Studenten hadden meldingen gedaan over te hoge huren. De gemeente Amsterdam deed daarop onderzoek, samen met stichting !Woon. Daaruit bleek dat de verhuurder soms honderden euro’s per maand meer vroeg dan is toegestaan. “Studenten en jongeren zijn al jaren de dupe van verhuurders zoals deze, die misbruik maken van de extreme woningnood in onze stad”, zegt wethouder Zita Pels.

Het Parool meldt dat het om het bedrijf HiCondo gaat. De huurders zijn voornamelijk internationale studenten, die in studio’s wonen met eigen keuken en badkamer. In totaal betreft het zo’n 350 woningen.

De verhuurder moet binnen vier weken de huren verlagen. Doet HiCondo dat niet, dan riskeert het bedrijf een boete die kan oplopen tot honderdduizenden euro’s. Als verbetering uitblijft, kan de gemeente een stap verder gaan en het beheer van het pand overnemen. HiCondo kon vanmiddag nog niet inhoudelijk reageren.

Ingrijpen
Dankzij de Wet betaalbare huur uit 2024 kunnen gemeenten beter ingrijpen als huisbazen te veel huur vragen. Daar hebben ze echter nog weinig gebruik van gemaakt, vertelt een woordvoerder van de Woonbond.

“Amsterdam zet de handhavingsmogelijkheden precies in waar ze voor bedoeld zijn: studenten worden uitgebuit door te hoge huurprijzen, dus komt de gemeente naast de huurders staan om dit te veranderen. Andere gemeenten kunnen hier een voorbeeld aan nemen”, aldus de Woonbond.

Studenten zijn regelmatig de dupe van buitensporige huurprijzen. Internationals zijn de meest kwetsbare groep. Ze hebben vaak weinig kennis van de Nederlandse woningmarkt, moeten snel een kamer vinden en durven niet al te kritisch te zijn. Studentenvakbond LSVb stelde onlangs nog dat kameroplichters steeds verfijnder te werk gaan.

Housing hotline
De Landelijke Studentenvakbond heeft een housing hotline voor internationals met vragen over huren in Nederland. Afgelopen jaar kreeg de bond 263 vragen en meldingen binnen, vaak over oplichting en uitbuiting. Voorzitter Evy Kras vindt het positief dat Amsterdam de wet handhaaft: “Ik ben benieuwd hoe het afloopt en wat de gevolgen zullen zijn voor de studenten die er wonen.”

De hoge huurprijzen in Amsterdam staan niet op zichzelf. Het afgelopen jaar zijn de kamerprijzen in Fontyssteden Tilburg en Eindhoven fors gestegen, meldde Bron eerder dit jaar. Of de huren in deze steden hoger zijn dan is toegestaan, is niet duidelijk.

Het mentale welzijn van jongeren staat onder druk. Sinds de coronapandemie is de situatie iets verbeterd, maar nog altijd heeft ruim tachtig procent van de studenten weleens last van gevoelens van angst of depressie, bleek uit onderzoek in november. Wat is daarin de rol van het onderwijs? 

In een brief aan de Tweede Kamer schreef minister Letschert enkele weken geleden dat er een “ander perspectief” nodig is op studentenwelzijn, omdat de individuele, zorggerichte manier van werken het onderwijs “overvraagt”. Volgens haar moet het onderwijs soms ook ‘nee’ durven zeggen tegen studenten. Daarmee sluit zij aan bij een advies van de Onderwijsraad. 

Maar volgens de Landelijke Studentenvakbond moet de politiek ook kritisch kijken naar het onderwijs zelf. Samen met studentenorganisatie ISO en scholierencomité LAKS heeft de bond een brandbrief gestuurd naar de minister. Ze willen onder meer dat het bindend studieadvies wordt afgeschaft. 

“Er zijn structurele problemen in het onderwijs en de maatschappij waar jongeren de dupe van zijn”, stelt Maaike Krom, voorzitter van de LSVb. “Dat heeft niks met weerbaarheid te maken maar met de prioriteiten van de politiek.” 

De minister stelt dat universiteiten en hogescholen zich moeten richten op onderwijs en niet de rol van psycholoog kunnen overnemen.
“Daar zijn we het mee eens. De onderwijsinstellingen moeten niet verantwoordelijk zijn voor het mentale welzijn van studenten, dat is natuurlijk ook niet hun expertise. Maar dat betekent niet dat zij zich moeten terugtrekken. De problemen van studenten liggen immers deels in het onderwijs zelf.” 

Wat moet er dan veranderen?“
We zeggen al jaren dat het bsa te veel prestatiedruk veroorzaakt, terwijl het geen goed middel is. Onderwijs zou moeten draaien om leren en persoonlijke ontwikkeling, maar dat raakt soms ondergesneeuwd in de warboel van cijfers. De minister laat het aan de instellingen zelf over, maar dit is een structureel probleem. Als inmiddels uit onderzoek duidelijk blijkt dat het bsa niet werkt, dan moet je in de politiek stappen gaan zetten.” 

Krom verwijst naar een omvangrijk onderzoek waaruit bleek dat de helft van de weggestuurde studenten de opleiding uiteindelijk wel succesvol zou hebben afgerond. Ook Zuyd Hogeschool schreef onlangs een kritisch rapport. Met name mannen zouden door het bsa benadeeld worden. Maar universiteiten zien er nog wel voordelen in: het zou werken als een stok achter de deur. 

Inmiddels wil de Tweede Kamer dat de minister hierover in gesprek gaat met instellingen.
“Dat is een goede start, maar het kan niet alleen bij een gesprek blijven. Het is onderdeel van een breder probleem, namelijk de prestatiedruk onder jongeren. De beste maatregel die nú genomen kan worden is afscheid nemen van het bsa.” 

Jullie pleiten ook voor een vaste plek voor welzijn in het curriculum.
“Er zijn al goede voorbeelden bij sommige instellingen, zoals mentorgroepen, waarin oudere studenten eerstejaars wegwijs maken. Maar het zou ook goed zijn als er meer inhoudelijke vakken over welzijn komen. Het probleem is dat veel van dit soort activiteiten extracurriculair zijn, maar daarmee bereik je niet altijd de studenten die er baat bij hebben.” 

“Daar ligt ook een rol voor het ministerie. Wat wij het liefst willen zien is dat het ministerie een minimum stelt: je moet ten minste dit-en-dit op orde hebben op het gebied van studentenwelzijn.” 

Hoort enige uitdaging en prestatiedruk niet bij studeren?
“We zeggen niet dat er geen enkele vorm van uitdaging mag zijn in het onderwijs, maar de druk ligt nu gewoon té hoog. Momenteel is er één maat en wie daarvan afwijkt moet een ingewikkeld traject doorlopen om een uitzondering te krijgen. Dat is een systeemprobleem en vraagt om een systeemoplossing.”

In januari kwam de Onderwijsraad met een wat tegendraads advies over studentenwelzijn. Dat welzijn staat onder druk, erkent de adviesraad, maar we moeten er niet alleen studentpsychologen en andere individuele zorg tegenaan gooien om dat op te lossen. Het onderwijs zelf kan ook iets betekenen.

Onderwijsminister Rianne Letschert is het volledig met de Onderwijsraad eens, schrijft ze in een brief aan de Tweede Kamer. Er is een “ander perspectief” op studentenwelzijn nodig, omdat de individuele, zorggerichte manier van werken het onderwijs “overvraagt”.

Soms ‘nee’ zeggen
In plaats daarvan heeft ze liever dat het onderwijs van z’n eigen kracht uitgaat. Als leerlingen en studenten goed onderwijs krijgen, bouwen ze volgens Letschert zelfvertrouwen op en worden ze “weerbaarder en beter in staat hun weg te vinden op de arbeidsmarkt en in de maatschappij”.

Letschert moedigt onderwijsinstellingen daarom aan om “waar mogelijk weg te bewegen van een individuele, zorggerichte benadering”. Als een student de instelling met een ingewikkelde of intensieve zorgvraag overvraagt moeten instellingen “ook ‘nee’ durven zeggen en doorverwijzen naar passende ondersteuning”.

Dat neemt niet weg dat het onderwijs soms rekening kan houden met studenten die het moeilijk hebben, zegt de minister. “Een beetje flexibiliteit in roostering, wat speling in het moment waarop een toets wordt afgenomen – dat soort aanpassingen kunnen soms echt helpen om te zorgen dat een leerling of student niet uitvalt.”

Ouders
Letschert roept ook ouders tot de orde. Die moeten hun kinderen weerbaar maken en leren omgaan “met de druk en stress die horen bij het leven”, aldus Letschert. “Ongemak en een zoektocht naar identiteit horen bij het leven van jongeren, en zijn om die reden nooit geheel weg te nemen.”

Vooral sinds de coronapandemie staat het welzijn van jongeren onder druk. Het sluiten van scholen tijdens de lockdowns was een aanslag het mentale welzijn van jongeren. De afgelopen paar jaar is de situatie iets verbeterd, bleek in november uit nieuw onderzoek.

Volgens de Onderwijsraad kan het mentaal welzijn van jongeren ook gediend zijn bij een discussie in de klas of collegezaal over een onderwerp dat leerlingen of studenten raakt. Praat eens met studenten over discriminatie of de wooncrisis, adviseerde voorzitter Louise Elffers in een interview.

Minister Letschert is niet van plan om speciaal voor studentenwelzijn extra geld uit te trekken of nieuw beleid uit te stippelen.

Vorig jaar dreigde studentensport en -cultuur, zoals toneelverenigingen, in het onderwijs veel duurder te worden. Met publiek geld mag je eigenlijk alleen onderwijs en onderzoek financieren. Het ministerie van Onderwijs wilde hier strenger op gaan handhaven.

Dat leidde tot een storm van protest. Uiteindelijk draaide toenmalig minister Eppo Bruins de aangescherpte regels tijdelijk terug. De uitzondering gold aanvankelijk alleen voor de studentensport, maar later kwamen ook culturele activiteiten op de campus erbij.

Nu heeft het kabinet besloten om steun aan sport- en cultuurvoorzieningen in het onderwijs structureel toe te staan. Hoe dat er precies uit gaat zien weet onderwijsminister Rianne Letschert nog niet, maar ze wil een uitzondering gaan regelen. Dat schrijft de minister vandaag in een brief over studentenwelzijn aan de Tweede Kamer.

‘Verdwijnen of verschralen’
Uit een onderzoek voor het ministerie blijkt dat studentensport en -cultuur door de strenge regels zouden “verschralen” of helemaal zouden verdwijnen. Dat vindt het kabinet onwenselijk.

In principe mag een hogeschool of universiteit publiek geld niet besteden aan private activiteiten. Een commerciële fitnessclub kan immers niet eerlijk concurreren met een studentensportclub die door een onderwijsinstelling wordt gesubsidieerd.

Maar volgens Letschert dragen sport en cultuur wezenlijk bij aan de publieke taak van onderwijsinstellingen, door het vergroten van “welzijn, sociale binding en zelfontplooiing van studenten”.

Ook toegang voor mbo
Daarnaast wil Letschert ook “studentenkantines en restauratieve voorzieningen die voornamelijk bedoeld zijn voor studenten en medewerkers” uitzonderen van de regels. Als ze dat niet zou doen, moeten onderwijsinstellingen mogelijk geld terugbetalen. Dat lijkt Letschert geen goed idee.

De vraag is nog hoe Letschert sport, cultuur en kantines toegankelijk gaat maken voor mbo’ers. Die zijn net zo goed student, maar krijgen lang niet altijd toegang tot studentenfaciliteiten aan hogescholen of universiteiten. De Tweede Kamer vroeg de minister om iets te regelen voor mbo’ers. Letschert “neemt dat mee” bij het uitwerken van de regels.

Van Boxtel was vijftien jaar toen hij zijn angststoornis ontwikkelde. “Ik was opeens bang dat ik in elkaar geslagen zou worden. Op elke hoek zag ik gevaar.” Jaren van therapie volgden, maar open praten over zijn gedachten bleek voor hem moeilijker dan gedacht. “Om me heen zag ik hoe makkelijk het leven van andere mannen leek te verlopen in vergelijking met het mijne. Dat wilde ik niet toegeven.”

Toch besloot de alumnus om zich in de materie te verdiepen. Wat bleek: mannen voeren juist vaak de boventoon in cijfers over suïcide en verslaving. “Maar als het zo slecht gaat met mannen, waarom hoor je daar dan zo weinig over? Ik kreeg vaak het antwoord ‘mannen praten niet over hun gevoelens’, maar dat vond ik te makkelijk. Alsof het een keuze is, alsof mannen niet wíllen praten.”

Online vergelijkingen
Daarom ging Van Boxtel zelf aan de slag met het vraagstuk waaróm mannen niet praten. Aan de hand van literair onderzoek en gesprekken met experts en ervaringsdeskundigen wilde hij verder kijken dan het cliché. Vooral de verhalen van die laatste groep vond hij indrukwekkend. “Deze mannen lieten zien wat er gebeurt als iemand van jongs af aan leert om gevoelens in te slikken, hoe ver dat kan gaan.”

Tijdens zijn onderzoek zag de alumnus ook een andere brede ontwikkeling, vooral onder jongeren. Mentale problemen nemen toe en sociale media spelen daar een grote rol in. “Jongeren zijn constant aan het vergelijken en zien alleen maar succesverhalen voorbijkomen. Wanneer je zelf niet lekker in je vel zit, voelt het al snel alsof je de enige bent.”

‘Harder worden’
Niets is minder maar, weet Van Boxtel. Hij herkent het gevoel vooral uit zijn jeugd, maar ook tijdens zijn opleiding Journalistiek vergeleek hij zichzelf met ‘de rest’. “Ik was wat terughoudender, rustiger. Tijdens een evaluatie schreef ik ook dat ik te verlegen en gevoelig was als journalist, dat ik harder moest worden.” [Tekst gaat verder onder de foto]

Docenten gaven hem echter een ander perspectief. “Mijn empathie en inlevingsvermogen waren juist mijn kracht, vonden ze. Dat moment is me altijd bijgebleven, en heeft er misschien wel voor gezorgd dat ik deze kant op ben gegaan.”

Drempels en tips
Inmiddels schrijft Van Boxtel geregeld over mentale gezondheid, bijvoorbeeld op LinkedIn. Ook daar merkt hij hoe urgent zijn boek is. “Vooral vrouwen reageren en moedigen aan zodra ik iets deel. Mannen doen dat veel minder. Misschien zijn ze het niet met me eens, maar misschien voelen ze ook wel een drempel.”

Daarom behandelt hij in zijn boek het ontstaan van het probleem, persoonlijke verhalen en aanbevelingen. “Niet alleen voor mannen zelf, maar juist ook voor hun omgeving.” Want iedereen moet volgens de alumnus anders leren kijken en luisteren. “Als je vraagt hoe het gaat en iemand reageert met ‘goed’, vraag dan door. Let op subtiele signalen, bijvoorbeeld in grappen. Daar laten mannen dingen in doorschemeren.”

‘Wereld te winnen’
Een belangrijke taak dus voor partners, vrienden, ouders en collega’s. “Ik kom zelf uit een veilige en liefdevolle omgeving en had toegang tot hulp, maar niet iedereen heeft dat. Goed luisteren kan daarom echt het verschil maken.”

Met zijn boek hoopt Van Boxtel vooral inzicht te bieden. Niet alleen in het probleem, maar ook in de oorzaken erachter. “Als je nooit hebt geleerd om je gevoelens te uiten, weet je ook niet hoe dat moet. Neem dit boek daarom als beginpunt voor een gesprek dat je wellicht al veel eerder had moeten voeren.”

De studiekeuzecheck (skc) werd in 2014 landelijk ingevoerd als onderdeel van de wet ‘Kwaliteit in Verscheidenheid’ om de juiste student op de juiste plek te krijgen, en zo kwaliteit en studiesucces in het hoger onderwijs te verhogen en uitval te verminderen.

Hoewel de skc tot en met dit studiejaar verplicht was voor alle aanmelders met een Nederlandse vooropleiding die wilden starten met een voltijd bachelor of AD-opleiding, vervalt de verplichting voor de instroom van september 2026 en later. “De check zorgde niet aantoonbaar voor betere of meer matches tussen student en opleiding, ondanks de tijd en inzet die het kostte”, laat Beleidsmedewerker Studentenvoorzieningen Ramon Doesborgh weten.

Talentgericht leren
Ook sloot de verplichte check volgens hem niet meer goed aan op de onderwijsvisie van Fontys, waarbij talentgericht leren centraal staat. En bood het geen garantie voor een tijdige kennismaking met de opleiding of een soepel inschrijfproces.

Het loslaten van de verplichting past volgens de beleidsmedewerker in het landelijke beeld dat steeds meer instellingen hiervan afstappen: Avans en de HAN schaften het al eerder af.  De studiekeuzecheck blijft echter een recht, mocht een potentiële student hier gebruik van willen maken. “Het initiatief ligt nu bij de aanmelder, die de check - oftewel het skc-gesprek - zelf aan kan vragen. De student bepaalt daarbij de agenda van het gesprek, waardoor studenten beter geholpen worden om te ontdekken waar hun talenten liggen. Oftewel Talentgericht Fontys.”

Kennismaken
Wat Fontys wél voor alle studenten heeft, is de kennismakingsbijeenkomst, die door de betreffende opleiding wordt georganiseerd wanneer de student zich heeft aangemeld. “Waar de skc zich vooral richtte op reflectie van de studiekeuze, draait de bijeenkomst om kennismaken, vragen stellen en binding met de opleiding", aldus Doesborgh.

“In het skc-gesprek, dat de student op eigen initiatief aanvraagt, kan men twijfels en vragen over de studiekeuze bespreken. Zodra de opleiding is gestart, krijgt iedere student een studentcoach aangewezen. Mocht er dan toch studietwijfel zijn, of een vraag over een mogelijke switch, dan kan de studentcoach daarbij helpen of doorverwijzen.”

De studiekeuzecheck is dus geen inschrijfvoorwaarde meer. Wat wel blijft is de controle op  vooropleiding, identiteit en betaalgegevens.

Ieder jaar voert Joyce van Bergen, samen met haar collega-studiekeuzeadviseurs, gesprekken met ruim duizend Fontysstudenten. Een groot deel van hen twijfelt. Over de huidige studie, het starten van een vervolgstudie, of de juiste aansluiting met het werkveld. “Studenten ontwikkelen zich, leren zichzelf beter kennen en stellen onderweg hun keuzes bij. Dat daarbij ook twijfels ontstaan, is logisch en niets om je zorgen over te maken.”

Volgens Van Bergen vraagt het werkveld immers om professionals die met vertrouwen kunnen navigeren en floreren in veranderende omstandigheden. “Daar horen leren kiezen en omgaan met twijfelen absoluut bij.”

Grote behoefte
Fontys kan geen harde cijfers geven als het gaat om het aantal studenten dat twijfelt. Wel is de behoefte aan ondersteuning groot, weet Sander Waulthers. Hij zorgt er als consultant Studentbegeleiding en studentenwelzijn bij Fontys Studentenvoorzieningen mede voor dat de ondersteuning aan studenten ook beleidsmatig binnen Fontys wordt geborgd. 

“Het kunnen herkennen of je wel of niet op je plek zit, is essentieel. Daarnaast is het belangrijk studenten te leren hoe zij weer goed in hun vel kunnen komen en een plek te kunnen vinden die bij hen past. Floreren en navigeren zijn begrippen die hand in hand gaan en waar we op alle plekken aan moeten bijdragen."

Volgens de consultant kunnen twijfels bij studenten op ieder moment van de studie voorkomen. Redenen zijn onder andere een studie die inhoudelijk anders blijkt dan verwacht, of ervaringen dat de praktijk minder goed aansluit bij die gemaakte verwachtingen, zoals tijdens stage. “En onderschat het twijfelen voor aanvang of na de studie niet.”

Het is vooral belangrijk, zegt Waulthers, dat studenten weten waar ze met die twijfels terechtkunnen. Zo kunnen ze niet alleen in gesprek met studiekeuzeadviseurs, maar kent Fontys ook verschillende programma`s die studenten begeleiden tijdens het handelen naar de studietwijfels. “Ook zijn er verschillende tools en trainingen beschikbaar, zoals My Student Journey. Bedoeld om studenten inzicht te geven in hoe ze ervoor staan. Niet qua studieresultaten, maar qua persoonlijke groei en welbevinden.”

 Schaamte, schuld en onzekerheid
Hoewel Van Bergen en Waulthers beiden op hun eigen manier klaarstaan om studenten te helpen, merken de twee ook dat er lang niet altijd en open over studietwijfels wordt gesproken. “Het voelt voor studenten beladen. Schaamte, schuld en onzekerheid kunnen er direct voor zorgen dat studenten hun twijfels voor zich houden, ook thuis”, legt de studiekeuzeadviseur uit. “Maar volgens mij twijfelen we allemaal. Over onze toekomst, carrière of andere zaken die voor ons van persoonlijk belang zijn”, vult Waulthers aan. “Het hoort er nu eenmaal bij, ongeacht de studie die je volgt.”

Toch snapt de consultant dat het merendeel van de studenten niet aanklopt voor een een-op-een gesprek. “Maar als we willen dat studenten leren kiezen en twijfels normaliseren, moeten we ze daar ook de kans voor geven." Ruimte maken voor het gesprek hierover, ook als docent of medestudent, draagt daar aanzienlijk aan bij, zegt hij nog.

Van Bergen heeft als studiekeuzeadviseur een onafhankelijke rol in dergelijke gesprekken, waarbij niet alleen gekeken wordt naar mogelijkheden binnen de eigen instelling. “Het uitgangspunt blijft dat een student een keuze maakt die echt goed past. Soms betekent dat ook dat een student elders beter op zijn plek is."

In een nieuw rapport over het welzijn van studenten probeert de Onderwijsraad de problemen niet te bagatelliseren. Jongeren voelen inderdaad prestatiedruk, sommigen kunnen nauwelijks rondkomen en natuurlijk leven er zorgen over klimaatverandering en polarisatie.

Daarbij heeft de maatschappij meer oog gekregen voor adhd, depressie, autisme en andere mentale aandoeningen. Er is meer ruimte om daarover te praten. Dat heeft zijn voordelen, noteert de Onderwijsraad – al bestaat het risico dat mensen zichzelf en elkaar gemakkelijker een label opplakken.

Maar wat kun je hier in het onderwijs mee? De aanpak van (studenten)welzijn is nu sterk individueel en diagnostisch gericht, zegt Louise Elffers, voorzitter van de Onderwijsraad. Het onderwijs biedt vaak speciale begeleiding en aanvullende zorg. Maar volgens de raad kun je het welzijn ook op andere manieren benaderen.

Is er volgens jullie iets aan de hand met het welzijn van studenten?
“Jazeker. We kennen de cijfers over mentale problematiek onder studenten. Docenten zien zelf ook dat de druk op jongeren groot is. Deels horen twijfels en onzekerheid bij de levensfase, maar jongeren hebben ook te maken met maatschappelijke ontwikkelingen zoals bestaansonzekerheid en de wooncrisis. Ook hebben ze vaak het gevoel dat ze aan hoge eisen moeten voldoen.” 

Wat is er dan mis met een ‘diagnostische’ blik op studentenwelzijn?
“We zijn nu sterk gericht op de vraag wat we de individuele student aan begeleiding en aanvullende zorg moeten bieden, zodat die aan het onderwijs kan deelnemen. Dat is het standaardperspectief. Maar dan zoek je de oplossing eigenlijk buiten het onderwijs, of aanvullend erop. Je kunt ook kijken naar de bijdrage van het onderwijs zelf aan het welzijn van jongeren.”

Is dat laatste beter?
“Het kan per geval verschillen wat passend is, maar we zien nu dat het onderwijs in een groef zit. Het is haast een reflex om in termen van aanvullende zorg en begeleiding te praten. De vragenlijsten die studenten over hun welzijn invullen, zitten ook in dat spoor van individuele diagnostiek. Wij zeggen: let op dat je ook naar andere benaderingen kijkt.”

Welke benadering bijvoorbeeld?
“Het welzijn van jongeren is niet alleen een voorwaarde voor het volgen van onderwijs, maar ook een opbrengst ervan. Het onderwijs is een oefenplaats, een plek waar je vaardigheden krijgt aangereikt om je te verhouden tot de wereld om je heen en je plek daarin te vinden. Het onderwijs kan bijdragen aan zingeving in je leven. Het biedt een plek om je zorgen te bespreken en relaties op te bouwen. Bovendien kunnen we aandacht besteden aan kwesties die studenten bezighouden, zoals discriminatie of de wooncrisis." Tekst gaat verder onder de foto.

U bent bijzonder hoogleraar kansengelijkheid in het onderwijs. In het streven naar gelijke kansen moet je toch ook naar de individuele belemmeringen kijken?
“De een kampt met problematiek waar de ander geen last van heeft; dat is evident. Je kunt het individuele probleem aanpakken, zodat alle studenten op gelijke hoogte kunnen beginnen, maar dat is niet de enige manier om studenten te helpen. De vraag is vooral welke bijdrage het onderwijs kan bieden om ermee om te gaan.”

Goed onderwijs helpt soms beter dan de zoveelste nieuwe regeling?“Het is niet het complete antwoord op alle problematiek – soms is er wel degelijk aanvullende zorg of een concrete voorziening nodig – maar we zitten nu erg aan de kant van de voorwaarden voor het leren, terwijl we ook naar de opbrengsten van het leren kunnen kijken.”

In het rapport van de Onderwijsraad gaat het ook over prestatiedruk. Het is niet erg om enige prestatiedruk te voelen, menen de raadsleden, want in het onderwijs leer je juist omgaan met zulke druk. Aan de andere kant moet die prestatiedruk niet doorslaan in chronische stress.

Maar hoe bepaal je de balans? Hoe kijkt u bijvoorbeeld naar het bindend studieadvies met dit rapport in gedachten?
“Het bsa hebben wij in de raad niet besproken. Bij het bsa spelen ook andere vragen, bijvoorbeeld wat de kosten zijn en of het inderdaad meer studiesucces oplevert. Maar in het licht van onze verkenning zou je moeten vragen: zet het bsa alleen maar druk op studenten, of draagt het bij aan de vorming van onze eerstejaars en helpt het hen te leren omgaan met zulke druk? Datzelfde gesprek kun je bijvoorbeeld voeren over de spreiding van toetsen.”

U geeft les aan de Universiteit van Amsterdam en de Hogeschool van Amsterdam. Wat heeft u geleerd van het schrijven van dit advies?
“Mijn collega’s en ik voeren soortgelijke discussies. Hoe ver moeten we gaan met het optuigen van aanvullende zorgstructuren? Wat is onze taak als docenten, wat kunnen wij vanuit onze expertise bijdragen? Ik geef onderwijssociologie, dus ik praat vaak met studenten over maatschappelijke ontwikkelingen: wat zien ze gebeuren, welk onbehagen voelen ze, wat betekent het voor hun eigen bestaanszekerheid? Ik snap wel dat het in andere vakken niet altijd zo verweven zit, maar toch: in gesprekken over welzijn moeten we de ‘onderwijseigen’ mogelijkheden niet vergeten. In het onderwijs kunnen jongeren leren om de wereld te duiden en hun eigen weg te vinden.”

Het zijn studenten Gerrit en Thirza die dinsdagmiddag het symbolische bankje onthullen voor gebouw R10 op campus Rachelsmolen. Op het houten zitvlak wordt een gouden plaquette gemonteerd met daarop de tekst: ‘Een goed gesprek begint met iemand écht zien’. Daarnaast een QR-code, die leidt naar de online training van Stichting 113 Zelfmoordpreventie.

Gerrit is geraakt door het initiatief. Hij verloor eind 2024 namelijk een van zijn beste vrienden aan zelfdoding. “Maar dat was niet aan hem af te lezen. Zelfs de mensen die van buiten heel gelukkig lijken en vaak plezier hebben, kunnen de meest heftige gedachten hebben. Mijn vriend Indi is het bewijs.”

Taboe doorbreken
Mocht Indi er nog geweest zijn, had Gerrit hem sowieso nog een knuffel gegeven. “En ik had met hem willen praten over zijn gedachten. Maar heel eerlijk, ik had niet geweten hoe. Deze plaquettes maken dat gesprek nu juist wel mogelijk.”

Dat laatste is ontzettend belangrijk, beaamt ook Arian Steenbruggen, lid van college van bestuur. “Zelfdoding is nog altijd de grootste doodsoorzaak onder jongeren onder de dertig jaar. Een kwart van hen is student. Voor ons als Fontys dus niet alleen een belangrijk onderwerp, maar ook urgent. Het taboe rondom zelfdoding doorbreken is daarom de eerste stap. De bankjes zijn daarin een krachtig symbool van hoop en verbinding.” Tekst gaat verder onder de foto.

Want, zoals op ieder bankje staat, begint een goed gesprek met iemand écht zien. Dat bevestigt ook student Thirza. Zij schrijft gedichten over onderwerpen die haar raken, en vandaag draagt ze een gedicht voor over hoe iemand die kampt met suïcidale gedachten weer hoop kan krijgen.  “Heel spannend om publiekelijk een eigen gedicht voor te dragen, maar aan de andere kant is het ook heel mooi dat ik het kan. Daar ben ik trots op.” Haar gedicht vat treffend samen waar vandaag om draait: “113 is geen cijfer. Het is een adem. Een ruimte. Een plek waarin je in het donker niet weggeduwd wordt, maar waar je de kracht vindt om weer te staan.”

Fontysbreed
Inmiddels zijn alle vijftig plaquetten bevestigd aan verschillende bankjes, verdeeld over alle gebouwen en campusterreinen die Fontys rijk is. “Zowel binnen als buiten, op plekken waar studenten elkaar normaliter ook informeel ontmoeten”, legt Marlies van der Eerden uit. Zij is consultant bij Fontys Studentenvoorzieningen. “We willen dat op alle plekken waar onze studenten rondlopen aandacht is voor suïcidepreventie.”

Want, zo blijkt uit cijfers, zeker één op de vijf jongeren denkt aan zelfmoord. Dat bevestigt Babette Tierie, communicatieadviseur bij Stichting 113 Zelfmoordpreventie. “Daarom is het ook zo belangrijk en mooi dat Fontys deze bankjes gerealiseerd heeft. Studenten weten ons nu vooral te vinden via de hulplijn, maar op deze manier moedigen we ook het gesprek met elkaar aan. Dat kunnen we allemaal, ook al lijkt het spannend of ongemakkelijk. Stel vooral de vraag of men ooit aan zelfdoding denkt, zonder meteen iemand te willen beïnvloeden of het probleem op te lossen. Praten helpt, en laat deze bankjes je eraan herinneren dat je er nooit alleen voor staat."

Dat een kleine veertig procent van de hbo- en wo-studenten te maken heeft met studievertraging, is gebleken uit onderzoek dat is uitgevoerd door het Interstedelijk Studentenoverleg (ISO). En onder die kleine veertig procent valt ook Jochem, student Finance Taks and Advice.”Ik moet bijna een jaar overdoen. In ieder geval de vakken die ik niet heb gehaald”, zegt hij. ''Het was voor mij simpelweg heel erg wennen in het eerste jaar. Ik was de middelbare school nog gewend en daar had ik moeite mee.''

Uit het onderzoek is gebleken dat vooral psychische klachten zoals stress en depressie een belangrijke rol spelen in het oplopen van studievertraging. Daarnaast worden ook oorzaken als het hebben van een bijbaan of een gebrek aan motivatie genoemd. Maar daar is bij Jochem allemaal geen sprake van. Hij had vooral moeite met tijdmanagement. “Stress was niet de belangrijkste oorzaak, maar als je niet goed bent in tijdmanagement, dan komt daar uiteindelijk wel stress bij kijken.”

Uitstelgedrag 
Dat het verdelen van je tijd belangrijk is tijdens je studie benadrukt ook pabo-student Daan. “Ik denk dat een duidelijke planning belangrijk is om studievertraging te voorkomen. Ik zie bij studiegenoten dat ze daar nog weleens moeite mee hebben”, aldus Daan. Zelf heeft hij nog geen vertraging opgelopen. ‘’Nee, gelukkig heb ik daar nog niet te maken mee gehad, tot op heden gaat het goed.’’

Voor een studiegenoot van Daan geldt hetzelfde. “Nee, daar heb ik geen last van, vrienden van me wel.” En ook hij ziet daar het stukje tijdmanagement in terug: “Tja, uitstelgedrag. Ze wachten tot het laatste moment met studeren en vullen de rest op met leuke dingen. Zelf heb ik daar ook een handje van, ik snap het. Maar in je voordeel werkt het niet.”

Drukke planning 
Fontys Studentenvoorzieningen ziet ook dat studenten kampen met achterstanden en benadrukt hoe belangrijk het indelen van je tijd is. ‘’De studenten die bij ons komen, vragen we meestal naar de indeling van hun dagen. Vaak zien we dat ze heel veel gepland hebben en anticiperen op verandering in de planning is heel moeilijk.’’ Dat vertelt Lies Leijs, studentendecaan binnen Fontys.

Ze vertelt over mogelijke oorzaken bij studenten die te maken hebben met een studieachterstand. ‘’Vaak zien we dat een achterstand gepaard gaat met een combinatie van bepaalde factoren, zoals dyslexie, tijdmanagement en financiële problemen, maar ook als een student mantelzorger is of een chronische ziekte heeft.’’ Over de financiële problemen zegt ze: "Studenten ervaren heel veel schaamte bij geldzorgen. We zien dat studenten dan vaak meer uren gaan werken en minder tijd in school investeren.’’

Doorverwijzing
De actuele cijfers over het aantal studenten met een studieachterstand, heeft Leijs op dit moment niet. Ze onderstreept het belang van studentendecanen, die er voor studenten zijn die studeren met omstandigheden die belemmerend kunnen werken of zelfs al vertraging hebben veroorzaakt. 

"Het gebeurt nog onvoldoende dat studenten naar een studentendecaan stappen of worden doorverwezen door het instituut naar de studentendecaan, en dat is doodzonde voor zowel de student als de studie. Hoe eerder er contact wordt opgenomen met een studentendecaan des te eerder wordt de student geholpen, ook in relatie tot mogelijke geldzorgen door de studievertraging.” 

In het landelijke onderzoek, dat dit jaar voor de derde keer wordt uitgevoerd in samenwerking met het RIVM en de GGD, worden de mentale gezondheid en het middelengebruik van studenten op hogescholen en universiteiten in Nederland bestudeerd. Uit de resultaten van de derde meting van het tweejaarlijkse onderzoek blijkt dat er lichte verbeteringen zijn in de mentale gezondheid van studenten en dat het gebruik van sommige middelen, zoals xtc, onder studenten daalt. Cannabis blijkt de meest gebruikte drug, die 5 procent van de studenten minimaal eens per week gebruikte.

Gemiddelde cijfers
Uit het onderzoek is ook gebleken dat hbo-studenten hun mentaal welbevinden een gemiddelde score van 6,8 geven, terwijl deze in 2021 (tijdens de eerste meting) nog gemiddeld op een 6,0 stond. In 2023 (de tweede meting) werd een 6,7 gemeten. De grootste bron van stress die invloed heeft op het cijfer van 2025, is met stip op nummer één de studie, met 58 procent. De kosten van het dagelijks leven (36 procent), dagelijkse problemen (33 procent) en de woningmarkt (29 procent) zijn de daarop volgenden.

Hoewel het gemiddelde cijfer licht is gestegen, ervaart een groot deel van alle hbo- en wo-studenten nog steeds veel psychische klachten. Ruim 83 procent kampt met angst- of depressiegevoelens en 60 procent ervaart eenzaamheidsgevoelens. Emotionele uitputtingsklachten (56 procent), veel stress (54 procent) of veel prestatiedruk (41 procent) komen ook vaak voor.

Advies of hulp
Het percentage studenten met psychische klachten dat om advies of hulp heeft gevraagd, is daarentegen stabiel gebleven. Van de hbo-studenten met klachten heeft 69 procent hulp of advies ontvangen van iemand binnen of buiten de onderwijsinstelling. Het gemiddelde van hbo- en wo-studenten ligt op 66 procent.

Opvallend is wel dat hbo-studenten aanzienlijk vaker hulp vragen binnen de onderwijsinstelling dan wo-studenten. Wo-studenten zoeken daarentegen eerder online hulp. Ook wist 12 procent van de studenten niet dat hulp binnen de onderwijsinstelling tot de mogelijkheden behoorde.

Inzichten Fontys
De monitor van het Trimbos-instituut is eerder dit jaar niet verspreid onder Fontysstudenten, weet Rens Gresnigt, consultant Studentbegeleiding en Studentenwelzijn van Studentenvoorzieningen . 

“De vraagdruk onder onze studenten is al hoog. Daarnaast loopt er op dit moment een aantal enquêtes, zoals die van het NSE of onze eigen Startthermometer, waarin we per instituut kunnen zien wat er speelt. Via deze onderzoeken hebben we ook meer mogelijkheden om gerichtere advisering en doorverwijzing binnen Fontys te faciliteren. Dat is bij zo’n gevoelig onderwerp extra belangrijk.”

Hoewel er geen resultaten van Fontys in het algemene rapport zijn opgenomen, herkent Gresnigt de trends in de nationale cijfers wel. “Er zijn ook binnen Fontys genoeg studenten die het zwaar hebben. Of dat nu emotioneel of psychisch welzijn is, of te maken heeft met stress en prestatiedruk, veel studenten hebben een hulpbehoefte waarin wij proberen te voorzien.”

Extra zorg en duidelijkheid
Het feit dat het merendeel van de hbo-studenten hun weg goed weet te vinden naar de hulpkanalen, is ook iets wat Gresnigt binnen Fontys terugziet. De begeleidingsketen vanuit de instituten is versterkt, de website Fontys Helpt is geoptimaliseerd en er is sinds de coronaperiode ook ruimte gemaakt voor een extra psycholoog om te voorzien in de zorg waar studenten om vragen.

Ook aan de studenten die wel hulp behoeven maar de weg naar de juiste kanalen nog niet hebben gevonden, wordt ieder jaar extra aandacht besteed. “Naast dat we studentdecanen, studentpsychologen en studiekeuzeadviseurs klaar hebben staan, zetten we elk jaar in op betere vindbaar- en zichtbaarheid. Bijvoorbeeld met onze stand op het Purple festival, sociale media campagnes en de posters op de toiletdeuren.”

Praten met elkaar
Ook werd afgelopen jaar een routekaart gemaakt, met versies voor docenten, studentcoaches en studenten. “Daarin werken we met FAQ’s en verwijzen we degene die hulp nodig heeft naar het juiste kanaal.”

Dit collegejaar wordt onder andere gewerkt aan het project ‘awareness en normalisatie’, legt de consultant uit. “Het bewustzijn dat het belangrijk is om te praten over je mentaal welzijn is nog niet bij iedereen bekend. Daarom ontwikkelen we nu een instrument zodat iedereen met elkaar in gesprek kan, al is het maar om te vragen hoe het met iemand gaat of of iemand hulp nodig heeft.”

Deze cijfers zijn gebaseerd op studenten tussen de 18 en 25 jaar. Ten opzichte van de periode 2015-2017 is in de periode 2022-2024 het aantal drinkende hbo-studenten gedaald van 89 procent naar 86 procent. Het aantal zware drinkers is echter gestegen, van 22 naar 24 procent.

Daarentegen voldoen steeds meer hbo-studenten aan de alcoholrichtlijn, die indexeert hoeveel procent van de studenten niet of niet meer dan één glas alcohol per dag drinkt. Dit is van 19,6 procent gestegen naar 31 procent.

Vier of zes glazen op één dag
Maar wanneer ben je precies een zware drinker? Daar zit tussen vrouwelijke en mannelijke studenten ook nog eens verschil in. Zo is een vrouw een zware drinker wanneer zij minstens een keer per week minimaal vier glazen alcohol op één dag drinkt. Voor mannelijke studenten geldt een minimum van eens per week zes glazen op één dag.

De stijging zware drinkers onder hbo-studenten is niet significant, maar hij is er wel. “Of die stijging ook plaatsvindt onder Fontysstudenten, is wegens het niet systematisch registeren van het soort klachten waar studenten mee zitten, niet duidelijk te zeggen”, laat studentenpsycholoog van Fontys Studentvoorzieningen Marco de Wind weten op de vraag of men binnen Fontys eenzelfde trend herkent.

Probleem, of ‘normaal’?
Wel laat De Wind weten dat verslavingsproblematiek, waaronder alcoholverslaving, zeker voorkomt onder studenten. “Studenten melden zich doorgaans niet direct met een alcoholprobleem. Vaak komen ze met klachten die voortvloeien uit of samenhangen met het alcoholgebruik, zoals angst- of somberheidsklachten, slaapproblemen of studie gerelateerde problemen of incidenten. Als studentenpsychologen vragen we hier uiteraard op door.”

Het feit dat studenten zich vaak niet of pas laat met een alcoholprobleem melden, heeft volgens De Wind te maken met verschillende redenen. “Binnen het studentenleven wordt alcoholgebruik als ‘normaal’ beschouwd, waardoor het niet snel als problematisch wordt gezien. Omdat het gebruik geleidelijk toeneemt en niet direct tot acute problemen leidt, wordt het vaak niet als verslaving herkend. Schaamte speelt daarnaast ook een rol.”

Grootste stap zetten
Bovendien kan de stap naar professionele hulpverlening voor studenten in een dergelijke situatie als heel groot voelen. “Maar erkennen dat je een probleem hebt is de belangrijkste en grootste stap. Een laagdrempelige tussenstap kan contact met een studentenpsycholoog zijn. Dan verkennen we vervolgens samen passende opties voor ondersteuning.”

“Weet je wat het gekke is? Van Indi’s huis naar onze opleiding is precies 113 kilometer”, vertelt vierdejaars ALO-student Gerrit. “113 kilometer is niet niks, maar de boodschap die hierachter zit is iedere kilometer waard.”

Op 29 oktober is het namelijk een jaar geleden dat student Indi zichzelf van het leven beroofde. “Hij was een goede vriend van me. In de eerste twee jaar trokken we samen veel op, en in de derde liepen we samen stage”, vertelt Gerrit.

Verborgen gedachten
Hoewel Indi en hij goede maten waren, wist Gerrit niet van de problemen van Indi. “Twee andere studenten en een docent hebben hem uiteindelijk naar een psycholoog doorgestuurd die erg betrokken was, maar toch maakte Indi de keuze om zijn gedachten en gevoelens voor iedereen verborgen te houden.”

Dat had een noodlottig eind tot gevolg. Een eind dat Gerrit aan het denken zette. “Ik moest iets doen. Ik wilde geen geld ophalen, maar juist meer bewustwording creëren bij mensen. Dat kwam tijdens mijn minor filmeducatie aan bod, toen ik de opdracht kreeg om een soort Zomergasten-aflevering te maken over een actueel thema. Ik koos voor depressie, een onderwerp dat vaak stereotyperend aangekaart wordt, maar dat helemaal niet is.”

Achter de glimlach
Gerrit doelt daarmee op het feit dat depressies altijd aangegeven worden met ‘poppetjes’ die verdrietig zijn. “Zoals in de Disney-film Inside Out. Daar heb je Sadness die verdriet typeert. Maar veel mensen die depressief zijn kiezen er juist voor om die emotie niet te laten zien.”

Dat was volgens Gerrit ook het geval bij Indi. “Hij was echt een typische student die genoot van uitgaan, feestjes, sporten en samen lachen om de meest simpele dingen. Maar hij heeft er ook altijd voor gekozen om zijn depressieve gedachten niet te delen, en niets te laten zien.”

Dat is precies de boodschap die de student over wil brengen met zijn hardlooptocht. “We moeten ons bewust zijn van wat bij mensen schuil kan gaan achter de eeuwig opgezette glimlach. Ik merk dat mensen het lastig vinden om het verdriet van anderen te zien of om ernaar te vragen. Daarom zeg ik ook: vraag eens hoe het écht met mensen gaat. Ook hoop ik dat mensen met depressieve gedachten dankzij deze actie toch de kracht vinden om er met anderen over te praten.”

Eren en kracht
Gerrit bereidt zich inmiddels al een gehele tijd voor voor de 113 kilometer, die op het programma staan voor 30 oktober. “Die dag ervoor eren we Indi met een select gezelschap. Daar zal wederom naar voren komen hoe belangrijk het is om aandacht te besteden aan mentale gezondheid, en dat zal me zeker weten ook kracht geven voor die dag erop.”

30 oktober start hij voor het huis van Indi in Lichtervoorde, precies 113 kilometer van zijn school af. “113 is ook het nummer van zelfmoordpreventie. Dat maakt deze reis zowat symbolisch. Niet alleen om de cijfers, maar ook omdat ik van Indi’s laatste rustplaats nog een laatste keer voor hem naar school ga. Iets wat ‘ie zelf trouwens altijd verschrikkelijk vond vanwege de slechte verbindingen. Daar hebben we vaak om gelachen.”

Team
Hoewel Gerrit alleen vertrekt, wil hij toch nog een team bij elkaar verzamelen. Van mensen die hem bijvoorbeeld kunnen voorzien van eten en drinken, die hem in de gaten kunnen houden, zijn looptempo bij willen houden of klaarstaan voor een schoenenwissel.

“Maar mensen mogen ook aansluiten om mee te rennen. Het zou fantastisch zijn als we met zoveel mogelijk mensen eindigen bij Fontys. Zo weet ik nu al dat een leerling van mijn stageadres de laatste 50 kilometer mee wil lopen.”

Niet alleen
Dat samen rennen en eindigen is volgens Gerrit ook precies waar de tocht om gaat. “Ik ben dan wel de organisator en het gezicht van deze actie, maar het is geen eenmanstaak. Ik kan dit niet alleen, ik moet er anderen bij betrekken en dit bespreekbaar maken. En dat geldt ook voor degenen die kampen met depressies of suïcidale gedachten. In je eentje is dit niet te doen.”

Wil je, na het lezen van het verhaal van Gerrit, aansluiten bij zijn initiatief als loper of als vrijwilliger? Dat kan. Meld je aan via de Instagrampagina van meerdanjeziet113. Hier kun je een bericht naar Gerrit sturen met wat je wilt doen en word je via posts op de hoogte gehouden van de route en eventuele checkpoints vanaf waar je aan kunt sluiten.

Het hoger onderwijs kreeg een flinke klap in de coronacrisis, toen alles op afstand moest. Maar sindsdien lijken studenten steeds vaker positief te oordelen over hun opleiding, zowel aan de universiteiten als de hogescholen.

Van alle hbo’ers is 68,7 procent tevreden of zeer tevreden over de opleiding ‘in het algemeen’, terwijl 7,7 procent ontevreden is. Dat is iets beter dan vier jaar geleden, toen 66,4 procent positief oordeelde en meer dan 10 procent ontevreden was.

Universitaire studenten zijn altijd al enthousiaster over hun opleiding dan hbo’ers, maar ook bij hen gaat het beter: 81,3 procent is nu tevreden en slechts 4,6 procent ontevreden. Vier jaar geleden was dat 78,6 tegen 6,2 procent.

Dit jaar hebben bijna 260 duizend studenten de enquête met vragen over hun opleiding ingevuld. Dus bijna één op drie studenten in het hoger onderwijs heeft een oordeel gegeven over hun docenten, de faciliteiten, de sfeer enzovoorts.

Onderwijs scoort laagst
Volgens het persbericht van het Landelijk Centrum Studiekeuze, dat de NSE maakt, heeft de sector landbouw & natuurlijke omgeving met 84,4 procent het grootste aandeel tevreden studenten. De sectoren onderwijs en Economie scoren het laagst met 69,9 en 70 procent tevreden studenten. 

De sfeer krijgt veelal de hoogste waardering. Meer dan 80 procent van de hbo’ers en 78 procent van de wo-studenten zijn er tevreden over. Eén op de drie is zelfs zeer tevreden op dit punt.

Maar hoe zit het met de rest? Sommige studenten zijn ‘zeer ontevreden’ over de sfeer, maar dit percentage kruipt door de jaren heen omlaag, al moet je het verschil achter de komma zoeken: inmiddels geeft minder dan 1 procent van de studenten dit oordeel.

Ze durven ook vaker ‘zichzelf’ te zijn, zeggen ze. Daarvoor geldt ongeveer hetzelfde: het positieve oordeel klimt langzaam naar 85,5 procent (iets hoger in het wo, iets lager in het hbo) en omgekeerd blijft er een steeds kleiner groepje over dat zich niet veilig genoeg voelt om zichzelf te zijn: inmiddels 3,4 procent, tegen 3,9 procent vier jaar geleden.

Corona
De coronacrisis sloeg een deuk in de algemene tevredenheid van studenten. Vóór die tijd was 84 procent van de wo-studenten en 73 procent van de hbo-studenten ‘in het algemeen’ tevreden met hun opleiding. Het trekt bij, maar de tevredenheid is dus nog altijd lager dan voorheen.

Volgens de NSE-makers mag je deze vergelijking overigens niet trekken, omdat de vragenlijst in 2021 is herzien. Maar de vraag naar de algemene tevredenheid is nog altijd de eerste vraag in de NSE.

Het Landelijk Centrum Studiekeuze maakt de NSE in opdracht van het ministerie van Onderwijs. In de adviesraad zitten vertegenwoordigers van universiteiten, hogescholen, particuliere instellingen en studentenorganisaties ISO en LSVb.

Met de uitkomsten kunnen studiekiezers opleidingen vergelijken, bijvoorbeeld op de website Studiekeuze123 of in de Keuzegidsen voor het hoger onderwijs. Ook kunnen opleidingen de uitkomsten gebruiken om op hun eigen prestaties te reflecteren.

Studentensporters kunnen opgelucht ademhalen: ze hoeven voorlopig niet twee of drie keer zoveel te betalen voor hun sportpas, zoals universiteiten en verenigingen vreesden. Minister Bruins beloofde woensdag in de Tweede Kamer dat hij zijn ‘beleidsregel’ voorlopig niet gaat handhaven.

Van 200 naar 500 euro
Die regel is dat publiek geld niet naar private activiteiten mag gaan. En het ministerie stuurde een maand geleden een strengere interpretatie van die regel naar het onderwijs. Onderwijsgeld mag de private markt niet verstoren, dus moeten studenten eigenlijk een ‘marktconforme’ prijs betalen voor de sportvoorzieningen.

Daardoor zou een sportabonnement 700 euro kunnen gaan kosten, zei universiteitenkoepel UNL vorige week, in plaats van 200 euro nu. Studenten startten protestacties en riepen in een petitie de politiek op om sporten “betaalbaar te houden”.

Belang van studentenwelzijn
Het bestuur van Fontys zegt in een reactie blij te zijn met deze beslissing. “Fijn dat er nu duidelijkheid is en dat studentensport voorlopig niet duurder wordt”, aldus Frans Möhring.

“We zijn blij dat het signaal uit het veld is opgepakt en dat minister Bruins bereid is om te gedogen dat studenten gebruik kunnen blijven maken van de ook door Fontys geboden sportfaciliteiten. Dit laat zien dat er oog is voor het belang van studentwelzijn. We blijven ons inzetten voor betaalbare sportvoorzieningen, want een gezonde student is beter in staat om te leren, te presteren en zich optimaal te ontwikkelen."

Goed voor mentaal welzijn
Woensdagmiddag debatteerde de Tweede Kamer over dit onderwerp. Officieel ging het debat over de mentale gezondheid van jongeren, maar alle partijen waren het met elkaar eens dat sporten daar een belangrijk onderdeel van is.

Na kritische vragen uit de Kamer, ook van de coalitiepartijen, ging minister Bruins direct overstag: hij zou zijn eigen beleidsregel voorlopig niet handhaven, beloofde hij. Hij was het volledig met de Kamer eens dat sporten goed is voor de onderwijsprestaties, de sociale contacten en voor het mentaal welzijn van studenten.

Dat allerlei dingen duurder zouden worden had hij vooraf niet bedacht, zei Bruins. Zijn bedoeling was alleen maar om de beleidsregel te verhelderen.

En de culturele activiteiten?
Dat vond Sandra Beckerman van de SP nogal “wereldvreemd” van de minister. Ze drong aan op een snellere, definitieve oplossing: maak gewoon een uitzondering voor studentensport. Maar Bruins werd door de coalitiepartners gesteund in zijn wens om eerst de consequenties voor studenten en het onderwijs in kaart te brengen.

De minister suggereerde dat hij openstaat voor een officiële uitzondering, maar dan moeten wel alle studenten van een faciliteit kunnen profiteren. “Mogen mbo’ers er ook gebruik van maken? Dat hoort ook bij dit gesprek.”

Toneel, muziek, dans, cabaret: allerlei andere studentenactiviteiten worden ook vaak indirect gesubsidieerd door onderwijsinstellingen, bijvoorbeeld omdat ze vrijwel gratis een zaal of theater gebruiken. Onduidelijk bleef woensdag of Bruins’ belofte om niet te handhaven ook voor cultuur geldt.

Van het kabinet mogen onderwijsinstellingen eigenlijk alleen maar geld uitgeven aan onderwijs, onderzoek en het verspreiden van kennis. Alles erbuiten – van kantine tot sportfaciliteiten – is geen wettelijk taak.

Dus zouden de instellingen geen goedkope sportpassen meer mogen aanbieden, maar de kostprijs of een marktconform tarief moeten rekenen. Sporten in de centra van mbo-, hbo- en wo-instellingen zou 500 euro per jaar duurder kunnen worden.

Studentenorganisaties staan op hun achterste benen en zetten alles op alles om de strengere regels (of strengere handhaving) tegen te houden. Daar past de petitie bij: die laat zien dat velen verontwaardigd zijn.

“Beste vrienden”
Sommige ondertekenaars lichten toe waarom ze de petitie steunen. “Omdat ik mijn beste vrienden heb leren kennen bij mijn studentensportvereniging”, zegt een van hen. “Dit zou het einde betekenen van onze sportclub”, schrijft een ander. “Naast sport komen ook de cultuurverenigingen in de verdrukking”, waarschuwt een derde.

Niet alleen studenten zetten hun naam eronder, maar ook oud-studenten. “Juist toen het niet goed ging in mijn studententijd, was de voorziening van studentensport enorm belangrijk voor me”, schrijft iemand.

Studieresultaten
Dat laatste is een van de argumenten die de onderwijsinstellingen hanteren: “Studentensport is essentieel voor het welzijn en de studieresultaten van studenten”, zegt voorzitter Caspar van den Berg van universiteitenvereniging UNL in een persbericht samen met enkele andere organisaties. “Het is daarom cruciaal dat universiteiten hierin kunnen blijven investeren.”

Sportkoepel NOC*NSF meent dat het nieuwe beleid “tegen alle logica in gaat”. Sporten moet toegankelijk en betaalbaar blijven voor studenten, stelt directeur breedtesport Guido Davio. Als studenten eenmaal aan sport doen, zegt hij, blijven ze op latere leeftijd ook sporten.

Het nieuwe beleid zou daarnaast gevolgen kunnen hebben voor de topsport. Bij de Olympische Spelen in Parijs waren er 107 Nederlandse medaillewinnaars, onder wie 77 studenten en oud-studenten. Alleen al de studenten onder hen wonnen 21 medailles: 12 keer goud, 5 keer zilver en 4 keer brons.

Motie
GroenLinks-PvdA spreekt van “doorgeslagen marktwerking” en heeft een motie aangekondigd om het kabinet op andere gedachten te brengen. Die wordt naar verwachting volgende week ingediend.

Maar ook deze week komt de kwestie aan bod in de Tweede Kamer: woensdag is er een debat met minister Bruins over de mentale gezondheid van scholieren en studenten.

De minister wil niet dat hogescholen en universiteiten 'concurreren' met commerciële sportscholen. “Met deze regels wordt voorkomen dat publiek geld weglekt of er sprake is van marktverstoring.” Dit betekent dat je als student of medewerker voor een jaarlijks sportabonnement via jouw school of uni tot 700 euro moet gaan betalen.

Tilburg en Eindhoven
Studenten en medewerkers van Fontys kunnen nu nog goedkoop sporten bij de studentensportcentra van de universiteiten in Tilburg en Eindhoven, waar Fontys een samenwerkingsverband mee heeft. De instelling draagt niet financieel bij aan de sportkaarten; de kortingen worden door de sportscholen zelf aangeboden en verrekend. 

Toch verzet het Fontysbestuur zich net als andere hogescholen en universiteiten tegen de aangekondigde maatregel. "Dit plan roept bij ons grote zorgen op," stelt Frans Möhring, lid van het college van bestuur van Fontys. “Vooral het voorstel om studentensportvoorzieningen aan te bieden tegen commerciële tarieven vinden we onverstandig. Studenten ervaren al een enorme prestatiedruk, en juist sport helpt hen om mentaal en fysiek in balans te blijven."

"Het is bovendien een belangrijk middel om sociale contacten op te bouwen. Wat ons betreft is sport geen luxe, maar een essentiële voorziening voor het welzijn van studenten. Precies daarom vinden we het belangrijk om hierin te blijven investeren.”

Kantines
De aanpassing van de regels geldt overigens niet alleen voor het sporten. Ze gaan ook op voor universiteitsmusea en de kantines. Van die twee zaken heeft Fontys geen last: musea heeft de hogeschool niet en de kantines van Fontys worden al geëxploiteerd door commerciële partijen. Van concurrentie of marktverstoring is daar dus helemaal geen sprake.

Zij-instomers
Iets anders kan nog wel tot problemen gaan leiden: ook het aanbod van cursussen en nascholing moet volgens deze regels duurder worden. De hogescholen waarschuwen hiervoor omdat de zij-instroom van lerarenopleidingen hiermee ook op het spel komt te staan. 

Tweede Kamerlid Luc Stultiens (GroenLinks-PvdA) noemde woensdag in een debat met minister Eppo Bruins de nieuwe regels van het ministerie een voorbeeld van “doorgeslagen marktwerking”. 

“Niemand hoeft tegen me te zeggen dat ik mijn telefoon weg moet leggen”, was de eerste reactie van eerstejaarspedagogiekstudent Mirthe (22) toen ze hoorde dat ze was ingeloot voor het onderzoekstraject Fitphone. “Ingeloot ja, want niemand wilde hieraan meewerken.” Ook haar vriendinnen en medestudenten Iris, Julia en Tanja niet. 

“Ik denk omdat het te confronterend is”, aldus Iris (17). En toch zijn ze deze week in de hal van gebouw R13 op campus Rachelsmolen, waar een kleine expositie plaatsvindt van hun bijdrage aan Fitphone. Daaruit blijkt dat de zes weken waarin ze hun schermgebruik hebben geanalyseerd en de daaropvolgende zelfgekozen interventies levensveranderend voor hen zijn geweest. 

Fitphone is in september officieel gestart als een onderzoekstraject onder leiding van Herm Kisjes. “Het programma richt zich op het ontwikkelen van interventies die bijdragen aan gezond smartphonegebruik bij jongvolwassenen van 18 tot 25 jaar”, licht de professional doctorate (PD) toe, die zich al ruim een decennia bezighoudt met het thema. 

Gezonde gewoonten 
Hij vertelt dat Fitphone al enkele jaren wordt toegepast binnen het onderwijs van Fontys Mens en Gezondheid (FMG), maar nu een stap verder gaat met een praktijkgericht onderzoeksproject. “Binnen Fitphone dragen studenten actief bij aan het ontwerpen, testen en evalueren van interventies die gericht zijn op het stimuleren van gezonde smartphonegewoonten.” 

Naast FMG zijn Avans Hogeschool, de Technische Universiteit Eindhoven, Tranzo Universiteit Tilburg betrokken bij het onderzoek, net als enkele maatschappelijke partners. Samen streven zij naar het ontwikkelen van een breed toepasbaar interventieprogramma dat jongeren ondersteunt in hun persoonlijke en digitale welzijn. Het traject duurt in totaal vijf jaar. 

Een eerste verkenning van Fitphone en enkele studentenprojecten worden deze week gedeeld in een expositie. Kisjes: “Wat je hier ziet zijn enkel prototypes en ideeën. Het is de bedoeling dat we een aantal hiervan gaan uitwerken tot een werkbare tool, bijvoorbeeld die van het groepje van Mirthe en Iris. Zij deden onderzoek naar hun smarthphonegebruik en wat dit met hen deed." 

Schokkend 
“Dat was echt schokkend”, zeggen Mirthe en Iris. Ze zaten allebei gemiddeld zes uur per dag op hun telefoon, scrollend en filmpjes kijkend op sociale media. “We kwamen er al snel achter dat het allemaal bullshit was”, zegt Mirthe. “Omgerekend besteedde ik daar jaarlijks negentig dagen van mijn tijd aan!” De telefoon betekende afleiding tegen verveling of als ‘muurtje’ in sociale situaties. 

Niet dat de studenten er gelukkig van werden. Gevoelens van onrust en teleurstelling overheersten. Zowel Mirthe als Iris besloot tijdelijk enkele socialemedia-apps te verwijderen en daarna het gebruik drastisch te verminderen. Het resultaat verbaast ze nog altijd. Mirthe: “Ik slaap beter, sport vaker, heb meer contact met mijn moeder en mijn vrienden. En: het is eindelijk rustig in mijn hoofd.” 

Echt contact 
Iris had in het begin vooral moeite haar telefoon te laten liggen. Soms pakte ik hem wel 400 keer per dag op, zelfs als ik in gesprek was met mensen. “Sinds ik me hiervan bewust ben en weet hoe snel ik ben afgeleid, let ik erop dat ik in sociale situaties echt aandacht heb voor anderen. Het échte contact gaat voor online contact.” 

Mirthe en Iris raden iedereen aan het eigen smartphonegebruik in kaart te brengen. “Voor ons was bewustwording genoeg en wij zaten echt gekluisterd aan onze telefoon”, aldus Mirthe. "Wij maken het voortaan bespreekbaar.” 

“Ik had het destijds ook wel fijn gevonden om in alle rust een open dag te bezoeken”, zegt Beau Wooning, vierdejaarsstudent HRM. Hij loopt dit hele studiejaar stage bij Bèta Ritme, de plek voor studentbegeleiding bij Fontys Engineering. Hij coacht en begeleidt studenten die extra hulp kunnen gebruiken bij hun studie. En hij geeft trainingen aan groepen studenten. Dat doet hij samen met andere begeleiders en stagiaires van Bèta Ritme, onder wie Laurens Ton Janssen, stagiair en derdejaarsstudent Toegepaste Psychologie.

Samen hebben ze begin vorige maand de eerste prikkelarme voorlichtingsdag van Fontys Engineering georganiseerd. Een kleinschalige pilot, die zo succesvol was dat hij op 26 januari een vervolg krijgt. “Die wordt grootschaliger en efficiënter”, aldus Beau. “We zijn bezig met de evaluatie en het doorvoeren van verbeteringen op de pilot. Daarvoor konden zich vier scholieren aanmelden. Zij kregen vooraf een uitnodiging toegestuurd, werden opgevangen door Beau of Laurens en door hen begeleid gedurende hun bezoek aan de opleiding van hun voorkeur.

Verwachtingen managen
Aanleiding voor de prikkelarme voorlichting bij Fontys Engineering is het grote aantal neurodivergente studenten bij Fontys Engineering. Het gaat hierbij om mensen van wie het brein iets anders werkt. Denk aan AD(H)D, autisme en dyslexie. Deze studenten hebben soms net wat anders nodig, zoals duidelijkheid over de planning en verwachtingen, weten Beau en Laurens. De prikkelarme voorlichting was om logistieke redenen gekoppeld aan de reguliere open dag. Daarom was het des te belangrijker om de verwachtingen goed te managen.

Laurens: “Iedereen die zich aanmeldde, heeft van tevoren informatie toegestuurd gekregen zodat duidelijk was wat ze konden verwachten en wie hun begeleider was. Op de dag zelf hebben we de studenten bij de deur opgevangen en hebben we ze begeleid totdat ze weer naar huis gingen. Tussendoor zorgden we voor voldoende rust- en terugkoppelmomenten in een eigen ruimte. Van tevoren hadden we docenten geregeld die hen apart te woord wilde staan en vragen kon beantwoorden.”

Positieve reacties
De reacties waren heel positief, aldus Beau. “Mensen hebben veel meer rust ervaren en mogelijkheden om het gesprek aan te gaan en vragen te stellen.” Wel hebben de stagiaires al ideeën voor verbeteringen. Laurens: “Sommige van de studenten die ik heb begeleid, hadden zich aangemeld voor drie of vier opleidingen. Dat bleek te veel te zijn voor één dag, niet alleen voor de scholieren, maar ook voor ons. Twee opleidingen is meer dan voldoende. Ze kunnen zich altijd nog aanmelden voor de volgende open dag.”

Ook denken de stagiaires verbetering te kunnen brengen in timemanagement en de afstemming met de docenten. Daarnaast kunnen we vooraf en achteraf nog beter informeren en samenvatten. “In januari willen we meer mensen op deze manier kunnen begeleiden. Daarvoor zijn we wel meer stagiaires nodig die we als begeleider kunnen inzetten tijdens de prikkelarme open dag. We hopen zo wel twaalf mensen te kunnen begeleiden”, aldus Beau. 

De ideeën van het tweetal reiken zelfs al verder dan Fontys Engineering. “Het zou ons niet verbazen als ze op andere Fontysinstituten ook geïnteresseerd zijn in het houden van een prikkelarme open dag of misschien zelfs bij de TU/e. Veel van onze studenten stromen namelijk door naar de universiteit.”

Op Instagram heeft Fontys een reel geplaatst waarbij medewerkers en studenten de duimen omhoogsteken voor studenten die naast hun studie mantelzorg verlenen. Daarbij wordt verwezen naar een online zelfhulpmodule voor mantelzorgers. 

"Die aandacht is nodig", zegt Debbie Jarec van Fontys Studentenvoorzieningen. “Veel studenten vinden de zorg die ze geven aan een ziek familielid vanzelfsprekend en vragen daarom vaak laat om hulp of ondersteuning.”

Niet geregistreerd
Om hoeveel Fontysstudenten het gaat die mantelzorg verlenen, is niet duidelijk. Deze gegevens mogen niet worden geregistreerd in verband met de privacy. Wel blijkt uit de Nationale Studentenenquête (NSC, 2024) dat 17 procent van alle respondenten een of meer ondersteuningsbehoeften heeft. 1,5  procent geeft aan met bijzondere familieomstandigheden te maken te hebben, zoals een scheiding, ziekte of overlijden. 

De mantelzorg die studenten verlenen, is heel wisselend, weet Jarec. “Het kan gaan om de zorg voor een ziek familielid of voor broertjes of zusjes, omdat de ouders niet voor ze kunnen zorgen. Het komt ook voor dat studenten financieel moeten bijspringen als ouders vanwege ziekte (tijdelijk) niet meer kunnen werken." 

Soms is het een combinatie van zorg en financiële ondersteuning. Dan kan een studie behoorlijk zwaar worden.” Met alle gevolgen van dien. “In enkele gevallen kan mantelzorg leiden tot langstuderen of soms zelfs tot uitval of stoppen met de studie”, aldus Jarec. 

Eerder hulp vragen
Met de campagne wil Fontys dit soort situaties voorkomen en hoopt ze dat studenten eerder hulp vragen. “Er zijn verschillende mogelijkheden om studenten te ondersteunen, zoals een studieplan op maat en afstudeersteun. Wanneer dit geregeld is, geeft dat vaak wat meer rust. Maar ook een gesprek met een studentcoach kan al helpen.”

Joppe moet 14 jaar oud zijn geweest, toen hij per toeval een documentaire over tiny houses voorbij zag komen. “Ik weet het nog heel goed, ik vond het zo gaaf, dát wilde ik later ook. Het heeft me nooit meer losgelaten”, zo blikt de derdejaars Social Work-student terug. Inmiddels zijn we negen jaar verder, is Joppe 23 jaar oud en heeft hij zijn droom verwezenlijkt: wonen in een tiny house in Eindhoven-Noord. In een groene en natuurrijke omgeving.

Zijn tiny house is - hoe logisch - praktisch ingericht: een badkamer, de woonkamer met daarin ook een keukenblok, een bergingshok met wasmachine en een losse slaapkamer. Duurzaam gebouwd met houten wanden en een houten vloer, zonder gebruik van gas. De kosten voor de woning tikte hij zelf af. “Maandelijks betaal ik een aantal honderd euro aan pacht en minimale kosten voor energie en water. That’s it.”

Voldoende centen gespaard
Na een niet afgeronde studie Elektrotechniek stapte Joppe het werkende leven in. In die tijd spaarde hij voldoende centen om achter zijn droom aan te gaan: het realiseren van een tiny house. Hij schrijft zich in voor een plekje op Buurtschap te Veld, een woongebied in Eindhoven Noord. Na een procedure, waarin hij zijn visie en motivatie om er te komen wonen moet delen, krijgt hij ruimte op het perceel toegezegd. [Tekst gaat verder onder de foto's.]

“Ik heb eigenlijk alles zelf gedaan. Ik heb via Marktplaats een prefab-woning van 35 vierkante meter, bestaande uit twee compartimenten, aangeschaft en heb daar alles zelf ingebouwd, ook met hulp van vrienden”, vertelt hij aan de eettafel in zijn tiny house. “Ik vind het heerlijk. Ik zou eigenlijk nóg wel kleiner willen wonen”, bekent hij.

Net als op de camping
Joppe vergelijkt de buurt waarin hij woont met een camping. In de goede zin van het woord. “Ik voel me echt onderdeel van een community en heb heel leuk contact met mijn 66-jarige buurvrouw. In de zomer barbecueën we samen en drinken een wijntje buiten”, zegt hij terwijl hij naar een picknicktafel buiten wijst. “En dan sluiten er vanzelf mensen aan. Dat is heel gezellig. Ook helpen buurtbewoners elkaar met verbouwingen, de tuin, enzovoort.”

Hij wil maar zeggen: gezelligheid en sociale cohesie is ook hier aanwezig. Niet alleen in een Whatsappgroep, ook daarbuiten. Net als in een studentenhuis. “Je moet er wel voor openstaan en er in investeren, natuurlijk.” Eén ding is zeker: Joppe geniet enorm van zijn leven op Buurtschap te Veld. “Mijn soms wat vluchtige en drukke leven komt wanneer ik hier ben echt op een rem te staan. Terug naar de basis, in alle rust: heerlijk.”

Eerstejaarsstudenten van de opleiding Creative Marketing Concepts (CMC) in Tilburg staan aan het roer van het hardloopfestijn. Reinoud Koelink is een van hen. “Vanuit CMC kregen we de opdracht om een evenement te organiseren. Door studenten en voor studenten.”

Reinoud wist al snel waar hij, samen met zijn medestudenten, naartoe wilde werken. “Ik heb vaak genoeg gedacht: ‘Nu kom ik van die bank of van mijn kamer af, nu ga ik naar buiten om een rondje hard te lopen’. Maar in je eentje is dat maar saai.”

Samen
Dus, bedachten de studenten, dan doen we het samen. “Het idee van onze Tilburg Student Run is dus niet alleen om studenten in beweging te krijgen, maar ook om sociale connecties op te bouwen. Dat kan heel gemakkelijk wanneer je samen naar buiten gaat en een rondje loopt.”

Medestudent Quinn viel daarnaast op dat studenten om hem heen steeds minder bezig zijn met het milieu. “Dat willen we ook veranderen. Onze generatie moet juist veel meer betrokken zijn als het gaat om duurzaamheid. Niet alleen voor onszelf, maar ook voor onze planeet, onze kinderen en de generaties daarna.”

Bomen planten
Daarom wordt, voor iedere deelnemer die vrijdag aan de start van de Tilburg Student Run staat, ergens ter wereld een boom geplant. Dat gebeurt in samenwerking met GROW MY TREE. “Deze partner sponsort de helft van de bomen en de andere helft wordt gefinancierd met het inschrijfgeld dat we ophalen met ons hardloopevenement”, legt Quinn uit.

Alle deelnemers krijgen na het uitlopen van de route een certificaat mee naar huis, een soort ‘adoptiepapier’ dat laat zien dat er dankzij hen ergens een boom is gepland. “Door mee te doen aan onze run doe je dus ook goed voor de wereld”, vult Reinoud aan.

De Tilburg Student Run is volgens Reinoud een eenmalig evenement. Toch hoopt hij als organisator dat er mooie initiatieven uit voort kunnen vloeien. “Zoals een community via Whatsapp of Strava, zodat studenten die interesse hebben of deelnemen contact met elkaar kunnen blijven houden of samen kunnen gaan rennen. Een mooi begin van een nieuwe community."

Bij de dienst Financiën & Inkoop wordt door de medewerkers zoveel mogelijk vrij genomen in de zomervakantie omdat de instituten dan ook vrij zijn, maar volgens woordvoerder Lenie van Geffen wordt er ook hard doorgewerkt. “Omdat wij een ondersteunende dienst zijn, is het niet mogelijk dat er niemand werkt. De facturen en salarissen moeten namelijk ook in de vakantieperiodes gewoon betaald worden.”

Daarom proberen de medewerkers van de dienst, zo’n 45 tot 50 mensen, allemaal in de vier zomermaanden vakantie op te nemen. “Niet alleen in augustus, maar ook in juni, juli en september.”

Ook bij Informatievoorziening & Technologie wordt in de zomer doorgewerkt. “Het zijn voor een aantal van ons zelfs drukke tijden”, laat woordvoerster Kirsten Vieweger weten. “Wanneer het rustig is qua studenten en medewerkers, kunnen wij namelijk allerlei wijzingen doorsturen in systemen. Toch zien we ook al een goede leegloop en zijn ook binnen onze dienst de vakanties van de 160 medewerkers begonnen.”

Rooster en bereikbaarheid
Binnen de dienst Studentenvoorzieningen is voornamelijk de collectieve vakantieweek (29 juli tot en met zondag 4 augustus) de week waarin medewerkers vrij zijn. “Daarbuiten loopt de studentenadministratie gewoon door. Ook hebben we een rooster opgesteld, zodat er altijd studentendecanen en -psychologen beschikbaar zijn voor studenten wanneer zij in de vakantie behoefte hebben om een gesprek te voeren. Binnen onze dienst is er altijd iemand te bereiken”, laat Birgit Grun weten.

Ook een aantal medewerkers van de in totaal 120 werknemers die Vastgoed & Facilities werkt deze zomer door. Dat gebeurt voornamelijk aan kleine huisvestingsprojecten zoals onderhoud, legt woordvoerder Judith Tollig uit. “Die worden juist in de vakantie gepland omdat gebouwen dan leger zijn. Ook zorgen we dat er altijd iemand op de campussen aanwezig is om een oogje in het zeil te houden.”

Nauwelijks vrij
Binnen Marketing, Communicatie & PR hebben sommige medewerkers al vakantie gehad, zodat ze de komende weken juist door kunnen werken, een aantal anderen hebben nauwelijks vrij. “Zo zijn sommigen van ons druk bezig met de voorbereidingen van Purple en de start van het nieuwe studiejaar. Ook zitten we nu in de laatste fase van studentenwerving voor komend jaar. Ons webteam heeft daarbij de taak om tweehonderd pagina’s te vullen en goed te zetten, zodat ook al onze nieuwe studenten zich straks welkom voelen”, aldus teamleider Teun Slot.

De dienst die het het meest rustig lijkt te hebben tijdens de zomerperiode is Onderwijs & Onderzoek. Woordvoerder Erik Oomen: “We hebben geen processen die tijdens deze weken doorgang vinden, dus dat pakken we eind augustus weer op. Deze en volgende week zullen er nog mensen aan het werk zijn, maar daarna hebben de meesten vakantie.”

Fontys als bedrijf
Algemeen woordvoerder Wim Pleunis vat het bondig samen: “We zijn een bedrijf en dat ligt met uitzondering van het onderwijs niet stil. In dat opzicht verschillen we niet van andere bedrijven. Onze diensten verrichten dezelfde werkzaamheden als ze door het jaar heen doen, maar wellicht is er nu wat meer tijd om achterstallig werk weg te werken of klussen op te pakken waar mensen niet aan toegekomen zijn. De bezetting van de verschillende diensten is heel wisselend, maar altijd voldoende om te doen wat er moet worden gedaan.”

In Eindhoven kunnen studenten lid worden van verschillende studentenverenigingen zoals SSRE, ESC en DEMOS. SSRE en DEMOS waren vandaag bij de ondertekening aanwezig. “We zijn ook naar eerdere conferenties geweest waar delegaties van ons bestuur input hebben geleverd voor de gedragscode”, laat Sem Schelwald van SSRE weten.

Die input is gebundeld door een werkgroep van de Landelijke Kamer van Verenigingen (LKVV), een nationaal samenwerkingsverband van studentenverenigingen. Studentenverenigingen mochten het concept uiteindelijk voorzien van op- en aanmerkingen. “Zo is er een code opgesteld waar wij als studentenvereniging ook achter staan”, laat een bestuurder van de Tilburgse studentenvereniging Plato weten. Ook St. Olof uit Tilburg zette vandaag een krabbel onder de nieuwe gedragscode.

Schappelijk met elkaar omgaan
Op de vraag of de Tilburgse en Eindhovense studentenvereniging ooit te maken hebben gehad met zaken als seksueel overschrijdend gedrag, agressie of extreem middelengebruik, klinkt het antwoord resoluut ‘nee’. Maar dat neemt volgens DEMOS-bestuurslid Doris Theunissen niet weg dat de nieuwe gedragscode van belang is. “Het is ontzettend belangrijk dat we als studenten schappelijk met elkaar omgaan. Ik denk persoonlijk dat deze code een mooie eerste stap is om daar in de toekomst meer naartoe te werken.”

Hoewel de studentenverenigingen in Nederland de code massaal ondertekenen, is dat niet het geval bij studieverenigingen. Dat is volgens Kike van der Laan, penningmeester bij de Fontysbrede koepelvereniging Federation of Purple Study Associations (FPSA) ook niet nodig. “Fontys heeft alle studieverenigingen verzocht om een eigen gedragscode op te stellen en deze te hanteren. We hebben het afgelopen jaar gezien dat iedere studievereniging deze ook heeft.”

Grenzen en richtlijnen
Die vereiste gedragscodes zijn allemaal opgesteld op basis van de gedragscode die Fontys kent. “Inclusief eventuele toevoegingen die zij zelf wilden doen. Deze codes zijn niet alleen in de maatschappij nodig, maar zijn ook voor besturen belangrijk. Om grenzen te stellen, of om duidelijke richtlijnen te hebben om mensen aan te houden en om naar te handelen.”

Daarnaast zet de FPSA zich op dit moment ook in zodat iedere studievereniging is voorzien van een vertrouwenspersoon. “Zodat mensen die hulp nodig hebben op een goede plek terechtkomen. Zelf hebben we ook twee vertrouwenspersonen en staan we klaar wanneer studieverenigingen hulp nodig hebben met hun gedragscode. Wij ondersteunen ze.”

Uit een recent rapport van de Landelijke Studenten Vakbond (LSVb) blijkt dat studenten in het hbo en wo hinder ondervinden door het missen van een (leefbare) stagevergoeding. Dit resulteert in financiële problemen, aangezien studenten een flink aantal uur stage lopen en daarnaast vaak geen tijd hebben voor een bijbaan om de vaste lasten mee te kunnen betalen. Daarom pleit de LSVb ervoor dat alle studenten een stagevergoeding krijgen.

De jongerentak van vakbond CNV en het Interstedelijk Studenten Overleg (ISO) is dezelfde mening toegedaan. Ze willen dat de Tweede Kamer een minimum stagevergoeding voortaan verplicht stelt. De jongerenorganisaties vinden een ondergrens van 500 euro bij een fulltimestage passend. Ze overhandigden dinsdag een petitie met meer dan 25.000 handtekeningen aan de Tweede Kamer. Vakbond FNV Young & United gaat nog een stap verder en stelt dat er sprake is van uitbuiting.  

“Het moet anders”
Demissionair onderwijsminister Dijkgraaf erkent dat te veel studenten geen stagevergoeding krijgen. Dat moet anders, vindt hij, en daarom deed hij in april dit jaar een oproep aan werkgevers. "Iedere student verdient een positieve eerste kennismaking met de arbeidsmarkt, daar hoort een passende stagevergoeding bij." Dijkgraaf deed deze uitspraak na uitkomsten van nieuw onderzoek.

Wat daarin opvalt is dat het merendeel van de hbo-studenten in het onderwijs, 77 procent, geen stagevergoeding krijgt. Dat vindt Dijkgraaf niet uit te leggen met de huidige personeelstekorten op de arbeidsmarkt. Daarom wil de minister dat de sociale partners in het ‘funderend’ onderwijs een landelijke stagevergoedingsregeling afspreken. Daarover gesproken: in slechts 10 procent van de onderzochte cao’s (68 van de 681) is een afspraak gemaakt over stagevergoedingen. 

Fontysstudent
De uitkomsten van de onderzoeken spreken voor zich. Maar hoe ervaren Fontysstudenten de situatie rond stagevergoedingen? Bron zette via sociale media een aantal vragen uit om hier inzicht in te krijgen. Op de vraag of zij betaald krijgen voor hun stage, lieten ruim 30 studenten weten dat dit niet het geval is. 28 studenten kregen daarentegen wel betaald. 

Hoeveel deze studenten iedere maand verdienden: 21 procent verdiende 500 euro of meer, 16 procent verdiende tussen de 250 en 500 euro en ruim 63 procent kreeg tussen de 0 en 250 euro.

Unaniem eens
Hoewel de grootste groep Fontysstagiairs dus het minst verdient, blijkt dat zij meer nodig hebben om rond te komen. Maar vijf studenten kunnen rondkomen met een bedrag tussen de 0 en 250 euro. Zeker 24 studenten hebben een bedrag tussen de 250 en 500 euro nodig en een kleine meerderheid (25 studenten) heeft 500 euro of meer nodig.

Op de vraag of stagevergoeding verplicht zou moeten zijn, zijn de studenten het bijna unaniem eens. Slechts vier procent vindt een stagevergoeding niet nodig, 96 procent vindt van wel. Maar over een wettelijke verplichting heeft Dijkgraaf het niet, hij houdt het bij een oproep aan werkgevers en sociale partners. 

Of het nieuwe kabinet daar anders over denkt, is nog maar de vraag. Vooralsnog pakken de onderwijsplannen uit het hoofdlijnenakkoord niet erg positief uit voor het hoger onderwijs.

“Het is een niet vaak voorkomende combinatie, topsport en ICT”, grappen Julian en Niels voordat de bijeenkomst op Campus Stappegoor van start gaat. Beide studenten maken deel uit van studievereniging IERA en zijn de initiatiefnemers van de bijeenkomst. “Maar het maakt vandaag niet minder waardevol. Ranomi kan ons namelijk alles vertellen over wat je kunt bereiken als je inzet en doorzettingsvermogen toont en hoe je om kunt gaan met tegenslagen in je leven. Dat is iets waar iedereen wat van kan leren.”

Beide heren merken namelijk dat de motivatie onder studenten sinds de coronapandemie steeds moeilijker te vinden is. “Zeker wanneer academische resultaten tegenvallen. Het is voor ons ontzettend belangrijk dat onze medestudenten zich goed voelen en lekker in hun vel zitten en we willen ze daarbij helpen. Daarom roepen we vandaag juist die olifant in de kamer op. Al zit er maar één student die hier vandaag iets aan heeft, dan hebben wij al winst geboekt.”

Omgaan met verlies
Wie veel afweet van winst, maar ook zeker van verlies, is Ranomi Kromowidjojo. Ze nam deel aan de Olympische Spelen in Tokyo, Rio, Londen en Beijing, won drie maal goud en heeft nog steeds het wereldrecord op de vijftig meter op haar naam staan. “Maar we gaan het vandaag niet over sport hebben”, aldus de oud-zwemster. “Ik ben hier niet als topsporter, maar als mens. Een mens dat heeft geleerd middels vallen en opstaan, dat meer wedstrijden verloor dan won en dat om moest leren gaan met verlies.”

Kromowidjojo vertrok op haar zeventiende van Groningen naar Eindhoven om de beste zwemster van de wereld te worden. Een, zoals ze zelf zegt, verlegen meisje dat het lastig vond om dingen te vragen en zich uit te spreken, maar dankzij de topsport leerde dat ze dingen juist wél moest doen of moest laten. “Als klein meisje werd ik uitgelachen wanneer ik vertelde over mijn droom, dus verzamelde ik mensen om me heen die in me geloofden. Met prachtige resultaten tot gevolg.”

Eenzaam en sterk zijn
Die kwamen natuurlijk niet aanwaaien. Kromowidjojo bracht iedere zes dagen minsten 25 uur door in het zwembad, met meerdere trainingen per dag. “Ik was vaak alleen en misschien ook wel eenzaam. Ik had graag iemand gehad om leuke dingen mee te doen, of iemand die naast me zat en er gewoon voor me was zonder ook maar iets te vragen.”

Ze liep vaak tegen dingen aan die ze – vooral van zichzelf – zelf op moest lossen. “Ik wilde niet klagen, want daar hou ik niet van. Maar ik wilde ook niet zwak overkomen, want als topsporter ben je sterk.” [Tekst gaat verder onder de foto's]

Toch vielen in de zomer dat Kromowidjojo 24 jaar werd een paar belangrijke mensen weg in haar leven. Haar coach vertrok en haar vriend zette een punt achter hun relatie: een greep uit de factoren die ervoor zorgden dat de houvast en de zin in het leven van de Groningse wegviel. “Toen dacht ik shit, dit kan ik zelf niet meer oplossen.”

Lichtpuntjes
De vragen borrelden al snel op: “Wie ben ik? Wat ben ik? Hoe ga ik hier uit komen? Ik kon deze vragen niet zelf beantwoorden, maar ik wilde ook niet bellen met mijn beste vrienden, ouders of een psycholoog. Terwijl je daar echt alles mee kunt bespreken.” 

Enige tijd later vond Kromowidjojo een heuse ‘mentor’. “Hij leerde me de lichtpuntjes in mijn leven te zien, door het juist niet over Ranomi de zwemster te hebben, maar over Ranomi de persoon. De persoon die ik werkelijk ben.”

Iedere keer nadat ze met haar mentor contact had ging de zwemster met een lichtpuntje naar huis. “Hoe kut die andere 23,5 uur per dag ook waren, dat ene half uurtje gaf me weer opnieuw positieve energie. Uit die dip komen ging echt niet van de ene op de andere dag, maar na drie maanden voelde ik me wel weer oké." 

Jezelf accepteren
Sinds die periode realiseert Kromowidjojo zich dat het geen zwakte is om toe te geven dat het niet goed gaat. "Het zorgt er juist voor dat je aan jezelf durft te werken. Vergeet niet: je moet de rest van je leven nog met jezelf doen. Dan is het fijn als je jezelf accepteert.”

Volgens de oud-topzwemster moeten de studenten daar nog één belangrijke les in meenemen. “We hebben ook echt elkaar nodig. Al is er maar één iemand op de wereld die jou kan helpen op fysiek gebied, met je studie of met je baan, zorg dat je daar contact mee maakt. Mijn mentor was mijn ene iemand, en dankzij hem zit ik nu weer lekker in mijn vel.”

Jikke zit in haar vierde jaar van de studie Toegepaste Psychologie en studeert af bij Sint Lucas, waar ze onderzoek doet naar de veerkracht van studenten en hoe zij omgaan met stress. Iets wat ze ook terugziet bij studenten van haar eigen opleiding. “Sommigen staan op het punt om in huilen uit te barsten wanneer ze feedback krijgen.”

Het is volgens de student lastig om gehoor te geven aan de eigen mentale gezondheid. Een aantal jaar geleden was er immers nog maar bar weinig hulp op dit vlak. “Dat moet voor de huidige en de aankomende groep studenten echt veranderen”, vindt Jikke.

Drank, drugs, ontwijken
Studenten hebben daar volgens haar ook veel behoefte aan, bleek uit de vele gesprekken die ze met anderen voerden. “Velen geven aan dat er een probleem is en dat ze hulp nodig hebben. Maar in plaats van dat ze zelf naar die hulp op zoek gaan, kiezen sommige mensen ervoor om niet naar de les te komen, blijven ze in bed liggen of raken ze aan de drank of drugs. Allemaal om hun problemen te ontwijken.”

Jikke zoekt tijdens haar afstudeerstage de studenten met problemen dan ook juist op om het gesprek aan te gaan. Ook ontwikkelde ze een toolbox met opdrachten en oefeningen waarmee studenten beter om kunnen gaan met zaken als stress en onzekerheid. “Zowel studenten als docenten kunnen deze oefeningen gebruiken. Of dat nu tijdens de les of thuis is.”

Op peil brengen
Ook geeft de student trainingen onder de noemer ‘Mind Fitness Bootcamp’, waarmee ze anderen leert over stress, wat dit betekent en wat het doet met het lichaam. Ook zaken als positieve en negatieve energie, geluk en een bodyscan komen daarin aan bod. “Dankzij de training hebben we deze week al een student kunnen helpen die nu een traject is gestart om haar mentale gezondheid op peil te brengen.”

Volgens Jikke was het daarbij erg belangrijk dat de student zelf toegaf dat ze problemen had. “Een grote stap, maar als je dat niet doet, is het heel moeilijk om verder te gaan. Mocht je zelf ook last hebben, dan raad ik aan om toch je verhaal te doen. Al is het bij een anoniem platform, een studieloopbaanbegeleider of vertrouwenspersoon.”

Onderwijs en onduidelijkheid
Daar kan Fontys volgens de student ook nog een slag in slaan. “Sinds de invoering van het nieuwe onderwijs kent Fontys flinke klassen met dertig studenten, terwijl daar maar één mentor op staat. Je merkt dat docenten niet goed weten wie je bent, wat je meemaakt. Dat maakt het moeilijk om hen aan te spreken wanneer je met stress, prestatiedruk of andere problemen kampt.”

Dan zijn er ook nog de ‘vrije projecten’, waarbij studenten zelf aan moeten tonen dat zij de juiste dingen leren. “Er heerst gewoon ontzettend veel onduidelijkheid. Je denkt dat je weet wat je doet, maar drie dagen voor de deadline hoor je dat er niets van klopt. Daardoor begin je ieder nieuw project met meer onzekerheid.”

Jikke ziet regelmatig de tranen in de ogen van haar medestudenten springen wanneer zij feedback krijgen of wanneer afstudeerproducties aangepast moeten worden. “Er heerst angst. Dan hoor je: ‘hoe gaat dit me ooit lukken?’ Iedereen lijkt wel verslagen en hopeloos, terwijl je het idee had dat je je opdrachten goed uitvoert. Ook in andere jaren zitten studenten er tijdens stressvolle periodes echt doorheen.”

Steun en rust
Als student kun je volgens Jikke verschillende acties zelf ondernemen om de eigen mentale gezondheid te bevorderen. “Begin met een aantal keer diep in- en uitademen, zodat je je echt even niet druk maakt om andere zaken. Wordt het je allemaal te onoverzichtelijk? Maak dan lijstjes, zodat je alles wat je bezighoudt op orde kunt brengen. En besef dat ruim 90 procent van jouw klasgenoten wellicht precies hetzelfde ervaren, dat ook zij last hebben van stress. Ga het gesprek aan met je studiegenoten. Dat geeft steun en rust.”

Dat laatste is volgens de student het belangrijkste: het bespreekbaar maken van de dingen waar je tegenaan loopt en openstaan voor oplossingen die anderen aan kunnen dragen. “Het probleem is dat studenten niet toe durven te geven dat het niet goed gaat. Ook al hebben we het steeds meer over mentale gezondheid, er heerst nog steeds een taboe. Daar moeten we met z’n allen doorheen.”

Het idee voor de podcast ontstond toen zeven studenten van Fontys en TU/e, die allemaal deel uitmaken van dezelfde studentenvereniging, tijdens corona samenzaten. Sanne, afgelopen jaar afgestudeerd aan Fontys Pedagogiek, is één van hen. “Onze groep leerde elkaar kennen tijdens de coronapandemie, en we merkten al gauw van elkaar dat we het heel confronterend vonden om over onze mentale gezondheid te praten.”

De studenten raakten toch met elkaar in gesprek, want de drempel voor makkelijke en beschikbare professionele hulp voor studenten bleek erg hoog te liggen. “In het studentenleven heersen best wel wat taboes. We denken vaak dat we alles zelf moeten doen, mogen niet twijfelen aan ons kunnen en toegeven aan eenzame gevoelens is ook uit den boze. Laat staan het vragen om hulp.”

Moeilijke onderwerpen
Toch ondervond het zevental dat het juist erg fijn was om met elkaar in gesprek te gaan over allerhande onderwerpen. “We merkten onderling dat velen van ons tegen dezelfde problemen aanliepen en dat we het moeilijk vonden om aan tafel van je studentenhuis of in de kroeg een gesprek te starten over alles wat er in je leven speelt. Maar omdat we toch ervaarden dat praten over moeilijke onderwerpen echt oplucht, wilden we andere studenten die kans ook geven.”

Niet veel later ontstond dan ook het idee voor de podcast Mentalitijd, die inmiddels al door 14.000 mensen beluisterd is. Met afleveringen over onzekerheid, financiële problemen, eenzaamheid en prestatiedruk wisten de podcastmakers hun publiek iedere keer weer te grijpen. “Mentalitijd bleek een heel welkom initiatief”, legt Sanne uit. “Vooral de podcast over depressie onder studenten wist veel luisteraars te trekken.”

Open gesprek
Iedere aflevering staat een bepaald onderwerp centraal. Voorafgaand aan de opnames zit Sanne met haar mede-podcastmakers samen voor een brainstormsessie, waar volgens de alumna soms wel miljoenen onderwerpen naar boven komen. “Zodra we een keuze gemaakt hebben, gaan we voor ieder onderwerp op zoek naar een professional in Nederland die affiniteit heeft met de doelgroep. Deze professional zit met drie studenten samen om ervaringen te delen en inzichten te bieden, allemaal in een open gesprek.”

Dat Mentalitijd zeer gewenst is bij andere studenten merken Sanne en haar collega’s niet alleen aan de waardevolle reacties en feedback die zij van luisteraars krijgen. De groep organiseert inmiddels ook workshops en lezingen om studenten te helpen. “Ja, we zijn begonnen als podcast, maar op een gegeven moment werd het meer dan alleen dat. Dat wij anderen kunnen helpen met lezingen over onderwerpen als prestatiedruk en ‘stress to impress’ en daar volle zalen mee trekken, bewijst maar weer eens hoe nodig deze gesprekken zijn.”

‘Niet de enige’
Dat wil Sanne alle studenten dan ook nog meegeven. “Onze podcast zorgt voor een laagdrempelige, toereikende hand om toch het gesprek te kunnen starten met anderen. Studenten zijn inmiddels steeds meer bezig met hun mentale gezondheid, maar daar kunnen we allemaal nog steeds in groeien. En vergeet niet: waar je ook mee zit, je bent echt niet de enige.”

Pulsed organiseert elk semester een Hell-week waarbij studenten zichzelf moeten uitdagen. Ze treden buiten hun comfortzone, focussen zich op hun mentale gezondheid, houden zich bezig met discipline en met weerbaarheid. De editie van dit blok ging maandag van start met zo’n vijftig studenten. Op dag vier zijn er daar nog ruim dertig van over, de rest is afgevallen omdat ze het te zwaar vonden of omdat ze bepaalde opdrachten niet voltooid hebben.

Weinig slaap
Initiator Thom van Os, docent bij Pulsed, legt met trillende kaken uit wat deze week precies inhoudt. Twee minuten geleden zat hij nog in een ijsbad, een opdracht die alle overgebleven Pulsed-studenten donderdag voorgeschoteld krijgen op campus Rachelsmolen. “Maandag om vijf uur in de ochtend zijn we begonnen. Het loopt nu al een paar dagen, dus ik zit zelf ook redelijk zonder slaap.”

Aan elke dag van de Hell-week zit een thema verbonden. Maandag stond in het teken van goede en slechte gewoontes, dinsdag draaide om modus en focus, woensdag om timemanagement en donderdag om het buiten je comfortzone treden. Normaal gesproken moet iedereen ’s avonds om tien uur naar bed, om zich vervolgens na nét te weinig slaap om vijf uur in de ochtend weer te melden. “Maar vanavond is het doorhaal-donderdag. We gaan proberen helemaal niet te slapen.” 

Geen probleem, denkt student Bart. Hij grijpt de uitdaging met beide handen aan. “Ik ga het absoluut proberen. Ik heb heel veel prework-out in huis - in één scoop zit 200 gram cafeïne - dus ik denk dat het daar wel mee moet lukken.”

Doorhaal-donderdag
Het ijsbad moet hij nog trotseren. “Ik denk dat ik dat deel het zwaarste ga vinden van de hele week. De rest van de opdrachten vind ik prima te doen. Ook het vroege opstaan. Normaal gaat mijn wekker om kwart voor zes, nu drie kwartier eerder. Daar kan ik wel mee leven. Moeilijker vind ik het om ’s avonds om tien uur al naar bed te moeten.”

Een andere student die na vier dagen nog steeds vol goede moed meedoet aan de Hell-week, is Meike. Zij heeft minder problemen met het ijsbad, iets meer met de korte nachten. “Deze week is echt f*cking zwaar, maar ook f*cking leuk. Vooral het slapen is bij mij een ding. De eerste nacht heb ik anderhalf uur geslapen. Dinsdag ging het wel, maar gisteren heb ik de hele dag lopen janken. Is niet erg, hoor. Ik weet dat ik dit nodig heb. Ik wil verandering in mijn leven en ik denk dat deze week daarbij kan helpen door mezelf uit te dagen.”

Het is pas de eerste keer dat Fontys aan de Winter University meedoet, maar toch hebben ruim 500 studenten van de TU/e én Fontys zich al aangemeld. Iets wat Kim Meijer Ricker, strategisch communicatieadviseur van Dienst Studentvoorzieningen, vrolijk stemt. “We vinden het welzijn van al onze studenten erg belangrijk. Goed studeren begint met lekker in je vel zitten, en daar hoort contact met leeftijdsgenoten en verbinding tijdens de feestdagen ook bij.”

De feestdagen zijn voor internationale studenten niet per se leuke tijden. Familie kan bijvoorbeeld niet opgezocht worden wegens reistijd, ontoereikende financiën of andere omstandigheden. Meijer Ricker: “Dit is een van de initiatieven vanuit Fontys om ervoor te zorgen dat internationale studenten zich minder eenzaam voelen. Dat mag soms echt wel, maar we zoeken wel steeds naar mogelijkheden om juist de verbinding aan te gaan. Dat gebeurt overigens het hele jaar door op instituutsniveau, voor al onze studenten.”

Van bowlen tot nieuwjaarsbrunch
Dat kan dus tijdens de Winter University, waar internationale studenten onder andere kunnen kiezen uit schaatsen, schilderen, een film kijken en bowlen. Ook zijn er kerstdiners, gamenights, een pubquiz, yogalessen, een uitstapje naar Jumpsquare en een nieuwjaarsbrunch. “Voor sommige activiteiten geldt een kleine eigen bijdrage, maar voor alle evenementen geldt ook ‘bring a friend’, zodat internationale studenten altijd iemand mee kunnen nemen.”

Hoewel de organisatie uitgaat van zo’n 700 tot 900 deelnemers, is er plek voor 1.200. “Studenten kunnen zich altijd nog aanmelden. Na de kerstvakantie gaan we evalueren hoe de Winter University is ontvangen bij studenten, om volgend jaar nog beter de verbinding te kunnen maken. Wellicht volgt er dan wel een editie voor álle Fontysstudenten, zodat onze internationale studenten ook hun Nederlandse leeftijdsgenoten nog beter leren kennen.” [Noëlle van den Berg]

Het was het tweede onderzoek van RIVM, het Trimbos-instituut en de GGD’s naar de mentale gezondheid en het middelengebruik van studenten, het eerste verscheen in 2021. De resultaten van de nieuwe monitor laten zien dat een aanzienlijk deel van de studenten nog altijd psychische klachten ervaart en dat aan het middelengebruik weinig is veranderd. En toch gaat het iets beter met het mentale welzijn van studenten dan twee jaar geleden.

Dat concludeert ook Fontys. “Maar dat wil niet zeggen dat we achterover kunnen leunen”, zegt Sander Waulthers van de dienst Studentenvoorzieningen. “Studentenwelzijn blijft onverminderd urgent. We willen het gesprek over mentale gezondheid bevorderen. Daar schort het in het algemeen nog aan. Ook hebben we de afgelopen jaren de samenwerking met onze begeleidingsketens voor studenten geoptimaliseerd, waarmee we ervoor willen zorgen dat iedere student bij Fontys de juiste aandacht krijgt."

Aan de landelijke monitor deden 14.800 studenten van 13 hogescholen mee. 2.243 ingevulde vragenlijsten waren afkomstig van Fontysstudenten. Dat is 5,2 procent van de ingeschreven studenten bij de hogeschool. Op zo’n grootschalig onderzoek is dat een relatief lage respons. Waulthers benadrukt dan ook dat het rapport vooral een indruk geeft van de mentale gezondheid en het middelengebruik van studenten en geen precies beeld. “Toch nemen we de uitkomsten heel serieus.”

Veerkracht
Uit het instellingsrapport van Fontys blijkt dat de mentale gezondheid en het middelengebruik van Fontysstudenten die mee hebben gedaan aan de landelijke monitor, niet veel afwijkt van de gesteldheid van het totale beeld van studenten aan andere Nederlandse Hogescholen. 19 procent van de deelnemende studenten heeft een bovengemiddelde positieve mentale gezondheid (tabel 2.1), dat zijn de studenten die ‘floreren’. 54 procent van de deelnemende studenten heeft een gemiddelde of hoge mate van veerkracht.

Wel springen er een aantal zaken uit. Uit het Fontysrapport blijkt dat studenten iets meer last hebben van depressie en angstklachten (44 procent) dan gemiddeld (42 procent). “Maar dat moeten we wat nuanceren”, zegt Waulthers. Hij verwijst terug naar de landelijke monitor. “10 procent van de studenten heeft te maken met ernstige klachten. Bij 12 procent gaat het om matige klachten, terwijl 22 procent lichte depressie- en/of angstklachten heeft. [De tekst gaat verder onder de tabel]

Daarnaast ervaren Fontysstudenten iets meer prestatiedruk, 44 procent ten opzichte van 42 procent landelijk. Ook op eenzaamheid (60 procent), levensmoeheid (27 procent) en emotionele uitputtingsklachten (57 procent) scoren ze wat hoger. Daar staat tegenover dat meer dan de helft van de Fontysstudenten zich veerkrachtig voelt. Dat betekent dat ze een tegenslag kunnen weerstaan of dat ze na een tegenslag in staat zijn om er snel van te herstellen of zich kunnen aanpassen aan de veranderende omstandigheden. “Daarbij speelt ook de sociale onderwijsomgeving een belangrijke rol”, licht Waulthers toe. Hij wijst erop dat 60 procent van de Fontysstudenten aangeeft geen of juist positieve gevolgen te ervaren van de coronacrisis of -maatregelen.

Sociale veiligheid
Alcoholgebruik blijft een probleem onder studenten, het drugsgebruik blijft ongeveer hetzelfde, concludeerde het landelijke rapport. “Ook hierbij zien we dat er geen noemenswaardige verschillen zijn tussen Fontysstudenten en studenten van de andere deelnemende hogescholen”, aldus Waulthers. Op het gebied van overmatig en zwaar alcoholgebruik, het frequente en recente gebruik van cannabis, psychedelica en xtc en regelmatig vapen, liggen de cijfers bij Fontys een klein beetje hoger, maar niet significant.

“Wat studenten in hun vrije tijd doen, daar heeft Fontys weinig directe invloed op, laat staan zeggenschap", zegt Waulthers. "Wel heeft het innemen van deze middelen effect op de mentale gezondheid van studenten en kan het de studieresultaten negatief beïnvloeden, evenals het vergroten van een gevoel van eenzaamheid. Ook kan het gevolgen hebben voor het gevoel van veiligheid onder studenten. Om die reden richten we ons op sociale veiligheid en preventie van alcohol- en drugsgebruik.” [De tekst gaat verder onder de tabel]

In januari komt Floris Brocaar, preventiemedewerker bij verslavingsinstelling Novadic-Kentron, Fontysmedewerkers voorlichten over hoe je (problematisch) alcohol en ander middelengebruik signaleert en wat de effecten zijn van (vroegtijdige) signalering en preventie van gebruik. “We weten steeds meer over de gezondheidsschade van alcoholgebruik. Maar dat zien we niet terug in de cijfers, er wordt niet minder gedronken. Alcohol is zo genormaliseerd in de samenleving dat we het nauwelijks hebben over de risico’s.”

Dat moet veranderen, vindt Brocaar. “Jongeren tussen 17 en 25 jaar zijn nog volop in ontwikkeling, het gaat dus om een kwetsbare groep. Alcohol heeft niet alleen negatieve effecten op de lange termijn, bijvoorbeeld hersenschade, maar ook op korte termijn. Denk aan stressklachten die verergeren, afname van concentratie en een moeizame omgang met emoties.”

Bespreekbaar maken
De preventiemedewerker pleit ervoor dat in de begeleidingstrajecten met studenten altijd over alcoholgebruik wordt gesproken. “Dan kun je inschatten of het drinkgedrag onderdeel is van het probleem en zo nodig gericht hulp bieden of doorverwijzen. Ook kun je zo het bewustzijn over alcohol vergroten. Alcohol hoort niet bij studenten, van die aanname moeten we af. Daarom moet alcoholgebruik bespreekbaar worden gemaakt.”

Duizenden Fontysstudenten bezoeken jaarlijks een decaan of studentpsycholoog met wie ze één of meerdere gesprekken voeren. “De begeleidingsketen staat inmiddels goed in de steigers”, vertelt Waulthers. ”Wel kan de samenwerking altijd nog beter, ten gunste van de student. Daar blijven we op focussen, net als op de zichtbaarheid van de ondersteuningsmogelijkheden die we onze studenten bieden.” [Marieke Verbiesen]

Voor de tweede keer zijn duizenden studenten bevraagd over hun psychische gesteldheid en hun gebruik van drank en drugs. Een aanzienlijk deel heeft psychische klachten, is wederom de uitkomst, en aan het middelengebruik is weinig veranderd.

De eerste meting was in 2021, midden in de lockdown van de derde coronagolf, en het rapport van het RIVM, het Trimbos-instituut en de GGD’s sloeg in als een bom. De uitkomsten waren zeer zorgwekkend, vond het toenmalige kabinet. De effecten van die coronacrisis, zo bleek eerder deze week, ijlen nog steeds na. 

Deze keer was er geen lockdown en sommige uitkomsten zien er weer iets beter uit. Twee jaar geleden had meer dan de helft (51 procent) depressie- of angstklachten, deze keer is dat 44 procent. De eenzaamheid is afgenomen van 79 naar 62 procent.

Onverminderd urgent
Die verbetering “is natuurlijk goed nieuws”, vinden demissionair minister Dijkgraaf (Onderwijs) en staatssecretaris Maarten van Ooijen (Volksgezondheid), maar het probleem blijft volgens hen “onverminderd urgent”.

Ook studentenorganisatie ISO hangt de vlag nog niet uit. “Dit onderzoek luidt wederom de noodklok”, meent voorzitter Demi Janssen. Ze zou graag zien dat hogescholen en universiteiten een wettelijke zorgplicht voor studenten krijgen, zoals ook scholen die voor hun leerlingen hebben.

Dat één op de vier studenten weleens ‘levensmoe’ is geweest, wil overigens niet zeggen dat deze studenten allemaal suïcidaal zijn. (Denk  jij aan zelfmoord? Zoek hulp, bijvoorbeeld bij 113.) De vraag was of ze in de vier weken voor de enquête weleens de wens hadden dood te zijn of te gaan slapen en niet meer wakker te worden. Dat gevoel kan tijdelijk zijn, zeggen de onderzoekers. Slecht vier procent van de respondenten heeft dit gevoel ‘meestal’ of ‘bijna altijd’.

Drank en drugs
Alcoholgebruik blijft een probleem onder studenten. Eén op de negen (11 procent) drinkt helemaal nooit, maar van alle anderen drinkt 39 procent ‘riskant’: ze hebben na afloop weleens spijt, krijgen weleens het advies minder te drinken of kunnen verplichtingen niet nakomen door hun alcoholgebruik. Nog eens 4 procent heeft misschien een verslavingsprobleem.

Het drugsgebruik blijft ongeveer hetzelfde. Van alle studenten heeft 21 procent weleens xtc gebruikt en 14 procent deed dat in het afgelopen jaar. Voor cocaïne gaat het om respectievelijk 12 en 7 procent.

Respons
In totaal hebben 32 duizend studenten van dertien hogescholen en elf universiteiten vragen beantwoord, maar eigenlijk zijn dat er weinig: er waren zo’n 500 duizend studenten aangeschreven, dus de respons is 6,5 procent. De uitkomsten kunnen dus vertekend zijn, weten de onderzoekers.

Wel hebben ze gekeken of er bijvoorbeeld verschillen waren tussen de onderwijsinstellingen met een hoge en een lage respons. Die zagen ze niet. Hetzelfde geldt voor studenten die de vragenlijst meteen hebben ingevuld en studenten die dat pas na een extra wervingsactie op sociale media deden: die gaven ongeveer dezelfde antwoorden.

Toch schrijven de onderzoekers: “Voorzichtigheid is geboden om de resultaten van dit rapport als representatief te beschouwen voor de totale studentenpopulatie van Nederland.”

Fontys
Overigens is er bij Fontys Hogeschool veel aandacht voor deze problematiek. Zo waren in juni van dit jaar koningin Máxima en minister Robbert Dijkgraaf nog op bezoek bij Fontys Pedagogiek in Den Bosch om een uitgebreid onderzoeksrapport in ontvangst te nemen over stress en prestatiedruk onder studenten. Dat gebeurde bij dat instituut omdat er twee jaar een speciaal projectteam bezig was geweest met studentenwelzijn. 

Inmiddels is de leider van dat projectteam aangesteld bij Fontys ICT om ook daar in beeld te brengen hoe het met dat studentenwelzijn bij dit instituut is gesteld en hulp te bieden waar mogelijk. En Fontysbreed is er voor alle studenten hulp te vinden via Fontys Helpt. 
 [HOP/Jan Ligthart]

Om de gevolgen van de coronapandemie in het onderwijs te verzachten stelde het kabinet in 2021 bijna zes miljard euro beschikbaar voor het Nationaal Programma Onderwijs (NPO). Voor de vijfde keer is geëvalueerd wat er met dit geld is gebeurd.

Duidelijk is dat de terugkeer naar het fysieke onderwijs voor verbetering heeft gezorgd. Weliswaar kampt nog altijd bijna twintig procent van de studenten met mentale problemen, maar dat percentage is lager dan vorig jaar. De hogescholen en universiteiten hebben met de NPO-middelen voor welzijn vooral extra studentenpsychologen en -decanen aangenomen.

Klimaatangst
Toch zijn de welzijnsproblemen van studenten nog niet voorbij, onderstrepen de onderzoekers. Daarvoor zijn inmiddels ook andere oorzaken aan te wijzen, zoals financiële zorgen, de krapte op de woningmarkt en klimaatangst. [Tekst gaat verder onder de grafiek]  

Studie-uitval
Wat vermoedelijk ook niet bijdraagt aan het welzijn zijn studieproblemen. Nog altijd verlaat een grote groep studenten het hoger onderwijs zonder diploma. In het hbo steeg de uitval van eerstejaars in een jaar tijd van 15,5 naar 16,6 procent en strandden er ook meer ouderejaars dan vóór corona: toen 6 procent en nu 8 procent.

Aan de universiteiten zijn de problemen minder zichtbaar. Daar ligt de uitval onder eerstejaars- en ouderejaarsstudenten nagenoeg op hetzelfde niveau als voor de coronacrisis. [Tekst gaat verder onder de grafiek]  

Lastig
Het precieze effect van de NPO-steunmaatregelen is volgens de onderzoekers lastig te onderscheiden. Er wordt van alles gedaan, maar niet alles wordt betaald uit de NPO-gelden.

Voorzitter Demi Janssen van het Interstedelijk Studenten Overleg vindt het fijn dat studenten beter in hun vel zitten, maar is tegelijkertijd bezorgd over de vele studenten die nog met hun mentale gezondheid worstelen. “Daarom moeten we ons de komende tijd blijven inzetten om ook deze studenten de steun te geven die ze nodig hebben.” [HOP]

Het voornemen om het onderwijs voor iedereen toegankelijk te maken leeft breed. Inmiddels zo’n twee derde van de hogescholen en universiteiten ondertekende daarover een intentieverklaring van de Verenigde Naties. Maar “ondanks een toename in bewustzijn en draagvlak blijft de implementatie achter”, schrijft Expertisecentrum Inclusief Onderwijs (ECIO) in zijn vorige week verschenen Staat van Inclusief Onderwijs 2023.

Liften die door slechtzienden niet te bedienen zijn, ingangen waar een rolstoelgebruiker niet doorheen kan en voor sommige studenten onbruikbare websites of onderwijsapps. De toegankelijkheid van het hoger onderwijs laat regelmatig te wensen over, blijkt uit het rapport.

In totaal schat ECIO dat bijna 40 procent van de studenten een functiebeperking heeft. Van hen heeft 3 procent een visuele of motorische beperking. De grootste groepen bestaan echter uit studenten met een aandoening die je vaak niet ziet. Ze hebben last van een psychische aandoening (24 procent), concentratieproblemen (30 procent) of van dyslexie of dyscalculie (37 procent).

Niet vindbaar
De grootste groepen studenten zijn dan ook vooral geholpen met aanpassingen aan het onderwijs, maar die zijn lang niet altijd vindbaar. Zo bleek in oktober uit een eerder rapport van ECIO dat een derde van de studenten met een ondersteuningsbehoefte niet weet dat er voor hen speciale toetsvoorzieningen zijn, zoals extra tijd of soepeler deadlines.

ECIO baseert zich op bestaand onderzoek. De cijfers uit het rapport zijn daarom niet nieuw. Wel trekt het expertisecentrum er een nieuwe conclusie uit: misschien is het tijd dat er een landelijke norm komt voor toegankelijk onderwijs. Dan weet iedere student wat hij of zij ten minste kan verwachten, bijvoorbeeld “dat elk onderwijsgebouw ten minste één toegankelijke ingang of toilet heeft”. [Tekst gaat verder onder de foto]

Ook Fontys heeft te maken met studenten met een functiebeperking. De onderwijsinstelling benadrukt dat ze inzet op talentgericht onderwijs voor iedere student, met of zonder beperking. “Daarvoor hebben we een goed werkende begeleidingsketen van medewerkers die het leerproces van studenten begeleiden”, licht Dianne van der Heijden van Studentenvoorzieningen (SV) toe. “Denk aan de docentcoach en expertstudentcoach op de instituten, de studiekeuzeadviseur, studentendecaan en studentenpsycholoog van SV.”

“Daarnaast hebben we allerlei voorzieningen die individuele studenten kunnen ondersteunen, welke we aanbieden via onze site Fontys Helpt. We doen ons best om zoveel mogelijk studenten de weg hiernaartoe te laten vinden, maar dat kan altijd beter. Ook zijn er Fontysbrede communities voor autisme, AD(H)D, LHBTIQ+, en de Startthermometer”, vervolgt van der Heijden. 

Toetsen
Voor wat betreft huisvesting gaat Fontys naar eigen zeggen verder dan de standaarddienstverlening. “Toegankelijkheid van onze campussen en gebouwen vinden we belangrijk”, licht Magda Ooms, manager vastgoed van Huisvesting en Facilitaire zaken, toe. Bij nieuwbouw laat Fontys de plannen en tekeningen toetsen door een bureau dat gespecialiseerd is in toegankelijkheid van gebouwen. “Toegankelijkheid heeft ook een plek in ons Programma van Eisen (PvE). Daarin worden de ITS-criteria als richtlijn gehanteerd, wat staat voor de Integrale Toegankelijke Standaard..”

Er zijn volgens Ooms tal van voorbeelden op te noemen. “Het mindervalidetoilet, genderneutrale toiletten, voldoende liften, brede gangen, extra ingangen en stilteruimtes. Voor mensen met een visuele beperking is contrast in kleur en materiaal in de omgeving van groot belang voor de oriëntatie. In onze nieuwbouw zie je dat goed terug. Ook hanteren we sinds kort een nieuwe standaard voor bewegwijzering: zwarte bordjes met witte letters. Uit onderzoeken is gebleken dat dit het best leesbaar is voor visueel beperkte mensen.” [HOP/Marieke Verbiesen]

School of Life is een Fontysbreed initiatief dat bestaat uit verschillende projecten en een leerlijn met life skills waarmee studenten praktische levensvaardigheden leren die verdergaan dan schoolboeken en klaslokalen. Het is twee weken geleden van start gegaan met een aantal kleine initiatieven, waaronder het plaatsen van bakken met gratis menstruatieproducten in toiletten.

Jochem Goedhals, initiator van het project, vertelt waar het idee vandaan komt. “Ik heb op een hogeschool in het noorden van het land gezien dat ze dit doen en dacht: waarom heeft Fontys dit niet? We praten over inclusie, maar de ogenschijnlijk simpelste dingen lijken niet makkelijk te regelen.”

Gratis producten
Als het niet Fontysbreed wordt opgepakt, dan doen we het gewoon zelf, dacht het projectteam van School of Life. En dus hing het team op verschillende toiletten bakken op met daarin gratis menstruatieproducten. Goedbedoeld, maar niet bij iedereen goed ontvangen. Vanuit de dienst Huisvesting en Facilitaire zaken van Fontys kwamen er opmerkingen en het verzoek de bakken te verwijderen. 

Arian Steenbruggen, lid van het college van bestuur, legt uit waarom. “Eerder dit jaar is dit onderwerp besproken met de centrale medezeggenschapsraad, in reactie op vragen hierover van de studentenfractie. Het college van bestuur heeft, na advies uit de interne organisatie, een uitgangspunt geformuleerd. Dit uitgangspunt is dat wij actief verwijzen naar landelijke voorzieningen die daarvoor bedoeld zijn. Dat doen wij omdat we eraan hechten dat wij voor iedereen hetzelfde doen, en er geen onderscheid is tussen locaties en steden.”

Fontys heeft online een speciale pagina ingericht waar informatie beschikbaar is over deze landelijke voorzieningen, plus een link naar plekken waar gratis menstruatieproducten worden aangeboden. Steenbruggen: “De keuze voor deze lijn is heel bewust: de verwijzing naar een landelijk initiatief geldt voor alle Fontys-locaties. Daarnaast garanderen de menstruatieproducten uitgiftepunten (MUP’s) ook een mate van kwaliteit en controle in wat er gedistribueerd wordt. Ook dat is voor het college van bestuur een belangrijk punt.”

Oplossing 
Het was even de vraag of de menstruatiebakken van School of Life weggehaald moesten worden, maar dat blijkt niet nodig. Steenbruggen en Goedhals hebben samen een oplossing bedacht. “Ergens kunnen we de actie wel waarderen”, vervolgt Steenbruggen. “Maar we willen een gelijk speelveld. We gaan nu samen met School of Life kijken hoe we invulling kunnen geven aan de huidige bakken en hoe we omgaan met de wc’s waar nog geen bakken hangen.”

Goedhals is blij met die oplossing. “Fijn dat de bakken mogen blijven. Als je bij Fontys op het toilet zit, ga je niet eerst naar een MUP om gratis menstruatieproducten te halen. We gaan daarom nu kijken of we een samenwerking kunnen opzetten met de landelijke MUP’s, zodat we onze bakken kunnen vullen met hun producten. Ik ben blij dat het bestuur niet streng vasthoudt aan het beleid. Ik zie dit als een mooie opening om een aantal dingen anders te doen.” [Karen Luiken]

Dat is ook meteen de insteek van de bijeenkomst op vrijdagochtend, die te boek staat als de afsluiter van Project Welzijn. Projectleider Heidi van den Hout verwelkomt de ruim honderd aanwezige studenten. “Wanneer je niet je hele verhaal kan vertellen, kun je je ontzettend eenzaam voelen. Deze ochtend is dan ook juist een uitnodiging om met elkaar in gesprek te gaan over dingen die misschien lastig zijn om over te praten, waarvan je denkt dat je de enige bent. Maar als je met elkaar praat, kom je erachter dat je niet alleen bent.”

Dat gesprek wordt op gang gebracht dankzij een combinatie van kennis, cabaret, poëzie en panelgesprekken. En dat is nodig, want ongeveer de helft van de studenten geeft aan redelijk makkelijk over mentaal welzijn te praten. De podcast van docent Thyme van den Beuken en pedagoog Lars Limburg gaat ook vaak over welzijn. “Er lijkt hier een soort van tevredenheid te heersen, maar we moeten wel concluderen dat jongeren in deze tijd nog nooit zoveel problemen hebben gehad met mentaal welzijn als nu.”

Vragen en taalgebruik
“Dat heeft onder andere te maken met sociale media en groepsdruk, maar ook met de vragen die je stelt en welke taal je gebruikt”, aldus Van den Beuken. “Vraag dus niet aan iemand hoe het gaat met zijn of haar mentale welzijn, maar stel juist specifieke vragen om meer te weten te komen.”

Voor de pedagogen van de toekomst een belangrijke kwestie om vandaag bij stil te staan. Dat gebeurt onder andere aan de hand van een presentatie van Thomas Bijl, die onderzoek deed naar de bespreekbaarheid van de mentale gezondheid onder mannelijke studenten binnen studentenverenigingen.

Ook het dichtersduo Strijkplankpoëzie weet door middel van poëtische voordrachten de aandacht van de studenten op welzijn bij mannen te vestigen. Waarom nou juist die categorie? “Mannen zijn zoals ze zijn, omdat ze niet zichzelf mogen zijn. Zijn de mannen die stug door buffelen, nergens over praten en naar de fles grijpen de echte mannen? Of zijn mannen juist degenen die over hun gevoel praten en anderen ook de kans geven om het hierover te hebben?”

Eén ding is zeker: mannen stappen twee keer zo vaak uit het leven als vrouwen. Dat zijn er gemiddeld vier per dag. Dat kan te maken hebben met financiële problemen, gok- of alcoholverslavingen of het feit dat ze hun kinderen niet meer zien. “Sommige mannen voelen zich soms zo waardeloos, dat een einde aan hun leven maken soms de enige uitweg lijkt. Vergeet niet dat elke man een gevoelige man is en dat elke man moet praten over zijn gevoelens.”

Openbreken
Maar hoe kunnen onze toekomstige pedagogen dat bewerkstelligen? Daar gaan het dichtersduo, Van Bijl en beide podcastmakers samen met de studenten over in gesprek. “Je moet mannen echt openbreken en niet stoppen met vragen. Op sommige vragen krijg je misschien maar een kort antwoord, maar dat is al meer dan eerst.”

Daar sluiten de mannen van Strijkplankpoëzie zich bij aan. “Mannen zijn bijna allergisch voor de vraag: ‘hoe gaat het met je?’. Daarom moet je samen gaan autorijden of afwassen, dat maakt het voor mannen een stukje makkelijker om te praten omdat ze de ander dan niet hoeven aankijken.”

De experts weten ook dat praten met vrouwen laagdrempeliger voelt dan een gesprek met mannen. “Dus aan alle vrouwelijke studenten hier: probeer het gesprek te starten. En aan de vijf mannen in de zaal, het komt goed, jullie zijn omringd door vrouwen.” [Noëlle van den Berg]

School of Life is een Fontys-breed project dat langzaam maar zeker bij steeds meer opleidingen geïntroduceerd moet worden. Deze week is het project officieel van start gegaan met een aantal kleine initiatieven. Er worden work-outs georganiseerd en op wc’s zijn bakken geplaatst waarin gratis menstruatieartikelen worden aangeboden. Ook worden er prullenbakken neergezet waar flesjes of blikjes met statiegeld in gedeponeerd kunnen worden. Met het geld dat daarmee wordt opgehaald, kunnen vervolgens weer nieuwe menstruatieproducten worden aangekocht.

Maar dat is slechts het begin, want School of Life gaat veel verder dan dat. Het is de bedoeling dat studenten praktische levensvaardigheden leren die verdergaan dan schoolboeken en klaslokalen. Leer je emoties begrijpen, doorbreek slechte gewoonten en beschik over vaardigheden om je welzijn te garanderen, zowel fysiek als mentaal. Dat is wat School of Life met een driejarenplan hoopt te bereiken.

Driejarenplan
Remi Rooding, coördinator van het project, vertelt er meer over. “Er zijn heel veel verschillende life skills, maar die zijn lang niet allemaal opgenomen in de curricula. Wij gaan op zoek naar levensvaardigheden die nog niet in curricula zitten, maar die wel heel waardevol zouden zijn voor studenten.” Het doel is om die life skills bij zoveel mogelijk opleidingen in de curricula te verwerken. “Binnen drie jaar tijd zou er een leerlijn ontwikkeld moeten worden die over elke studie gelegd kan worden en waar een manier uit zou kunnen ontstaan waarmee er meer life skills ingebed worden in de curricula. Dat is de grote opdracht.”

Momenteel is Rooding met de eerste opleidingen in gesprek. Sportkunde heeft al interesse, net als een aantal business-studies. Hopelijk volgen er binnenkort meer. “Tot die tijd blijven we bezig met het promoten van School of Life en zetten we kleine initiatieven op. Een collega is bijvoorbeeld bezig met het plaatsen van ademhalingsbordjes, waarmee we op een leuke manier het thema mental and physical well being onder de aandacht willen brengen. Volgende week organiseer ik - ik ben van origine gymdocent - een aantal work-outsessies voor studenten en medewerkers.”

Onderzoek
Ook is Rooding bezig met het betrekken van onderzoek bij het project. Deze week zat hij samen met medewerkers van het nieuwe lectoraat Leren Floreren. “Zij gaan ook meedenken. Er zitten veel connecties tussen het thema ‘floreren’ en de verschillende life skills waar wij mee aan de slag willen gaan. We hopen elkaar op dat vlak aan te kunnen vullen.” [Karen Luiken]

“We zien regelmatig dat studenten zich niet goed verdiept hebben in een opleiding of zich juist blind gestaard hebben, bijvoorbeeld omdat ze dachten altijd al te weten wat ze later wilden worden. Los van hoe de student zich georiënteerd heeft, klopt de verwachting van de switchende student niet met de realiteit”, aldus Rooijakkers.

Bij een aantal opleidingen is het mogelijk om voor 1 oktober te switchen. “De kortste route is als de student zelf contact opneemt met de ‘nieuwe’ opleiding om naar de mogelijkheden te informeren”, legt Rooijakkers uit. “Als je nog niet weet naar welke opleiding je wilt overstappen, dan kan je worden doorverwezen naar een studiekeuzeadviseur.”

Omdat onderzoeken wat je wilt tijd kost, is het in veel gevallen niet haalbaar om nog te switchen als je niet weet naar welke opleiding je wilt switchen. “Wij raden studenten aan om alleen over te stappen als ze zeker zijn van hun nieuwe keuze. Als je twijfelt, kun je vaak beter een tussenjaar nemen. Dan heb je meer tijd om na te denken over de juiste studiekeuze en is de kans groter dat deze bij je past.”

Rooijakkers adviseert studenten om het tussenjaar niet alleen te gebruiken om zich te verdiepen in opleidingen, maar ook om nieuwe dingen te proberen zodat ze nieuwe kanten van zichzelf leren kennen.

Verkeerd beeld
Koen Magnée (18) is wél zeker van de keuze van zijn overstap. Hij was begonnen aan de opleiding Ruimtelijke Ontwikkeling aan Avans Hogeschool in Tilburg, maar na twee weken wist hij al: dit is het niet. “Het beeld dat ik van de opleiding had gekregen, klopte niet met de werkelijkheid”, zegt hij. “Ik dacht dat het veel meer zou raken aan aardrijkskunde, maar de inhoud is veel technischer van aard.”

De eerstejaarsstudent had al besloten een tussenjaar te nemen, omdat hij ervan uitging dat hij niet meer zou kunnen switchen. Tot hij op de website van de Lerarenopleiding Tilburg (FLOT) las dat overstappen wel kon. “Eerst heb ik online van alles over de opleiding tot leraar aardrijkskunde gelezen. Toen ik overtuigd was, heb ik contact opgenomen met de opleiding.”

Na twee gesprekken was Koen overtuigd. “Dit keer heb ik een veel beter beeld gekregen van wat ik kan verwachten.” Een dag later mocht hij al beginnen. Bang dat hij iets heeft gemist, is hij niet. “Het gaat maar om twee weken. Ik had ook ziek kunnen zijn. En ik maak makkelijk vrienden, dus ook dat komt wel goed."

Toch geeft hij ook toe dat het wel een beetje een gedoe is om over te stappen. “Maar een jaar wachten had ik erger gevonden.” Hij staat dit keer helemaal achter zijn keuze. “Ik vind aardrijkskunde een heel mooi vak en ik vind het leuk om met kinderen om te gaan. Mijn moeder is leerkracht in het basisonderwijs, dus ik weet min of meer wel wat ik kan verwachten.’ [Marieke Verbiesen] 

In de strijd tegen eenzaamheid en stress onder studenten is het volgens Kences, de brancheorganisatie van sociale studentenhuisvesters, niet goed dat het aandeel kamerbewoners de afgelopen acht jaar afnam van 58 maar 52 procent, terwijl het aandeel studenten met een zelfstandige studio steeg van 12 naar 23 procent.

Goede band
Studenten op kamers zijn namelijk aanmerkelijk gelukkiger, stelt Kences op basis van een nadere analyse van de laatst verschenen Landelijke Monitor Studentenhuisvesting. Daarin gaf 75 procent van de ondervraagde kamerbewoners aan dat ze een goede band hadden met hun huisgenoten. 

Van de studenten in een studio – zonder huisgenoten dus – zei maar 42 procent dat over zijn buren. De kans is groter dat ze in een sociaal isolement komen, benadrukte Kences-directeur Jolan de Bie afgelopen najaar al.

Lucratiever
Toch worden er steeds meer studio’s gebouwd omdat die veel lucratiever zijn voor verhuurders. Die kunnen dankzij de huurtoeslag voor de bewoners een aanzienlijk hogere huur vragen. Door ook studenten op kamers recht te geven op financiële compensatie, zouden de woonlasten van onzelfstandige woonruimten meer in balans komen met die van studio’s en wordt het ook weer aantrekkelijk om kamers te bouwen.

Kences waarschuwt ook voor terugloop van het aantal onzelfstandige kamers dat commercieel verhuurd wordt. Vorig jaar waren die samen nog goed voor 53 procent van het aanbod. [HOP]

Meer dan de helft van de studenten die twee jaar geleden deelnamen aan de eerste Monitor Mentale gezondheid en Middelengebruik Studenten hoger onderwijs ervoer destijds prestatiedruk. 85% van de studenten gaf aan in het jaar ervoor alcohol te hebben gedronken en bijna 35% gebruikte cannabis.

Het kabinet reageerde geschrokken op de uitkomsten, net als de landelijke Studenten Vakbond en tal van universiteiten en hogescholen. Fontys nam niet deel aan het onderzoek, omdat ze vond dat haar studenten al werden overvraagd. “Fontys doet wat het kan om het welbevinden van studenten te bevorderen”, zei bestuursvoorzitter Joep Houterman indertijd tegen Bron.

Dit keer doet Fontys wel mee aan het onderzoek. “We vinden studentenwelzijn heel belangrijk”, aldus Linda Oosterwijk, onderzoeker bij de dienst Studentenvoorzieningen en Fontys Institutional Research. “We zijn benieuwd hoe de situatie onder onze studenten is en of we de juiste dingen doen.”

Elke twee jaar
Met het onderzoek willen het RIVM, het Trimbos-instituut en GGD GHOR Nederland inzichtelijk maken hoe het gesteld is met de mentale gezondheid en het middelengebruik van studenten van hogescholen en universiteiten in Nederland. Ook geeft het onderzoek inzicht in welke factoren hier invloed op hebben.

Door het onderzoek elke twee jaar uit te voeren, is er zicht op de actuele situatie en mogelijke veranderingen in de mentale gezondheid en het middelengebruik van studenten door de tijd heen. Met deze kennis kunnen gerichte acties worden ondernomen om het welzijn van studenten te vergroten, zowel op landelijk en regionaal niveau, als binnen onderwijsinstellingen zelf.

Het eerste onderzoek vond plaats in de derde coronagolf, waarin een avondklok gold en de horeca was gesloten. “Corona heeft heel veel gedaan met het welzijn van jongeren”, zegt Oosterwijk. “Die gevolgen voelen we nu nog.”

Afstandsonderwijs
Denk aan (gedeeltelijk) afstandsonderwijs, waarbij niet alleen fysiek maar ook online wordt lesgegeven. Oosterwijk: “Het sociale contact is enorm belangrijk voor een student om succesvol te zijn en je op je plek te voelen. Dat was in coronatijd een enorme uitdaging en dat is het nog steeds.”

“Dat zien we terug in onze eigen Startthermometer, het reflectie- en welzijnsinstrument dat we jaarlijks afnemen bij onze eerstejaarsstudenten. Bij studenten die meer afstandsonderwijs hebben, zien we dat de binding tussen studenten onderling en tussen studenten en docenten lager is.”

De resultaten van de eerste meting waren voor de overheid aanleiding voor extra inzet op studentenwelzijn. Er was ook kritiek. Relatief weinig studenten hadden de vragenlijst ingevuld. Deskundigen waarschuwden dat dit kan leiden tot een forse vertekening van de resultaten.

Risico
Fontys-onderzoeker Oosterwijk is zich bewust van dit risico. “Bij een lage respons is er kans dat een selectieve groep studenten hun mening geeft. Je kunt je dan afvragen hoe representatief die groep is voor de populatie studenten die we binnen Fontys hebben. Desalniettemin denk ik dat je ook bij een lage respons de resultaten serieus moet nemen.”

Fontys ontvangt naar verwachting eind 2023 een terugkoppeling van de onderzoeksresultaten. [Marieke Verbiesen]

Vorig jaar lag het gemiddelde aantal zelfdodingen onder mensen tot dertig jaar net boven de twintig per maand. Maar die cijfers lopen op, meldt NU.nl na een gesprek met 113 Zelfmoordpreventie over cijfers van de Commissie Actuele Nederlandse Suïcideregistratie. In februari dit jaar kwam het getal uit op meer dan dertig.  

“Dit zijn niet de cijfers die je wil zien”, zegt Evelien de Gooijer, sinds enkele jaren werkzaam als studentenpsycholoog bij Fontys. “Elke suïcide is er een te veel. En dan betreft het ook nog eens zulke jonge mensen. Het staat als een paal boven water dat dit vreselijke cijfers zijn.” 

Psychische klachten
De Gooijer helpt dagelijks studenten met psychische klachten. Als ze angstklachten hebben, kampen met depressieve gedachtes of andere psychische problemen hebben, komen ze bij haar of een van haar collega-studentenpsychologen terecht. Jaarlijks wordt er met zo’n 1.200 studenten gesproken. Een aantal dat niet is toe- of afgenomen ten opzichte van voorgaande jaren.  

Bij de studentendecanen en studiekeuzeadviseurs is wel een lichte stijging te zien in het aantal studenten dat bij hen aanklopt. Pieternel Brughuis: “Ik kan het niet met keiharde cijfers staven, maar ik heb wel het gevoel dat we meer studenten spreken met depressieve gevoelens of burn-out klachten. Daar moet ik dan wel de kanttekening bij maken dat wij ook studenten spreken met andere problematiek. Studenten met meer langdurige klachten verwijzen wij door naar onze studentpsychologen of soms direct naar de huisarts.” 

Gissen
Waar de toename in het aantal zelfdodingen vandaan komt? Dat blijft giswerk volgens De Gooijer. “Maar ik denk wel dat voor elk mens verbinding nodig is, en dat we dat soms te weinig ervaren. Dat is het grote overkoepelende thema: het maken van een echte connectie met de ander. Momenteel spelen er maatschappelijk gezien verschillende dingen die daar mogelijk een belemmerende invloed op hebben (gehad), zoals corona of de steeds grotere rol die social media inneemt.”

Eén directe oorzaak is er volgens haar niet. Het hebben van depressieve gedachtes is vaak het gevolg van een samenspel van verschillende factoren. Ze voegt daaraan toe dat het zoeken van hulp bij wat voor probleem dan ook belangrijk is, ook al erkent zij dat mensen daar soms veel geduld voor moeten hebben. “De wachtlijsten zijn een doorn in ieders oog. Het is vreselijk dat mensen zo lang moeten wachten op passende zorg. Wij hebben helaas ook vaak een wachttijd, die direct te maken heeft met de wachttijd in de reguliere zorg. Wel hebben we sinds kort ook gratis zelfhulp modules om studenten op weg te helpen.”

Die modules zijn een gevolg van een actieplan dat vijf jaar geleden in het leven is geroepen voor de aanpak van depressiviteit bij studenten. “Er wordt bij Fontys ontzettend veel gedaan aan studentenwelzijn”, zegt Brughuis. “De docent of studentcoach heeft hierbij een signalerende functie en het is belangrijk dat de student met een open mind wordt benaderd. Deze signaleringsfunctie is ten opzichte van vijf tot tien jaar geleden verbeterd, en bovendien wordt er tegenwoordig meer doorverwezen naar het team studentenbegeleiding.” [Karen Luiken] 

“Om maar meteen met de deur in huis te vallen, ik ben niet zoals een fysiotherapeut”, steekt Lambers enthousiast af. “Ik geef studenten geen oefeningen mee, maar maak ze juist bewust van de manier waarop ze ademhalen en laat ze ervaren hoe je door anders te ademen dingen kan veranderen in je hoofd en lijf.”

Als ademcoach is het voor Lambers ontzettend belangrijk dat studenten zich bewust worden van hun ademhaling en ervaren wat dit met hen kan doen. “Het heeft alles te maken met tot rust komen, je gedachten temmen, stress loslaten en vastgezette spanningen de ruimte geven.”

Stressstand
Dat kan simpelweg al verholpen worden door langzamer te ademen. “We geven onszelf met onze adem niet vaak het juiste signaal. Omdat we te veel ademteugen per minuut hebben, denkt ons lijf dat we in de stressstand staan. Maar als je je frequentie verlaagt, zeg je tegen jezelf dat je mag ontspannen. En die ontspanning hebben ook studenten hard nodig.”

Daar weet de ademoach alles van. In 2017 kreeg ze een burn-out, waardoor ze zeker een jaar thuiszat. “Ik was altijd een hoofd met twee beentjes dat altijd maar van hot naar her ging, maar sinds ik me bezighoudt met ademwerk heb ik ook een lijf gekregen dat me heel veel vertelt.”

Minister van Vitaliteit
Lambers grootste droom is om een soort Minister van Vitaliteit te worden binnen Fontys. “Ik heb de droom om op de campussen met alle studenten te mediteren, als een soort Guinness Book of World Records-poging. We mogen hier namelijk veel meer bij stilstaan, want een goede ademhaling is nu eenmaal goed voor de mens.”

Tekst gaat verder onder de foto.

Lambers ziet dat veel studenten binnen Fontys in een ‘stressstand’ staan. “Dat merk ik al door naar ze te kijken wanneer er een beoordelings- of inleverperiode aankomt. Hun manier van zitten verklapt veel.  Maar er zijn er ook veel studenten die vragen aan me stellen, zich niet lekker voelen. Ook hen help ik graag.”

Rustig worden
Dat helpen doet de docent/coach middels verschillende sessies en workshops. “Het begint bij het bewust worden van je ademhaling. Ik laat studenten bijvoorbeeld een minuut lang hun ademhaling tellen. Na een korte meditatie moeten ze daarna nog zo’n minuut het aantal ademhalingen bijhouden. Al snel merken ze dan dat wanneer je je ademhaling vertraagt, je daadwerkelijk rustiger wordt.”

Een kwestie van doen en ervaren dus. Dat is ook de tip die Lambers mee wil geven aan anderen die ervaren dat zij hoog in hun ademhaling zitten. “Heel vaak zeggen mensen ‘doe maar even rustig, haal maar een paar keer diep adem’. Een hele goede opmerking, want door dieper adem te halen gaat je frequentie naar beneden. Maar eigenlijk moeten mensen zeggen ‘adem maar lang uit’, want daardoor ontspant je lijf.”

Goed het leven in
Lambers drukt alle studenten op het hart dat als zij ergens last van hebben, ze altijd contact met haar op mogen nemen. “Dat geldt ook voor studenten van andere opleidingen, want vanuit Fontys zorgen wij ervoor dat studenten goed het leven ingaan. Mentale en vitale gezondheid zijn daar ook onderdeel van, en ik maak me daar graag hard voor.” [Noëlle van den Berg]

De meeste studenten redden zich nog wel. Hun ouders springen extra bij of ze gaan meer werken. Ook bezuinigen loont. Zo duiken studenten minder regelmatig de kroeg in, zetten ze de verwarming een paar graden lager, douchen ze minder vaak en bekijken ze hun boodschappenmandje kritisch voor het afrekenen. Toch zijn er ook studenten die financiële stress ervaren of problemen ondervinden door de inflatie. Een aantal ligt er zelfs wakker van. Dat kan hun studieprestaties negatief beïnvloeden.

Bij Fontys kunnen studenten op verschillende plekken aankloppen voor hulp. Eerste aanspreekpunt is de studentcoach. Ook zijn er op elk instituut sinds vorig jaar welzijnsambassadeurs. Soms is een luisterend oor al genoeg. In andere gevallen kunnen studenten de hulp inroepen van studentendecanen en studentenpsychologen. Wie hen het beste kan helpen, is afhankelijk van de hulpvraag. Bij wie een student aanklopt, maakt niet uit. Hij wordt altijd naar de juiste persoon verwezen.

Mentale problemen
“Als studenten financiële problemen hebben of hierdoor stress ervaren, is het belangrijk dat ze erover kunnen praten en weer perspectief gaan zien”, zegt studentendecaan Ton Rutten. “Als ze bij ons komen, gaan we samen kijken wat er aan de hand is, wat ze zelf al hebben gedaan en welke stappen ze nog kunnen zetten.” 

Rutten benadrukt dat studenten geen kant-en-klare oplossingen krijgen aangereikt. “We proberen studenten in hun kracht te zetten door te kijken wat voor hen werkt.”

De studentendecaan kan niet zeggen of er nu al meer studenten langskomen met financiële problemen of zorgen door de inflatie. “Ik verwacht wel dat ze gaan komen. De inflatie speelt al een tijdje, maar nu beginnen studenten de gevolgen ervan pas echt te merken.” 

