Beiden studeerden destijds bij Fontys: Van den Heuvel studeerde Bedrijfseconomie en Tolou Commerciële Economie. Daarnaast hadden ze een bijbaantje bij T-Mobile. “In die tijd waren mobiele telefoons nog helemaal in opkomst. Het was 2010 en de iPhone 4 kwam net uit. Telefoons waren toen, en eigenlijk nog steeds, erg breekbaar, dus hoesjes waren echt een ding”, vertelt Tolou. “De hoesjes die mensen zochten hadden ze niet bij T-Mobile. Dus dachten wij: wat als we zelf hoesjes uit China importeren en die via een webshop verkopen?” 

Zogezegd, zo gedaan. Binnen korte tijd groeide hun webshop enorm hard. “Waar we tegenaan liepen was dat het verwerken van bestellingen vooral handmatig werk was en veel tijd kostte”, vertelt Tolou. Van den Heuvel vult aan: “Er waren allemaal verschillende systemen waarin je gegevens handmatig moest invoeren. Toen dachten we: kom op, het is 2012, er moet toch een manier zijn om alles aan elkaar te koppelen en te automatiseren.” Zo ontstond Sendcloud, inmiddels uitgegroeid tot het grootste verzendplatform van Europa.

Vrienden en familie
Twee jaar na de lancering zagen de ondernemers tijdens een startup bootcamp in dat ze iets bijzonders in handen hadden. “Wij draaiden zo’n twintigduizend euro omzet per maand. Zelf waren we daar niet enorm van onder de indruk, maar de coaches wel. Die zagen echt potentie”, aldus Tolou. Met de investering die zij daar kregen, konden ze onder andere hun eerste medewerkers aannemen. 

Dat begon met vrienden en familie. “Er werken hier nog steeds mensen met wie ik op Fontys in de klas heb gezeten”, vertelt Van den Heuvel. Volgens de ondernemers is dat een van de belangrijkste dingen die zij aan hun studententijd hebben overgehouden. “De basiskennis over hoe je een bedrijf runt en welke juridische zaken daarbij komen kijken is natuurlijk heel handig. Daarnaast hebben we er een waardevol netwerk opgebouwd.”

Toekomst
Op de vraag wanneer zij het gevoel hadden dat ze het echt gemaakt hadden, geven beide ondernemers - inmiddels goed voor plek 17 en 20 op de lijst van Quote 500 - hetzelfde antwoord. “Eigenlijk nog steeds niet.” Van den Heuvel legt uit: “We hebben binnen het bedrijf bepaalde doelen die we vaak een jaar later halen dan gepland. Daardoor voelt het altijd alsof het beter kan. Er zit altijd meer in.” Hij is dan ook volledig gefocust op de verdere groei van Sendcloud. “Ik wil zo groot mogelijk worden en zoveel mogelijk bedrijven helpen.” 

Tolou heeft daarnaast nog een droom buiten Sendcloud. “Ik denk dat een groot deel van de beste ideeën zich bevindt bij de armste helft van de bevolking. Die mensen hebben vaak niet de middelen om hun ideeën waar te maken. Ooit wil ik hen graag helpen om dat wel te kunnen doen.”

Geen spijt, maar kansen
Aan toekomstige ondernemers van Fontys willen de mannen vooral meegeven dat er geen beter moment is om te beginnen dan nu. “Als je jong bent en nog thuis woont, zit je eigenlijk in een luxepositie”, legt Van den Heuvel uit. “Je hebt weinig te verliezen. Juist dan kun je risico nemen. Gaat het mis, dan leer je hoe het niet moet.” Volgens hem ontstaat spijt vooral wanneer mensen hun ideeën nooit hebben geprobeerd. “Je krijgt pas spijt als je over tien jaar bij een bank werkt en denkt: had ik maar iets gedaan met mijn leven.” 

Ondernemen vraagt volgens beide mannen wel om veel inzet. “Wij waren in het begin ongeveer elke dag van 11 uur ’s ochtends tot 11 uur ’s avonds aan het werk”, vertelt Tolou. “Je moet echt gemotiveerd zijn. Het scheelde wel dat we een vriendenteam waren. Dan kun je best lang met elkaar opgescheept zitten.” Het belangrijkste advies van de twee alumni is daarom simpel: “Begin gewoon ergens. Doe iets. Begin klein en denk niet dat je met je eerste bedrijf meteen de wereld gaat veranderen.”

Op de foto boven het artikel staan de drie eigenaren van SendCloud. Van links naar rechts: Bas Smeulders, Rob van den Heuvel en Sabi Tolou.

Ward van Klinken studeerde in 2024 af van de opleiding Muziektheater bij Fontys Academy of the Arts. Jary Sluijter deed dat in 2019. Beiden geheel op eigen wijze, en met inmiddels al de nodige ervaring op hun naam. Zo speelde Van Klinken nog geen jaar na zijn afstuderen de hoofdrol in de musical Dear Evan Hansen. Nu vertolkt hij de rol van Albus Potter, zoon van Harry Potter en Hermelien Griffel. Sluijter neemt de rol van Scorpius Malfidus op zich, zoon van Draco Malfidus en vriend van Albus.

Veel verklappen over het verhaal en theaterstuk doen de twee heren niet, maar dat ze zich gezegend voelen met hun hoofdrollen staat buiten kijf. Beiden groeiden op met Harry Potter. Van Klinken heeft iedere film zo’n twintig keer gezien en de boeken grondig versleten, en Sluijter bezocht in Londen, Duitsland en New York het theaterstuk waar hij nu zelf ook een rol in heeft. “Dat we deel uit mogen maken van dit universum, is ontzettend bijzonder”, aldus Sluijter. “Aan ons de taak om niet alleen ouders te verwonderen, maar ook hun kinderen mee te nemen in deze wondere wereld”, vult Van Klinken hem aan.

Eerste liefdes
De liefde die beiden voelen voor theater kwam al vroeg en van huis uit. Ward van Klinken bezocht toen hij klein was de musical The Lion King, in precies dezelfde zaal als waar hij nu zelf ook op het toneel schittert. Ook werd entertainment met de paplepel ingegoten. Zijn vader werkte als dirigent-pianist bij Stage Entertainment, de organisatie waar Ward nu ook voor werkt, zijn moeder was professioneel danseres en directrice van een kunstinstelling en zijn tante speelde in musicals. “Het was nooit onbekend terrein.”

Toch waren zijn ouders sceptisch. “Juist omdat zij het vak kenden, wisten ze me heel goed voor te bereiden en een realistisch beeld te scheppen van wat er allemaal bij theater komt kijken.” 

Jary Sluijter ontdekte zijn passie via zijn moeder. “Ze nam me mee naar Mamma Mia! Toen daar op het podium iets misging moest Simone Kleinsma dat ter plekke oplossen. Dat was zo bijzonder om mee te maken, dat ik meteen verknocht raakte aan het theater.”

Muziektheater
Beiden volgden, na een theaterschool respectievelijk mbo-acteursopleiding, uiteindelijk de opleiding Muziektheater bij Fontys Academy of the Arts. Een plek waar zowel Jary als Ward met warmte op terugkijken. “Ik heb me vooral op zanggebied enorm kunnen ontwikkelen. Maar ook spel vond ik belangrijk, en daar kon ik extra uren in maken”, aldus Jary. “Alles zat in één gebouw, dus je kon zelf het initiatief nemen om bij andere disciplines te kijken.”

Ward durft zelfs te zeggen dat hij op de opleiding volwassen is geworden. “Ik heb niet alleen technieken geleerd zoals noten lezen, van blad zingen en auditie doen, maar ik heb ook mezelf mogen ontdekken en leren kennen als maker.” [Tekst gaat verder onder de foto's]

Dat laatste is volgens de twee alumni van groot belang, want de weg naar een hoofdrol is allesbehalve een rechte lijn. Voor Sluijter was het auditieproces rondom Harry Potter zelfs het heftigste ooit. “Er waren veel rondes, maar we moesten ook een vliegauditie doen.” (tipje van de sluier: er wordt dus gevlogen in het theaterstuk) “Ik heb hoogtevrees, dus toen ik in de nok van het Circustheater hing, twijfelde ik heel erg of ik niet gewoon moest bedanken voor de kans.” Uiteindelijk ademde hij een paar keer diep in en uit, en ging ervoor. “Die angst is inmiddels overwonnen.”

Betoverend verhaal
Ook Ward van Klinken deed, zoals iedereen, gewoon auditie. Uiteindelijk werden beiden aangenomen om de rollen van Albus Potter en Scorpius Malfidus te vertolken, twee jonge tovenaars die 19 jaar na de avonturen van Harry Potter hun eigen pad bewandelen, zowel binnen Zweinstein als daarbuiten. Een voorstelling die bekend staat om zijn spectaculaire illusies, maar volgens de twee alumni zit de kracht voornamelijk in het verhaal zelf. Niet omdat Harry Potter een genre op zich is, maar omdat het verhaal gaat over volwassen worden. “Over ouder-kindrelaties, over loslaten en je eigen koers durven varen. Dat spanningsveld is in dit verhaal enorm herkenbaar.”

Een theaterstuk dat verwondert en ook raakt dus. Niet alleen bij het publiek, ook bij de hoofdrolspelers zelf. Van Klinken: “Wij mogen de oude en nieuwe generatie meenemen. Ik ben ontzettend dankbaar dat ik dat mag doen, een eer vind ik het.” Dat kan Sluijter alleen maar beamen. “Zodra je in de ogen van het publiek ziet wat het verhaal en de illusies met ze doen, beleef je als acteur echt een magisch moment. Dat vind ik het mooiste dat je kunt bereiken.”

Levenslessen
Hoewel beiden met Harry Potter en het Vervloekt Kind een grote productie achter hun naam mogen zetten, denken ze nog geregeld aan de belangrijkste lessen die ze als studenten op Fontys meekregen. Zo zorgt Jary Sluijter er altijd voor dat hij goed voorbereid is. “Dan sta je altijd in je kracht en weet je iedere keer weer wat je kunt geven. Aan een werkgever, een regisseur of het publiek.”

Ward van Klinken werkte vooral graag samen met andere studenten, maar verloor zijn eigen proces daarbij nooit uit het oog. Ook hield hij vast aan het mantra ‘niet presteren, maar leren’. “Je mag fouten maken. Val je vier keer? Sta dan ook vier keer op. Heb nooit spijt, maar probeer en geniet. De opleiding duurt maar vier jaar, dus maak daar je eigen waanzinnige reis van.”

Op de foto boven Jary Sluijter (mid) en Ward van Klinken (rechts) tijdens de repetities van Harry Potter en het Vervloekte Kind. Foto: Margot de Heide/Studio Flabbergasted

Een slechte internetverbinding dreigt aan het begin van het interview roet in het eten te gooien, maar alumna Yvonne Smink doet er alles aan om ons haar verhaal vertellen. Niet omdat ze wil dat iedereen weet van haar prestaties, maar omdat ze andere Fontysstudenten wil inspireren. “Ik heb tijdens mijn opleiding vaak getwijfeld of ik wel de juiste keuze had gemaakt, of ik wel aan de bak kwam met mijn opgedane kennis. Laat mijn verhaal een hoopvol woord zijn voor de huidige generatie", zegt ze.

