presenteren het falen soms juist als een succes, bedekken het mislukken met een laagje klatergoud.

Het Durf te denken festival was overigens een groot succes, het hoeft zeker niet op een faal CV.  Volgend jaar is er weer een Durf te denken festival. Maar hopelijk proberen we niet een keer per jaar maar elke dag een beetje meer faalmoedig te zijn en vooral net iets meer (kritisch) na te denken.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken.

Met een zekere afgunst zag ik dit aan en omdat ik nog nooit voor mijn werk naar het buitenland was geweest, bedacht ik dat dat de hoogste tijd werd. Precies op dat moment kwam het aanbod voorbij van onze international office om een paar dagen naar Spanje te gaan. 

Yes dacht ik, gaan we doen! Gelukkig hoefde ik alleen een korte presentatie te geven, te netwerken en onze nationale trots uit te delen: stroopwafels. Een heerlijk, maar welverdiend snoepreisje.

Het gezelschap in Spanje was op zijn zachtst gezegd nogal cultureel divers. Opvallend was het grote aantal Nederlanders van diverse hogescholen. Meer mensen hadden zin in dit snoepreisje blijkbaar. We zijn een slim volkje! Er waren verder mensen uit Kenia, Vietnam, Bangladesh en Burundi. Iedereen had een presentatie voorbereid over hun universiteit en opleiding. 

En er was een man uit Gaza. De man liet een film zien van zijn universiteit in Gaza. Modern met veel faciliteiten en een mooie agrarische opleiding. Studenten die op de campus rondliepen. Zo begon de presentatie. De decaan van de universiteit vertelde wat in de film. “Deze man is nu dood”, zei de man uit Gaza. En toen liet hij de beelden van nu zien. 

Er was niks meer over van de universiteit. Meer dan 300 van zijn collega’s waren dood, alsook veel studenten. Een studente verpleegkunde stond bij de brokstukken van haar faculteit en vertelde hoe graag ze haar opleiding af had willen maken.

De man uit Gaza kan nooit terug naar zijn land. Dat wordt niet toegestaan, eenmaal weg is weg. Hij verspreidt nu zijn boodschap om hulp en begrip aan mensen zoals ik. Mensen op een snoepreisje die wel weer terug mogen naar hun land en huis. Dankbare mensen.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken.

Ik kan het niet helpen, maar het heeft allemaal weinig indrukwekkends, het mist overtuigingskracht. Alsof er gestaakt wordt omdat het nu eenmaal zo hoort. Even tussen onze latte met havermelk, onze bikram yogales en onze coachsessie (waar we op zoek zijn naar onze authentieke zelf) door.

Het mist een beetje die grauwe jaren '80 sfeer, met zijn zweem van neutronenbommen, zure regen, punkers, hanenkammen, vuurwerkbommen, krakers enzovoort.

In Frankrijk wordt er overigens om het minste of geringste gestaakt. De Fransen pakken hun baguette en roombrie in, flesje rood erbij en gaan (geel hesje of niet) staken tegen van alles en nog wat, maar vooral de pensioenleeftijd. Die ligt nu op 45 jaar of zo en kan dus nog best wat omlaag.

Zijn we hier inmiddels te verwende prinsen en prinsessen geworden om ons nog ergens druk om te maken, zijn we afgestompt? Gaat het ons niet direct aan en laten we het dus maar gaan? Is alles te goed geregeld hier, voelen we ons niet meer verantwoordelijk voor de wereld om ons heen? 

We gaan ervanuit dat het wel goedkomt. Ondertussen wordt er wereldwijd aan allerlei fundamentele rechten getornd, waaronder het recht op goed onderwijs en onderzoek. Het recht op kennis, feiten en een fundamentele vorming. Het recht om in te zien dat het niet goed gaat met de wereld.

Een wereld zonder goed onderwijs, kennis en wetenschap is een wereld waar het recht van de sterksten geldt, van degenen met het meeste geld, de meeste macht en met de grootste mond.

En houd dan je hart en die latte met havermelk maar goed vast!

 Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken.

We kunnen deze theorie inmiddels dromen. Deci & Ryan beweren dat er drie dingen belangrijk zijn voor je (intrinsieke) motivatie bijvoorbeeld op je werk, namelijk verbondenheid, autonomie en competentie. Aan deze theorie moet ik, ondanks de overkill ervan, de laatste tijd toch vaak denken. 

Bijvoorbeeld als ik hoor dat een collega weer voor langere tijd is uitgevallen en het ziekteverzuim hoog is. Het lijkt niet goed te gaan met de intrinsieke motivatie op ons werk. De huidige ontwikkelingen en vernieuwingen spelen namelijk direct in op deze drie factoren. 

