Ieder jaar voert Joyce van Bergen, samen met haar collega-studiekeuzeadviseurs, gesprekken met ruim duizend Fontysstudenten. Een groot deel van hen twijfelt. Over de huidige studie, het starten van een vervolgstudie, of de juiste aansluiting met het werkveld. “Studenten ontwikkelen zich, leren zichzelf beter kennen en stellen onderweg hun keuzes bij. Dat daarbij ook twijfels ontstaan, is logisch en niets om je zorgen over te maken.”

Volgens Van Bergen vraagt het werkveld immers om professionals die met vertrouwen kunnen navigeren en floreren in veranderende omstandigheden. “Daar horen leren kiezen en omgaan met twijfelen absoluut bij.”

Grote behoefte
Fontys kan geen harde cijfers geven als het gaat om het aantal studenten dat twijfelt. Wel is de behoefte aan ondersteuning groot, weet Sander Waulthers. Hij zorgt er als consultant Studentbegeleiding en studentenwelzijn bij Fontys Studentenvoorzieningen mede voor dat de ondersteuning aan studenten ook beleidsmatig binnen Fontys wordt geborgd. 

“Het kunnen herkennen of je wel of niet op je plek zit, is essentieel. Daarnaast is het belangrijk studenten te leren hoe zij weer goed in hun vel kunnen komen en een plek te kunnen vinden die bij hen past. Floreren en navigeren zijn begrippen die hand in hand gaan en waar we op alle plekken aan moeten bijdragen."

Volgens de consultant kunnen twijfels bij studenten op ieder moment van de studie voorkomen. Redenen zijn onder andere een studie die inhoudelijk anders blijkt dan verwacht, of ervaringen dat de praktijk minder goed aansluit bij die gemaakte verwachtingen, zoals tijdens stage. “En onderschat het twijfelen voor aanvang of na de studie niet.”

Het is vooral belangrijk, zegt Waulthers, dat studenten weten waar ze met die twijfels terechtkunnen. Zo kunnen ze niet alleen in gesprek met studiekeuzeadviseurs, maar kent Fontys ook verschillende programma`s die studenten begeleiden tijdens het handelen naar de studietwijfels. “Ook zijn er verschillende tools en trainingen beschikbaar, zoals My Student Journey. Bedoeld om studenten inzicht te geven in hoe ze ervoor staan. Niet qua studieresultaten, maar qua persoonlijke groei en welbevinden.”

 Schaamte, schuld en onzekerheid
Hoewel Van Bergen en Waulthers beiden op hun eigen manier klaarstaan om studenten te helpen, merken de twee ook dat er lang niet altijd en open over studietwijfels wordt gesproken. “Het voelt voor studenten beladen. Schaamte, schuld en onzekerheid kunnen er direct voor zorgen dat studenten hun twijfels voor zich houden, ook thuis”, legt de studiekeuzeadviseur uit. “Maar volgens mij twijfelen we allemaal. Over onze toekomst, carrière of andere zaken die voor ons van persoonlijk belang zijn”, vult Waulthers aan. “Het hoort er nu eenmaal bij, ongeacht de studie die je volgt.”

Toch snapt de consultant dat het merendeel van de studenten niet aanklopt voor een een-op-een gesprek. “Maar als we willen dat studenten leren kiezen en twijfels normaliseren, moeten we ze daar ook de kans voor geven." Ruimte maken voor het gesprek hierover, ook als docent of medestudent, draagt daar aanzienlijk aan bij, zegt hij nog.

Van Bergen heeft als studiekeuzeadviseur een onafhankelijke rol in dergelijke gesprekken, waarbij niet alleen gekeken wordt naar mogelijkheden binnen de eigen instelling. “Het uitgangspunt blijft dat een student een keuze maakt die echt goed past. Soms betekent dat ook dat een student elders beter op zijn plek is."

Lang niet iedereen maakt meteen de goede studiekeuze. Aan de universitaire bacheloropleidingen staan na het eerste jaar nog maar vier van de vijf studenten ingeschreven. Maar waar gaan de overige studenten naartoe?

Vorig jaar konden de universiteiten dat nog zien. 13 procent koos voor een andere opleiding, 4 procent ging naar het hbo en slechts 3 procent stond niet langer ingeschreven in het Nederlandse hoger onderwijs.