Bijna twintig jaar geleden begon Smink met haar opleiding Leisure & Adventure bij Fontys. Een studie die inmiddels niet meer bestaat, maar deels wel nog verweven zit in de huidige opleiding Sportkunde. Daar leerde ze onder andere hoe ze content moest schrijven en managementtaken voor buitensportbedrijven kon coördineren. Maar echt gelukkig werd ze er niet van. “Ik wilde vooral met mensen bezig zijn.”

Van outdoor naar paaldansen
In haar laatste jaar vroeg een vriendin van de opleiding haar mee naar een paaldansles, om even de zinnen te verzetten. Studiegenoten vonden het maar raar dat ze ‘ja’ zei op die uitnodiging, en keken haar vreemd aan. “Ik was juist degene die altijd buiten sportte, overal in klom en in de modder rolde. Maar sinds die ene les ben ik nooit meer gestopt.”

Sterker nog, het paaldansen beviel Yvonne Smink zo goed dat ze daar uiteindelijk haar werk van maakte, meerdere prijzen in de wacht sleepte en finalist was bij het tv-programma ‘Everybody Dance Now’. Nu spreken we haar terwijl ze op een Franse vluchthaven wacht op haar vlucht naar Japan, waar ze de komende twee weken paaldansles geeft en een professionele wedstrijd jureert.

Franse bravour
Dat doet ze naast haar werk voor circusscholen en circusbedrijven in Frankrijk, het land waar ze al een aantal jaren woont en als professioneel paaldanser aardig naam heeft gemaakt. Zo aardig zelfs, dat de Italiaanse choreograaf die verantwoordelijk is voor de officiële openingsceremonie van de Paralympische Spelen haar een tijdje geleden benaderde met de vraag of ze de Spelen wilde openen. “Hij was op zoek naar bepaalde skills die pasten bij zijn verhaallijn en die ik blijkbaar bezit. Een hele eer.”

Na haar werk in Japan vliegt Smink direct door naar het Italiaanse Verona, zodat ze zich nog twee weken volop kan voorbereiden op de officiële opening die daar op vrijdag 6 maart plaatsvindt. Over wat ze precies gaat doen mag ze niet in details treden, maar wel verklapt de alumna dat ze in een constructie hangt die ruim zeven meter boven de grond zweeft, zonder enige beveiliging.

Denken in mogelijkheden
"Je moet het complete spektakel vooral als kijker zelf ervaren”, lacht ze. “De ceremonie bestaat namelijk uit verschillende artistieke onderdelen, met Italiaanse en internationale artiesten, fysieke tentoonstellingen, poëzie én visuals, die stuk voor stuk vertellen wat er allemaal mogelijk is met het menselijk lichaam.”

Dat doet Smink onder andere in samenwerking met artiesten die een fysieke beperking hebben, om juist te laten zien dat het geen beperking hoeft te zijn. Dat is voor de alumna ook precies waar haar vak en passie om draait. “Je kunt als paaldanser lesgeven, een studio hebben of optredens verzorgen, maar blijkbaar kun je ook onderdeel worden van artistieke evenementen zo groot als de Paralympische Spelen. Hoewel ik de eerste paaldanser ben die deze mogelijkheden heeft en krijgt, wil ik die hoop toch doorgeven aan anderen in mijn community.”

Doelen voor ogen
Ze geeft echter nog meer door, mede middels de waardevolle lessen die ze bij Fontys opdeed. Zoals hoe je mensen in beweging kunt brengen, zowel fysiek als in het eigen bewustzijn, maar ook de manier van lesgeven en het geven van feedback of het begeleiden van anderen naar een bepaald doel.

“Mijn doel is gedurende de jaren wellicht anders geworden dan ik op het begin voor ogen had, maar aan al die lessen van Fontys heb ik tijdens mijn carrière enorm veel gehad. Ik weet ook zeker dat ik zonder mijn opleiding een heel ander mens was geweest, maar nu heeft het me indirect gebracht tot de grootste performance van mijn leven.”

“Zijn wij vrienden?”, vraagt Anne van der Steen aan een aantal mensen in de documentaire Anne (32) zoekt vrienden. Ze voelt zich er zichtbaar ongemakkelijk bij. Haar mond trekt een beetje scheef in afwachting van het antwoord. Dat antwoord doet pijn en soms staan de tranen in haar ogen. De mensen die eens haar vrienden waren en die zij soms nog steeds als zodanig beschouwt, kijken daar vaak anders tegenaan.

“Na je dertigste is het aangaan en onderhouden van vriendschappen niet meer zo vanzelfsprekend.” De theater- en documentairemaker spreekt uit eigen ervaring. “Je leven verandert op die leeftijd nogal: je bent gaan werken, je hebt relaties, misschien krijg je kinderen en vaak maak je andere keuzes en heb je andere behoeften dan daarvoor.” Van der Steen staat hier niet alleen in, blijkt uit de vele reacties na afloop van de vertoning van de documentaire Anne (32) zoekt vrienden.

Deze tweede film van haar was eind oktober voor het eerst te zien op de televisie bij de NPO. De documentaire gaat over het verlangen naar vriendschap, naar ergens bij horen. Zelf heeft ze de hoofdrol. Van der Steen maakt vaker werk over thema’s die haar persoonlijk raken of bezighouden. Toch was dat aanvankelijk niet het plan toen ze de eerste teksten op papier zette.  

Persoonlijk verhaal
“Ik wilde een documentaire maken waarin ik verschillende vriendschappen belichtte. Maar het team waarmee ik de film heb gemaakt, overtuigde me ervan er wel een persoonlijk verhaal van te maken omdat het in de kern om mijn eigen ongemak en zoektocht gaat. Ze hadden gelijk natuurlijk. Als regisseur kon ik heel goed bedenken dat de film er beter door zou worden.”

Van der Steen zette zich over haar schroom heen. Het resultaat is een ontroerend inkijkje in haar persoonlijke zoektocht en hunkering naar verloren en nieuwe vriendschappen. Haar pogingen steken pijnlijk af tegen de geslaagde vriendschap tussen twee vriendinnen uit haar voetbalploeg en twee oudere mannen die elkaar gevonden hebben in hun gezamenlijke hobby: sportvissen.

Je hebt in 2016 de opleiding Docent Theater afgerond aan Fontys Academy of the Arts in Tilburg. Hoe komt het dat je documentaires bent gaan maken? 
“Mijn eerste film, Anne en de vuilnismannen, heb ik gemaakt tijdens de coronapandemie. Ik gaf destijds les, was theatermaker en speelde in voorstellingen. Door de pandemie hield al mijn werk ineens op. Toen heb ik twee jaar lang als vuilnisvrouw gewerkt. Ik was geraakt door de mannen achter op de vuilniswagen en de kwetsbare gesprekken die ik met ze had. Er speelden zich zoveel mooie verhalen af, maar het was geen theater. Toen heb ik een plan ingediend bij VPRO Dorst en mocht ik een documentaire gaan maken. Zo ben ik erin gerold.”

Wat is het verschil tussen het maken van theater en een documentaire?
“Het werk is in principe hetzelfde, alleen de vorm en het medium zijn anders. Maar je bedenkt net zo goed van tevoren wat je wilt vertellen, je schrijft de scenes die je wilt gaan filmen, behalve de gesprekken. Als theatermaker moet je alles zelf bedenken, dus ook wat iemand zegt. Bij film ben je niet gebonden aan één locatie en hoef je je spelers niet te regisseren.”

“Dat vind ik zo leuk aan het maken van een documentaire: je gaat naar de mensen toe en kunt je laten verrassen en ontroeren. Het enige waar je invloed op hebt, is mensen op hun gemak stellen zodat ze zichzelf durven zijn. Film biedt veel meer mogelijkheden dan theater. Ik vind het echte eraan heel mooi, dat je mensen in hun eigenheid een podium kunt geven."

Betekent dit een afscheid van het theater?
“Nee, dat niet. Ik vind de combinatie juist heel fijn. Maar ik wil zeker nog meer documentaires maken. Wel zou ik willen dat het ontstaan ervan minder een toevalstreffer is. Ik weet wat daarvoor nodig is: veel maken en uitproberen. Wat dat betreft heb ik een grote ambitie bij alles wat ik doe en maak."

Hoe heb je jouw studententijd ervaren?
“Het was één groot feest, en daarnaast heel hard werken, vaak tot in de late uurtjes. Ik wilde altijd de beste zijn, net als mijn klasgenoten. We waren aan elkaar gewaagd. Dat was goed, want daardoor haalde je het beste uit jezelf en tegelijk gunde je de ander het beste.”

“Ik begon redelijk onbevangen aan de opleiding, was nog erg jong. Ik wilde actrice worden en theatermaker. Dat is gelukt. In Tilburg is de basis gelegd voor mijn werk. Ik heb er alles geleerd: van verhalen uitwerken, creatieve invalshoeken bedenken tot luisteren naar mensen. Als ik de opleiding niet had gevolgd, had ik dit werk nu niet gedaan.”

Wat typeert jouw werk?
“Een docent zei eens: ‘Ben een goed mens, heb aandacht voor de ander en de wereld om je heen, wees gevoelig'. Die betrokkenheid zie je terug in mijn werk. De bron is vaak een persoonlijk thema wat me bezighoudt, zoals in Anne (32) zoekt vrienden. Daarnaast herken je mijn werk aan een bepaald soort humor. Maar het is niet gezegd dat dit de manier is waarop ik mijn werk wil blijven maken. Ik kan me voorstellen dat ik ook iets bedenk wat volledig losstaat van mezelf.”

Wie inspireren jou?
“Heel veel mensen om mij heen. Oud-docenten bijvoorbeeld, naar wie ik destijds vol bewondering heb gekeken. En de documentaires van filmmaker Frans Bromet. Hij kan kleine verhalen van mensen heel groot maken. Als kijker krijg je van die mooie invalshoeken en de eigenaardigheden van mensen te zien, zonder dat hij over ze oordeelt. Hij kiest vaak voor hele bijzondere onderwerpen, zoals een film over hondentrainers. Daarvan denk ik dan: had ik dat maar bedacht!”

Wat zou je studenten willen meegeven?
“Na de opleiding stond ik er ineens alleen voor, waar ik voorheen studenten en docenten om me heen had die me begeleidden en coachten. Ik deed maar wat in het eerste jaar na mijn afstuderen, ook omdat ik nog niet precies wist wat ik wilde in het vak. Door veel aan te pakken en ook dingen te doen die ik niet leuk vond, kwam ik er al snel achter wat voor mij belangrijk is en welke richting ik op wilde gaan.”

“Tijdens mijn opleiding kon ik nog wel eens gestrest zijn, omdat ik het heel graag goed wilde doen. Dat leverde maar weinig op. Daarom raad ik studenten aan met plezier te spelen en een beetje schijt te hebben aan alles wat moet. Dat geeft een relaxte houding waardoor je vaak beter kunt spelen of maken. Tegelijkertijd denk ik dat je altijd de beste moet willen zijn, en het niet erg moet vinden als je dat niet bent. De kans dat je de beste bent, is best klein, maar daarmee daag je jezelf uit en neem je niets voor lief.”

De documentaire Anne (32) zoekt vrienden is nog steeds te zien op NPO Start.

Deze maand ging haar nieuwste voorstelling Unease in première. In het restant van dit jaar viert Kostić (Belgrado, 1976) aan de hand van film, workshops én dans het vijftienjarig jubileum van haar gezelschap Bold Moves.

Toch hangen de slingers niet uit in haar Tilburgse dansstudio. “Verschillende gezelschappen, waaronder het mijne, krijgen komend jaar geen gemeentelijke subsidie meer.” Dat is het gevolg van een tekort aan budget bij de gemeente, waaraan uiteindelijk een eigen rekenfout ten grondslag ligt. “Zonde”, vindt ze, “vooral ook omdat je zo aan kapitaalvernietiging doet en een mooie, zorgvuldig opgebouwde reputatie als ‘dansstad’ verliest.”

Underground
Al op de middelbare school in Belgrado komt het plan om een (internationale) moderne-dansopleiding te volgen, blikt Kostić terug. “Ik begin op de Dansacademie in Amsterdam (1997, red.), maar heb moeite om daar te aarden. In Servië is het gezien de politieke situatie op dat moment nog onrustig, waardoor het soms lastig is om contact met thuis te hebben. Amsterdam voelt hectisch. Te veel prikkels, dat werd me na twee jaar te veel.”

Tilburg is daarna liefde op het eerste gezicht. “De dansscene hier is begin deze eeuw echt in opkomst. In een beetje een underground-sfeer, eigenlijk. Terwijl de spotlight op de Randstad staat, gebeuren hier spannende dingen in de luwte. Dat sprak me aan. Ik heb mijn rust nodig. Bovendien weten mensen elkaar in een ‘behapbare’ stad als Tilburg makkelijk te vinden.” Op deze vruchtbare akker vindt ze eerst haar weg als uitvoerend danser en later als choreograaf. Het leidt tot een rijk gevulde carrière vol interessante projecten.

Even knijpen
In 2009 ontstaat haar eigen gezelschap Bold Moves. Daarin zoekt Kostić – in een visueel en fysiek krachtige stijl – ‘naar de moed en feilbaarheid van de mens’.

“In mijn nieuwste dansvoorstelling Unease onderzoek ik verschillende vormen van menselijk ongemak: fysiek, mentaal en sociaal. Wat gebeurt er als je daaraan juist weerstand biedt en niet ‘bevriest’ of vlucht?” Ze realiseert zich dat ze haar publiek vaak direct confronteert en zo van hun à propos brengt. “Maar dan wel op een subtiele manier. Als je mensen meteen voor het blok zet of provoceert, sluiten ze zich af. Ik dring niks op, maar er komt toch altijd een moment dat ik even knijp.”

Verschillende vormen
Met ‘Bold Moves’ maakt ze gebruik van diverse disciplines, zoals theater, freerunning (een vorm van acrobatiek die gebruikmaakt van stedelijke objecten als gebouwen, auto’s en trappen) en film. “Naast dans is film mijn grote liefde. Als ik werk aan een nieuwe choreografie, denk ik allereerst aan (losse) beelden. Dat komt misschien omdat ik uit een nogal visueel ingestelde familie kom, van fotografen, filmers en architecten.”

Zo maakte ze samen met de inmiddels overleden regisseur Harrie Verbeek drie dansfilms. Hoewel ook dans zelf supervisueel is, trekt vooral de andere manier van werken haar aan. “Je kijkt niet met je ogen naar bewegingen, maar met de lens van de camera. Bovendien let je bij een dansvoorstelling vaak op het totaalplaatje: alle dansers op het podium, het decor en het licht. Bij film kun je prima focussen op slechts één detail, één emotie die je bewust uitlicht. De ervaring is anders, en dat wil ik gebruiken.”

Het gebruik van bijzondere stijlen als urban dance en freerunning vindt ze onvermijdelijk. “De contemporary dans is steeds in beweging. Simpelweg omdat de maatschappij om ons heen continu verandert. Als je je daarvoor niet openstelt, kijken we nog steeds met z’n allen naar Het Zwanenmeer.”

Massadenken
Een ander thema dat Kostić graag pakt, is kuddegedrag. “Vroeger speelde mijn Servische achtergrond een voorname rol in mijn werk. Dat is nu minder. Maar als er iets is dat ik al vroeg geleerd heb, is het dat mensen een sterke neiging hebben om anderen in hokjes te plaatsen. Tegen die zwart-wittegenstellingen wil ik graag ageren.”

“Wij denken vaak: Oekraïners zijn goed en Russen zijn slecht, maar dat is te makkelijk. Er is altijd een grijs gebied. Neem de miljoenen (jonge) Russen die zich evengoed fel tegen Poetin keren.” Ze houdt ervan om hierbij steeds de nuance te laten zien. “Massadenken kan ontzettend gevaarlijk zijn, en dat is een bewustzijn dat ik sterk met mij meedraag. Ik heb nu speciaal een Russische kat gekocht en die wordt gelukkig gewoon door iedereen geaaid.”

Kindness
Hoe doorbreek je dat zwart-witdenken, dat de heersende polarisatie in onze samenleving alleen maar verder vergroot? “Ach, ik denk niet dat ik over een platform beschik dat ik zo veel kan veranderen. Maar ik geloof in ‘verandering in het klein’, op een meer persoonlijk level. Zodra er één of een paar toeschouwers zijn die met een iets gewijzigd inzicht naar huis gaan en dat vervolgens bespreekbaar maken in hun familie of community, dan ben ik tevreden.

Bovendien wil ik werken op basis van kindness. Niet polariseren of het conflict zoeken, maar gewoon iets goeds proberen te doen. Ik hoef niet per se te schreeuwen. The silent water breaks the rock, daarin geloof ik.”

Niet wegdrijven
Wat geeft ze studenten van nu graag mee? “Wees nieuwsgierig en blijf dicht bij je beroep. Als je de dans eenmaal loslaat, kom je er niet altijd weer bij terug. Vaak blijf je maar een korte periode als danser actief, en rond de veertig ben je oud. Besef dat. Houd je focus in die periode, waarin je lichaam je instrument is en drijf niet weg.”

De showroom van het kantoor aan de Dillenburglaan in Eindhoven staat vol met lange speeltafels, de een nog luxer dan de ander. Van massief eikenhout tot strakke designs met ledverlichting. Er zijn zelfs tafels met geïntegreerde camera’s, tablets, led-schermen en zitruimte om het speelbord heen. “Laten we maar meteen een potje spelen”, klinkt het direct bij binnenkomst.

Micky Verhaeg groeide op in het tuindersbedrijf van zijn vader, die asperges, bonen, prei en maïs verwerkte. “Daar zat ook een schuur bij waar hij zijn eigen machines maakte. Onze buren waren mijn oom en tante, bouwvakkers met eenzelfde schuur vol houtbewerkingsmachines. Hier heb ik leren timmeren, schaven, lassen, noem maar op. Werktuigbouwkunde is me dus met de paplepel ingegoten.”

Aansluiting
Een logische keuze dus dat hij bij Fontys voor diezelfde opleiding koos. Wat hij daar geleerd heeft, komt volgens de alumnus ook geregeld terug in zijn werk. “Hoewel het veel lijkt op meubelbouw en houtbewerking, hebben we ook hier te maken met machines en robots, engineering, 3D-tekeningen, geoptimaliseerde processen, logistiek, elektronica, mechatronica enzovoorts. Mijn opleiding sluit dus erg goed aan op mijn werk als shuffleboardbouwer.”

Verhaeg maakte kennis met shuffleboard tijdens zijn stage in Nieuw-Zeeland. “Daar werkte ik voor een industrial design bureau en vulde ik mijn werkdagen voornamelijk met het maken van 3D-tekeningen. Ik zat hele dagen achter mijn bureau en dat viel eerlijk gezegd best tegen.”

Bierspel
Toch heeft de alumnus daar de tijd van zijn leven gehad. Zijn weekenden spendeerde hij aan reizen en ’s avonds bezocht hij regelmatig een van de horecagelegenheden. “Heel toevallig liep ik toen een kroeg in waar een shuffleboard stond. We maakten er een bierspel van. Ieder punt dat je verloor, betekende het drinken van een slok bier. Daar heb ik hele leuke avonden gehad.”

Eenmaal terug in Nederland wilde Verhaeg zijn vrienden meegeven wat hij aan de andere kant van de wereld had gezien en ervaren. “Ik wilde een shuffleboard huren om met mijn vrienden te spelen, maar deze waren niet te krijgen. Toen ben ik ze zelf maar gaan maken.” (Tekst gaat verder onder de foto's.)

Dat ging echter niet vanzelf. Na zijn terugkeer uit Nieuw-Zeeland ontbrak bij Verhaeg de motivatie om door te gaan met zijn studie. “Ik had zoveel van de wereld gezien dat ik andere dingen wilde dan mijn studie Werktuigbouwkunde hervatten. Toen ben ik, op mijn 21^e, een bedrijf gestart in het ontwikkelen van waterglijbanen.”

Drie keer scheepsrecht
Patenten voor zijn ontwerpen kreeg hij destijds niet verkocht, maar de lessen die Verhaeg tijdens die periode leerde waren hem ontzettend waardevol. Na een poging om zijn opleiding daarna te hervatten – en de daarbij horende tweede stop – bleek drie keer alsnog scheepsrecht. “Tijdens die laatste keer volgde ik de minor ondernemerschap aan de HvA. Die heeft mijn ogen geopend.”

Een praktische minor waarin Verhaeg geen businessplan moest schrijven, maar waar hij zich daadwerkelijk aan moest melden bij de Kamer van Koophandel en een X-bedrag aan omzet moest halen. “Ik wilde shuffleboards gaan verkopen. In eerste instantie lukte dat niet, maar uiteindelijk wisten we er twee op de markt te brengen en hadden we de hoogste omzet binnen de gehele minor. Daar is Shuffly uit voortgekomen.”

Curling op tafel
Waar hij acht jaar geleden begon in de schuur van zijn vader, heeft Verhaeg nu een bedrijfspand van zo’n 825 m2 en produceert hij om en nabij tweehonderd borden per jaar. Deze zijn wereldwijd te vinden. In onder andere Amerika, Engeland, België, Frankrijk, Griekenland, Spanje, Tsjechië en Polen. “Ook we hebben aanvragen uit Tokyo, Panama en Dubai bijvoorbeeld. Volgend jaar mogen we er zelfs twee leveren op een cruiseschip”, vertelt hij met trots.

Maar eerst even terug naar shuffleboard zelf. Want wat is het eigenlijk voor spel? “Zie het als curling op tafel”, steekt Verhaeg van wal. “Het heeft wat weg van jeu de boules, sjoelen en bowlen. Net als een bowlingbaan heb je op een shuffleboardtafel een goot langs het speelveld. Op dat speelveld moet je jouw pucks zo ver mogelijk schuiven, zonder dat deze eraf vallen. Tegenstanders proberen verder te komen of jouw pucks van het speelbord te ketsen. Wie als eerste vijftien punten weet te halen, heeft gewonnen.”

Met speciaal silicapoeder dat over de tafel gestrooid wordt voelt het speelveld zo glad als ijs. Heel veel kracht is er dus ook niet voor nodig. “Dat maakt shuffleboard een eerlijk spel, zowel voor een kind van tien, als een opa of oma van negentig.”

Gehele ervaring
Hoewel het spel redelijk simpel klinkt, is het gehele voorafgaande proces dat niet. Dan gaat het niet eens over de productie van de tafels, die te koop zijn in prijscategorieën van 2.000 tot 50.000 euro. “We helpen onze klanten met de montage, overleggen waar zij hun tafel het beste neer kunnen zetten en leggen ze uit hoe de verhuur aan gasten en het onderhoud ervan precies in zijn werk gaat. Klanten kopen bij ons dus niet alleen het product, maar de gehele ervaring.”

Of het nu een grote horeca-keten of een lokale sportvereniging is, voor iedere locatie heeft Verhaeg een passende tafel. Dat Verhaeg in zo’n acht jaar tijd zijn shuffleboards wereldwijd verkoopt, is voor hem een droom die uitkomt, Maar klaar is hij nog lang niet. “We willen over een jaar meerdere producten in ons assortiment hebben. Zo weten onze klanten dat ze in de toekomst ook voor bijvoorbeeld dartborden en pooltafels van hoogstaande kwaliteit bij ons moeten zijn.”

‘Sky is the limit’
Dat is ook precies de reden waarom hij Shuffly is gestart. “Om dromen waar te maken en vette concepten in de wereld te zetten waar iedereen lang van kan genieten.” Daarnaast heeft hij nog de droom om in Eindhoven een openbare plek te creëren, een soort social gaming bar waar mensen al zijn concepten kunnen proberen. “Of dat gaat lukken? Ik denk maar zo: the sky is the limit, the world is your playground.”

Sporten en gezonde voeding, dat is wat Maartje Bregman dreef toen ze na een jaar bewegingswetenschappen te hebben gestudeerd aan de Vrije Universiteit in Amsterdam overstapte naar de opleiding Fysiotherapie bij Fontys in Eindhoven. Maar ook hiervoor had ze niet de juiste motivatie, concludeerde de alumnus nog tijdens haar studie die ze twee jaar geleden afrondde. “Ik wilde geen fysiotherapeut worden zoals de andere studenten.”

Wat wilde ze dan wel? Het kwartje viel aan het begin van de coronapandemie. Bregman ging voor een weekend naar haar ouders in de buurt van Utrecht, maar ze moest er drie weken blijven vanwege de strenge regelgeving op dat moment. Om de tijd te doden -alles lag die eerste coronaweken stil, ook haar studie- ging ze veel wandelen, ondertussen luisterend naar podcasts. Haar mond viel regelmatig open van verbazing.

Betekenis geven
“Ik leerde veel over de opwarming van de aarde, CO2-uitstoot en de bio-industrie en ik voelde met elke podcast die ik luisterde de urgentie toenemen. ‘Waar ben ik eigenlijk mee bezig?’ vroeg ik me af. Een beetje bier drinken met mijn medestudenten in de kroeg en leren voor een vak dat ik niet wilde gaan uitoefenen. Ook blogde ik al sinds 2012 over gezonde voeding en sporten, maar het werd me duidelijk dat ik meer betekenis wilde geven aan mijn leven.”

Bregman zag in deze periode kans om een langgekoesterde wens in vervulling te laten gaan: het schrijven van een boek over gezonde voeding, fitheid en duurzaamheid. “Naast mijn studie dook ik in de boeken en leerde mezelf van alles over deze onderwerpen.” Het werd een ‘persoonlijke reis’ die negen maanden later eindigde in een boek en werkboek, De Kracht van Teruggeven, dat ze in eigen beheer uitbracht. “Hierin inspireer ik lezers hoe ze zelf gezonde en duurzame keuzes kunnen maken.”

Beweging op gang brengen
Alles deed ze zelf: de teksten, de vormgeving, de fotografie en de verkoop. 2.400 exemplaren liet Bregman drukken van haar spaargeld. “Bij 600 verkochte exemplaren zou ik uit de kosten zijn, en dat is me gelukt. Ik heb altijd een goede ondernemersmindset gehad.” Nog elke week verkoopt ze twee tot drie boeken. Ook geeft ze haar boek regelmatig cadeau aan bezoekers van haar talks waarvoor ze tegenwoordig steeds vaker wordt gevraagd. Maar destijds was het nog niet zo ver.

Na haar studie ging ze toch deels aan het werk als fysiotherapeut. “Op de andere dagen probeerde ik mijn eigen bedrijf op te zetten, maar in mijn hoofd liepen deze twee werelden volledig door elkaar heen.” De keuze om volledig voor zichzelf te kiezen werd uiteindelijk gemaakt toen ze zich aansloot bij de Jonge Klimaatbeweging. “Mijn vrije geest botste met de traditionele regels van mijn werkgever en dus stopte ik als fysiotherapeut in vaste dienst.” (tekst gaat verder onder de foto)

Een spannende keuze, herinnert de alumna zich. “Maar ik houd van nieuwe dingen proberen en avonturen aangaan. En ik verdiende voldoende als influencer om mijn huur te betalen en serieus werk te maken van mijn eigen bedrijf.” Kort daarna richtte Bregman Happy Times Magazine B.V. en Stichting Happy Times Foundation op, een steward-ownedbedrijf (zie verderop) dat op verschillende manieren positief klimaatnieuws brengt. 

“Ik merkte aan mezelf dat al het negatieve nieuws in de media over het klimaat me verlamde. Maar niks doen was geen optie. Duurzaamheid is superurgent en er gebeurt genoeg om een positieve bijdrage te leveren.” 

Sinds enige tijd gaat Bregman dan ook door het leven als klimaatoptimist. “Ik doe nog steeds hetzelfde als ik altijd al deed: positief nieuws delen over duurzaamheid. Dat doe ik via talks, Happy Times Magazine, het gelijknamige onlineplatform en Instagramaccount en een wekelijkse radioshow.” Met het verspreiden van positief nieuws over duurzaamheid hoopt ze dat zoveel mogelijk mensen het onderwerp gaan omarmen. “In je eentje kom je ver, maar met zijn allen kom je verder. Bovendien is het veel leuker om samen op te trekken.”

In de details
Haar bijdrage zit hem volgens de klimaatoptimist niet alleen in het delen van haar boodschap, maar ook in de details. Zo heeft ze met Happy Times Magazine gekozen voor het steward-ownership. “Dit wil zeggen dat het bedrijf van niemand is en er geen aandelen te koop zijn. Daarmee wordt de missie -inspireren, motiveren en informeren over duurzaamheid- gewaarborgd”, legt ze uit.

Daarnaast werkt Bregman geheel vrijwillig voor Happy Times Magazine, net als alle andere medewerkers. Haar inkomsten haalt ze uit haar talks voor bedrijven, brancheverenigingen en hogeronderwijsinstellingen. “Dat is geen vetpot, maar ik vind het veel belangrijker dat ik elke dag doe wat ik leuk vind en van betekenis ben.”

Duurzame keuzes
Hoe duurzaam is Bregman inmiddels zelf bezig? “Ik doe mijn best om binnen ons maatschappelijke systeem zo duurzaam mogelijk te leven. Ik draag bijvoorbeeld alleen nog tweedehands of eerlijk geproduceerde kleding, ik heb geen auto, vlieg zo min mogelijk en ik houd er een veganistische levensstijl op na. 

Ook voor Happy Times Magazine maken we zoveel mogelijk duurzame keuzes. Een voorbeeld is de ‘light’ website. Hoe geavanceerder, hoe meer opslag, dus hoe meer uitstoot. Anderzijds kan het altijd beter. Ik reis veel met de trein, en ook daarmee laat ik een voetafdruk achter.”

Maar het hoeft niet perfect te zijn, benadrukt de klimaatoptimist om niemand te ontmoedigen. “Daarom kijk ik liever naar mijn handafdruk: dat is de positieve impact die je hebt op de aarde.” Ze denkt even na. “Natuurlijk maak ik me ook zorgen over onze toekomst. Daarom heb ik het positieve nieuws zo hard nodig. En ik weet niet of we het gaan redden met alles wat we doen. Maar daardoor laat ik me niet weerhouden om mijn bijdrage te leveren aan een mooiere wereld.”

“Werk, reis, volg je passie”
Huidige Fontysstudenten geeft ze het advies mee om zich niet te laten beperken door het curriculum van de opleiding. “Werk, reis, volg je passie. Het is oké als je je studie met een voldoende haalt in plaats van met een negen. Ontwikkel je daarnaast op andere vlakken, doe dingen die je interesseren, ga samenwerken met anderen en laat je zoveel mogelijk inspireren. En bovenal: ben niet bang voor mislukkingen. Daar leer je veel van.”

Zo’n interview is wennen voor Raffaela (45). Binnen haar communicatieteam maakt ze intern regelmatig verhalen met alumni van Design Academy Eindhoven (DAE). “Maar dan ben ik opdrachtgever. Gek om nu aan de andere kant van de tafel te zitten.”

Toch mag de alumnus van Fontys Economische Hogeschool Eindhoven – waar Raffaela van 1997 tot 2002 de niet meer bestaande heao volgde – ook zelf bogen op een interessant verhaal. “Tijdens mijn laatste jaar bij Fontys werd ik benaderd voor een bijzondere stage: het vanuit het niets neerzetten van een uitgeverij, die vervolgens businessmagazine Soeps ging maken.”

Het ‘generalistische’ karakter van haar heao-opleiding – met niet alleen communicatievakken maar ook accountmanagement en commerciële economie – hielp daarbij. “Hier kon ik mijn fascinatie voor het creatieve maakproces voor het eerst koppelen aan mijn organisatietalent.”

Dat laatste blijft een rode draad in haar carrière. “Bij Fontys koos ik voor de afstudeerrichting ‘creatieve communicatie’. Het interesseerde me toen al wat creatieven als copywriters of ontwerpers doen, en hoe je dat kunt sturen en faciliteren. Ik wilde hun bedoelingen begrijpen en hun taal leren spreken. Niet om zelf topcopywriter te worden, maar om mijn regeltalent tot zijn recht te laten komen.”

Hands-on
Dat organisatietalent gaat vooral in haar eerste carrièrestappen, bij het al genoemde Soeps Publishing en vervolgens bij ontwerpstudio Edhv, hand in hand met pionierswerk. “Allebei startende bedrijven. Ik hou ervan gewoon te beginnen, ook als een idee vanaf nul vorm moet krijgen. Sommige dingen lukken, andere niet. Ik durf te falen en ik durf het ook toe te geven.” Als je met haast niets begint, is het vaak zoeken, puzzelen. “Ja, maar die processen verrijkten mij, met kennis, vaardigheden en nóg meer liefde voor het vak.”

De Dutch Design Week (DDW) was nog geen household name, toen Raffaela er in 2010 begon als hoofd Merkstrategie en PR. In de jaren daarop zet ze het evenement ook internationaal op de kaart. “Vooral door het vormen van een sterk communicatieteam en het opzetten van een geoliede persstrategie. Zo groeit het aantal (inter)nationale persaccreditaties van 50 naar 750.”

Een nieuwe editie van DDW staat voor de deur. “Van oudsher is het evenement opgebouwd rond de Graduation Show van Design Academy Eindhoven (DAE). Een belangrijk moment, omdat zo’n 220 bachelor- en masterafstudeerders zich hier presenteren aan ruim 40.000 bezoekers, waaronder vertegenwoordigers van het bedrijfsleven.” Zo is DDW óók een netwerkbijeenkomst, waar oplossingen van studenten en behoeften van bedrijven samenkomen. Dat leidde eerder tot concrete samenwerkingen met bedrijven als Royal Dutch Gazelle, Renewi, Prada en GGZe. [Tekst gaat verder onder de foto]

In haar huidige functie is Raffaela onder meer verantwoordelijk voor het organiseren van de Graduation Show. DDW en DAE liggen haar allebei na aan het hart. “Ik kijk inmiddels echt met de DAE-bril. Aan de andere kant zit ik nog wel in de Raad van Advies van DDW.”

En feitelijk triggeren beide instituten precies dezelfde passie. “Het bieden van een platform voor creatieve mensen, en zodoende het leggen van verbindingen met bedrijfsleven, media en het brede publiek.”

Trends
Vooruitkijkend op de Dutch Design Week: welke trends ziet ze dit jaar? “De nieuwe generatie heeft bijvoorbeeld steeds meer behoefte om een interactie aan te gaan met het publiek rond ‘neurodiversity’. Dat is een verzamelnaam die gedragsaspecten als dyslexie of ADHD bekijkt als een intrinsieke diversiteit van ons brein. “Studenten ontwerpen workshops waarmee ze bewustwording creëren of komen met tools die het onderling begrip vergroten. Daarnaast zie je veel concepten voor nieuwe ecosystemen en perspectieven in tijden van klimaatverandering.”

Is het in deze tijd van informatieoverload niet steeds lastiger om op te vallen met je communicatie? “Door sociale media is iedereen inmiddels bezig met zijn identiteit en ‘merk’. Communicatieprofessionals worden uitgedaagd om daarmee om te gaan.”

Maar Raffaela vindt dat je niet overal in mee hoeft te gaan en eigen keuzes moet blijven maken. “Blijf bij jezelf. Zijn al die volgers en posts echt zo relevant of focus je je op de waarden die jij essentieel vindt? Intern willen we als communicatieafdeling transparant zijn en een open dialoog gaande houden tussen College van Bestuur en studenten. Dat doe je niet door steeds maar te roepen en in bulk te publiceren. We willen niet de hele tijd zenden, maar vooral inhoudelijk laten zien wat we doen.”

Perfecte plaatjes
Wat wil ze Fontys-studenten van nu meegeven? “Opnieuw: Blijf bij jezelf… Maar door alle prikkels en vermeende ideaalbeelden die je op je af krijgt, wordt dat juist moeilijker.”

“Toen ik in 1997 begon op de heao in Eindhoven was ik 19. Als meisje uit Kerkrade vond ik dat toen best een grote stap... Voor studenten van nu is de wereld kleiner geworden, maar ook complexer.” Sociale media zorgden ervoor dat we geen vijftig vrienden of richtpunten meer om ons heen hebben, maar honderden. “Overal het perfecte plaatje – reizen, festivals, uitgaan – maar we zien nooit wat er echt in iemands hoofd omgaat.”

“Vroeger hoorde je weleens: doe het beter dan je ouders het gedaan hebben. Ook dat wordt lastiger. ” Toch hoopt ze dat studenten van nu nog altijd kunnen gaan voor grotere doelen. “Om bijvoorbeeld het klimaatprobleem aan te pakken, moet je ook collectief durven denken. Schud je ego ook eens af en kies voor het grotere doel. Als we dat kunnen, wordt de wereld denk ik mooier.” [Frank van den Nieuwenhuijzen]

Dertig jaar geleden studeerde Reiné (53) Nederlands en geschiedenis aan de lerarenopleiding in Tilburg. “Ik zat al vol ambities om te regisseren. Maar mijn ouders zagen daar weinig in, zij vonden dat ik een vak moest leren.”

De keuze, met name voor het vak geschiedenis, was geen toeval. “Al lag mijn hart elders, ik ging niet met tegenzin naar Tilburg. Geschiedenis heeft me altijd beziggehouden. Het is één groot conglomeraat van verhalen. Sommige historische episodes staan je direct helder voor ogen. Bovendien: ook als docent heb je een podium voor het vertellen van een verhaal.”

Die geschiedenisfascinatie zie je terug in zijn oeuvre, bijvoorbeeld in films als Michiel de Ruyter (2015) en Redbad (2018). Die laatste film gaat over de machtsstrijd van een Friese koning en speelt halverwege de achtste eeuw. Dat klinkt ver van je bed. 

Is het voor het grote publiek niet lastig om zich daarin in te leven? “Nee, je moet zorgen dat in je verhaal herkenbare en relateerbare elementen zitten. In het geval van Redbad een religieuze twist, die zie je vandaag nog overal om je heen.” Ook de donkere, soms mysterieuze context van de film spreekt tot de verbeelding. “Ik zei steeds: Dit is de Nederlandse Game of Thrones.”

Naar Hollywood
Nog tijdens zijn studietijd regisseert Reiné tv-series als Fort Alpha en 12 steden, 13 ongelukken. Die nieuwe leerschool zorgt ervoor dat hij de lerarenopleiding net niet afrondt. “Ik moest alleen nog een scriptie schrijven, maar zat al helemaal in het circuit. Ik had de zekerheid dat ik verder kon met mijn filmdroom en de scriptie liet ik erbij zitten. Misschien onbewust een signaal naar mijn ouders. Zo van: Kijk maar. Ik heb al een vak.” [Tekst gaat verder onder de foto] 

Reiné’s doorbraak volgt met The Delivery (1999), een lowbudgetactiefilm met een nog figurerende Daan Schuurmans en met in de hoofdrol Fedja van Huêt. Het Gouden Kalf dat Reiné wint voor beste regie vormt een prima opstapje en een paar jaar later doet hij wat hij altijd al wilde: ervoor gaan in Hollywood. 

“Ik wilde graag genrefilms maken (speelfilms met een duidelijk label als ‘actie’ of ‘historisch drama’, te onderscheiden van de Europese film, die vaak een combinatie vormt van stijlen, red.) en Hollywood is daarvan het summum. Ook wilde ik me meten met de top.”

Inmiddels is zijn naam gevestigd en werkte hij onder meer voor Marvel Studios. Hoe verklaart hij zijn succes? “Naast mijn talent en doorzettingsvermogen, heb ik me goed weten te schikken in de Hollywood-industrie. Alles loopt daar volgens vaste processen, waarin je als regisseur zeker niet de belangrijkste schakel bent. Je bent een van de radertjes in een productie en moet je plaats kennen. Voor veel collega’s is dat wennen.”

Waardering
Ook De Vuurlinie – zijn meest recente film waarin Waldemar Torenstra de rol van commando Marco Kroon vertolkt – ziet Reiné als een geschiedenisepos. “Het is weliswaar een stuk dichterbij in de tijd. Maar de film vertelt evengoed een rond historisch verhaal, te beginnen met 9/11.” [Tekst gaat verder onder de foto]

De film kreeg een aantal negatieve recensies. “Dat zijn een beetje zure journalisten die vooral één aspect uitvergroten: hoe ik kijk naar de omstreden figuur Marco Kroon en of dat in morele zin volgens hen dan wel of niet juist is.” Het publiek reageert anders. “Los van alle morele vragen en standpunten, kun je ook gewoon genieten van een geslaagde actiefilm. Bij een vertoning voor Afghanistan-veteranen kreeg ik een staande ovatie. Zulke reacties zijn me veel waard.”

Actie
Gelet op het succes van bijvoorbeeld de Mission Impossible-reeks is er ook bij het Nederlandse publiek waardering voor grootschalige actiefilms. “Maar voor recensenten is het kennelijk wennen dat die nu ook in de Nederlandse taal te zien zijn. Op actiefilms wordt soms een beetje neergekeken. Eigenlijk zijn Nederlanders heel conventioneel. Als je iets anders wilt doen dan wat het gros gewend is, dan hoor je al snel kritiek.”

In de Verenigde Staten, waar Reiné nu al twintig jaar werkt en woont, gebeurt juist het tegenovergestelde. “Daar krijg je lof als je je nek uitsteekt en het anders probeert te doen.” Bovendien hebben Amerikanen nooit het idee: het is een actiefilm, dan zal de dramatische ontwikkeling wel niet veel zijn.

Dop van de fles
Tijdens zijn Fontys-studie in Tilburg maakte Roel Reiné een theatervoorstelling die hij solo speelde in de grote collegezaal van P1 op Stappegoor. De strekking: Haal de dop van de fles en laat eruit wat erin zit. “In Amerika kun je jezelf dus volop ontplooien; je wordt er minder afgeremd dan in Nederland. Je krijgt uiteindelijk ook de lof die je toekomt. Dat is ook wat ik de Fontys-studenten van nu gun. Zorg dat je weet wat je wilt en daarbij niet wordt tegengehouden door je eigen twijfel of de meningen van anderen. Voel je vrij. Haal eruit wat erin zit!” [Frank van den Nieuwenhuijzen]

Lonne Gosling (37) is te zien in voorstellingen van onder meer haar eigen Compagnie Perelman, het Tilburgse gezelschap De Kwekerij en Jeugdtheater Oortwolk en maakt in 2020 haar solodebuut met de onewomanshow Misschien moet ik zelf huilen. Bij Omroep Brabant speelde ze in de komische serie ‘Ruutruutruut’.

Juf
Op de middelbare school in Helmond weet ze al snel wat ze wil: “Gymjuf worden.” Haar inschrijving bij Fontys Sporthogeschool wordt gehonoreerd. Daarnaast prikkelt de deelname aan het schooltoneel. “Ik volgde een vooropleiding voor de Academie voor Drama in Eindhoven. Als steun en toeverlaat voor een vriendin die auditie ging doen, besloot ik me aan te melden. Als toekomstig gymdocent voelde ik geen druk en werd ook hier aangenomen.”

Het werd uiteindelijk het podium in plaats van de marmoleum sportvloer. Maar de relatieve positie als buitenstaander hield ze vast tijdens haar studie. “Op de academie bleef ik die spontane, onbevangen student. Lonne in de speeltuin. Ik wilde opnieuw juf worden, dramajuf, en had geen grote ambities als actrice.”

Basketbal
Op de Academie voor Drama – inmiddels opgegaan in Fontys Hogeschool voor de Kunsten – vond ze zichzelf dartel, een jonge hond. “Bijna op het naïeve af. Ik vond alles leuk en was zeker niet zo aan het worstelen met mezelf als sommige studiegenoten. Ik miste die gekweldheid.”

Ook Goslings bijdragen in de les tonen haar onbevangenheid en spontaniteit. “Terwijl anderen hun pijn en artisticiteit probeerden uit te beelden, deed ik in een bewegingspresentatie een act op muziek van de Black Eyed Peas met een basketbal, toch weer die gymjuf. De docent zei na afloop: Ik heb zoiets nog nooit gezien, maar zie aan alles dat je het meent. Dat klopte, ik was heel oprecht.”

Diepgang
Ze studeerde af in 2007. Het pure en onbevangene is er nog altijd, maar maakt haar soms aan het twijfelen. “Niet in rollen bij een toneelgezelschap, wel bij eigen producties. Dan denk ik: Hoe vraag je met speelsheid nu een reuzensubsidie aan? Misschien zit er onvoldoende ernst onder wat ik doe?”

Tegelijk voelt ze niet de urgentie zich vast te bijten in actualiteiten als woke of klimaat: andere mensen zijn daar sowieso beter in. “Daarbij komt: ook humor kan ongelofelijk diep graven. Het is nooit oppervlakkig wat ik doe. Maar engagement zoek ik blijkbaar eerder op in rollen die ik voor andere gezelschappen speel. Op dit moment bij Oortwolk over angst, bij De Kwekerij over dementie.”

Labels
Gosling ziet zichzelf vooral als actrice, maar is ook thuis in cabaret en verkent recentelijk als stand-upcomedian haar positie als de vaste verkering van haar beroemde naamgenoot Ryan Gosling: “Ik heb vooral contact met zijn kartonnen, uitgeknipte versie. En ook dan ligt ruzie op de loer.”

“Mijn soloprogramma Misschien moet ik zelf huilen is een aaneenschakeling van flarden en anekdotes, wat je bij stand-uppen ook doet. Blijkbaar vloeit het bij mij allemaal in elkaar over, met als sleutelthema ‘klein leed’, gewoon wat het leven is zeg maar.”

Tot verwarring soms van de theaterprogrammeurs en het publiek, die niet goed weten te duiden welk genre Gosling nu beoefent: kleinkunst, cabaret, stand-upcomedy? “Zelf ben ik daarmee niet zo bezig. Ik hou niet van krappe hokjes. Maar mensen plakken toch graag een etiket op je, snap ik. Ze willen weten wat ze kunnen verwachten.”

Perelman
Ook met haar collega’s van Compagnie Perelman maakte Lonne voorstellingen die niet heel ‘vormvast’ zijn. De groep is vernoemd naar de Rus Grigori Perelman, die zijn leven wijdt aan het (vaak met succes) bewijzen van wiskundige stellingen. “Zijn passie fascineerde ons. Juist omdat onze generatie dat vaak mist. Toch weer dat gebrek aan grote diepgang dus.”

Hun voorstellingen hebben een onderzoekend karakter. “Zo deden we in 2010 een live-masterclass met spindoctor Jack de Vries. Die draaide om de vraag: Wat is het geheim, de maakbaarheid van succes? Wat is er nodig om alles uit jezelf te halen en het helemaal te maken?”

Blijkbaar werd de succesformule toch niet gevonden. “De zaal zat twee avonden vol en we hadden veel programmeurs uitgenodigd. Wat er op het podium gebeurde was spontaan en spannend, maar er kwam niets uit. Nul boekingen.” Volgens Gosling ontbrak ook hier misschien het eenduidige label. “Wie weet werd de vorm niet begrepen, te hybride en vreemd. En ergens waren we ook onze tijd vooruit. Tegenwoordig zie je wel meer producties waarin werkelijkheid en theater dooreenlopen.”

Zien
Wat geeft ze Fontys-theaterstudenten van vandaag mee? “Ik hoor weleens dat studenten nog amper voorstellingen bezoeken. Ze zijn niet naar het theater te slepen… In mijn tijd ging je, minstens één keer in de week. Alleen al omdat voorstellingen structureel werden nabesproken in de les.”

Ze kan niet goed verklaren waarom het animo minder is. “Misschien het aantal prikkels, de te maken keuzes? Je kunt het tegenwoordig véél drukker hebben met leven, werken en gedoe dan twintig jaar geleden. Het is een tijd waarin je misschien andere prioriteiten stelt. Aan de andere kant: theater blijft je voorland. Ik gun het iedereen om zich daarin helemaal onder te dompelen.” [Frank van den Nieuwenhuijzen]

Hoppenbrouwers Techniek BV installeert onder meer warmtepompen en zonnepanelen en groeit fors als gevolg van de energietransitie. Bovendien dingt het bedrijf steeds vaker mee met grote aanbestedingen, bijvoorbeeld voor de bouw van ziekenhuizen en distributiecentra. Ellen Vermeer (42) is als HR-directeur actief op de Udenhoutse hoofdvestiging. 

“Kies een organisatie die bij jou past, en die je waardeert om wat je bent en kunt”, antwoordt zij op de vraag wat ze de ‘jobhoppende’ Fontys-student van nu wil meegeven. “In een baan moet je eigenheid tot haar recht kunnen komen. Sommige mensen offeren zichzelf op om maar bij die ene grote naam te kunnen werken. Blijf bij jezelf, denk ik dan.”

Cum laude
Ze startte in 2002 bij haar werkgever. “Ik moest een afstudeerstage doen, maar wilde liever gelijk in een baan beginnen. Zodoende werkte ik drie dagen in de week als personeelsfunctionaris- de afstudeeropdrachten deed ik in mijn eigen tijd.” Een jaar later studeerde Vermeer cum laude af op een traject om medewerkers méér centraal te stellen, in de techniekbranche toen nog een novum. Had ze als student altijd al zo’n hoog ambitieniveau? “Bij groepsopdrachten was ik de kartrekker. Op meelifters ging ik slecht.”

Vóór haar gang naar Fontys Hogeschool HRM en Psychologie studeerde Ellen Vermeer bedrijfsadministratie aan de meao. “Tijdens een stage zat ik alleen maar rekeningen in te kloppen. In het kantoor naast mij zat een HRM-stagiaire, die enthousiast vertelde over functioneringsgesprekken en een ontslagzaak. Zo werd tastbaar dat ik mensen veel interessanter vond dan cijfertjes.”

Nooit saai
Na verschillende tussenstations in het bedrijf is ze sinds 2017 HR-directeur. “Eén van de redenen waarom ik nooit verkast ben, is de dynamiek die ik meemaak.” Zo telde de technisch dienstverlener op het moment dat Vermeer begon 85 medewerkers in Udenhout. Inmiddels gaat het om 1850 mensen op 21 locaties. “Ik werk nu in een totaal ander bedrijf dan waar ik begon.”

Vermeer begon te pionieren op puur operationeel niveau. “Het personeelsbeleid was feitelijk nog in handen van de administratie en een paar managers. Nu geef ik leiding aan een team van 41 HR-medewerkers en -adviseurs verdeeld over Zuid-Nederland en houden we ons bezig met bijvoorbeeld overnames, leer- en ontwikkelprogramma’s en het borgen van de bestaande cultuur, waarbij je veel meer tactisch en strategisch werkt. Zonder die groeiambities was ik allang weggeweest.”

Middelpunt
Het borgen van een cultuur vormt een uitdaging wanneer een bedrijf sterk doorgroeit. “Het principe van ‘de medewerkers centraal’ vraagt dan om explicitering en de concrete vertaling in HR-instrumenten. Zo hebben we een vast ‘Groeitraject’ omschreven. Daarin ligt vast dat nieuwe medewerkers binnen het jaar zeker negen keer in gesprek kunnen met hun leidinggevende om te checken of er sprake is van een geslaagde start.” Ook inwerkprogramma’s, bedrijfstrainingen en klantbediening zijn voor nieuwkomers standaard vastgelegd, steeds bedoeld om de bedrijfscultuur veilig te stellen.

Al meerdere keren werd Hoppenbrouwers BV uitgeroepen tot ‘Top Employer’. “Dat is een uitgebreide audit met 350 vragen op het gebied van personeelsbeleid, over bijvoorbeeld inclusiviteit, transparantie richting medewerkers, enzovoort. Dat we dit keurmerk herhaaldelijk kregen komt omdat HR in het hart van onze organisatie zit, en dat we uitgaan van de menselijke maat. Dat maakt bijvoorbeeld dat de HR-adviseurs een ‘lokaal gevoel’ creëren en de persoonlijke ins and outs van medewerkers kennen. Zo houden we het ‘klein’.”

Aan de andere kant van het spectrum staat de vraag hoe HR kan bijdragen aan het behalen van de financiële doelen. “Dat lijkt vloeken in de kerk. Maar ik ben een van de eersten om te zeggen: Hoppenbrouwers is geen stichting. Nuchter gesteld: het terugdringen van het ziekteverzuim met 1,7 procent levert anderhalf miljoen euro op.”

Meisjes
Bij ‘inclusiviteit’ draait het in dit geval ook om de inbreng van vrouwen in de technologiesector. “In onze branche is nu nog 91 procent man. Wij willen zorgen voor een tegengeluid. Momenteel hebben we 65 vrouwen in een technische rol. Gezien onze groeiambities en de noodzaak die de energietransitie legt, moeten dat er de komende jaren vijfhonderd worden, oftewel tien procent van het totaal.”

Die grote opgave om meer vrouwen te trekken wordt gerealiseerd met kleine stapjes, en originele ideeën. “Zo hebben we een vrouwelijke kledinglijn ontworpen, zodat vrouwelijke techneuten zich comfortabeler voelen.” Via medewerker-interviews wordt gekeken welke vooroordelen leven voor vrouwelijke monteurs die bij de mensen thuis komen. “

Klanten reageren weleens verrast als er een vrouw aanbelt. Mannen bieden dan bijvoorbeeld aan om de nieuwe ketel naar boven te sjouwen. Maar hier moet zo’n klant even doorheen. Als zo’n vrouw aan de slag gaat, is er totaal geen verschil met een mannelijke collega.”

In het 11-koppige bestuur van Hoppenbrouwers is nu de eerste technische vrouw toegetreden, naast de vrouwelijke directeuren Communicatie en HR: “Je moet ook zelf het goede voorbeeld geven.”