Als docent voelen we ons minder competent, omdat we minder vakinhoudelijk bezig zijn. En we moeten veel (niet altijd zinvolle) administratieve taken doen bij het beoordelen van producten van studenten. Dit gaat ten koste van een stukje autonomie. Het top down doorvoeren van allerlei belangrijke beslissingen heeft ook impact op onze autonomie en de verbondenheid die we voelen met onze organisatie.

We zagen het bij de reacties op het artikel van Bron laatst over de roosters. Dat gebeurt als medewerkers het idee hebben niet meer autonoom, competent of verbonden te zijn.

Het mooie van toegepaste psychologie en eigenlijk elke hbo-opleiding zit hem in het daadwerkelijk toepassen van kennis en vaardigheden in de praktijk. Dat is concreet en waardevol. Maar waarom passen we onze eigen theorieën dan niet toe, oftewel: Practice what you preach? In dit geval: zorg dat we ons weer competent, verbonden en autonoom voelen.

Het zal wonderen doen voor het terugbrengen van het ziekteverzuim. Geloof mij maar en anders Deci & Ryan.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken.

“Ik word vaak bazig genoemd, terwijl mijn mannelijke collega hetzelfde doet en geen opmerkingen krijgt”, zegt een student. Een andere student: “Bij samenwerken in projecten doe ik precies hetzelfde, maar ik word erop aangesproken dat ik dominant of aanwezig ben, en mijn mannelijke medestudent niet.”

Feminisme leeft ook bij docenten. Het gaat voor hen veelal om rechtvaardigheid en een gelijke behandeling, wat al kan zitten in een gelijke betaling. “Ik heb soms het idee dat ik als vrouw een stapje meer moet doen”, geeft een docent aan. Een andere docent: “Ik zie bij mannelijke collega’s dat ze snel ruimte innemen en die ook krijgen. Ze worden eerder als competent gezien, los van wat ze hebben laten zien”. Voorbeelden van ruimte innemen zijn het makkelijker belangrijke taken en verantwoordelijkheden krijgen en pakken, sneller de leiding nemen in een gesprek en meer zichtbaar zijn op belangrijke posities.

We zijn nu een jaar verder en de wereld is er voor vrouwen niet beter op geworden. De machtigste mannen op aarde zijn niet bepaald vrouwvriendelijk en vinden het normaal een vrouw bij the pussy the grabben. Er zijn landen waar vrouwen geen onderwijs mogen volgen en jonge meisjes besneden worden, zogenaamd voor hun eigen bestwil. 

Wat mannen vaak niet beseffen is dat feminisme ook goed is voor hen. Dat betekent niet dat mannen en vrouwen gelijk zijn, maar gelijkwaardig. Een maatschappij is gebaat bij gelijkheid en gelijkwaardigheid, dat zijn de meest gezonde en gelukkige samenlevingen.

Misschien moet Fontys dus voortaan Fontys voor Feminisme zijn, dan pas kan er sprake zijn van Fontys for Society.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken.

De verklaring in onszelf zit in de tegenstrijdige (basis)behoeften die we hebben, bijvoorbeeld in ons streven naar verbondenheid met anderen en tegelijkertijd in onze behoefte aan autonomie/onafhankelijkheid. Deze staan soms lijnrecht tegen over elkaar. 

Ik zie dit bij mijn drie pubers op de middelbare school. Aan de ene kant willen ze authentiek/autonoom zijn, aan de andere kant hebben ze een sterk gevoel om bij de groep te horen, om verbonden te zijn. Dit zie je vooral in de kleding die ze dragen en de kapsels. Ik denk regelmatig dat ik een van mijn kinderen op straat zie, wat dan niet zo blijkt te zijn. De meeste pubers dragen namelijk exact dezelfde kleding/kapsel, ondertussen driftig op zoek naar zichzelf en een eigen identiteit.

Dat het onbehagen nu groot is, ondanks het paradijs waarin we leven, is volgens Verhaeghe vooral te wijten aan een systeemfout gerelateerd aan een doorgeslagen marktwerking. Deze zorgt voor een groeiende (sociaaleconomische) ongelijkheid en dat steevast economische en egoïstische waarden/belangen voor duurzame waarden/belangen gaan. Hierdoor komen de eerder genoemde basisbehoeften van verbondenheid en autonomie bij veel mensen in het gedrang. 

In ons onderwijs zien we bijvoorbeeld steeds vaker dat efficiëntie/kostenbesparing voor kwaliteit gaat. We zien het in de huidige ontwikkelingen en vernieuwingen. Het gevoel van machteloosheid groeit.