De hogescholen hadden soortgelijke cijfers. Na een jaar is 11 procent van de hbo-studenten gestopt met studeren en 15 procent van opleiding gewisseld. Je kon bijvoorbeeld ook zien dat mannen vaker uitvallen dan vrouwen.

Nieuw register
Nu niet meer. Universiteitenvereniging UNL en de Vereniging Hogescholen hebben die cijfers nog niet gekregen van het ministerie van Onderwijs. “UNL betreurt de situatie, die niet in het belang is van de sector”, staat op de website van de universiteitenvereniging. “UNL is met OCW over de ontstane situatie in gesprek.”

Het ministerie bevestigt dit. Het heeft te maken met de komst van een nieuw onderwijsregister en met een wetswijziging die onder meer de privacy beter moest waarborgen. De koepelverenigingen moeten voortaan periodiek “een onderbouwde aanvraag” doen om gegevens over onderwijsdeelnemers te ontvangen, laat een woordvoerder van OCW weten.

De koepelverenigingen hebben zo’n aanvraag gedaan, maar kregen slechts een deel van de gevraagde informatie. Er lopen nog gesprekken over het leveren van gegevens “binnen de kaders van privacyregels”, aldus het ministerie.

[tekst gaat verder onder de foto]

Voorheen kregen de koepelverenigingen elk jaar een groot bestand waarin ze de voortgang van studenten door de jaren heen konden volgen. “Op basis daarvan konden wij de cijfers publiceren”, zegt een woordvoerder van universiteitenvereniging UNL.

De informatie lijkt hem relevant. Neem de uitval aan de opleidingen: “Wat gaat iemand daarna doen: gaat hij naar het hbo, stopt hij helemaal, gaat hij naar een andere universiteit? Het maakt veel verschil.”

Toch is de eerste aanvraag van zulke informatie afgewezen. De instellingen zijn in beroep gegaan, maar dat loopt nog. Volgens de Vereniging Hogescholen is er sprake van “constructief overleg” met OCW.

Stroeve start
Een stroeve start leek al voorzien bij het indienen van het wetsvoorstel. De nieuwe wet zou leiden tot “dataminimalisatie”, oftewel het verstrekken van minder gegevens, doordat de betrokken koepels bij elk verzoek “specifiek moeten onderbouwen waarom ze die specifieke gegevens nodig hebben voor dat specifieke doel”, schreef toenmalig minister van Onderwijs Ingrid van Engelshoven.

Enigszins optimistisch schatte ze dat de koepelverenigingen elk zo’n zestien uur bezig zouden zijn met de aanvraag. In de jaren erna zou het dan minder tijd kosten. Dat was vermoedelijk buiten de bezwaarprocedures en extra gesprekken gerekend.  [HOP] 

Bron sprak met Lars*, een ‘pretend student’ die een lerarenopleiding binnen Fontys volgt. Helaas viel hij tijdens de coronaperiode in een hevige studiedip. “Toen alles online moest, verloor ik langzaam maar zeker alle motivatie.”

Hij volgde geen enkel college meer, maakte geen toetsen, nam geen contact op met school en liet zijn stage ook voor wat het was. “Dat laatste kwam deels ook omdat mijn stageadres nog moest uitvogelen hoe ik stage kon lopen in coronatijd. Maar toen dat eenmaal weer op gang kwam, heb ik zelf geen actie ondernomen.”

Begin van de problemen
Lars had zijn stage niet afgerond en bleek te weinig studiepunten en ervaring te hebben om voorbereid het derde jaar in te gaan. “Toen zat ik al met een probleem. Want hoewel ik mijn vakken en stage niet had gehaald, mocht ik op papier wel door naar het derde jaar. Ik heb mijn tweede- en derdejaarsstage toen uiteindelijk gecombineerd, maar had daarnaast maar twee vakken uit het derde jaar afgerond.”

Uiteindelijk ging zijn situatie van kwaad tot erger en viel Lars in een gat. Op papier ging hij weer over naar het laatste jaar, maar omdat hij onvoldoende had afgerond van de jaren daarvoor, werd een eindstage zoeken een groot probleem. “Ik kon niets vinden, wat natuurlijk ook logisch is als je de benodigde dingen niet gedaan hebt. En hoewel ik volhield tegen mijn familie dat ik hard op zoek was naar een stageplaats, had ik de zoektocht eigenlijk al opgegeven.”

Heftige situatie
Zo zakte hij van een student die enkele vakken niet had gehaald naar een student die alleen nog maar ingeschreven stond en verder niets deed. “In het begin dacht ik dat ik die kleine achterstand wel op zou lossen en het dus ook aan niemand hoefde te vertellen. Maar dat bouwde in rap tempo op naar een heftigere situatie.”

Lars keek niet meer om naar school en zocht een baan zodat hij iedere dag kon gaan werken. Totdat zijn ouders en vriendin achterdochtig werden en vroegen waar hij precies mee bezig was. “Zij dachten nog steeds dat ik stage moest gaan lopen. En ik wist als enige dat dat niet zo was.” Uiteindelijk riep de vriendin van Lars hem tot de orde. “We hebben hele confronterende gesprekken gehad waarin ik voor het eerst eerlijk ben geweest over mijn situatie. Daarna is het balletje langzaamaan weer gaan rollen.”

Emotioneel
Dat balletje kwam uit bij studentcoach Kelly Kuijpers, waar Lars zijn hele verhaal deed. “Lars werd emotioneel, wat volkomen begrijpelijk is in zo’n situatie. We hebben besproken wat hij moest doen om alles weer in gang te zetten. En als ik zie waar hij nu staat, kan ik alleen maar trots op hem zijn.”

Toch bleek dat niet heel gemakkelijk voor de student. “Na overleg met Kelly en het gesprek met mijn vriendin heb ik ook mijn ouders moeten vertellen wat er precies aan de hand was. Een moeilijk gesprek, want ik dacht dat mijn ouders echt boos op me zouden zijn. Achteraf bleek dat ze alleen teleurgesteld waren in het feit dat ik ze niet gewoon meteen alles verteld had. Dat deed ik niet omdat ik me schaamde, maar nu ben ik blij dat ze alles weten.”

Schaamte
Volgens studentendecaan Monique Schouten is dat gevoel van schaamte ook heel logisch. “Achterstand kan nu eenmaal zorgen voor schaamte. Niet alleen richting familie en vrienden, maar ook richting je opleiding. Die schaamte zorgt er uiteindelijk voor dat je nog verder in je schulp kruipt en wegvalt van je opleiding. Daarom moeten we binnen Fontys ook echt de verbinding met deze studenten blijven zoeken.”

Die verbinding heeft Lars in de afgelopen jaren compleet gemist. Op een enkele mail van zijn Studieloopbaanbegeleider (SLB'er) of algemene mail over langstudeerders na. 

“Ik hoor van SLB’ers ook vaak dat studenten volwassen mensen zijn die dit soort zaken zelf moeten oplossen. Maar het contact moet juist vanuit de studie komen. Dreigt een student weg te glippen maar krijgt hij of zij toch een telefoontje van een SLB’er, decaan of welzijnscoach? Dan kunnen we de nodige lijnen toch weer aanhalen”, vult Kuijpers aan.

Niet de enige
Ook Lars sluit zich daar bij aan. “De grootste oorzaak van het probleem ligt natuurlijk bij mij. Maar als ik een mail had gehad waarin stond dat ik niet de enige was en contact op had kunnen nemen met een decaan, coach of bijvoorbeeld psycholoog, had ik dat ook echt eerder gedaan.”

Hoewel Lars eigenlijk al afgestudeerd had kunnen zijn, zit hij nu opnieuw in het tweede jaar. In samenspraak met zijn opleiding volgt hij nu een afgestemd opleidingsschema met twee vakken uit het tweede en een vak uit het derde jaar. “Zo kan ik alles alsnog met een voldoende afronden. En het klinkt misschien gek na al die jaren, maar ik heb er echt weer zin in.”

Zoek contact
Lars heeft dus zijn studie weer volle goede moed opgepakt. Maar de welzijnscoach en de studentdecaan willen naar alle andere ‘Larsen’ nog één hartstochtelijk pleidooi doen:  “Zit je in een soortgelijke situatie als Lars of ondervind je andere problemen tijdens je studie en weet je niet wat je moet doen? Zoek dan vooral contact met ons. Al stuur je alleen een mailtje met daarin het woord ‘help’. Druk op verzenden, want we staan ook voor jou klaar.” [Noëlle van den Berg]

Een ongekende kapitaalinjectie van 95,5 miljoen euro krijgt Fontys om de gevolgen van corona voor studenten te verzachten. Het gaat hierbij voor een fors deel, 43,7 miljoen, om compensatie vanwege de halvering van het collegegeld in 2021 en 2022. Het overige geld gaat voornamelijk naar extra ondersteuning voor de instituten.

“We investeren vooral in extra menskracht”, stelt cvb-lid Hans Nederlof. “Want met de huidige bezetting krijgen we de achterstanden nooit weggewerkt. Daar hebben we echt extra mensen voor nodig.”

En dus worden er extra vakdocenten, studentcoaches, studieloopbaanbegeleiders en psychologen binnengehaald om het studentenwelzijn te verhogen en studenten te helpen corona-achterstanden weg te werken.

Algemene compensatie
In verschillende reeksen heeft Fontys inmiddels geld ontvangen, te beginnen in 2021 met een algemene compensatie van 22,6 miljoen voor de algehele corona-ellende. Aan deze eenmalige compensatie waren geen randvoorwaarden verbonden.

Aan de 27,9 miljoen euro die Fontys ontvangt in de zogenaamde NPO Corona Enveloppe zijn wel voorwaarden verbonden. Hiervoor heeft de overheid een keuzelijst met acties opgesteld. De verschillende instituten hebben aan de hand van deze keuzelijst plannen opgesteld die eind vorig collegejaar door de centrale medezeggenschapsraad zijn goedgekeurd.

Nederlof: “Wij hebben hiervoor geen onderwijskundige aanpak voorgeschreven vanuit het college. De instituten waren geheel vrij in hun keuzes hoe ze dit geld willen besteden. Daar geloven we ook echt in, want elk instituut is anders en heeft een andere aanpak nodig.”

Op koers
De meeste instituten liggen volgens Nederlof op koers en hebben al veel nieuwe mensen binnengehaald. Andere hebben daar wat meer moeite mee. “In sommige sectoren is het lastiger om aan goede mensen te komen. Zeker omdat alle hbo-instellingen momenteel in dezelfde vijver vissen.”

De eerste effecten van de NPO-gelden zijn inmiddels al goed te merken, stelt Enrico Leonardo Bosters, voorzitter van de studentenfractie van de centrale medezeggenschapsraad (cmr).

“Studenten profiteren uiteraard van de collegegeldkorting, maar daarnaast zien we ook dat de extra investeringen effect sorteren. Door meer begeleiding en ondersteuning gaat het studentenwelzijn omhoog en wordt het studiesucces onder studenten vergroot.”

Heel belangrijk volgens Bosters, want corona heeft er bij de studenten flink ingehakt. “Twee jaar lang stond corona bovenaan onze lijst van agendapunten. Elke vergadering gingen we hier uitgebreid met elkaar over in gesprek.”

Extra studentenpsycholoog
Op meerdere momenten vroeg de studentenfractie bij de cmr extra aandacht voor het studentenwelzijn, en met resultaat. “Dit heeft er bijvoorbeeld toe geleid dat er een extra studentenpsycholoog is aangenomen.”

Met de NPO-gelden kan er meer structureel geïnvesteerd worden in het wegwerken van de corona-achterstanden. Maar de nasleep van corona is niet zomaar weg te werken, verwacht Bosters.

“Het is goed dat er nu geld ingezet wordt om de studenten extra te begeleiden, maar ook volgend jaar zal er extra geïnvesteerd moeten worden. De toekomstige studenten - de huidige havo, mbo en vwo-leerlingen - hebben ook twee jaar met corona te maken gehad en kampen als gevolg daarvan eveneens met achterstanden. Ook daar zal aandacht voor moeten zijn.”

Toch heeft Bosters er alle vertrouwen in dat het op termijn goed komt. “Fontys doet bijzonder goed haar best voor al haar studenten. Het is daarbij een goede zaak dat de instituten zelf hun eigen plan hebben opgesteld. Zij weten immers het beste waar de behoeften van de studenten liggen.”

Propedeuserendement 
Ook Nederlof kijkt weer met vertrouwen vooruit. “In 2021 is het propedeuserendement sterk onderuit gegaan, maar als je kijkt naar het propedeuserendement over twee jaar dan valt het eigenlijk best mee. En ook het diplomarendement is de afgelopen twee jaar maar weinig achteruit gegaan.”

Of dit door de NPO-gelden komt durft Nederlof niet te zeggen. “Het zal zeker hebben bijgedragen, maar het is moeilijk om daar een vinger achter te krijgen. Al met al hebben onze studenten en medewerkers zich heel aardig door de coronacrisis heen geworsteld.”

Op het gebied van digitaal onderwijs en blended learning heeft Fontys bovendien grote stappen gezet, benadrukt Nederlof. “Noodgedwongen, dat wel, maar daar kunnen we in de toekomst zeker voordeel uit halen. Dat zal de komende tijd verder uitgewerkt moeten worden voor wat betreft de onderliggende didactiek. Ook daar zullen we een klein deel van de NPO-gelden voor gebruiken.” [Ivo van der Hoeven]

Fontys telt een kleine 180 topsporters die studie en topsport combineren. Een druk bestaan waarbij de studie- en sportagenda niet altijd goed op elkaar aansluiten.

Om deze sporters te ondersteunen en extra te begeleiden bij het organiseren van hun studie is er sinds 2009 het topsportbeleid. Jaarlijks wordt dit beleid geëvalueerd en dat heeft nu tot nieuwe inzichten geleid.

Voordelen van online
“Uit de laatste evaluatie kwam duidelijk naar voren dat de nieuwe online-mogelijkheden die ontstaan zijn in de covid-periode heel veel voordelen opleveren voor topsporters”, vertelt Dirma Eisenga, Topsportcoördinator binnen Fontys.

“Vanuit de topsporters kwam de vraag of we die mogelijkheden kunnen borgen in het topsportbeleid dat in 2017 de laatste update heeft gehad. Met die vraag zijn we aan de slag gegaan en dat heeft geleid tot een concept voor nieuw beleid.”

Het nieuwe beleid moet het voor topsporters mogelijk maken om incidenteel lessen online te volgen, toetsen online te maken en hoorcolleges in de vorm van kennisclips plaats- en tijdsonafhankelijk terug te kunnen luisteren.

Ook het contact met docenten en topsportbegeleiders zou vaker en meer online kunnen plaatsvinden, denkt Eisenga.

Minder studievertraging
“Als onze topsporters in het buitenland verblijven voor wedstrijden of trainingen, kunnen deze online-mogelijkheden uitkomst bieden. Daarmee kunnen we in sommige gevallen extra studievertraging voorkomen.”

Het eerste concept van het vernieuwde topsportbeleid ligt momenteel bij juridische zaken.

“Komende maand gaan we in de werkorganisatie feedback ophalen op de nieuwe topsportregeling, want de regeling moet uiteraard wel werkbaar zijn én recht doen aan de onderwijskundige uitgangspunten.”

De definitieve versie moet, als alles volgens planning verloopt, in april op de agenda komen van het college van bestuur en vervolgens in mei bij de centrale medezeggenschapsraad.

“Op 1 september, aan het begin van het nieuwe collegejaar, willen we het nieuwe topsportbeleid in laten gaan. Dan kunnen we nog meer maatwerk leveren aan onze topsporters”, aldus Eisenga.

Het is de bedoeling dat ook deeltijdopleidingen vanaf 1 september onder de topsportregeling vallen. Dat is nu nog niet het geval.

Het nieuwe topsportbeleid sluit volgens Eisenga naadloos aan op de talentgerichtheid van Fontys For Society. 

Wind in de zeilen
“We hebben de tijd mee. We zien een brede ontwikkeling met gepersonaliseerd leren, meer projectonderwijs en geïntegreerde vakgebieden. Dat geeft de wind in de zeilen voor de topsporters en andere doelgroepen die graag maatwerk willen.”

Stip aan de horizon voor Fontys is volgens Eisenga het duale carrièrebeleid zoals dat bij een aantal universiteiten is ingevoerd. In dit beleid zijn er ook voor ondernemers, acteurs, modellen en muzikanten extra mogelijkheden voor maatwerk.

Eisenga: “Dat is voor Fontys nu nog een brug te ver, maar ik sluit niet uit dat we over vier jaar alsnog kiezen voor het duale carrièrebeleid.” [Ivo van der Hoeven]