Ik kan altijd vrij makkelijk en open praten met mijn studenten over hun studie. Deze week vroeg een student mijn advies over zijn interacties met AI. Hij vertelde hoe hij ’s avonds zijn ideeën hardop intikt. Hoe hij AI vraagt om tegenargumenten. Hoe hij zijn twijfels eerst daar neerlegt, voordat hij ze bij mij in de klas uitspreekt.

En ik snap het. AI wordt nooit moe. Zucht niet geïrriteerd. Oordeelt niet zichtbaar. Het geeft voor studenten een structuur aan chaos, zet gedachten recht, biedt houvast als ze vastlopen. Voor een generatie die gewend is dat alles direct beschikbaar is, voelt het bijna logisch dat ook zelfreflectie on demand is.

En dat laatstgenoemde schuurt.

Want wat gebeurt er als de eerste plek waar je je onzekerheid neerlegt geen mens is, maar een machine? Als het gesprek begint in een chatvenster en niet in een lokaal? Wat verliezen we dan? Of… is er ook wat te winnen?

Ik heb besloten meer in discussie te gaan met mijn studenten over onderwijs en leren, niet alleen met collega’s. Misschien is het helemaal niet mijn taak om die digitale beste vrienden van mijn studenten weg te duwen. Misschien moet ik juist vragen wat zij in die systemen vinden wat wij docenten, niet zien in het klaslokaal.

En misschien moet ik mijn studenten dan voorzichtig uitnodigen om dat gesprek ook beter te voeren in fysieke setting. Niet omdat AI geen goede sparringpartner kan zijn, maar omdat leren en volwassen worden uiteindelijk wel meer is dan gelijk krijgen van een algoritme.

Tim van Leeuwerden is docent bij Fontys International Business, waar hij onderwijs en technologie samenbrengt. In zijn columns zoekt hij naar de menselijke maat in een wereld vol rubrics, algoritmes en ambities.

Controle hebben. Daar hoort goeie, overtuigende voorbereiding bij.

Maar ergens in die voorbereiding sluipt een misverstand: dat goed lesgeven betekent dat je overal een antwoord op hebt.

Niet heel gek om te denken, toch? Studenten lijken dat tenslotte te verwachten: duidelijkheid. Wat moet ik aan het eind van het semester kennen? Wanneer is het voldoende? Het begin van een semester lijkt vaak een onderhandeling over zekerheid. Geef ons de rubric. Geef ons het format. Zeg ons hoe we een 8 halen.

En soms stel je dan teleur.
Omdat je zegt: ik weet het nog niet precies. Je geeft de vraag terug. Maar dat doe je omdat je ruimte wilt laten voor zoeken, in plaats van meteen richting te geven. Je weigert om complexe materie te reduceren tot een checklist.

Is dat niet waar onderzoekend onderwijs begint? Niet bij het perfect voorbereide verhaal, maar bij het durven laten wankelen van verwachtingen. Niet bij het dichttimmeren van onzekerheid, maar bij het uitnodigen ervan. 
Misschien is dat wat goede docenten soms doen. Ze stellen teleur aan het begin, omdat ze geloven dat er iets mooiers ontstaat als niet alles al vastligt.

En ja, daar kun je je studenten én jezelf in het begin van het semester best even mee teleurstellen.

Nou ja, niet omdat je je klas ophitst tegen het systeem of zoiets. Maar omdat je, dag na dag, ruimte maakt voor iets dat steeds schaarser wordt: nuance. In een tijd waarin algoritmes ons sturen naar de uitersten van ieder debat, is het klaslokaal misschien wel een van de laatste plekken waar twijfel nog mag bestaan. Waar je niet direct hoeft te kiezen voor kamp A of B, maar juist leert om vragen te stellen die nog geen antwoord hebben.

Dat is niet neutraal. Dat is eigenlijk vrij radicaal. In een cultuur van efficiency en controle, waar alles meetbaar en voorspelbaar moet zijn, is het aandacht geven aan verwarring en complexiteit een vorm van verzet. Een verzet dat niemand uitsluit, maar omarmt te leren. Hoe bijzonder is dat wel niet?

En dus kiezen we. We kiezen ervoor om niet alles dicht te timmeren, maar studenten ruimte te geven en te laten zoeken. We kiezen ervoor om niet alleen kennis over te dragen, maar ook gesprekken te voeren die schuren. Om mens te zijn voor de klas, met al je twijfels en fouten. Zodat studenten dat ook durven.