Verhaeghe is desondanks niet somber en ziet steeds meer lichtpuntjes, jonge mensen die opstaan tegen het systeem, bijvoorbeeld klimaatactivisten of mensen die Shell voor de rechtbank dagen. Mensen die de controle terugpakken en zich verenigen.

Verbondenheid als wapen tegen machteloosheid. Wij tegen het systeem. Wie durft!

 Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken.

Dus tijd om de aandacht te richten op leukere dingen. Zo word ik zelf erg blij van die boekenkastjes aan de straat, waar mensen hun boeken inzetten en waar je zelf iets uit mag halen en weer terug kunt zetten. De boekenkastjes zijn vaak liefdevol en met aandacht gemaakt en je vindt er bijzondere boeken. Daar vond ik laatst een vergeten schat, namelijk het boek ‘De naam van de Roos’ van Umberto Eco. Als je geen zin hebt om het boek te lezen (zonde, maar het is wel echt een dik boek) is er de film met Sean Connery en Christian Slater, beiden nog erg jong. Alleen al die stem van Sean met dat Schotse accent is de moeite waard.

Een leuk ding kan ook zijn: dansen en zingen in je woonkamer met je kinderen. Tot het moment overigens dat ze zich voor je gaan schamen.

Tot de leuke dingen behoort dus nièt op je telefoon/scherm gaan zitten waar die nare machtige mannen proberen de echte leuke dingen van het leven van ons af te nemen. En wie weet dat als we allemaal wat minder op ons scherm zitten, de macht van deze mannen vanzelf afneemt. Hoe leuk zou dat zijn!

Benieuwd waar jij blij van wordt!

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken.

Maar terwijl in films en boeken er een happy end is tussen het eenvoudige, beeldschone burgermeisje en de rijke, knappe, adellijke grootgrondbezitter (met fiere lans), werkt dat in het echt vaak niet zo. Onderzoek wijst uit dat opposites helemaal niet attract. Een relatie is meestal succesvoller als er op belangrijke gebieden overeenkomsten zijn. En dan gaat het er niet om of je van pasta of friet houdt. Maar op zaken als opleiding, achtergrond, uiterlijk en levensvisie. Dat betekent overigens niet dat we niet met elkaar in gesprek moeten over zaken waar we het over oneens zijn, maar we hoeven dan niet gelijk een relatie (of scharrel/kwarrel) te beginnen.

Laten we ons bij Fontys iets meer baseren op feiten, kennis en niet op zinnen/uitgangspunten die leuk klinken, maar meestal niet kloppen, zoals ‘opposites attract’. En zo kan ik er nog wel een paar bedenken.

En laten die studenten ICT eens gaan babbelen met studenten Toegepaste Psychologie. En wie weet kan een student Marketing dan nadenken over hoe het in de markt gezet kan worden. Een student van de Kunsten denkt ondertussen na over de vormgeving.

Kijk dat is dan wel weer een goede match!

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken.

Voor mij geldt precies het omgekeerde, ik ben met minder serieuze dingen bezig. Sinds een tijdje ben ik namelijk weer single en begeef ik me in de wonderlijke wereld van het (online) daten. Mijn laatste date-ervaringen speelden zich af voor het digitale tijdperk, dus het is even wennen allemaal. Vroeger stond je gewoon in de kroeg met je glas bessenjenever en na wat oogcontact met die leuke jongen had je opeens verkering. Nu heb je blijkbaar eerst een scharrel, dan een kwarrel, dan een prela en dan denk ik een verloving.

De wereld is veranderd en het daten ook. Sowieso is het fascinerend om te zien hoe mensen zich online profileren qua daten. Waarom poseren zoveel mannen met een auto/motor of karper (vis)? Waarom houdt bijna elke man van skiën of snowboarden (zie Veel gedoe, weinig plezier). Er zijn mannen die poseren met een dwerg of met een papegaai. Waarom?

Het swipen is ook wennen, zo heb ik laatst per ongeluk een man met een tatoeage op zijn hoofd naar rechts geswiped, omdat ik wilde inzoomen op deze tatoeage. Nu heb ik dus, denk ik, een date met een man met een tatoeage van een spinnenweb op zijn hoofd. Hopelijk zit ik nog niet in een prela of erger ben ik verloofd met deze spinnenwebman.

Wordt vervolgd!

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken.