Creatief denken
De aanwas van het gewenste nieuwe personeel gaat niet vanzelf. Naast vrouwen focust de HR-afdeling van Hoppenbrouwers op zij-instromers. “Dan heb je dus een voormalige kok of jurist die op onze Academy wordt omgeschoold. Geen breed fenomeen in de techniek. Omdenken is nodig om je potentieel te vergroten.”

Na drie jaar zijn er binnen het bedrijf ruim honderd zij-instromers actief. “Je kunt zeggen: het traditionele sollicitatiegesprek is veranderd. Vroeger moest een kandidaat zich verkopen. Nu moet ik mezelf verkopen als toekomstige werkgever. Om mensen over de streep te trekken, is het soms nodig om ‘anders’ te denken. Je bent dankbaar als iemand bij je wil werken.” [Frank van den Nieuwenhuijzen]

“Ik vertrok met een schip waarmee ik nooit één meter had gevaren. Bovendien had mijn zeilpartner, oud-studiegenoot Arjen, net zes weken zeilervaring. Kortom: een hoop stress, in het begin werd ik ‘s nachts wakker van ieder denkbaar geluidje.”

Basaal
De droomreis bracht veel, waaronder de AVRO-documentaire Zee, Zout en Zeilen, een boek en inspiratiemateriaal voor de lezingen die Florian nog steeds geeft. En: er kwam nóg een tv-rol op zijn pad. Dirkse was van 2016 tot 2021 de eerste Nederlandse Kapitein Iglo in de bekende visstick-reclames. “Allemaal dingen die ik daarvoor nooit had gedaan. Ook hier geldt: hak de knoop door, spring in het diepe en begin eraan.”

Wat is het geheim van oceaanzeilen, waarom is het een inspiratiebron waaruit hij blijft putten? “Alles. Het avontuur, nieuwe culturen, volledig leven in het hier en nu. Ook is zo’n schip volledig zelfvoorzienend en vaar je op windgeneratoren en zonnepanelen. Je leven is heel basaal, omdat je continu vecht tegen de elementen. Je bent volledig één met de natuur en denkt helderder dan ooit.”

Ocean Cleanup
Eén van de dingen die opviel tijdens de tocht waren de enorme plastic eilanden die geregeld voorbijdreven. “Toen ik na terugkeer las over het idee van scholier Bojan Slat – een reusachtige veegarm om drijvend plastic op te vangen – zocht ik contact met hem. We startten samen met het uitrollen van het idee. Als vrijwilliger heb ik er twee jaar lang tachtig uur per week aan gewerkt.”

In 2015, na voltooiing van de startup-fase, stapt Dirkse uit het initiatief. “Eén van de redenen was dat ik niet meer zo veel wilde werken. Bovendien groeiden we enorm hard… Ik merkte dat mijn hart vooral bij de opstartfase lag. Meer de idealistische verkenning dan de grootschalige uitvoering.”

Afgelopen zomer maakte het team van The Ocean Cleanup bekend dat inmiddels ruim 100.000 kilo plastic is opgeruimd bij de Great Pacific Garbage Patch, een drijvende vuilnisbelt op de Grote Oceaan.

Zoekende
Bij Speco Sportmarketing in Tilburg, waar hij in 1999 begon, aardde Florian Dirkse snel. “Ik was zo’n type dat altijd de kantjes ervan afliep en via mavo en havo toch nog op het hbo belandde. In die tijd was Speco relatief nieuw.” Hij genoot van een opleiding die nog in de kinderschoenen stond. “Enthousiaste studenten én docenten zorgden voor een goede vibe. Bovendien ondervond ik als geboren Delftenaar hoe leuk Tilburg was.”  [Tekst loopt door onder foto]

Na zijn afstuderen in 2003 belandt hij al snel als co-schipper op een zeilboot die van Sint-Maarten naar Turkije voert. Het is zijn eerste oceaanreis. Die oceaan blijft trekken en na enkele 9 tot 5-baantjes als projectmanager ontstaat het plan om samen met drie oud-Speco’ers een wereldreis te maken. 

“Maar mensen haken af als de consequenties van zo’n reis doordringen. Die tocht ging twee jaar duren. Ik besloot mijn baan op te zeggen en mijn huis te verkopen. En voor mijn toenmalige vriendin was het natuurlijk ook een ding…” Van de beoogde bemanning blijft ten slotte alleen goede vriend Arjan over, waarmee het grote avontuur uiteindelijk wordt aangegaan.

Dromen
De lezing die Dirkse op donderdag 8 december geeft bij het Duurzaamheidsevent van Fontys draait om het volgen van je dromen. Waarom vinden veel mensen dat zo moeilijk? “De meesten houden het liever bij dromen… De sleutel is: ga ervoor. En trek je niet te veel aan van wat anderen zeggen over de beren op de weg. Verder: trek duidelijk je plan en bereid je voor. Maar de stap daadwerkelijk zetten is het voornaamste. Als je die knoop niet doorhakt, blijft het dus bij dromen.”

Het is niet gezegd dat iedereen zijn schepen achter zich moet verbranden om de wijde oceaan op te gaan. “Ik probeer mensen vooral te inspireren om wat meer met hun dromen te doen."

"Kijk jezelf eens aan in de spiegel en vraag je af: Haal ik er alles uit? Als je er maar de helft uit haalt, geeft niet hoor. Zo lang je je maar bewust bent van die keuze. Bovendien, kleine droompjes heb je ook. Bijvoorbeeld minder gaan werken of vaker leuke dingen doen met je partner.”

Krampachtig
Wat wil hij Fontys-studenten van vandaag graag meegeven? “Als je nog niet weet wat je wilt, is dat helemaal niet erg. Veel jongeren maken zich zorgen over keuzes die ze al dan niet moeten maken… Volg je hart, je hoeft heus niet alles volgens het boekje te doen."

"Natuurlijk, je moet ergens beginnen. En je start zelden met je droombaan… Veel mensen denken trouwens wel dat het zo moet, dat het gelijk perfect hoort te zijn. Maar ga nooit te krampachtig om met verwachtingspatronen, van jezelf of een ander.” [Frank van den Nieuwenhuijzen]

De lezing van Florian Dirkse kun je bijwonen op donderdag 8 december vanaf 14 uur. Locatie: Aula W3, Campus Venlo.

Ze is vijftien jaar en doet eindexamen vmbo als ze zonder medeweten van haar ouders naar Tilburg afreist om auditie te doen voor de opleiding Musicaltheater. Niet omdat ze na haar diploma-uitreiking aan deze studie wil beginnen, maar omdat ze wil weten wat ze nog moet leren in de tijd dat ze de havo volgt.

Het is de eerste van een reeks keuzes die Liss Walravens brengt waar ze nu is: een gevierd musicalster. Op haar palmares prijken Diana & Zonen, Billy Elliot en Soldaat van Oranje. Niet de minste musicals. Op dit moment speelt ze in Tina Turner Musical de rol van Rhonda Graam, de manager van de legendarische zangeres. Sinds haar afstuderen in 2013 heeft Walravens, met uitzondering van de coronaperiode, altijd op de planken gestaan.

Zichtbaar zijn
Ze wilde niet thuiszitten. Dus maakte ze aan het begin van elk theaterseizoen een overzicht van de nieuwe voorstellingen. “Ik koos de allerleukste, en dacht: als dit hem niet wordt, dan ga ik voor deze musical.” De oud-Fontysstudente wist wat ze wilde. “Natuurlijk, soms word je niet uitgenodigd of aangenomen, dat hoort erbij. Maar ik heb er wel altijd voor gezorgd dat mensen weten dat ik graag wil komen auditeren en mag laten zien wat ik kan.” Walravens zorgt ervoor dat ze zichtbaar is.

Het besef dat ze zich moet laten zien, begon al tijdens haar studie. “Ik vroeg me af met welke regisseur ik het liefst zou willen samenwerken. Op dat moment was dat Paul Eenens.” Walravens gaat extern lessen inkopen om zoveel mogelijk van hem te leren. “Ik wist dat hij me zou herkennen als ik op een later moment voor hem zou moeten spelen tijdens een auditie.” Dat moment komt als ze moet voorspelen voor de musical Diana & Zonen.

Negatief studieadvies
Toch heeft Walravens niet altijd op de voorgrond gestaan en is het succes haar niet komen aanwaaien. “In het eerste jaar kreeg ik al vrij snel een negatief studieadvies”, zegt ze lachend. “Ik was net zestien en totaal overdonderend van al die enthousiaste studenten die de hele dag aan het dansen en zingen waren, overal om me heen.” Ze kwam er naar eigen zeggen altijd achteraan gehuppeld. “Ik keek het een beetje aan, viel niet al te veel op.” Maar zodra ze een tentamen moest doen, stapte Walravens uit de schaduw en deed ze haar ding, zo goed mogelijk.  

Ze noemt haar studietijd een bijzondere periode. “Het is best wel een zware opleiding, in die zin dat er behoorlijk wat van je gevraagd wordt. En het heeft ook te maken met smaak. Sommigen worden daar onzeker van. Dat was ik niet, ook al stond ik achterin een hoekje. Ik had altijd het vertrouwen dat als ik hard werkte, het wel goed zou komen. En wanneer iemand kritiek had, dacht ik: nou, dan ga ik het beter doen en ging ik daarmee aan de slag.”

Durven te springen
Ze voltooit uiteindelijk twee opleidingen en een master. Al tijdens haar studie staat ze in de spotlights. “Ik ging wel werken, maar hield toch een voet aan bekende grond door verder te studeren. Daardoor is de overgang van studie naar werk heel geleidelijk gegaan.” Op maandag en dinsdag plande Walravens de vakken op school die ze wilde volgen en de rest van week zat ze in België, voor de Disneyserie On Tour. “Tussendoor studeerde ik. Dat kon prima vanaf een andere locatie,” besluit ze.

De geboren en getogen Brabantse is dankbaar dat ze zo lang, acht jaar in totaal, heeft mogen studeren. Maar op een gegeven moment moet je ook durven springen, beseft ze. “Ik moest mijn authenticiteit gaan ontdekken en stappen zetten zonder dat -hoe lief en goed bedoeld- een docent me daarin zou begeleiden.” Het voelde voor haar als een natuurlijk proces. “Ik heb gevoelsmatig geweten wat ik moest doen, wat het beste was voor mij.”

Leren van anderen
Als ze Fontysstudenten die nu dezelfde studie volgen iets mag meegeven, is het: stel jezelf open. “Kijk om je heen naar wat anderen kunnen en wat jij nog niet kunt. Ben niet bang om ze aan te spreken en vragen te stellen. Er is zoveel te leren als je niet angstig bent voor alles wat voor jou nog onbekend is. Het is een eenvoudige manier om jezelf te blijven ontwikkelen en het beste uit jezelf te halen.”

Zelf heeft ze van deze wijsheid veel profijt gehad. Ze geeft een voorbeeld: “Ik heb eens een regisseur een mail gestuurd nadat ik was afgewezen tijdens een auditie. Ik wilde zo graag meedoen in die voorstelling. Enige tijd na zijn uitleg begreep ik waarom ik niet de juiste persoon was voor de rol en wist ik wat ik moest doen om beter te worden.”