In die menselijke houding ligt een stille vorm van verzet. Tegen cynisme, tegen gemak en tegen het maatschappelijk gedragen idee dat onderwijs alleen maar een diploma-fabriek is. Is er iets krachtigers dan kiezen voor menselijkheid in het klaslokaal, elke dag opnieuw?

Tim van Leeuwerden is docent bij Fontys International Business, waar hij onderwijs en technologie samenbrengt. In zijn columns zoekt hij naar de menselijke maat in een wereld vol rubrics, algoritmes en ambities.

Maar toen kwam de opdracht: bedenk een marketingcampagne voor een fictieve organisatie die bomen plant in binnensteden. Geen echte klant, geen echte impact… of toch wel?

“Kunnen we dan gewoon zelf verzinnen hoeveel budget ze hebben?”, vroeg iemand met een grijns. “En wat hun missie is?” Ja. Alles verzonnen. Lekker veilig. Maar het gesprek veranderde. “Wat willen ze dan precies promoten?”, vroeg een student achterin. “Hebben ze al een huisstijl?”, vroeg een ander hoopvol. Het antwoord op beide: nee. Hoe meer ze zich in de fictieve stichting wortelden, hoe minder verzonnen het begon te voelen.

Ze gaven de organisatie een naam. Schreven een missie die klonk alsof hij van een écht idealistisch bestuur kwam. Ze verzonnen dat ze vochten tegen versteende buurten, tegen hittestress, voor speelruimte, schaduw en schone lucht. En voor ze het wisten, was het geen opdracht meer. Het werd iets echts.

We bespraken de fictieve casus gezamenlijk. In brainstorms ging het ineens niet meer over ‘een leuke campagne voor een mooi cijfer’, maar over wat mensen nodig hebben om zich betrokken te voelen bij hun eigen straat. Ze bedachten een actie waarbij buurtbewoners zelf konden stemmen op plekken waar een boom moest komen. Er kwam een prototype van een Instagram-pagina, een guerrilla-actie met bordjes in kale perkjes, zelfs een mock-up van een lokaal persbericht.

Toen ze de campagne onlangs presenteerden aan de klas, zaten ze rechtop. Niet omdat het opgeleverd moest worden, maar omdat ze erachter waren gekomen dat zelfs een verzonnen stichting je iets kan leren. Over draagvlak. Over gedrag. En over hoe marketing iets kan zijn wat je doet vóór mensen, in plaats van áán mensen.  

“Eigenlijk zou iemand dit gewoon écht moeten doen.”

Daar zit hem de magie. Niet in het perfecte canvasmodel. Niet in de strakste presentatie. Maar in het moment dat een verzonnen opdracht iets wakker maakt wat groter is dan het project zelf. Wanneer een groep studenten beseft dat zelfs een oefening betekenis kan krijgen, als je maar de moeite neemt om het serieus te nemen.

En zo kreeg een fictieve boomcampagne wortels. Misschien niet in de stad, maar wel in hun denken. En dat is precies wat goed onderwijs doet: het laat zaadjes vallen waarvan je pas later ziet wat ze echt opleveren.

Tim van Leeuwerden is docent bij Fontys International Business, waar hij onderwijs en technologie samenbrengt. In zijn columns zoekt hij naar de menselijke maat in een wereld vol rubrics, algoritmes en ambities.

Ik zei: “Dit vak gaat over keuzes maken. Over grijze gebieden. Over twijfelen. Dus ik zou het raar vinden als ik jullie meteen een lijstje geef met hoe je het goed doet.”

Dat moment was goud waard. Want daar begon het echte gesprek. Over waarom we feedback geven. Wat de waarde is van een oordeel, en wanneer dat eigenlijk iets zegt over jou als student, in plaats van over een product.

We zijn in het onderwijs experts geworden in beoordelen. Rubrics, formats, feedbackschema’s. We hebben prachtige systemen die objectiviteit en transparantie garanderen. En daar is niets mis mee. Sterker nog, ze zijn vaak broodnodig. Maar wat studenten echt onthouden zijn contactmomenten. De feedback die raakt. Die uitnodigt. Die nieuwsgierig maakt naar leren, in plaats van bang maakt om te falen.