Wel weet Rutten uit ervaring dat financiële stress voor mentale problemen kan zorgen. “Als studenten financieel moeilijk kunnen rondkomen, kan dat invloed hebben op hun mentale gezondheid, en dat kan weer invloed hebben op hun studieprestaties.” [Tekst loopt door onder foto]

Steun van ouders
Het grootste deel van de studenten heeft ouders die hen financieel extra kunnen ondersteunen, weet de studentendecaan. Maar er is ook een groep van wie de ouders het zelf moeilijk hebben. “Wat je dan ziet, is dat deze studenten meer moeten gaan werken. Ook dat kan ten koste gaan van hun studieprestaties. Bovendien betekent dit dat ze langer geld zullen moeten lenen en gedurende langere tijd collegegeld moeten betalen. Het heeft allemaal invloed op elkaar.”

Ook verwacht Rutten dat de inflatie grote impact heeft op het besteedbare inkomen van internationale studenten. “Zij betalen het instellingscollegegeld van een paar duizend euro per jaar. Veel van hen kunnen dat vaak al lastig opbrengen. Door de hoge prijzen kunnen ze moeite krijgen om rond te komen. Dit hebben we nog niet in beeld, maar het is wel iets waar we rekening mee houden.”

Meer lenen
Buiten Fontys kunnen studenten met geldproblemen terecht bij de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO). De dienst die de studiefinanciering uitkeert. DUO kan bekijken of het mogelijk is dat studenten tijdelijk meer gaan lenen, zodat ze beter kunnen rondkomen.

Uit recente cijfers van het CBS blijkt dat er meer studenten zijn gaan lenen. In zeven jaar is de studieschuld verdubbeld. Dat komt in de eerste plaats omdat in 2015 het leenstelsel is ingevoerd. “De gestegen kosten zullen ongetwijfeld invloed hebben op het leengedrag van studenten, maar dat zien we pas over een paar jaar terug in de cijfers”,  aldus Tea Jonkman, woordvoerder van DUO.

De dienst denkt ook mee met mensen die hun studieschuld tijdelijk niet kunnen aflossen. “Daarvoor kunnen ze gebruikmaken van een aflossingsvrije periode", vertelt Jonkman. “Aan de hand van het inkomen wordt bekeken of het maandbedrag kan worden aangepast.”

Koopkrachtmaatregelen
Vandaag, tijdens Prinsjesdag, wordt duidelijk in hoeverre de overheid studenten tegemoetkomt. Uit uitgelekte stukken blijkt dat er volgend jaar vele miljarden worden uitgegeven om de koopkracht van Nederlanders op peil te houden. Naar verluidt gaat het om een ongekend groot pakket van zo'n 17 miljard euro. Ook studenten zouden een extra bedrag tegemoet kunnen zien als koopkrachtcompensatie.

Daarnaast komt er per september 2023 weer een basisbeurs en krijgen studenten die onder het leenstelsel vielen een kleine tegemoetkoming van 359 euro per jaar, als ze eenmaal hun diploma hebben behaald. Bovendien krijgen uitwonende studenten volgend collegejaar mogelijk een toeslag van 165 euro bovenop de basisbeurs. 

Daartegenover staat dat het collegegeld volgend jaar met 105 euro stijgt. Wel kunnen studenten mogelijk profiteren van een verhoging van de huur- en zorgtoeslag. Ook wordt het minimumloon met tien procent verhoogd en neemt het kabinet maatregelen om de energierekening omlaag te brengen. 

Volgens studentendecaan Ton Rutten kunnen deze overheidsmaatregelen enigszins voor rust gaan zorgen bij studenten. Maar of ze voldoende zijn en op tijd komen om hen van hun financiële zorgen af te helpen, durft hij niet met zekerheid te zeggen. [Marieke Verbiesen]

Fontys Helpt is de plek waar studenten terechtkunnen met ondersteuningsvragen en waar ze praktische informatie kunnen vinden.

Let’s connect. Dat is het thema van de Vitaliteitsweek, die voor het eerst in drie jaar weer op locatie plaatsvindt in plaats van online. Vooral in Tilburg en Eindhoven staat het volgende week bol van de activiteiten. Je kunt het zo gek niet bedenken of je kunt eraan meedoen.

Start je dag bijvoorbeeld met mindful yoga of maak je ontbijtsmoothie al fietsend klaar. Als je niet vrolijk wordt van het knuffelen van een alpaca, kun je altijd nog je eigen cartoon laten maken. Alle activiteiten zijn gratis en vaak kun je er zonder inschrijving aan deelnemen. De meeste activiteiten zijn georganiseerd door studenten en medewerkers.

In verbinding
“Deze editie van de vitaliteitsweek is bedoeld om weer in verbinding te komen, met jezelf en met je collega’s of medestudenten", aldus Anabel van Nunen van Fontys Vitaal en betrokken bij de organisatie van de Vitaliteitsweek. 

Volgens Van Nunen is er goed nagedacht over het thema. ‘In de coronaperiode zijn we elkaar een beetje uit het oog verloren. En ook nu we weer naar school en het werk mogen, doen we onze dingen nog geregeld vanuit huis.”

Enerzijds zorgen de activiteiten voor contact en gedeelde ervaringen. Anderzijds reikt het programma ideeën aan om gezonder te leven. Ook dat is nodig, vindt Van Nunen. “Vitaliteit is de basis van welzijn. Gaat het fysiek en mentaal goed met je, dan ervaar je meer plezier en haal je meer uit je werk of studie.”

Frisse moed
Agnes Otten van Fontys Innovatie en Advies is enthousiast over het programma en is van plan aan meerdere activiteiten deel te nemen. “Eindelijk kunnen we elkaar weer echt ontmoeten”, verzucht Otten. Ze heeft het contact met collega’s en studenten tijdens de coronaperiode gemist. “Op locatie beleef ik de dingen en mensen anders dan thuis, intenser.” Ze heeft haar agenda deels geblokt volgende week.

Ook Riny Bovy-Ortmans ziet dat medewerkers en studenten weer met frisse moed aan een nieuw studiejaar zijn begonnen. Maar er moet niet te veel tegenzitten, anders zakt de motivatie snel in, merkt de docent aan Fontys Sporthogeschool en inhoudelijk projectleider van het Welzijnslab. De NS-personeelsstakingen zijn zo’n voorbeeld. “Door de coronaperiode kunnen veel mensen tegenslagen minder goed opvangen. De Vitaliteitsweek biedt een gevarieerd programma om het werk en de studie even los te laten en de verbinding op te zoeken.”

Aftrap
Welzijn is binnen Fontys een belangrijk aandachtspunt. Na de Vitaliteitsweek gaan de activiteiten dan ook door, het hele studiejaar. Elk instituut vult die op zijn eigen manier in. “Dit is pas de aftrap van een jaar waarin vitaliteit hoog op de agenda staat en verbinding centraal staat”, aldus Van Nunen. “We willen dat vitaliteit een vaste waarde wordt binnen de hogeschool, uiteindelijk over de instituten heen. Dan kunnen we vraag en aanbod ook beter op elkaar gaan afstemmen.” [Marieke Verbiesen]

In december 2021 is het Fontys Welzijnslab van start gegaan. Zeven medewerkers en twee studenten werken in dit lab samen met welzijnscoaches van verschillende instituten aan een Fontysbrede, integrale aanpak voor studentenwelzijn.

Kennisdeling
Het Welzijnslab, gefinancierd vanuit de NPO-gelden, is inmiddels een half jaar onderweg en de eerste resultaten zijn langzaamaan zichtbaar. Zo is er bijvoorbeeld een online platform opgezet om kennisdeling tussen de instituten te stimuleren.

“Er gebeuren bij verschillende instituten al hele mooie dingen op het gebied van studentenwelzijn, maar dat is niet altijd bij iedereen bekend”, stelt Riny Bovy-Ortmans, inhoudelijk projectleider van het Welzijnslab. “We kunnen nog veel meer gebruik maken van elkaars kennis en expertise. Met het online platform willen we die kennisdeling extra aanjagen.”

Volgens Bovy-Ortmans heeft elk instituut eigen specialismen die kunnen bijdragen aan een instituut-overstijgende aanpak van studentenwelzijn. “Bij Pedagogiek wordt sterk ingezoomd op de pedagogische kant van welzijn, de Sporthogeschool focust op het belang van een leven lang bewegen en de Paramedische Hogeschool kijkt meer naar de preventieve en curatieve kant van welzijn. Al die kennis proberen we vanuit het Welzijnslab te bundelen en toegankelijk te maken voor de hele organisatie.”

Verbindingen leggen
Bianca Peersman is als consultant studiesucces vanuit de dienst O&O aangehaakt bij het Welzijnslab. Ook zij benadrukt het belang van verbindingen tussen instituten en welzijnscoaches. “Ons project heeft een looptijd van twee jaar, daarna zullen de instituten zelf verder aan de slag moeten met dit belangrijke thema. Vandaar dat we voor die tijd zoveel mogelijk verbindingen willen leggen. Zo leggen we de basis voor een Fontysbrede aanpak rondom studentenwelzijn.”

Het begint volgens Peersman allemaal met awerness. “We moeten ons bewust zijn van het belang van studentenwelzijn. Niet alleen de coaches en de studentenpsychologen, maar ook de docenten. Dat bewustzijn moeten we echt borgen in de organisatie.”

Om dit handen en voeten te geven begon het Welzijnslab diverse initiatieven. Zo worden er trainingen en E-health modules ontwikkeld, wordt er gewerkt aan een welzijnswijzer voor medewerkers en wordt er voorlichting gegeven op thema’s als stressreductie, veerkracht en vitaliteit.

Lerend netwerk
Via het online platform worden best practices gedeeld en trainingen uitgewisseld. Peersman: “Iedereen kan op het platform zelf initiatieven aandragen en workshops en masterclasses aankondigen. Zo ontstaat een lerend netwerk waarin ervaringen en kennis worden samengebracht.”

Die kennisdeling wordt volgens Bovy-Ortmans als zeer waardevol ervaren. “De welzijnscoaches kunnen vervolgens de studieloopbaanbegeleiders en studiecoaches binnen hun instituten weer ondersteunen en begeleiden. Zo verspreiden we de kennis over studentenwelzijn door de hele organisatie.” [Ivo van der Hoeven]

Het online platform Studentenwelzijn is een besloten platform via MS-Teams. Medewerkers die toegang tot dit platform willen, kunnen een mailtje sturen naar: welzijnslab@fontys.nl

De studenten konden rond 10.00 uur zonder problemen naar binnen wandelen. “We hebben nu toestemming van de beveiliging om te beginnen en we gaan langzaam onze aanwezigheid hier opbouwen”, zegt Yasmin Ait Abderrahman, vicevoorzitter FNV Young & United.

De Landelijke Studentenvakbond en FNV Young & United trekken samen op. Ze willen aandacht vragen voor de “karige basisbeurs” en de “ontoereikende compensatie” voor de leenstelselgeneratie. 

“Studenten pikken het niet langer”, zegt LSVb-voorzitter Ama Boahene. “Dankzij jarenlang actievoeren wordt het leenstelsel afgeschaft, maar waar dit kabinet nu mee komt is nauwelijks een verbetering te noemen.” 

Schuldenfabriek
De studenten zijn niet van plan om alleen maar te zitten op de campus. Het Roeterseiland is omgedoopt tot ‘de schuldenfabriek’ en er komen “inspirerende sprekers” langs om colleges te geven over schulden. Het is nog niet bekend hoelang het protest gaat duren.

De sit-in is de “opwarmer” voor de demonstratie van komende zaterdag. Dan trekken naar verwachting zo’n duizend studenten naar De Dam in Amsterdam om tegen de kabinetsplannen te protesteren. De actievoerders op Roeterseiland roepen onderwijsminister Dijkgraaf op om zaterdag met studenten in gesprek te gaan.  [HOP]

Om het onderwijs tijdens de pandemie zo goed en zo kwaad als dat kon door te laten gaan, kregen onderwijsinstellingen de ruimte om af te wijken van wetten en regels. Die ruimte voor de instellingen werd vastgelegd in ‘servicedocumenten’. Onderzoeksbureau Berenschot nam in opdracht van OCW onder de loep welke nieuwe lessen daaruit getrokken kunnen worden.

Online les
Uit het onderzoek komt naar voren dat de hogescholen en universiteiten het online onderwijs na de pandemie niet helemaal in de ban willen doen. Het digitale onderwijs is sinds het einde van de coronamaatregelen ‘grotendeels afgeschaald’, maar zal niet helemaal verdwijnen.

Er bestaan wel grote verschillen in de mate waarin de instellingen er gebruik van willen maken, zien de onderzoekers, want tijdens de coronapandemie is ook duidelijk geworden ‘hoe belangrijk de sociale component in het onderwijs is’.

Toegankelijkheid
Maar voor sommige studenten werd het onderwijs juist toegankelijker. Studenten met een beperking of chronische ziekte kregen door de pandemie meer mogelijkheden om hun lessen op afstand te volgen. 

Op de studievoortgang van de studenten heeft het afstandsonderwijs volgens de meeste instellingen geen effect gehad. “Over het algemeen zijn er niet minder studiepunten behaald door studenten, al zijn de langere-termijneffecten nog niet zichtbaar”, schrijven de onderzoekers.

Minder plezier
Het is opvallend dat de studieresultaten vooralsnog niet lijden onder de pandemie, want het onderwijs op afstand kwam niet overal even soepel op gang. De onderwijskwaliteit was volgens de instellingen in het begin 'nog niet direct op orde'. Docenten liepen vooral tegen technische problemen aan. Een deel van de docenten hield ‘vaker vast aan traditionele lesvormen en haalde zelf ook minder plezier uit digitale lessen’. Anderen grepen juist de kans om hun digitale vaardigheden op te vijzelen.

De onderzoekers kregen te horen dat studenten ‘over het algemeen minder mee leken te krijgen van de lesstof’. Er was minder interactie en de docenten hadden niet altijd in de gaten of studenten de les nog konden volgen, zeker als hun camera’s uitstonden. Ook nam de werkdruk voor docenten toe doordat ze steeds moesten schakelen tussen online en offline onderwijs.

Creatieve oplossingen
De pandemie gaf wel aanleiding om opnieuw over het onderwijs te praten. Het ging daarbij minder over ‘vaste normen en uren’ en meer over de competenties en vaardigheden van studenten. Tegelijkertijd zagen ‘instellingen en experts’ ook dat sommige opleidingen moeite hadden om uit oude patronen te breken en om de ‘geboden ruimte direct te benutten’.

Onderwijsminister Dijkgraaf hoopt dat de instellingen net zo creatief blijven denken als in de crisis, schrijft hij in een reactie op het onderzoek. Hij daagt ze uit om de ‘al bestaande ruimte in de wet- en regelgeving maximaal te benutten’ en moedigt ze aan om hun kennis daarover met elkaar te delen. [HOP]

Hij omschrijft zichzelf als een duizendpoot en een echte chaoot. Als hij iets interessant vindt, stort hij zich er bovenop. Vandaar dat Thom naast zijn studie aan Fontys Hogeschool Toegepaste Natuurwetenschappen lid is van de studentenfractie van de cmr, werkt voor Fontys Pulsed en bestuurslid is van de landelijke studentenbeweging Frisse Gedachtes.

Dat hij Fontys vertegenwoordigt in de finale van de verkiezing Hbo Held 2022 vindt hij maar wat mooi. “Een opsteker voor het werk dat ik doe. Kennelijk ziet de Vereniging Hogescholen het belang van studentenwelzijn ook in, dat is een mooie erkenning voor ons werk bij Frisse Gedachtes.”

Pr-functionaris
Als pr-functionaris van Frisse Gedachtes bouwt de student Technische Natuurkunde verder aan de naamsbekendheid van deze relatief jonge club die zich inzet voor het welzijn van studenten. Een onderwerp waar best wat meer aandacht voor mag komen volgens Thom.

Hij maakte zelf mee wat mentale problemen met je kunnen doen. Hij kreeg last van paniekaanvallen en zat lange tijd niet lekker in zijn vel. “Pas toen ik contact zocht met een psycholoog en er met mensen in mijn omgeving over sprak, kon ik hiermee aan de slag.”

Zoek hulp als je last hebt van mentale problemen, wil hij maar zeggen. “Veel mensen vinden het moeilijk om over hun mentale problemen te praten, maar daarmee zitten ze zichzelf in de weg. Het is juist belangrijk dat je er wel over praat en dat je een oplossing zoekt.”

Studiedruk en stress
Ook bij de centrale medezeggenschapsraad van Fontys vroeg Thom het afgelopen jaar veelvuldig aandacht voor studentenwelzijn. “Studenten hebben een zware tijd gehad de laatste jaren, en niet alleen door corona. Ook studiedruk en stress lijken steeds vaker hun tol te eisen. Het is goed dat Fontys daar nu meer oog voor heeft.”

Door al zijn werkzaamheden buiten zijn studie om heeft de student Technische Natuurkunde overigens wel wat studievertraging opgelopen. “Ik heb mijn afstuderen uitgesteld en hoop nu in januari 2023 klaar te zijn. Daarna neem ik een half jaar vrij om te reizen. Want tijd voor jezelf is ook belangrijk.”

Belangrijk werk
Zijn werkzaamheden bij Frisse Gedachtes stoppen binnenkort in ieder geval, want hij draagt het stokje na een jaar over. "We zoeken nog kandidaten, dus als studenten dit lezen en geïnteresseerd zijn: meld je aan! We doen belangrijk werk. En ik weet uit ervaring: andere mensen helpen is niet alleen waardevol voor diegene die je helpt, maar ook voor jezelf.” [Ivo van der Hoeven]

Geïnteresseerden kunnen mailen naar fgeindhoven@gmail.com.

Vanaf september 2023 betalen studenten 2.421 euro collegegeld per jaar. Tenminste, als het kabinet het nieuwe tarief op dezelfde manier vaststelt als in eerdere jaren: op basis van de inflatie.

Gezien de snelle prijsstijgingen voorspelde het HOP eind maart dat het tarief flink zou stijgen. Maar het kabinet gebruikt altijd de maand april als ijkpunt en toen was de inflatie nóg hoger: 9,6 procent.

Bevriezen
Begin april vroeg oppositiepartij Volt aan minister Robbert Dijkgraaf (OCW) om het collegegeld te bevriezen, maar dat wilde de minister niet. Er zou geen ‘dekking’ voor zijn, was zijn verklaring.

Volt diende samen met BoerBurgerBeweging een motie in, maar regeringspartijen VVD, D66, CDA en ChristenUnie stemden tegen, samen met de SGP. Alle andere partijen waren voor, maar zij hebben geen meerderheid. Ontwikkeling van collegegeld door de jaren heen.

In september 2023 keert toevallig ook de basisbeurs terug. Daardoor krijgen studenten meer geld, maar het hogere collegegeld neemt daar meteen een hap uit: de stijging van 212 euro staat ongeveer gelijk aan twee maanden basisbeurs voor thuiswonende studenten. 

Het kabinet kan de verhoging van het collegegeld in principe makkelijk tegenhouden. Daarvoor hoeft de wet niet aangepast te worden. Het tarief wordt bij ‘algemene maatregel van bestuur’ vastgesteld. [HOP]

Eind april opende de LSVb het Meldpunt Energiearmoede, waar studenten hun verhaal kwijt konden. Van de 150 studenten die zich tot nog toe meldden betalen de meesten tussen de 50 en 80 euro per maand meer voor hun energie, schat de LSVb.

 Een student van de Erasmus Universiteit bijvoorbeeld huurt een kamer voor 625 euro per maand en betaalt daarbovenop nu geen 125 maar 275 euro aan servicekosten. “Ik ben al op zoek naar een andere kamer omdat ik simpelweg niet genoeg geld overhoud voor studie boeken, kleding en eten.”

Een Fontys-student woont in een zelfstandig appartement, maar deelt zijn energierekening met de bewoners van andere appartementen in hetzelfde huis. “Zij krijgen de energiecompensatie van 800 euro voor huishoudens met een laag inkomen wel, maar ik niet, met als enige reden dat ik nog student ben.”

Ook geen bijstand
Een beroep op individuele bijzondere bijstand bij hun gemeente is de enige optie voor deze studenten, zegt LSVb-voorzitter Ama Boahene. “Alleen hebben gemeenten als Utrecht, Amsterdam en Den Haag – en het zijn er vast meer – al laten weten dat studenten die bijstand niet krijgen. Sommige willen wel, maar laten ons weten dat ze de middelen er niet voor hebben.”

 Minister Carola Schouten van Armoedebeleid schreef de Tweede Kamer twee weken geleden dat gemeenten altijd de mogelijkheid hebben om in schrijnende situaties individuele bijzondere bijstand toe te kennen aan studenten. Maar ze erkende ook dat deze vaak uitgezonderd zijn van het lokale minimabeleid. Aanstaande dinsdag neemt ze de verzamelde meldingen van de LSVb in ontvangst. [HOP]