Net als wanneer je visite verwacht, zorg je dat je huis piekfijn op orde is. De stof en rotzooi wordt onder stoelen en banken geschoven en het dure Wedgwood servies wordt tevoorschijn gehaald. Scheuren en lekkages worden vakkundig weggewerkt. En je zorgt dat er leuke hapjes staan uitgestald op de glimmend gepoetste salontafel. Het liefst hele sjieke hapjes zoals canapés. Of iets met lijnzaad en humus om te laten zien dat je meegaat met de tijd.

Qua ontvangst zorg je dat de meest representatieve familieleden staan opgesteld om de visitatiecommissie te woord te staan. De dronken en soms wat handtastelijke oom en de erg kritische tante zet je in het schuurtje buiten. Ze mogen weer tevoorschijn komen als de commissie weg is.

Een tijd geleden was er natuurlijk opschudding, omdat degene die op visitatie kwam zelf het huis had ingericht (en qua grensoverschrijdend gedrag de handtastelijke oom ver oversteeg) . Alsof Jan de Bouvrie zijn eigen inrichting goedkeurt: “Prachtig al dat wit en leer.” Of een Robert van Beckhoven die zijn zelf gebakken taartjes keurt :“Erg lekker, mooi verzorgd en netjes”. Dat is gelukkig voorbij, geen bakkers meer die eigen gebak keuren.

Maar de vraag blijft natuurlijk of de visitatiecommissie daadwerkelijk de scheuren in het plafond en de lekkage van het dak gaat opmerken.

Misschien voor de zekerheid toch wat extra wodka in de vruchtenbowl doen.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken.

Er waren op de website verschillende exotische categorieën/eindbestemmingen om uit te kiezen, waaronder Huis & Tuin, Koken & Tafelen en Sociaal & Duurzaam. Scrollend door de verschillende thema’s en cadeaus ’s begon mijn reis steeds meer te lijken op zo een die voorbijkomt bij TV programma’s de MAX Vakantieman of Kassa. 

Er waren onder andere twee zwarte onooglijke plankjes om kaas op te leggen, een nogal saai uitziend dienblad met de naam Hanna, een snijplank die tegelijkertijd een plattegrond was. Altijd handig!  Verder waren er geurstokjes met de nogal pretentieuze naam ‘Marie Stella Maris geurstokjes Voyage Vetiver’. Daarnaast was er de Riverdale Geurkaars Sense L Vanilla Vibes. Al deze cadeaus kosten per stuk de volledige 50 euro. Ja, ook de geurkaars.

Teleurgesteld bedacht ik dat zelfs om de kerstcadeaus een sfeer van gebakken (geurkaarsen)lucht hing, net zoals je steeds vaker ziet in ons onderwijs. Maar net toen ik de moed wilde opgeven, was daar een sprankje hoop en was daar de eindbestemming van mijn reis naar het perfecte kerstcadeau. Het was iets tastbaars, concreets en als er iemand in ligt iets met inhoud: een hangmat!

Daar ga ik dit jaar dus in liggen mijmeren vol goede hoop op meer inhoud en gezond verstand in het onderwijs en de maatschappij.

PS: ik ben erg benieuwd wie van jullie voor die geurkaars is gegaan en of die al zijn beloften heeft waargemaakt.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken.

Mijn jeugdliefde en ik hadden het op de reünie over de stripverhalen die we elkaar stiekem in de klas stuurden en die gebaseerd waren op het leven van Hiawatha, het stripfiguur-indiaantje van Disney. Waarom we onze verhalen naar elkaar baseerden op deze Hiawatha is me trouwens niet duidelijk, maar romantisch was het wel. Hoogepunt van onze relatie was dat we op schoolreisje elkaars hand vasthielden in het spookhuis van de Efteling.

Na de zesde klas verhuisde ik meer dan 100 kilometer verderop en onze levens en wegen scheidden zich. Op de reünie vroegen we ons af hoe het leven eruit had gezien als ik niet was verhuisd. “Waarschijnlijk waren we getrouwd en hadden we 14 kinderen, want tja katholieke gezinnen enzo”, zeiden we tegen elkaar. Maar het was dus anders gelopen.

Het laat je wel denken over alle andere levens die je geleid had kunnen hebben als je toen niet was verhuisd, of als je ergens anders was gaan studeren. Of toen niet naar die bepaalde plek op vakantie was gegaan of met een andere trein of bus was gegaan. Als je ergens een andere afslag had genomen. Als de verliefde studenten die elkaar ontmoet hebben bij Fontys een andere opleiding hadden gekozen? Wat als je andere keuzes had gemaakt, hoe had je leven er dan uit gezien?

Ik weet het niet, maar ik ben toch wel dankbaar met mijn leven en dat ik geen 14 keer luiers heb hoeven te verschonen.

Fijne kerstvakantie!

 Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken.