Tijdens de kick-offbijeenkomst donderdagochtend maakten de eerstejaarsstudenten kennis met elkaar in een bomvolle collegezaal op de TU/e-campus en werd de gezamenlijke opdracht toegelicht. In 42 gemengde teams gaan 370 studenten van Fontys en de TU/e samenwerken aan een technische oplossing voor een baby die rustig moet worden in een kinderzitje.

“Waarom gebeurt dit?” Dat is volgens tweedejaarsstudent Elektrotechniek Petru Ghermen typisch een vraag voor een TU/e-student. Bij Fontys staat eerder de vraag centraal: “Hoe kan ik dit toepassen?” Juist die twee benaderingen komen volgens hem samen in het nieuwe project Rock Your Baby.

Petru weet waarover hij praat. Hij studeerde zes maanden Elektrotechniek aan Fontys, voordat hij overstapte naar de TU/e. De theoretische en meer op onderzoek gerichte kant van de universitaire opleiding past beter bij hem. Tegelijkertijd heeft hij veel gehad aan de praktische vaardigheden die hij bij Fontys heeft opgestoken.

Nu is Petru studenttutor voor het project Rock Your Baby. Hij begeleidt eerstejaarsstudenten in de gemengde teams. “Omdat ik ervaring heb met de opleiding Elektrotechniek aan beide onderwijsinstellingen, kan ik ze goed begeleiden en laten samenwerken.”

Krachten bundelen
In het project werken 250 TU/e-studenten en 120 Fontysstudenten vanaf de eerste week van hun opleiding samen. Volgens onderwijsmanager Nico van der Aa (hoofdfoto) van Fontys zit de meerwaarde in de verschillende kwaliteiten van de studenten. “We willen dat ze in dit project hun krachten gaan bundelen. Ze hebben elkaar nodig om tot een goed resultaat te komen.”

Ook Fontysdocent en designcoach Piet Slenders verwacht dat de verschillende achtergronden elkaar kunnen versterken. Zelf komt hij uit het bedrijfsleven en werkt hij veel met printplaten. “Je kunt ongelofelijke dingen voor elkaar krijgen als je een paar hele slimme wiskundigen met een aantal praktische mensen bij elkaar zet.”

De samenwerking is nadrukkelijk meer dan een kennismaking tussen hbo en wo. De studenten werken elke donderdagochtend aan het project, worden daarop getoetst en leveren een portfolio en uiteindelijk een prototype op. Het vak maakt onderdeel uit van het curriculum van de opleiding en levert studiepunten op. De eerstejaars worden begeleid door ongeveer honderd docenten, designcoaches en studenttutoren van zowel Fontys als TU/e.

Talentgericht onderwijs
Voor de TU/e is het project overigens niet nieuw. Rock Your Baby wordt daar al meerdere jaren aangeboden. Fontys haakt dit studiejaar voor het eerst aan. Fontysstudenten krijgen daarbij extra begeleiding; elke donderdagmiddag is er een terugkommoment. TU/e-studenten worden in het eerste semester juist meer losgelaten. “Wij willen juist dat onze studenten gestructureerd gaan werken”, zegt Van der Aa.

Voor Slenders is vooral zijn rol als designcoach anders dan in ‘traditioneel’ onderwijs. “Fontys Technology werkt al enige jaren met talentgericht onderwijs, dus de werkwijze is mij niet geheel vreemd. Het vraagt van mij om niet te snel antwoorden en oplossingen te geven, daar ben ik als technicus wel toe geneigd. Ik moet studenten genoeg informatie geven om verder te kunnen, zonder de oplossing alvast voor te zeggen.”

Dat betekent ook dat hij vooral op het proces moet letten. Een van de uitdagingen is volgens hem dat het werk in de studententeams eerlijk wordt verdeeld. “Van nature trekken mensen werk al gauw naar zich toe. Wij moeten ervoor zorgen dat ze het werk goed verdelen, zodat iedereen een maximaal leereffect kan behalen.”

Andere leerroute
Dat studenten dankzij het project mogelijk ontdekken dat de opleiding aan het andere instituut beter bij hen past, is geen bijeffect maar een van de doelen. Bij zowel Fontys als de TU/e valt een deel van de studenten in het eerste jaar uit. “Een vroege studiekeuze, verwachtingen van ouders en een verkeerde inschatting van de opleiding kunnen daarbij een rol spelen”, licht Van der Aa toe.

Daarom worden studenten die zich niet op hun plek voelen meteen al gewezen op de andere onderwijsroute. TU/e-studenten kunnen na het eerste semester direct instromen naar het tweede semester bij Fontys, of ze stappen in februari over. Fontys houdt daarvoor rekening met kleinere klassen.

Van der Aa hoopt dat studenten die mogelijkheid daadwerkelijk gaan benutten. “We zien dat er nu maar een handjevol studenten vanuit de TU/e bij ons aanklopt. Daarom willen we er meer bekendheid aan geven. Daar werken we hard aan”, zegt hij. Fontysstudenten kunnen na hun opleiding via een hbo-topprogramma bovendien doorstromen naar een master aan de TU/e. Petru is zelf het voorbeeld dat zo’n overstap kan werken.

Brug naar het werkveld
Het gezamenlijke onderwijs moet volgens Fontys en de TU/e niet alleen studenten helpen bij hun studiekeuze, maar ook bijdragen aan het behoud van technisch talent voor de Brainportregio. Onderwijsmanager Van der Aa benadrukt dat het project geen eenmalig experiment is. Fontys en de TU/e hebben volgens hem bewust gekozen voor een langetermijnsamenwerking. “Ik denk zelfs dat deze uitgebreid kan gaan worden. De opleidingen Wiskunde van beide instellingen hebben inmiddels interesse getoond in een vergelijkbare samenwerking.”

Voor Van der Aa is de samenwerking tussen Fontys en de TU/e vanzelfsprekend. In het regionale werkveld werken afgestudeerden van beide instellingen al langer samen. “Op de werkvloer gaat dat heel natuurlijk. Ik denk dat we, hoe verder we komen in dit project, steeds vaker denken: dit is heel logisch wat we doen.”

De foto bovenin is gemaakt door Bart van Overbeeke

Het project maakt deel uit van Project Beethoven, dat als doel heeft om de instroom voor de microchipindustrie binnen Nederland te vergroten. Bij Fontys Technology zien ze al jaren dat techniekstudenten vaak op bovengemiddeld niveau bezig zijn met muziek, en dus is gekeken naar mogelijkheden om het verband tussen muziek en techniek beter te onderbouwen. Met uiteindelijk doel dus om die instroom te vergroten.

Bij Be Creative, een technische project based minor voor engineerstudenten, is in opdracht van het conservatorium een gloednieuwe opdracht verzonnen: maak een nog niet bestaand muziekinstrument. Vier studenten gingen daarmee aan de slag en presenteerden deze zomer het eindresultaat: een gitaar met allerlei mogelijkheden in klank, bereik en een manier van spelen die op conventionele gitaren onmogelijk is.

Ander geluid
Fontysstudenten Daan van Alebeek en Micha van Zutphen zijn twee van de vier breinen achter het instrument. “We zijn begonnen met een concept dat nog nergens ter wereld bestaat, maar dat je het meest kunt vergelijken met de TransAcoustic gitaar van Yamaha”, vertelt Micha. “Daarmee kun je allerlei effecten op een akoestische gitaar creëren. Wij hebben gekeken hoe we dat nog interessanter en unieker konden maken door bijvoorbeeld verschillende platen te integreren in de body van de gitaar.”

Voor de kenners: het gaat om platen van plexiglas en aluminium. Voor de niet kenners geeft Daan wat meer informatie. “We behouden de akoestische klank van de gitaar, maar door lasersnaren toe te voegen en verschillende materialen te mixen en die met elektronica door te sturen, krijg je een ander soort geluid. Sterker nog: je kunt zelf bepalen hoeveel procent van het houteffect je wil horen, hoeveel van het aluminium en hoeveel plexiglas. Door daarmee te spelen, krijg je hele andere tonen met precies dezelfde snaren.”

Interactie met publiek
Als de gitaar helemaal af is, wordt het instrument overgedragen aan studenten van het conservatorium. Zij gaan het leren bespelen en zullen speciaal voor dit instrument een eigen muziekstuk schrijven, dat in het najaar gespeeld wordt tijdens het November Music Festival. Aart Strootman, docentonderzoeker bij Fontys Academy of the Arts, is daar erg benieuwd naar. “Ik kan me heel goed voorstellen dat als we dit instrument op het podium gaan gebruiken, het een gesprek op gang brengt. De interactie met het publiek; daar hopen we op. Veel meer dan dat het instrument de internationale markt verovert.”

Strootman doet onderzoek naar de verbanden tussen muziek en techniek. Hij ziet veel verbanden en merkt dat een grote overlap mogelijk is tussen deze twee vakgebieden, maar weet ook dat het geen makkelijke opgave is om die verbanden te leggen.

Vakgebieden verbinden
“Je gaat geen ICT studeren om gitarist te worden. Andersom werkt dat hetzelfde. Bovendien heeft niet iedereen affiniteit met het andere vakgebied, wat het lastig maakt om techniek een onderdeel van het muziekcurriculum te maken, en vice versa. Het enige wat dan overblijft, is door projecten of minoren uitwisselingen te organiseren waar studenten zelf voor kiezen.”

Be Creative is daar dus een voorbeeld van. Die minor biedt verschillende projecten aan, waar Muziek en Techniek er een van is. “Ik ben blij dat de eerste ronde is geslaagd en ik hoop dat we op dezelfde manier door kunnen gaan”, vervolgt Strootman. “Want nu hebben we één instrument, maar hoe meer instrumenten we op deze manier kunnen maken, hoe groter de groep musici en engineers die je kunt enthousiasmeren voor een vak in de techniek.”

Het is stagebureau-coördinator en afstudeerbegeleider bij Fontys Automotive Frank Steeghs die vorige maand op LinkedIn de noodklok luidde. Want hoewel Bron in januari dit jaar al een bericht deelde over het tekort aan stage- en afstudeerplekken, lijkt de situatie nauwelijks te zijn verbeterd. Steeghs riep bedrijven en organisaties daarom op: ‘Kijk nog eens of er ruimte is voor een stage of afstudeeropdracht. Met relatief weinig moeite kun je een groot verschil maken, en samen houden we talent in beweging.’

Een van die talenten is derdejaars Automotive-student Jules, die na zes telefoontjes naar hetzelfde bedrijf de moed langzaam in zijn schoenen voelde zakken. Steeds opnieuw kreeg hij te horen dat zijn gegevens zouden worden doorgegeven, maar een reactie bleef uit. “Het lastigste is om überhaupt contact te leggen. Je kunt mailen of bellen, maar vaak kom je uit bij een servicedesk of verdwijnt je mail ergens in een overvolle inbox. Dan hoor je gewoon niets meer.”

Meer dan de helft
Jules is echter niet de enige. Volgens Steeghs hebben pas 20 van de 46 studenten die in september willen starten met afstuderen een geschikte plek doorgegeven. “Dat betekent dus dat meer dan de helft nog geen definitieve plek heeft.”

Normaal gesproken moeten deze studenten begin juli duidelijkheid hebben over hun afstudeerplek, maar dit jaar kiest de opleiding ervoor om soepeler met die deadline om te gaan. “Doen we dat niet, dan bezorgen we studenten een half jaar vertraging terwijl zij daar vaak nauwelijks iets aan kunnen doen. Dat voelt allesbehalve eerlijk.”

Toch blijft de onzekerheid volgens de coördinator groot. “Ik ben heel benieuwd hoe de balans er op 1 september uitziet. Want als straks tien tot twintig studenten nog steeds geen plek hebben, hebben we echt een serieus probleem.”

Hoop voor Jules
Die problemen beginnen al vorm te krijgen, want er zijn studenten die in februari hadden willen beginnen met hun stage, maar pas maanden later een plek vonden. “Er zijn ook studenten die niets hebben gevonden, maar die vertraging haal je niet meer in.”

Jules ziet dat ook gebeuren bij zijn medestudenten. “Ik ken iemand die al een half jaar vertraging heeft omdat hij geen stage kon regelen. Een ander heeft ongeveer twintig bedrijven benaderd voordat hij eindelijk ergens terechtkon.”

Zelf nam Jules contact op met zo’n acht bedrijven, nog zonder definitief succes. Een studiereis naar Zwitserland bood gelukkig wel wat hoop. “Op een universiteit daar is mogelijk een stageplek beschikbaar, en er is nu één Nederlands bedrijf waar ik op gesprek mag komen. Waar het op uitloopt, weet ik niet, maar ik moet wel nog van alles regelen terwijl veel mensen al met vakantie zijn.”

Onzekerheden bij bedrijven
Dat studenten zoveel moeite hebben met het vinden van geschikte stage- en afstudeerplekken heeft volgens Mark Herman, accountmanager bij Centre of Expertise High Tech Systems and Materials (HTSM), alles te maken met economische onzekerheden in de technische sector. “Bedrijven weten niet goed wat de markt gaat doen en sommige organisaties hebben het afgelopen jaar mensen moeten ontslaan. Daardoor is er minder capaciteit om stagiairs te begeleiden, dus zijn bedrijven terughoudender geworden.”

Dat merkte de accountmanager al op tijdens Meet & Match, het jaarlijkse evenement waar studenten van Fontys Technology en bedrijven elkaar ontmoeten voor stages, afstudeeropdrachten en startersfuncties. “Normaal hebben we zo’n 250 bedrijven en ruim 150 speeddatetitels voor stage- en afstudeeropdrachten. Dit jaar stonden er ongeveer 215 bedrijven en waren er minder dan 100 speeddates.”

Voorzichtig vooruitzicht
Een duidelijk signaal dat er iets gaande is in de technologische wereld, al lijkt die wereld heel voorzichtig toch ook weer bergopwaarts te gaan. “ASML gaat weer meer produceren, en dat werkt uiteindelijk door in de hele keten. Ik verwacht dat bedrijven daardoor de komende periode weer meer ruimte krijgen om studenten aan te nemen.”

En die ruimte is waardevol, vindt zowel Herman als Steeghs. “Een stage is veel meer dan alleen een opdracht uitvoeren. Je leert hoe een organisatie werkt, ontdekt welk type bedrijf bij je past en ontwikkelt jezelf op professioneel gebied”, aldus Herman. Steeghs: “Praktijkervaring maakt onze studenten zelfstandiger en professioneler, en je merkt echt welke studenten al stage hebben gelopen.”

Geen eigen invloed
Of Jules zich daar binnenkort ook bij mag scharen, is voor nu nog even de vraag. Maar de student blijft hopen dat zijn zoektocht binnenkort eindigt. “Je doet drie jaar lang je best om alles op tijd te halen, dus dan zou het jammer zijn als je alsnog vertraging oploopt door iets waar je zelf eigenlijk geen invloed op hebt.”

 De 28-jarige ICT-student Moussa staat op het punt af te studeren en heeft inmiddels al een indrukwekkend cv opgebouwd. Hij runt zijn eigen bedrijf Abbaly - een digitaal bureau voor webontwikkeling, design en IT-advies - en werkt daarnaast aan zijn startup én afstudeerproject: Coursolo.ai. Dat is een AI-gestuurd onderwijsplatform waarop kinderen kunnen leren over wetenschap, technologie en programmeren. 

Naast het online leerplatform wil Moussa kinderen ook in de praktijk laten kennismaken met technologie. Daarom is hij momenteel een maand in de regio Kanem in Tsjaad, het land waar hij vandaan komt. “Ik heb allerlei spullen van Fontys mee mogen nemen naar Tsjaad om kinderen op verschillende scholen kennis te laten maken met nieuwe technologieën.” 

 Van droom naar werkelijkheid 
Het praktische onderdeel van Coursolo.ai noemt hij From Dreams to Reality. “Een programma van vijf dagen waarin kinderen niet alleen technologie te zien krijgen en mogen gebruiken, zoals drones en VR-headsets, maar ook zelf dingen bouwen.” Daarvoor gebruikt Moussa educatieve bouwpakketten die hij via Fontys heeft meegenomen. 

De kinderen krijgen losse onderdelen en moeten daarmee zelf een werkend systeem in elkaar zetten. Zo bouwen ze op kleine schaal onder meer zonnepanelen, slimme irrigatiesystemen en andere toepassingen voor precisielandbouw. “Het doel is om kinderen kritisch en out-of-the-box te leren denken. Tot nu toe lukt dat heel goed.” Tekst gaat verder onder de foto's.

Naast de bijdrage aan zijn afstudeeronderzoek haalt Moussa veel voldoening uit het project. “De kinderen zijn ontzettend nieuwsgierig en geïnspireerd. Soms komen ze na een hele dag school nog naar mijn huis om meer vragen te stellen.” Ook heeft het project een persoonlijke betekenis voor de ICT-student. “Ik kom hier vandaan. Het voelt goed om iets terug te kunnen geven aan deze mensen."

Van start tot doorontwikkelen
Toch doet hij het niet alleen, want zonder ICT-docent Frans Mouws had Moussa het project niet kunnen realiseren. "Hij heeft me geholpen met het idee en ervoor gezorgd dat ik alle apparatuur mee kon nemen. Dus een speciale shout-out naar Frans.” 

Na zijn afstuderen wil Moussa zijn startup verder ontwikkelen. Uiteindelijk hoopt hij terug te keren naar Tsjaad met nog meer technologie en nieuwe programma’s voor kinderen. De droom? "Om een permanent trainingscentrum te openen en zo technologie toegankelijker te maken voor jongeren in Tsjaad.” 

RoboHub Eindhoven bestaat uit leden die allemaal een passie hebben voor robotica. TU/e-student Pieter van Egdom en alumna Eline Jacobs, die afgelopen zomer haar diploma Mechatronica behaalde bij Fontys, zijn ook al jaren betrokken. Zij zijn dit voorjaar benoemd tot managers van het project voor Aa en Maas.

Dat project ontstond tijdens een zoektocht naar connecties met het bedrijfsleven, legt Pieter uit. “We wilden een maatschappelijk relevant project uitvoeren en tijdens een brainstormsessie kwamen we uit op ecologisch onderzoek naar waterkwaliteit. Nadat we verschillende waterschappen hadden benaderd, liet Waterschap Aa en Maas al snel weten dat zij geïnteresseerd was.”

Efficiënt onderzoek
Dat leidde tot het project ‘Aquatic Monitoring Robot’. Aa en Maas stelde de eisen op voor het product, waarna RoboHub aan de slag kon met de ontwikkeling ervan. Het doel? Sneller, veiliger en slimmer onderzoek doen naar blauwalg. “Voor Aa en Maas zijn die metingen namelijk heel intensief”, legt Eline uit.

“Het kost veel tijd om naar alle locaties te gaan en handmatig metingen uit te voeren. Dat proces moet door onze robot grotendeels geautomatiseerd worden, waardoor een meting niet alleen sneller plaatsvindt, maar ook op meerdere plekken in het water uitgevoerd kan worden.”

Zelfstandige robot
Daarom ontwikkelt het team een robot die zelfstandig over water kan navigeren, zichzelf positioneert en met een sensor metingen uitvoert tot wel vijftien meter diep. Een van de beoogde technieken die daarbij kan worden gebruikt is spectometrie.

“Daarbij zend je een lichtbundel uit en kijk je wat er wordt teruggekaatst. Alle organismen hebben namelijk een ander patroon, dus zo kun je bepalen of er blauwalg aanwezig is”, aldus de Fontysalumna. De robot meet daarnaast ook de watertemperatuur en de pH-waarde. Al die data worden daarna naar een server geüpload waar ze geanalyseerd kunnen worden.

Belang van studenten
Voordat het zover is zet het team eerst nog verschillende opdrachten uit binnen opleidingsvakken van Fontys. Want hoewel het project wordt uitgevoerd voor een professionele opdrachtgever, zijn studenten volgens de twee managers van groot belang.

Pieter: “Het meeste werk wordt door studenten opgepakt. Zo kunnen ze binnen RoboHub niet alleen studiepunten verdienen, maar werken ze ook al voor een opdrachtgever uit het werkveld. Wij begeleiden ze daarbij en zorgen dat de opdrachten goed afgebakend zijn”, licht Pieter toe.

Toekomstperspectief
Op termijn zien de twee managers zelfs mogelijkheden voor een volledig autonoom systeem. “Net zoals bij een robotstofzuiger die thuis een laadstation heeft, zou je een dockingstation kunnen maken waar onze robot zichzelf in oplaadt, vaarroutes uitvoert en data uploadt”, legt Eline uit.

RoboHub heeft voor komend jaar in ieder geval een concreet doel: een werkend prototype ontwikkelen waar daadwerkelijk metingen mee uit te voeren zijn. “Een robot die misschien nog niet perfect is, maar al wel kan laten zien dat wat we bedacht hebben ook echt mogelijk is”, licht Pieter toe. “En als Aa en Maas uiteindelijk zegt dat dit precies is wat ze nodig hebben, is dat natuurlijk helemaal geweldig”, besluit Eline.

Zoals de meeste creatieve ideeën ontstond ook het concept voor Blue-Merge uit eigen ervaringen van Koen van Steensel. Hij begon een kleine twintig jaar geleden aan de Fontysstudie Werktuigbouwkunde en ervaarde na zijn afstuderen in 2013 dat hij het lastig vond om een bedrijf te vinden dat bij hem paste.

“Ik ben bij VDL gaan werken omdat ik daar stage had gelopen”, vertelt hij. “Maar verder had ik eigenlijk helemaal geen beeld van alle andere bedrijven die ook een mooie aansluiting hadden met mijn studie. Met dat idee in het achterhoofd ben ik samen met mijn vroegere mentor wat meeloopdagen gaan organiseren voor studenten Werktuigbouwkunde.”

Dat begon met een aantal samenwerkende bedrijven, een netwerk dat groter en groter werd. Tien jaar na de oprichting van Blue-Merge staat de teller nu op 2.200 bedrijven, waarmee in totaal bijna 5.000 matches met studenten zijn gemaakt. Dat kunnen matches zijn in de vorm van meeloopdagen, maar ook groepsexcursies, stages, vacatures of gastcolleges.

Naamsbekendheid
Fontys is een van de deelnemende onderwijsinstellingen die via Blue-Merge verschillende activiteiten organiseert voor haar studenten. Dat gebeurt als vast onderdeel van het curriculum en wordt vooralsnog alleen bij technische studies gedaan. Twee weken geleden was er nog een meeloopdag voor Fontysstudenten, waarvan er eentje plaatsvond bij Sioux, een bedrijf uit Eindhoven waar Mart Lommers werkt als directeur.

“Wij werken al een aantal jaar samen met Blue-Merge”, vertelt hij. “We doen één tot twee meeloopdagen per jaar voor maximaal tien studenten per keer. Bij elke activiteit vertel ik wat over het bedrijf en komen er ook andere medewerkers van verschillende afdelingen binnen de organisatie aan het woord. Zo hopen we studenten te enthousiasmeren voor deze branche, maar bouwen we hopelijk ook wat meer naamsbekendheid op.”

Iris van Beek, tweedejaarsstudent Technische Bedrijfskunde MKB in Eindhoven, was twee weken geleden bij zo’n meeloopdag van Sioux aanwezig. “Het was heel interessant”, zegt ze daarover. “We kregen korte presentaties over het bedrijf en uitleg van vijf werknemers over hun functie, om zo een idee te krijgen van de rollen in het bedrijf en welke rollen eventueel bij ons als studenten zouden passen voor een stage of toekomstige baan.”

Centrale plek
De student vindt dat dit soort activiteiten goed werken, zeker voor studenten die nog niet goed weten in welke branche zij willen werken of in wat voor soort organisatie. Al zegt ze ook dat ze binnen de opleiding voldoende ruimte krijgen voor de verbreding van deze kennishorizon, onder meer tijdens speciale ‘brancheweken’ waarbij ze op bezoek gaan bij verschillende bedrijven. Dat staat haaks op de ervaring van Van Steensel tijdens zijn studie. Dé reden van het ontstaan van Blue-Merge.

Maar misschien tekent dat juist ook het succes van het bedrijf. Hoe meer organisaties een kijkje in de keuken willen geven, hoe meer klanten voor Van Steensel. “De ultieme doelstelling is om één centrale plek te bouwen waar het gehele onderwijs en bedrijfsleven kunnen samenwerken. Nu voornamelijk gericht op de techniekbranche, maar in de toekomst hopelijk ook op andere vakgebieden. En niet alleen voor het vinden van matches, ook voor allerlei andere initiatieven. Wil je als Fontys een evenement als Meet & Match organiseren? Ook dat kan via Blue-Merge.”

Foto bovenin: Koen van Steensel, eigenaar van Blue-Merge

Eskiyerli onderzoekt als associate lector hoe digitalisering, data en AI businessmodellen van bedrijven beïnvloeden. Waar de focus eerder lag op digitalisering en digitale tools, verschuift dat steeds meer naar data en AI. “Bedrijven willen begrijpen hoe ze de data die zij hebben effectief kunnen gebruiken en analyseren om betere beslissingen te nemen.”

Om die bedrijven te helpen zet de associate lector multidisciplinaire samenwerkingen op tussen bedrijven, collega’s van de business- en technische opleidingen en de daarbij horende studenten. “Businessstudenten analyseren eerst de vraagstukken van het bedrijf en vertalen deze naar besluitvorming en aanbevelingen. ICT-studenten ontwikkelen vervolgens AI-modules of data-analyses, zodat we de inzichten kunnen delen met het bedrijf.”

Zorgen en mogelijkheden
Hoewel de vraag naar ICT-studenten met kennis over data en AI vanuit het werkveld steeds meer toeneemt, ziet Eskiyerli ook internationaal signalen van een ontwikkeling waar Fontys mee te maken heeft: studentenaantallen in zowel de technische als de ICT-sector staan onder druk.

Dat is zorgelijk voor een instelling als Fontys. Maar minder studenten betekent volgens de associate lector niet per se dat er minder interesse is in technologie. “Het lijkt eerder te gaan om een verschuiving binnen het vakgebied. Tien jaar geleden zei een student dat hij of zij ICT wilde studeren. Nu geeft diezelfde student vaker aan iets te willen doen met AI, data science of digital business. En die ontwikkeling biedt kansen om opleidingen anders te positioneren.”

Ontwikkelingen
Dat kan door meer focus te leggen op data en AI, en door het ontwikkelen van nieuwe opleidingen. Zo starten volgend collegejaar de masters Data Driven Business - opgezet in samenwerking met Avans - en AI Translator. Later volgt naar verwachting de bachelor Digital Transformer, waar veel interesse voor is vanuit bedrijven in de regio’s Eindhoven, Tilburg en Venlo. In Venlo wordt daarnaast gewerkt aan het dichter bij elkaar brengen van business- en technologieopleidingen binnen Fontys - zoals International Business Studies en Techniek en Logistiek - waarbij studenten vanuit hun eigen opleiding samenwerken over de grenzen van hun vakgebied.

In deze opleidingen is dezelfde verandering zichtbaar waar ook in het werkveld naar gevraagd wordt: professionals die niet alleen technisch onderlegd zijn, maar ook businessvraagstukken begrijpen en toepassen. “Diepgaande technische skills en programmeren verdwijnen daardoor niet, maar er worden wel nieuwe aspecten toegevoegd zodat we onze studenten opleiden tot professionals die zowel technische als bedrijfskundige vraagstukken kunnen verbinden.

Verschuiving
Zo wordt technologie minder gezien als eindproduct, en steeds meer onderdeel van het dagelijks werk. Dat gaat volgens Eskiyerli ook gevolgen hebben voor de rol van ICT-professionals. Waar studenten nu nog relatief vaak als freelancer of externe specialist werken, verwacht de associate lector dat zij straks vaker onderdeel worden van organisaties.

“Voorheen werd technologie vaak als een project of losse oplossing gezien. Een bedrijf had een probleem, en een andere partij leverde een technische oplossing. Maar bedrijven verzamelen nu zoveel data, terwijl ze niet weten wat ze ermee moeten. Daarom is er meer behoefte aan mensen binnen de eigen organisaties die continue die data analyseren en oplossingen ontwikkelen.”

Sleutel tot succes
Technologie wordt daarmee minder een ‘los product’, maar een integraal onderdeel van bedrijfsprocessen. De opkomst van AI zorgt daarbij voor veel onzekerheid bij studenten. Ze vragen zich af of hun toekomstige werk nog wel bestaat. Begrijpelijk, maar niet terecht, aldus Eskiyerli: “AI zal inderdaad bepaalde taken automatiseren, maar er ontstaan ook nieuwe vaardigheden en rollen. Daarin ligt de sleutel van onze aanpassing: we moeten leren samenwerken met AI, in plaats van erdoor vervangen worden.”

Ze concludeert: AI en data zijn geen hype die weer overwaait. “Het is geen tijdelijke trend, maar een structurele. En als Fontys daarin meebeweegt, kunnen we hier als onderwijs op meeliften.”

De technieksector schreeuwt al jaren om goed opgeleide technici, met name in de Brainportregio. Er is veel vraag, maar die vraag groeit een stuk sneller dan het aantal studenten dat voor deze richting kiest. Dat moet anders, vinden Summa, Yonder, Curio, Gilde Opleidingen, Ter AA en het Koning Willem I College. En dus komen ze met een nieuw ‘lokmiddel’ in de vorm van een voucher van 500 euro.

Project Beethoven
Met die voucher kunnen nieuwe techniekstudenten een laptop aanschaffen die geschikt is voor de specialistische software die zij tijdens hun opleiding moeten gebruiken. Het initiatief is onderdeel Project Beethoven en maakt deel uit van Talent voor Semicon, dat zich richt op het grootschalig opleiden, aantrekken en behouden van technisch personeel om aan de explosieve vraag (we hebben het over tienduizenden nieuwe vakmensen tot 2030) naar chiptechnici te voldoen. 

Fontys ontbreekt in het rijtje van de genoemde scholen, maar is wel op de hoogte van het plan. “Ik heb kennisgenomen van het initiatief van Summa om studenten die starten met een technische mbo-opleiding financieel te ondersteunen bij de aanschaf van een laptop”, zegt Frens Vonken, directeur van Fontys ICT.

Maar werkt het voor ons ook? Op de vraag of we een soortgelijk plan ook bij Fontys kunnen verwachten, reageert hij voorzichtig. “De vraag is of deze maatregel daadwerkelijk bijdraagt aan het verlagen van instapdrempels en of het de instroom in technische opleidingen kan bevorderen. Uiteraard ga ik dit volgen en ben ik benieuwd naar het effect op de instroom en een blijvend effect op de uitstroom.”

Krikhaar, voormalig lector Smart Manufacturing maar nog steeds werkzaam bij Fontys, mocht vorige week een van de Gerard & Anton High Tech Piek Awards in ontvangst nemen. Dit zijn prijzen die jaarlijks in de Brainportregio worden uitgereikt aan mensen uit het hightech- en startup-ecosysteem die een belangrijke bijdrage leveren aan innovatie, samenwerking en de groei van dat ecosysteem. De awards zijn onderdeel van de bredere Gerard & Anton-community, die vernoemd is naar de broers die Philips oprichtten.   

De awards werden in drie categorieën uitgereikt: Sterren, voor personen met zichtbare impact in het afgelopen jaar, Knallers, voor talenten met een veelbelovende toekomst, en Piek, een oeuvreprijs voor iemand met een langdurige, structurele inzet voor het ecosysteem. Krikhaar won in de categorie Sterren en deed dat om meerdere redenen. 

Passie voor vak
Ten eerste omdat hij via de Nederlandse Vereniging voor Precisietechniek (DSPE) al jarenlang ingenieurs, bedrijven, kennisinstellingen en studenten samenbrengt op het gebied van inhoud, vakmanschap en innovatie. “Van deze vereniging van professionele vrienden in de precisietechnologie ben ik de voorzitter”, zegt Krikhaar, die in het verleden tien jaar voor ASML heeft gewerkt en inmiddels al een paar jaar bij Fontys werkzaam is.

“Toen ik bij Fontys terechtkwam, heb ik samen met een team van docenten de master System Design opgezet, die zich richt op het ontwikkelen van hightechmachines. Dat deed ik uit een passie voor het vakgebied, maar ook omdat ik vind dat zo’n master heel veel extra’s geeft aan onze bachelors, waardoor onze studenten een veel mooiere carrière tegemoet gaan en het bedrijfsleven uiteindelijk veel meer heeft aan deze mensen.” 

De master is in 2023 van start gegaan met acht studenten. Een jaar later haakten er zo’n twintig studenten aan en nu gaat het volgens Krikhaar om een verdubbeling van dat aantal. “Mijn pensioensleeftijd is achter de rug, dus operationeel mocht ik me er niet meer mee bemoeien. Maar ik ben nog steeds één dag in de week bij Fontys betrokken voor de relatie met het bedrijfsleven en om studenten te helpen.”

Nog meer redenen
Los daarvan is Krikhaar ook degene die vorig jaar de Dutch Precision Week opstartte, bedoeld voor buitenlanders die naar Nederland komen om kennis te maken met ‘ons’ ecosysteem. En hij riep (mede) de Martin van den Brink award in het leven, een prijs die erkenning geeft aan uitzonderlijke bijdragen aan de hightechindustrie op het gebied van precisiemechanica en systeemarchitectuur.

Al met al genoeg redenen waarom Krikhaar de award in ontvangst mocht nemen. Of hij daar blij mee is? Uiteraard, maar vooral met wat hij met die winst kan doen. “Ik wil er onze master en ons vakgebied mee promoten”, zegt hij.

Foto's: Bram van Dal

Ze bevinden zich maandagmiddag nog een beetje verspreid door de zaal, maar al snel zitten de genomineerden netjes op een rij. De een wrijft even met haar handen over elkaar, de ander kijkt rond om collega’s te spotten of duikt nog even in zijn tas en weer een andere docente wordt toegejuicht door haar entourage. Toch straalt bij Estella Stok, Marc Mussaeus, Hwanhee Choi, Rümeysa Güngör en Yvonne Udo voornamelijk de trots van de gezichten. Zij zijn van alle 81 aanmeldingen dé vijf docenten die vandaag strijden om de titel ‘Docent van het Jaar 2026’.

Volgens student, cmr-voorzitter maar in deze toch vooral jurylid Zoë Lodewijks was het allesbehalve makkelijk om een winnaar te kiezen. En na het lezen van motivaties van studenten, de interviews van Bron en de reflecties van directeuren was één ding zeker: “Fontys heeft een rijkdom aan geweldige docenten.”

Impact groots, persoonlijk en voelbaar
Alle genomineerden scoorden dan ook ontzettend hoog, maar voor de jury gaf de rol van Stok als docent, het bieden van een podium aan haar studenten tijdens Dutch Design Week en GLOW en het meenemen van de studenten in hun reis door het onderwijs de doorslag. “Estella Stok haar impact is niet alleen groot, maar ook persoonlijk en voelbaar.”

Vol trots neemt Stok de oorkonde met daarop de titel van Docent van het Jaar 2026 in ontvangst, maar al snel wijst ze naar haar concullega’s. “Iedereen die hier zit verdient deze titel, op zijn of haar eigen manier. Ik ben vereerd dat ik uiteindelijk heb gewonnen. Ook namens de mensen en studenten die me gesteund hebben, ik ben enorm trots.”

Integratie
En die steun was er volop. Niet alleen vanuit haar eigen opleiding Techniek en Logistiek, maar ook vanuit Fontys International Business Studies, waar inmiddels een integratie mee is gestart. “Ik kreeg van beiden evenveel succeswensen en felicitaties, dus die integratie is volop aan de gang.”

Hoewel Stok enorm blij is met haar prijs, vindt ze het vooral een eer om Fontys Venlo op deze manier op de kaart te mogen zetten. “Je ziet toch vaak dat het om Eindhoven en Tilburg draait, de grotere campussen. Maar Venlo mogen ze ook echt niet vergeten.”

Link leggen
De docent wint vandaag niet alleen de titel, maar ook een geldprijs van 5.000 euro. Te besteden ten behoeve van innovatie in het onderwijs. “Of ik al weet wat ik daar mee ga doen? Ik wil studenten en docenten laten werken aan een ontwerp dat allerlei ontwerpprocessen tastbaar kan maken, iets dat een link kan leggen tussen het fysieke en het digitale.”

Als Docent van het Jaar 2026 bij Fontys kan Estella Stok later dit jaar ook meedingen naar de landelijke prijs. “Natuurlijk doe ik daaraan mee. Ik ga all the way!”

In het dagelijks leven studeert Maaike bij Fontys Paramedisch en traint ze meer dan geregeld voor haar zwemcarrière. Die laatste werd afgelopen week bekroond met goud, tweemaal zilver en brons.

Te beginnen met de bronzen plak, die De Waard binnensleepte op de 50 meter rugslag. “Ik had tijdens de race niet echt een gevoel of het goed ging of niet, maar was vooral bezig met het uitvoeren van mijn raceplan. Dat werd dus beloond.”

Goede sfeer
De twee zilveren medailles werden behaald op de 4x50 meter wisselslag mixed estafette, waarbij mannen en vrouwen elkaar afwisselen en op de 100 meter rugslag. Die laatste race begon De Waard zo goed dat ze heel lang op koers lag voor goud. Dat hield ze net niet lang genoeg vol, dus won ze zilver. “Ik had tijdens de race niet eens door dat ik voor lag, dus ik was na de aantik vooral blij dat ik een medaille had.”

Goud won de studente op de 4x50 meter wisselslag, samen met teamgenoten Marrit Steenbergen, Tessa Giele en Valerie van Roon. “Die race was echt heel leuk. We waren wel wat nerveus, omdat we wisten dat we deze konden winnen. De onderlinge sfeer was goed, en dat heeft ook echt geholpen om die mooie gouden plak nog binnen te halen.”

Vieren
In totaal wist De Waard, samen met al haar teamgenoten van TeamNL, dertien medailles binnen te slepen: tweemaal brons, vier zilver, en zeven keer goud. Een tweede gouden medaille werd ook aan de topsportende student uitgereikt, omdat ze startte in een serie waarin een andere teamsamenstelling later de overwinning boekte.

Dat leverde Nederland in totaal een tweede plaats op, achter Italië. Volgens De Waard een hele mooie prestatie, die ze nog niet echt heeft kunnen vieren. Na haar laatste en tevens ‘gouden’ race had ze namelijk nog een dopingcontrole dus een late terugkomst in het hotel. “Na zo’n week racen ben je ook gewoon echt heel moe. Ik ben samen met mijn kamergenoot wat gaan eten en daarna gewoon gaan slapen. Het eindfeestje met de andere zwemmers hebben we ook overgeslagen.”

Back to school
Nagenieten gaat ze daarentegen zeker nog doen. Maar niet te lang, want de andere plicht roept ook weer. “Ik wil nog twee dagen bijkomen voordat ik terug in de schoolmodus ga. Kunnen we dat weer oppakken.”

De ARIA-auto is een elektrische zelfreparerende auto die de auto-industrie aan het denken moet zetten. De auto heeft in plaats van één grote accu zes kleinere accu’s zodat ze makkelijker te vervangen zijn. Middels een ingebouwde gereedschapskist, duidelijke instructies en een app, moet de auto door vrijwel iedereen eenvoudig te repareren zijn. 

Praktijk als leermeester
Het ARIA-project is het resultaat van het studententeam TU/Ecomotive waar meerdere Fontysstudenten vanuit de minor Electric Drive aan hebben deelgenomen. ‘’Vanuit Fontys Automotive moeten studenten de competenties 'analyseren en ontwerpen' zelfstandig kunnen toepassen in een complexe situatie. Dit is een hele mooie omgeving om dat te doen.’’ Dat vertelt Frank Steeghs, docent binnen Fontys Automotive. ‘’Ze worden meteen geconfronteerd als iets niet goed is ontworpen, en dan moeten ze het zelf oplossen.’’

Dat bevestigt student Seven, die actief betrokken was binnen het ARIA-project. ‘’Ik denk dat het belangrijkste dat ik geleerd heb de onvoorspelbaarheid is. Ik ben veel uitdagingen tegengekomen en op sommige dingen kun je je niet voorbereiden. Het gaat erom hoe je omgaat met die tegenslagen.’’ Ze laat weten de minor als erg positief te hebben ervaren: ‘’Ik kreeg vanuit de begeleiding veel vrijheid om mijn eigen ideeën te ontdekken. Andere collega’s hielpen me aansluiting te vinden bij het theoretische gedeelte.’’

Verschillende achtergronden
Docent Steeghs vertelt verder nog dat de studenten op een natuurlijke manier extra worden uitgedaagd. ‘’Je ziet dat ze hun taken niet altijd binnen veertig uur afkrijgen, maar dat het ook geen probleem is om extra meters te maken.’’ Hij is erg enthousiast over het project en trots op het resultaat van de studenten. ‘’Ik weet hoe hard onze studenten gewerkt hebben, de extra uren die ze erin hebben gestoken en hoeveel tegenslagen ze hebben gehad. Om dan te bedenken dat een relatief kleine groep een volledige auto heeft ontwikkeld, dat is een hele mooie verrassing." 

Ook de samenwerking tussen de verschillende scholen vindt de docent belangrijk. ‘’In de praktijk zie je dat er een mix is tussen mensen met een wo, hbo en mbo-achtergrond. Die communiceren net even anders. Door dit soort projecten leren studenten hoe ze met andere niveaus moeten communiceren.’’ 

Dat onderstreept ook Loukas, een van de studenten die meewerkte aan het project. Hij vertelt dat dit een speciale ervaring voor hem was: ‘’Niet alleen het ontwikkelen van de auto, maar ook de samenwerking tussen de verschillende scholen en nationaliteiten was erg speciaal.’’ Het gaat volgens hem dan ook meer dan alleen om een auto. ‘’Het is bewijs van concept. We willen laten zien dat duurzame mobiliteit echte wereldproblemen kan oplossen, en dat studenten die innovaties kunnen aanjagen.’’

Van Lierop geeft toe dat verschillende techniek- en technologische opleidingen binnen Fontys momenteel gedaald zijn in het aantal inschrijvingen. Maar, wil hij daarbij benadrukken, er zijn ook opleidingen die juist méér inschrijvingen hebben ten opzichte van het jaar daarvoor. Zoals Werktuigbouwkunde en de semicon-gerelateerde opleidingen bijvoorbeeld.

Ook wordt er volgens de directeur flink ingezet op opleidingen voor mensen die willen worden bijgeschoold. “Deze cijfers zie je in de landelijke publicaties niet terug, omdat we die nog niet goed kunnen vastleggen”, zegt Van Lierop, die vanaf 1 januari samen met Maartje Damoiseaux directeur van Fontys Technology wordt. “Maar we hebben in het afgelopen jaar twee keer zoveel mensen over de vloer gehad die we hebben kunnen scholen op het gebied van technologie. Dat is een significante groei.”

En dat is maar goed ook, zegt hij, want het is niet voor niks dat Nederland (maar ook Europa) zoveel extra techneuten nodig heeft. In zo’n beetje alles wat je dagelijks vasthebt of waar je mee werkt, zit namelijk technologie verstopt. “Technologie zit overal, dus zonder techneuten of engineers wordt het heel lastig om de volgende stap in alle technologische ontwikkelingen te kunnen zetten. Technologie is in mijn ogen de motor van onze maatschappij. We kunnen niet zonder.”

Programma's
Vanwege de grote vraag heeft Fontys allerlei verschillende programma’s lopen om de techniekbranche op een positieve manier in de kijker te zetten. Er worden Beethoven-gelden voor ingezet, er zijn initiatieven om meer vrouwen naar de techniek te trekken en er loopt een grote internationale campagne met andere hogescholen. Maar toch is het allemaal niet genoeg. Dat zeggen niet alleen de keiharde landelijke cijfers, maar ook Van Lierop zelf. Hij vindt namelijk dat studenten al ver vóór de start van hun studie in aanraking moeten komen met technologie.

“Het zaadje moet eigenlijk al op 4- of 5-jarige leeftijd geplant worden. Het beeld over technologie zou met de paplepel moeten worden ingegoten zodat het beeld dat er nu over heerst, verandert. In tegenstelling tot wat veel mensen denken, werken techneuten namelijk helemaal niet alleen met hun handen. Het gaat ook heel erg over creativiteit en hoe je met creativiteit nieuwe oplossingen kunt bedenken.”

Profielkeuze
Maar wat volgens Van Lierop ook moet veranderen, is de gedachte dat je per se Natuurkunde of Scheikunde in je vakkenpakket op de middelbare school moet hebben om toegelaten te kunnen worden bij een technische studie bij Fontys. Dat is namelijk helemaal niet nodig. “Je bent met veel meer profielen toelaatbaar dan mensen soms denken”, zo klinkt het.

Een kleine check bij de toelatingseisen van Fontys bevestigt dat. Bij opleidingen als Elektrotechniek, Industrieel Product Ontwerpen of Technische Bedrijfskunde ben je met welk profiel dan ook toelaatbaar. Alleen voor de profielkeuze Cultuur & Maatschappij is het van belang dat je Wiskunde A of B in je pakket hebt zitten. 

Bij de opleidingen Werktuigbouwkunde of Mechatronica ben je meteen toelaatbaar als je Natuur & Techniek hebt gedaan, maar als je een ander profiel hebt met daarin een keuzevak als Natuurkunde of Onderzoek & Ontwerpen, ben je ook van harte welkom. Voor ICT zijn er los van een havodiploma helemaal geen eisen. Bovendien is er ook bijna altijd nog de optie om een toelatingstoets doen.

Kortom: er is meer mogelijk dan vaak gedacht wordt. En als we dat beeld wat meer naar buiten kunnen brengen, maakt Van Lierop zich absoluut geen zorgen over de toekomst. “Dit gaat helemaal goed komen. We werken er met z’n allen keihard aan om ervoor te zorgen dat we die ogenschijnlijke neerwaartse spiraal om kunnen draaien naar een positieve opwaartse spiraal. Uiteraard moeten we ook heel goed blijven kijken naar hoe we nieuwe technologieën in kunnen zetten om het werken in deze sector aantrekkelijker te houden. Hoe dan ook kijk ik met veel vertrouwen naar de toekomst.”

Naast Fontys werken ook Hanze, De Haagse Hogeschool, Saxion, NHL Stenden en Inholland mee aan de campagne, die mogelijk is geworden dankzij het Beethoven-programma en volgt na een eerdere campagne van de vijf universiteiten TU/e, University of Twente, Radboud Universiteit, TU Delft en University of Groningen. Allemaal hebben ze hetzelfde doel: meer internationale studenten naar Nederland halen én behouden voor de semiconindustrie in Nederland.   

Want dat is nodig, vindt onder andere de overheid, die 450 miljoen euro beschikbaar heeft gesteld in het Beethoven-initiatief én die als doel heeft om tegen 2030 zo’n 33.000 extra technische professionals te hebben. Kijken we alleen naar Fontys, dan wordt er gehoopt op een extra instroom van 1.800 studenten. 

Dat legt Antoinette van de Veerdonk uit, vanuit Fontys projectcoördinator van de internationale campagne die de naam ‘Study tech in NL’ draagt. Ze werkt vanuit de dienst Marketing, Communicatie en PR samen met de instituten op het gebied van ICT, techniek en engineering.   

Focuslanden  
De campagne wordt online gedeeld en richt zich met video's en advertenties via zowel social media als een eigen website op vier focuslanden: Spanje, Italië, Portugal en Turkije. “Dat is omdat we met alle deelnemende hogescholen vanuit die landen veel instroom zien en we daar veel verwachtingen van hebben”, aldus Van de Veerdonk, daaraan toevoegend: “Maar omdat Fontys de grootste ambitie en hoogste doelstellingen heeft - natuurlijk ook omdat we middenin de Brainport-regio zitten - gaan wij deze campagne breder trekken. We willen ‘m ook in andere landen laten draaien. Daar is extra geld beschikbaar voor gesteld.” 

Volgens Van de Veerdonk is dat geen overbodige luxe omdat er nou eenmaal een schreeuwend tekort is aan techneuten in ons land. “Vanuit de overheid gaan er miljarden naar de Brainport-regio toe. Wij moeten en kunnen daar als Fontys-zijnde niet in ontbreken. We zijn nou immers de grootste opleider in de regio op het gebied van techniek, engineering en IT, en als je dan naar het hele plaatje kijkt, moeten wij daar een grote rol in pakken.” 

