Het is donderdagochtend 09.00 uur wanneer de bovenverdieping van gebouw P1 langzaam volloopt met aardrijkskundige professionals van over de hele wereld. Ze komen samen voor het EUROGEO-congres, dat deze dagen rond het thema ‘Geographies in Flux: Navigating a Shifting World Order’ draait.

Dat zegt de leken onder ons waarschijnlijk niets, maar de conferentie richt zich op de rol van geografie en onderwijs in een wereld die snel verandert door geopolitieke spanningen, maatschappelijke polarisatie, duurzaamheid en groeiende ongelijkheden. Of zoals de voorzitter van EUROGEO, de Europese non-profitorganisatie voor geografen en aardrijkskundedocenten, verwoordt: “Aardrijkskunde is het begrijpen van het menselijk leven in een tijd van veranderingen. Onze wereld verandert, net als onze maatschappij. En het is aan ons als community om aan een betere toekomst te werken voor de generaties na ons.”

Gevoelige thema’s 
Dat gebeurt hier dus aan de hand van aardrijkskunde. Hoofdorganisator en docent binnen de Lerarenopleiding Aardrijkskunde Uwe Krause legt uit: “Dit congres is een samenkomst van geografisch onderzoek, maatschappelijke vraagstukken en onderzoek naar aardrijkskundeonderwijs.”

De belangrijkste aanleiding om het congres dit jaar naar Tilburg te halen is het project Teaching Controversial Issues (TCI), waar Fontys, in samenwerking met EUROGEO en Tilburg University één van de kartrekkers van is. “Een project rondom gevoelige of polariserende maatschappelijke thema’s waar docenten in de klas mee te maken hebben.”

Ontwikkelingen bespreekbaar maken
TCI bouwt voort op de zogeheten European Values Studies, het langstlopende grootschalige waardenonderzoek van Europa. Daarin worden iedere negen jaar dezelfde vragen gesteld over opvattingen, normen en maatschappelijke thema’s in verschillende landen. “Daardoor kun je ontwikkelingen in waarden over langere tijd volgen”, licht Krause toe. Tekst gaat verder onder de foto's.

Die onderzoeksgegevens vormden de basis voor het project waarin Fontys onderzocht hoe zulke thema’s bruikbaar kunnen worden gemaakt voor het onderwijs. Iets wat tijdens het tweedaagse congres gedeeld wordt met alle internationale aanwezigen. Want hoe bespreek je ingewikkelde maatschappelijke onderwerpen zoals democratie, burgerschap en Europese waarden in de klas?

Veranderingen
Die vraag is volgens de hoofdorganisator actuele dan ooit. “Het doel is om leerlingen en studenten te leren omgaan met verschillende perspectieven en het gesprek met elkaar te blijven voeren, juist in tijden van polarisatie. Aardrijkskunde is dus veel meer dan alleen maar kaarten kunnen lezen.”

De veranderingen in het aardrijkskundig onderwijs herkent ook Fontys Educatie-directeur Martin de Wolf. “Er staan hier thema’s op het programma die zo’n tien jaar geleden ook al aan bod kwamen, maar de globale context waarin we ze nu moeten zien zorgen voor een fundamenteel verschil.”

De Wolf doelt daarbij op onzekerheden die er eerder niet waren, maar ook op de groeiende aandacht voor gevoelens en emoties. “Traditioneel gezien waren aardrijkskundigen vooral kritisch en rationeel, maar tegelijkertijd bestuderen we zaken die sterke emoties oproepen, waar ook ter wereld. En als we echt verandering willen maken, moeten mensen juist geraakt worden op een dieper niveau. Hopelijk brengen deze dagen niet alleen nieuwe inzichten, maar zijn er ook momenten die je in je hart voelt.”

Leren en inspireren
Tijdens het congres krijgen de verschillende thema’s een prominente plek in workshops, lezingen en keynotes. Ook staan er excursies naar Rotterdam, Zeeland en Breda op de planning. “We willen onze bezoekers voornamelijk inspireren, en laten zien wat Fontys op dit vlak te bieden heeft. Hopelijk nemen de deelnemers zo niet alleen nieuwe kennis mee naar huis, maar vormen ze ook ideeën over hoe het onderwijs kan bijdragen aan het bespreken van die complexe vraagstukken, zodat studenten weten wat er in de wereld speelt”, vat Krause samen.

Vorig jaar hielden Fontys Educatie in Tilburg en de Atlantische Commissie de eerste Atlantische Onderwijsconferentie. Te gast was toen niemand minder dan de Commandant der Strijdkrachten van Nederland, generaal Onno Eichelsheim. En ook bij deze tweede editie waren - zeker gezien het thema en de brandende actualiteit ervan - aansprekende gasten uitgenodigd. Dat bleek ook wel uit het feit dat de conferentie in geen tijd was volgeboekt: met minor-, deeltijd- en bachelorstudenten van Fontys, maar ook met studenten en leerkrachten uit alle hoeken van het land. 

Verbaal duel
De middag begon met het meest aansprekende onderdeel, een gesprek dat op papier een verbaal duel beloofde te worden. Aan de ene kant was daar Maarten van Rossum, oud-diplomaat en onderhandeldeskundige. Hij is onder meer gastdocent aan de prestigieuze US Militairy Academy West Point in New York en was ooit raadgever van premier Rutte. Bij het grote publiek is hij waarschijnlijk vooral bekend als deelnemer aan het huidige seizoen van televisiequiz De Slimste Mens.