Moeilijk, als je honderd verslagen moet nakijken. Maar misschien hoeven we niet meer te zeggen, wel beter. Een zin die blijft hangen is soms krachtiger dan een hele pagina vol commentaar. Dat vraagt lef. Het lef om te zeggen: ik leg de rubric even naast me neer, omdat ik in deze feedback iets wil meegeven wat buiten de criteria valt, maar binnen de relatie past.

Dus ja, mijn klas krijgt uiteindelijk wel een vorm van beoordeling met duidelijke didactiek. Maar pas nadat we samen hadden verkend wat het eigenlijk betekent om iets ‘goed’ te doen in een vak waar goed en fout vaak niet bestaan. Vrij praktische ethiek, al zeg ik het zelf.

Want laten we eerlijk zijn: het zijn niet de cijfers die onze studenten zich later herinneren. Het zijn de momenten waarop ze zich gezien voelden.

Aangesproken, niet afgerekend.

Tim van Leeuwerden is docent bij International Business van Fontys Economie en Communicatie en zelfverklaard AI-fanaat.

Tegenwoordig geef ik zelf graag toneellessen in mijn vrije tijd als vrijwilliger, naast mijn werk als docent. Wat ik toen nog niet wist, is dat ik in toneellessen iets leerde wat ik pas jaren later zou begrijpen: hoe je verbinding maakt. Met een zaal vol vreemden. En uiteindelijk, met een klas vol leerlingen. Want lesgeven, zo ontdekte ik later, heeft verrassend veel weg van toneelspelen.

Niet in de zin dat je iets ‘voorspeelt’. Integendeel. Juist in het theater leerde ik dat het publiek direct door je heen prikt als je onecht bent. Authentiek zijn, daar draait het om. Ook in de klas.

Theater leert je ook iets over ritme. Over wanneer je een stilte laat vallen. Wanneer je versnelt. Wanneer je een pauze gebruikt om een punt te maken. In een tijd waarin we lesgeven vaak associëren met PowerPoints en leerdoelen, vergeet je bijna dat een goede les ook een spanningsboog heeft. Een begin, een midden, een conclusie. Net als een goed stuk.

En dan is er nog het repeteren. In het theater is improvisatie geen toeval, maar het resultaat van eindeloos oefenen. Juist omdat je het stuk door en door kent, kun je vrij spelen. Lesgeven werkt net zo. Je bent de eigenaar van je materie, laat dat ook zien als de professional die je bent. Want hoe beter je je voorbereidt, hoe meer ruimte je hebt om af te wijken. In te spelen op wat er gebeurt. Want een klas is geen script. Het is een levend geheel.

Misschien wel de belangrijkste les die theater me leerde: herhaal alles tot perfectie, maar laat jezelf zien. De mooiste momenten op het podium ontstonden als ik mijn eigen onzekerheid toeliet. Niet overspeelde. In de klas werkt dat net zo. Leerlingen voelen het haarfijn aan als je echt bent, en vergeven je juist dan je fouten. Sterker nog: ze luisteren beter.

Lesgeven is geen toneelstuk. Maar het vraagt wel dezelfde moed om gezien te worden. Om contact te maken. Om jezelf te zijn, ook als het spannend is.

In de klas heb ik een belangrijke rol. Die speel ik niet, die ben ik. Jij ook.

Tim van Leeuwerden is docent bij International Business van Fontys Economie en Communicatie en zelfverklaard AI-fanaat.

Ik voel sterk dat ik het leukste beroep ter wereld heb. Als docent ben je namelijk constant bezig met leren. Met steeds iets nieuws ontdekken, niet omdat het moet, maar omdat je van nature nieuwsgierig bent. Die leerdrang is relevanter dan ooit als docent. Het onderwijs van nu vraagt iets anders van ons dan vroeger. Minder routines. Geen vastgeroeste overtuigingen. Maar flexibiliteit, nieuwsgierigheid en de bereidheid om jezelf opnieuw uit te vinden. Niet alleen omdat de wereld verandert, maar vooral omdat onze studenten veranderen. Elk jaar weer.