Samenwerken
Dat betekent volgens de projectcoördinator niet dat Fontys in deze samenwerking op een eigen eilandje zit. Integendeel. Van de Veerdonk: “We denken niet in hokjes, werken niet met ellebogen. We doen dit samen voor heel Nederland en hebben namens de deelnemende hogescholen allemaal hetzelfde doel, namelijk: meer technisch talent naar Nederland halen én behouden. Dat is een uitdaging, want meer internationale studenten betekent natuurlijk ook meer klassen, docenten en woongelegenheid.”   

Aan dat laatste deel wordt in ieder geval al gewerkt in de Brainport-regio. Vorig jaar is er op het terrein van de TU/e al een nieuw studentenhuisvestingscomplex met meer dan 700 woonruimtes opgeleverd en ook bij Fontys wordt nagedacht over of er iets gerealiseerd kan worden.  

Nog steeds kiezen weinig vrouwen voor een baan in de techniek. En ook bij technische opleidingen zijn ze veruit in de minderheid. Daardoor blijft het een wereldje waarbij mannen de boventoon voeren. Ook bij Fontys ziet Annelies Moors, projectleider van Meer vrouwen in Techniek, dat het aandeel meisjes dat kiest voor een technische studie nog steeds maar 11,5 procent is.

“Als je kijkt naar onze harde techniekopleidingen; Automotive, Elektrotechniek, Mechatronica, Werktuigbouwkunde en Toegepaste Wiskunde, dan zie je dat daar nu ruim driehonderd meiden studeren. Maar in de praktijk betekent het dat er vaak drie, twee of soms maar één meisje in een klas zit met verder alleen jongens.”

Kleine groep
En dat maakt het extra belangrijk dat juist ook deze kleine groep zich bij Fontys prettig voelt. “We willen ervoor zorgen dat de vrouwelijke studenten die we binnen hebben zich thuis voelen. En het ook leuk en fijn vinden hier, ondanks dat ze met zo weinig zijn.”

Want met een sterk groeiende technische sector om de hoek die staat te springen om nieuw talent, wil Fontys het liefst iedereen aan boord krijgen. “Er is een groot tekort aan techneuten en dat wordt alleen maar meer. We vinden het dus belangrijk om echt iedereen die ook maar enigszins geïnteresseerd is in techniek, binnen te halen.”

Hechte community
Op welke groep het Fontysproject Meer vrouwen in Techniek zich richt laat zich makkelijk raden. Het project loopt inmiddels een jaar. Met verschillende initiatieven willen ze meisjes enthousiast maken voor een opleiding in de techniek en er tegelijk voor zorgen dat ze dat ook tijdens hun studie blijven hangen. Dat kan volgens Moors onder andere door een hechte community voor ze te bouwen.

Erg succesvol was in dat kader een bezoek met een groep studentes Engineering aan ASML eerder dit jaar. “Ik dacht eerst: we gaan gewoon met de fiets, maar toen de aanmeldingen opliepen naar meer dan zestig, zijn we uiteindelijk met een dubbeldekker gegaan.” Een dag waar, zo zag Moors, onderling al snel veel contacten werden gelegd.

Speeddaten
Om dat vrouwennetwerk verder uit breiden, kunnen de technische studentes volgende maand tijdens speeddates op zoek naar een vrouwelijke mentor uit het werkveld. “Ze kunnen tijdens deze avond in gesprek met alumna van onze technische opleidingen om te kijken met wie ze een klik hebben en een mentorschap aan willen gaan”, legt Moors uit.

Ze ziet deze mentoren als een rolmodel en vraagbaak. “We hopen dat de studenten een vertrouwensband opbouwen met hun mentor en met hen kunnen bespreken waar ze als vrouw in een technische omgeving tegenaan lopen.”

Moors hoort vaker de verhalen van studentes die zich niet altijd serieus genomen voelen en het gevoel hebben zich meer te moeten bewijzen. “Dan wordt er bijvoorbeeld over hun hoofden heen gepraat of krijgen ze tijdens een project een ondersteunende of creatieve rol toebedeeld.” Iets waar de mentoren zelf meestal ook al de nodige ervaring mee hebben, weet Moors. “Het is voor deze studenten fijn om te horen hoe anderen voor hen hetzelfde hebben ervaren. Die erkenning alleen helpt al.”

Vol zelfvertrouwen
Met het project Vrouwen in Techniek hoopt Moors uiteindelijk een bijdrage te leveren om de technische wereld inclusiever te maken. Al is dat niet iets wat ze in algemene zin op korte termijn ziet gebeuren. Binnen Fontys denkt ze daarentegen sneller resultaat te zien.

“Ik hoop dat door alles wat we doen, onze studentes vol zelfvertrouwen een toekomst tegemoet gaan in het bedrijfsleven. En het zou natuurlijk helemaal mooi zijn als zij uiteindelijk dan weer mentor willen zijn voor een volgende lichting studenten. Als dat gebeurt, dan kun je toch al echt wel van een succes spreken.”

Dat er zich minder studenten zouden inschrijven was wel verwacht. De demografische krimp zorgt immers overal binnen Fontys en ook elders voor minder nieuwe inschrijvingen. Dat er toch meer Nederlandse studenten zijn ingeschreven is een mooie opsteker. Maar de daling in het aantal internationale studenten is groter. En ook groter dan waar rekening mee werd gehouden.

“Daar maak ik me zorgen om, ja. Vooral over de gevolgen voor de kosten-batenverhouding van Fontys op termijn”, aldus Wouter Josso, directeur Fontys International Business studies en ‘soort van’ bedrijfsmanager van de Limburgse campus.

“Natuurlijk heeft het te maken met ons eigen besluit om sinds deze zomer geen Duitstalig onderwijs meer aan te bieden. Maar de daling in Duitse studenten is groter dan verwacht: tachtig studenten. Dat zijn toch drie klassen minder.”

“En het wordt nog minder volgend jaar. Vanaf dit jaar is het vwo daar namelijk geen vijf- maar zesjarige opleiding. Met als gevolg dat er vanuit daar volgend studiejaar geen geslaagde scholieren zijn die op zoek gaan naar een vervolgopleiding.”

Fijne bestemming? 
Ook de Bulgaarse en Roemeense studenten, sinds jaren al een belangrijk deel van de internationale instroom hier, is flink minder. Dat heeft volgens Josso meerdere oorzaken. Er zijn meer landen aantrekkelijk geworden voor deze studenten om te gaan studeren. Maar ook het politieke klimaat in Nederland speelt mee. “Is Nederland voor deze studenten nog wel een fijne bestemming om te gaan studeren?”

Daarmee doelt hij op de algemene stemming in het land als het om buitenlanders gaat. Maar ook op Den Haag. “De hele politieke discussie over het feit dat met Nederlands geld EU-studenten van elders worden opgeleid.” Tegelijkertijd is er het scheve systeem dat opleidingen door het rijk betaald krijgen per student.

Realiteitszin
Minder studenten vindt Josso overigens op zichzelf geen probleem. “We willen ook krimpen als campus”, zegt hij. “Dat is pure realiteitszin. Niet alleen hier maar ook aan de Duitse kant van de grens is sprake van demografische krimp.”

“Ons doel is om studenten op te leiden écht voor deze regio. Waarbij het uiteraard wel aan de student zelf is om zijn of haar toekomst te bepalen. Aan beide kanten van de grens overigens.”

En het maakt niet zoveel uit aan welke kant omdat de hele grensregio volgens Josso met elkaar verweven is. Waarbij overigens Fontys Venlo wel een unieke positie inneemt. “Ook binnen Fontys zelf. Logistiek, industriële productontwikkeling, het lectoraat Supply Chain: je vindt het nergens anders binnen onze instelling."

In veel opzichten, zo stelt hij, is Fontys Venlo als het gaat om het in allerlei opzichten samen optrekken een voorloper in dingen die nu Fontysbreed gebeuren. "En minder Duitse en andere internationale studenten, ja. Maar ik ben heel trots dat onze Nederlandse studentpopulatie juist groeit. Om al die redenen vind ik ook dat we als hier in Venlo wel iets trotser mogen zijn op wat we doen.”

Fontys Engineering, Bedrijfsmanagement en Techniek (BenT), en Toegepaste Natuurwetenschappen (TNW): allemaal technische studies, allemaal bezig met verwante onderwerpen en onderzoeken. Maar tot nu toe ook allemaal apart.