Van Rossum ging het gesprek aan met die andere Maarten van Rossem, maar dan dus met een e, historicus en Amerikakenner en tot afgelopen seizoen de vaste sidekick in datzelfde tv-programma. 

Een deel van het jongere publiek bij de conferentie was duidelijk voor hem gekomen. En kon tevreden zijn: Van Rossem was ook hier de sceptische oude brompot die doorlopend alles relativeerde. De helft van alle Amerikanen is oerdom, journalisten zijn paniekzaaiers, met studenten "is het hopeloos werken”, de titel van de bijeenkomst vond hij maar niks, enzovoorts.  

Milder was Van Rossem over NAVO-baas Mark Rutte. “Ik heb wel meelij met hem. Het is zijn baan om voortdurend een gek van dienst te zijn. Dat lijkt me niet vol te houden.” Van Rossum kijkt daar toch anders naar: “Wat Rutte eigenlijk doet is tijd kopen voor ons, voor de EU. En in Europa gaat het steeds beter, maar dat gaat wel nog steeds heel langzaam.”

Maar de twee Maartens waren het deze middag eigenlijk toch vaker eens dan oneens. Zo vinden zij beiden dat de EU zich volledig los moet weken van een VS onder Trump. 

“De structurele toestand die sinds de Tweede Wereldoorlog bestond, is niet langer houdbaar. Maar ik vind de EU een minstens even groot wonder als de economische opkomst van China. Economisch gezien is de EU echt een wapen geworden, maar geopolitiek niet”, aldus Maarten de historicus. “Politiek verkeert ze nog steeds in de fase van de teleurgestelde liefde.”

Wapenindustrie
Maar juist dat, de economische kracht, maakt volgens Maarten de onderhandelingsdeskundige dat de EU heel sterk staat. “Wij zijn de grootste afzetmarkt van de Amerikaanse wapenindustrie. Als de EU-landen die 5 procent extra defensie-uitgaven besluit niet in de VS uit te geven, dan denk ik dat die wapenindustrie daar heel snel naar het Witte Huis zal gaan.”

Vragen uit de zaal gingen onder meer over Artikel 5 (een aanval op één lidstaat is een aanval op allen) van de NAVO. En of de deadline voor Iran een 'tipping point' zou zijn. “De Straat van Hormus was vijf weken geleden nog geen probleem. Nu ineens wel. Dat is achteruitdiplomatiek”, stelde Van Rossem. En nee, deze deadline was geen ‘tipping point’. Net als de “idiote” gedachte dat de EU-landen de VS zouden gaan helpen in de strijd tegen Iran. “Het zou goed zijn als we de VS even buiten de NAVO parkeren.”

Zijn bijna-naamgenoot had een uitgebreider verhaal. Dat de VS strategisch gezien nu de onderliggende partij zijn geworden, omdat ze zich gruwelijk hebben verkeken op de gevolgen van deze oorlog die geen oorlog genoemd wordt door de VS. Dat daarom nu met de ene na de andere deadline wordt gedreigd. En daar zal de schoen wringen, zo voorspelde Van Rossum. “Deadlines kun je alleen maar stellen als je ze ook kan én wil uitvoeren.”

Beiden bleken gelijk te hebben gehad. Afgelopen nacht kwam het niet tot een ‘vernietiging van een beschaving’. En de deadline bleek er dus een die Trump niet wilde en/of kon uitvoeren. 

Weerbaar
Trump, macht en beeldvorming stonden ook bij het gesprek van twee universitair docenten van de Radboud Universiteit centraal. Maar tussendoor legde brigadegeneraal en hoogleraar Militair-Operationele Wetenschappen Han Bouwmeester de focus toch vooral op een ander deel van de wereld. Of beter: hij ging vooral in op het feit dat er buiten Gaza, Libanon, Oekraïne en Iran nog veel meer gewapende conflicten zijn in de wereld. Op dit moment 88 om precies te zijn.

“In de internationale rechtsorde en stabiliteit is nogal wat gaan schuiven de laatste jaren. Maar meestal worden slechts enkele conflicten vaak belicht. Neem de burgeroorlog in Soedan. Alleen het Jeugdjournaal heeft daar, omdat zij meegaan met de socials waar hun doelgroep zit, uitgebreider aandacht aan besteed.” En terecht, zo meent hij. “Er zijn daar meer doden gevallen dan in Gaza en Oekraïne bij elkaar opgeteld. Twaalf miljoen al en 25 miljoen mensen die nu in hongersnood leven.”

De focus van Bouwmeester ging echter vooral uit naar Rusland. “Poetin strijkt op dit moment dagelijks tientallen miljoenen euro's meer op door de oliecrisis die het gevolg is van de aanvallen op Iran.” En het is niet alleen Oekraïne waar hij zich zorgen om maakt. “Er is een enorme opbouw van Russische troepen geweest langs de westgrens en de Baltische staten. De verwachting is dat Poetin misschien troepen Estland binnen laat wandelen bij Narvan, om te zien hoe de NAVO daarop reageert.”

En dat is een andere reden waarom Europa weerbaarder moet worden. Want neem alleen al de luchtverdediging van de NAVO-landen. “Die is niet op orde, is nog geen vijftig procent van wat het zou moeten zijn.”