Studentbeleving. Een woord dat vaak blijft hangen in beleidsdocumenten en PowerPoints van studiedagen, maar in de praktijk o zo concreet is. Je voelt het in het lokaal. Studenten die worstelen met motivatie. Die zich afvragen of ze wel op de juiste plek zitten. Die sneller afhaken, eerder vastlopen, vaker vragen: “Waarom zou ik dit moeten leren?” En dan helpt het niet om te wijzen naar het curriculum of de studiegids. Dan helpt maar één ding: proberen te begrijpen waar die vraag vandaan komt. Wat eronder zit. Wat zij nodig hebben.

Studenten kijken naar ons als voorbeeld.  En wij helpen ze in onze voorbeeldrol. Niet per sé door pedagogische vaardigheden of meer ‘aandacht voor welbevinden’, dat zegt ze meestal niets. Volgens mij is het iets fundamenteler. Het vraagt vooral de bereidheid om opnieuw te kijken naar de gezamenlijke leerervaring. Niet naar lesstof, dat kunnen we goed en blijven we doen. We moeten óók kijken naar onze studenten en hoe ze leren. Waar ze op vast lopen als lerend individueel. En wat wij daarin kunnen betekenen.

We kunnen beter lesgeven als we willen snappen wat leren inhoudt voor degene tegenover ons. Een heus veranderde interpretatie van studentbeleving ten opzichte van voorheen. De student van nu is namelijk geen kopie van wie wij ooit waren. En dus moeten wij ook geen kopie blijven van wie we altijd al waren. De enige geloofwaardige docent is tegenwoordig ook student. Leergierig, kritisch, onderzoekend. Niet alles al weten, maar alles wíllen blijven ontdekken. Ook vooral juist over wie er tegenover ons zit.

Als ik iets nieuws aan het leren ben herinner ik me weer hoe het is om student te zijn. Zo kan ik beter begrijpen wat mijn studenten ervaren in mijn lessen. Misschien is dat wel deels onze nieuwe definitie van professionaliteit in onze sector: niet voor de klas staan omdat we het allemaal al weten, maar omdat we bereid zijn telkens opnieuw te kijken wat er nodig is. Want is life long learning niet iets waar we allemaal in geloven? Lang leve een eeuwige student zijn!

Tim van Leeuwerden is docent bij International Business van Fontys Economie en Communicatie en zelfverklaard AI-fanaat.

Zoals Ethan Mollick overtuigend beschrijft in zijn boek Co-Intelligentie, staat AI niet aan de zijlijn van het onderwijs, maar juist midden in het klaslokaal. Studenten gebruiken ChatGPT zonder schroom als tutor, sparringpartner of tekstcorrector. Ze ‘gebruiken’ AI niet: ze werken ermee.

Dat verandert onze rol als docent fundamenteel. Niet zozeer dat we AI “onder controle” moeten krijgen. Dat is een illusie. Wel dat we ons onderwijs herontwerpen. Wanneer laten we AI toe, en wanneer juist niet? Hoe begeleiden we studenten in het kritisch gebruiken ervan? Hoe zorgen we dat ze niet alleen leren met AI, maar ook over AI, inclusief de ethische, maatschappelijke en technische implicaties?

Ik zie vooral mogelijkheden. Maar in deze ontwikkeling schuilt ook zeker gevaar: een nieuwe kloof tussen studenten (en docenten) die AI slim inzetten en degenen die het negeren of niet begrijpen. Die kloof moeten wij helpen dichten. Door kennis te delen, samen te experimenteren, én elkaar uit te dagen. Tegelijkertijd kunnen we studenten in andere opdrachten uitdagen om complexe ideeën te ontwikkelen met hulp van AI: toekomstscenario’s bouwen, businessplannen maken, nieuwe kennis creëren. De toekomst is niet óf-óf, maar én-én.

Een voelbare verandering, eentje die al langer speelt. Dit schooljaar vraagt dus om iets anders. Om bescheidenheid. En om leiderschap. Niet het soort leiderschap waarin wij alles al weten, maar waarin we met studenten en collega’s samen leren, falen, en experimenteren met wat AI kan betekenen voor onderwijs dat menselijk blijft.

Het nieuwe schooljaar is nog maar net begonnen, maar één ding is zeker: dit wordt een periode waarin AI niet zomaar een middel is binnen het onderwijs, maar een fundamenteel gesprek. En dat gesprek begint vandaag, bij het koffiezetapparaat. ‘Hoe heb jij deze zomervakantie AI gebruikt?’

Tim van Leeuwerden is docent bij International Business van Fontys Economie en Communicatie en zelfverklaard AI-fanaat.