Fusies kennen vaak voor- en tegenstanders. De een ziet de voordelen van samensmelting, de ander is bang voor identiteitsverlies of voor banen die mogelijk verloren gaan. Die laatste angst bestaat ook nu zeker wel onder de medewerkers die Nexus als standplaats hebben. Maar dat heeft weinig met de fusie te maken en veel met een combinatie van grote ontwikkelingen, zoals HARP, het harmonisatieproces van de diensten, TGO en Beethoven.

Dat die twee processen nu tegelijkertijd lopen, ziet Maartje Damoiseaux (directeur van BeNT en TNW) juist als een voordeel. “Beide processen hebben hetzelfde doel: de slagkracht vergroten. Per toeval gebeurt dat nu in hetzelfde tempo. Maar het is juist veel fijner dat het tegelijkertijd gebeurt in plaats van achter elkaar. Het vraagt alleen wel veel afstemming.”

Onrust
Dat onderschrijven ook Bart-Jan van Lierop, directeur van Engineering, en Miloe van Sprang, procesmanager van de fusie. Zij bevestigen alle drie dat er inderdaad onrust is onder de medewerkers, maar dat dit vooral te maken heeft met alles wat er momenteel speelt “Zoals je dat ook elders binnen Fontys ziet. De onrust hier, zo hebben wij het gevoel, is zeker niet fusie-gerelateerd.”

Van Lierop voegt toe dat ook andere processen helpen bij de samensmelting van de drie instituten. “In het verleden is vaker geprobeerd om samen te werken, maar dat bleek dan toch lastig. Voordat de covid-crisis uitbrak deden we ook al steeds meer samen. Maar dat is daarna verwaterd. HARP, maar ook Beethoven (het omvangrijke subsidieprogramma voor de Brainportregio, red.) en Talentgericht Onderwijs versterken nu juist dit proces.”

Loket
Het is, zo stellen zij, een hele logische koers die nu gevaren wordt. En eentje waarbij iedereen in Nexus op één lijn zit. Met niet als enige maar misschien wel grootste voordeel dat het werkveld straks één loket heeft waar het aan kan kloppen. 

Damoiseaux: “Het helpt enorm als we al die ‘silo’s’ weghalen. We krijgen nu bijvoorbeeld één LLO(Leven Lang Ontwikkelen)-loket: daar is geen werkveld op tegen. En ook als het gaat om de bedrijfsvoering: de krachten bundelen gaat zonder meer een positief effect hebben.”

En niemand hoeft, in elk geval vooralsnog, te vrezen voor veranderingen in onderwijs of onderzoek. “We wijzigen niets aan onderzoek en onderwijs. Dat houden we buiten de scope van dit proces. We moeten daarin doorlopen in het tempo zoals we dat al doen, ook vanwege het werkveld.”

Banenverlies
Fusies kennen vrijwel altijd voordelen omdat zaken en taken gebundeld kunnen worden. Vaak betekent dit ook dat je met minder mensen toe kunt komen. HARP mag dat misschien als een van de doelstellingen hebben, maar deze fusie niet, zo benadrukken Damoiseaux en Van Lierop.

“Nee, dat is nooit een uitgangspunt of intentie geweest achter deze fusie. Het gaat erom dat we meer slagkracht krijgen en dat we de juiste mensen op de juiste plaats krijgen”, stelt Van Lierop. “En iedereen hier droomt ook wel van die gemeenschappelijkheid.”

Slagkracht die hard nodig is in de steeds sneller veranderende wereld en waarin een wendbaardere organisatie nodig is. En over dromen gesproken… Van Sprang:  “Daarom hebben we ook ontwikkelteams samengesteld die bepaalde disciplines vormgeven. En die begonnen zijn met ‘droomscenario’s’: hoe zou het ideale plaatje eruitzien. Om van daaruit te gaan kijken wat daar realistisch van in de praktijk te brengen is. Daarin sluit HARP dus ook mooi aan. Zoals ook al die andere strategische projecten ons heel erg helpen.”

Ook de IMR’s en klankbordgroepen van studenten zijn betrokken bij het fusieproces. En op 1 januari, als de fusie een officieel feit is, wordt als het even kan ook éé nieuwe Raad van Advies opgericht in plaats van de drie die er nu zijn.

Krimp
Fontys kampt al een paar jaar met krimp, zoals inmiddels alle hoger onderwijsinstellingen. Ook bij de ‘technische’ opleidingen – en voor de goede orde: de naam van het nieuwe instituut is dus niet Fontys Techniek maar Fontys Technology – is sprake van krimp in de studentaantallen. Met name de twee kleinere instituten, BenT en TNW, hebben daarmee te kampen.

“TNW is bijvoorbeeld best wel een niche binnen Fontys. Het zijn kleine opleidingen. Maar ook die moeten we koesteren. En juist deze twee zijn ook gebaat bij meer slagkracht, halen veel voordelen uit het feit dat ze onderdeel van een groter geheel worden.”

Wel wordt gewerkt, los van de fusie, aan nieuwe portfolio’s en nieuwe curricula voor de opleidingen van de drie instituten. “Daarvoor zijn ook al andere zaken in gang gezet om dat proces te stutten”, aldus Damoiseaux. “Dat zal ook gaan helpen bij de werving, bij en voor de scholen waar onze nieuwe studenten vandaan komen.”

Van Lierop: “Je hebt àlle disciplines nodig in deze regio. We hebben alle best practices dan onder een dak zitten en kunnen nog meer sturen op vaardigheden en toepassen van kennis in de praktijk.” Om eraan toe te voegen: “Het is tijd voor nieuwe rituelen.”

Dit voorjaar dreigde chipfabrikant ASML uit Nederland te vertrekken. Dat kwam mede door de beperking van het aantal buitenlandse studenten en kennismigranten, waar met name PVV en NSC op aansturen. ASML vreesde straks niet genoeg medewerkers te kunnen vinden.

Tamelijk snel heeft het vorige kabinet toen besloten de portemonnee te trekken en 450 miljoen euro beschikbaar te stellen, plus 80 miljoen per jaar vanaf 2031. Met dat geld moeten onder meer extra studenten voor de techniek gewonnen worden. Het plan kreeg de codenaam ‘Beethoven’.

38 duizend extra technici
Voor de microchipsector zouden er zo’n 38 duizend extra technici nodig zijn, vooral rond Eindhoven. Het gaat om medewerkers op alle niveaus: uit het mbo, hbo en wetenschappelijk onderwijs. Eén van de Beethovenplannen: zorgen dat technisch opgeleide internationals in Nederland blijven werken. Ook zouden er meer vrouwen voor techniek moeten kiezen.

Daar stelde regeringspartij NSC schriftelijke vragen over. Deze partij kijkt nog altijd met argwaan naar de komst van buitenlandse studenten en kennismigranten naar Nederland. NSC wil weten hoe die overheidsmiljoenen gaan zorgen voor extra technici. 

Daar heeft de nieuwe onderwijsminister Eppo Bruins nog geen concreet antwoord op, maar de bedrijven en onderwijsinstellingen kunnen bijvoorbeeld “programma’s ontwikkelen om internationale studenten te koppelen aan banen in de microchipsector”, oppert hij. Ook kunnen ze met het geld hun wervingscampagnes aanpassen om ‘genderbias’ te doorbreken.

Zorg, onderwijs
Er zijn meer studies die extra studenten nodig hebben, merkt NSC op. Denk maar aan verpleegkunde en de lerarenopleidingen. Als je techniekstudies populairder maakt, gaat dat dan niet ten koste van de gezondheidszorg en het onderwijs?

Het mogelijke succes van techniekstudies kan inderdaad ten koste van de zorg en het onderwijs gaan, erkent Bruins (die overigens namens NSC in het kabinet zit). Daarom werken de regio’s volgens de minister aan “het vergroten van de vijver van talent”. Hij noemt bijscholing en omscholing van werkenden, maar ook “het gericht aantrekken van internationaal talent”.

Thuisland
Andere landen kampen ook met een gebrek aan technici, legt hij uit. Een van de oplossingen in die landen: als hun techniekstudenten naar het buitenland zijn gegaan, willen ze die weer naar het ‘thuisland’ laten terugkeren. Hij zegt het niet expliciet, maar Nederland is dus niet het enige land dat aan deze internationals trekt.