Dat vindt ze dan ook het leuke aan het vak: “Ik blijf altijd leren.” Niet alleen door de mensen met wie ze samenwerkt, ook door de verhalen waarin ze zich mag verdiepen. Tijdens Soldaat van Oranje leerde ze bijvoorbeeld veel over de Tweede Wereldoorlog. "Dat avontuur, zowel in leren als beleven, is wat dit werk voor mij zo mooi maakt.” [Marieke Verbiesen]

Ze studeert in 2003 af aan de Academie voor Drama in Eindhoven, een opleiding die vlak daarna opgaat in Fontys Hogeschool voor de Kunsten. “Ik herinner me het nostalgische, aan de Dommel gelegen klooster waar we les hadden. Een eigen, authentieke plek die de creativiteit deed oplaaien. De rust en afgeslotenheid zorgden bovendien voor een groot onderling saamhorigheidsgevoel.”

“Ik koos voor de Academie vanwege het allround-karakter. Het curriculum draaide niet alleen om acteren, maar ook om schrijven, regisseren en doceren. Ik ging niet naar de Toneelschool omdat ik het gevoel had dat ik niet puur uitvoerend actrice wilde worden- ik wilde de bagage om te maken, te doe-het-zelven.”

Toch moest ze in Eindhoven eerst door een weerstand heen voordat de focus kwam. “Ik kwam binnen als een wat wild kind. Een impulsieve fladderaar die zichzelf overschreeuwde en moeite had met discipline, het moeten voldoen aan een rits beoordelingscriteria. Ik ging graag uit en kwam nogal eens te laat. Ik moest dus eerst mijn wilde haren – plus piercings en metal-garderobe – kwijt.”

Toen ze een jaar moest doubleren, zag ze in dat ze zelf de verantwoordelijkheid moest nemen. “Daarna werd de studie op slag leuker. Ik leerde vooral dat je je op een dergelijke opleiding kwetsbaar moet opstellen; je ware ik moet laten zien. Om een goeie actrice of dramadocent te zijn, moet je wel enigszins weten wat er omgaat in je eigen innerlijk. Die confrontatie ben ik aangegaan.”

Intern gesprek
Jaspers (42) staat vooral op het toneel. Zo speelt ze in klassiekers als Medea en Kat op een heet zinken dak. Voor haar hoofdrol in Marilyn Monroe: Diamonds are a girl’s best friend ontvangt ze een nominatie voor de befaamde toneelprijs Theo d’Or. Op film en tv is ze geregeld te zien in bijrollen, zoals in Wat is dan liefde en Flikken Maastricht. De kinderserie Kasper en de Kerstengelen, waarin ze Marlou speelt, wint in 2017 een Emmy Award.

“Mijn hart ligt bij theater. Heerlijk om je tijdens een repetitieproces van twee maanden intens te verdiepen in een stukje leven en de thema’s die daarbij horen. Bijvoorbeeld man-vrouwverhoudingen of ouder worden. Ik leer daarvan omdat ik mijn eigen normen en waarden ernaast zet."

"Bij toneel gaat het juist om het proces, het interne gesprek met jezelf en wat je daarmee doet. Film is meer eendimensionaal, vluchtiger. Je maakt bovendien geen verbinding met een publiek. Je ondergaat het verhaal niet samen, op één en hetzelfde moment.”

Marilyn
Een voorbeeld van zo’n diep innerlijk gesprek is haar rol van Marilyn Monroe (2010): “Feitelijk ging ik hier voor het eerst de confrontatie aan met mijn vrouwelijkheid.” In het begin vond ze het maar raar een karakter te spelen dat in zo’n iconische mate model staat voor vrouwelijkheid. 

“Zelf was ik daar minder mee in sync. Als kind was ik een tomboy en tijdens de opleiding speelde ik de nar of de verfomfaaide alcoholische buurvrouw.” Het werd een stapsgewijze, maar heftige confrontatie. “Als nar of clown verstop je je weer veilig achter comedy, maar Marilyn was niet iemand die haar problemen en demonen kon weglachen of relativeren.” 

Regisseuse Madeleine Matzer tikte Wendell keer op keer op de vingers als ze het toch probeerde. Zo bewoog ze langzaam meer richting Marilyn, en won ze het vertrouwen om weer een ander deel van haar persoonlijkheid te tonen. “Met succes, want ik word sindsdien gevraagd voor meer expliciet feminiene rollen. Blijkbaar gebruik ik toneel dus om daadwerkelijk de confrontatie met mijn eigen onzekerheden en gevoeligheden aan te gaan.”

“Speel je vrij”
Momenteel oogst ze lof met Toneelgroep Maastricht in ‘Een meeuw’ van Tsjechov, bewerkt door Ilja Leonard Pfeijffer. “Ik speel Arkadina, een beetje een uitgerangeerde actrice die wordt geconfronteerd met tanend succes en naderende ouderdom. Eerst dacht ik dat ik nog twintig jaar te jong was voor deze rol. Maar inmiddels hoort Arkadina toch bij mij."

"Thematiek als eenzaamheid, verlangen, je jeugd verliezen, een plek in de wereld hebben, raakt me. Daarbij komt dat Pfeiffer het stuk met een ferme ruk naar onze tijd trekt, bijvoorbeeld met een tirade over oude, witte mannen die een toontje lager moeten zingen.” De première was op zondag 6 maart in Maastricht en de tournee loopt nog tot juni.

Op de vraag welke les ze de huidige generatie Fontys-studenten wil meegeven, denkt ze even grondig na. “Voor het programma Kunststof moest ik laatst een tegelwijsheid bedenken. Dat werd: ‘Speel je vrij’. Voordat ik koos voor theater, hockeyde ik op hoog niveau. Daar werd je ingeprent om altijd de ruimte op het veld te zoeken zodat je aanspeelbaar was. Maar dit is evengoed een levensmetafoor."

"Het betekent óók: als je ergens de ruimte ziet voor jezelf, benut die. Ga er middenin staan en kijk vervolgens wat er allemaal op je afkomt. Ren niet alleen maar mee met de meute. Zorg dat je gezien wordt, dat leidt meestal tot kansen.” [Frank van den Nieuwenhuijzen]

Hoewel Gevers de afstudeerrichting Schrijvende Pers volgde, is ze al bijna dertig jaar een vertrouwd Journaal-gezicht. Tegenwoordig verslaat ze onder meer grote rechtszaken, zoals het Marengo-proces en de zaak-Geert Wilders. “Niet dat ik ooit word herkend hoor. Zelfs niet door veel van mijn nieuwe, jonge collega’s.”

Nieuwsjunk
Die ietwat relativerende toon klinkt steeds door bij haar, zo lijkt. Dat is in 1983, wanneer ze begint als eerstejaars aan wat nu Fontys Hogeschool Journalistiek heet, al niet anders: “In mijn klas zaten nogal wat wereldverbeteraars die naar Vrij Nederland, het summum toen, wilden. Zelf voelde ik die hoge ambities niet. Ik koos gewoon een studie die mij leuk leek.”

Het zijn de jaren van ‘No Future’, waarin veel jongeren maar niet te ver vooruit plannen. “Dat gold ook voor mij: Ik ging voor het plezier en leefde met de dag.” Qua opleiding komt Gevers in elk geval niet bedrogen uit: die is daadwerkelijk zo leuk als ze hoopte. De docenten houden haar volop bij de les: “Doordat er op willekeurige momenten nieuwstoetsen worden afgenomen, ben je gedwongen stipt het nieuws te volgen. Dat vormt je: ik werd een nieuwsjunk.”

Groei
En na haar afstuderen valt het met het bijstandsperspectief ook alles mee: “Uiteindelijk ben ik in mijn hele leven maar drie weken werkeloos geweest. Ik begon op de kunstredactie van het Brabants Dagblad, eigenlijk belachelijk voor een grietje van begin twintig. Wat wist ik nou van cultuur?”

Eenmaal aan de slag ontbrandt het vuurtje definitief: “Ik werd fanatieker omdat ik merkte hoe leuk ik dit werk vond. Zo groei je in de rol van journalist, en word je beloond met meer uitdagende klussen.”

Met trots kijkt ze terug op haar eerste grote zaterdagreportage. “Over sekteleider Sipke Vrieswijk in Velddriel. Later werd hij veroordeeld voor seksueel misbruik van minderjarigen. Maar ik sprak vijf uur met hem. Ik deed enorm mijn best om serieus genomen te worden, en het werkte…”

De later in het Pieter Baan Centrum als psychotisch en narcistisch gediagnostiseerde prediker laat zich het hemd van het lijf vragen. “Waarom weet ik ook niet. Maar onderwerpen als sektes, prostitutie en moord heb ik altijd fascinerend gevonden. Ik mag het eigenlijk niet zeggen, maar ik ben ontzettend sensatiebelust.”

Doorbijten
In juli 1990 begint ze als redacteur bij het NOS Journaal, waar ze met nul televisie-ervaring uit 70 kandidaten werd gekozen. “Beretrots was ik.”

Evengoed is haar begintijd zwaar. “Ik ben authentiek en speel geen toneel. Maar de cultuur in Hilversum was soms doorbijten. Ik voelde me een Brabantse boerentrien tussen die Randstedelijke journalistieke aristocratie. Mensen als Harmen Roeland en Hennie Stoel durfde ik amper aan te kijken. Die had ik daarvoor al jarenlang op tv gezien. De eerste twee jaar liep ik op mijn tenen. Maar ik moest en zou overleven van mezelf.”

Instituut
Dat is gelukt. En de kleine, stijve journaalredactie van toen is inmiddels wel opengebroken. “Het team is enorm gegroeid, ook omdat de online- en radioredactie erin is geschoven. Mede daardoor is de onderlinge samenhang minder. Wij keken vroeger allemaal samen naar het Achtuurjournaal- nu zit iedereen met oortjes in op een eigen eiland. Als ik op de redactie ben, denk ik weleens: alweer zestig nieuwe, piepjonge collega’s die zelf niet eens naar het Journaal kijken.”

Ondanks het vergrijzende kijkerspubliek, geldt het NOS Journaal volgens Gevers nog altijd als instituut. “Alleen minder… Vroeger begon er geen enkele persconferentie als de NOS nog niet was gearriveerd. Nu sta ik achteraan in de rij tussen allerlei vloggers en bloggers. Tegelijkertijd dalen de kijkcijfers nauwelijks. Als gevolg van de Oekraïne-oorlog kijken er op sommige dagen drie miljoen mensen.”

Factchecken
Ze geeft aan dat er intern continu wordt gereflecteerd op verjonging en vernieuwing, net als op verwijten als zou het journaal niet objectief genoeg zijn. “Een deel van ons werk is praten over ons werk. Dat komt óók omdat we meer dan vroeger onder het vergrootglas liggen. Onder druk van sociale media zijn we nóg meer gaan factchecken. NOS Fake Nieuws!-uitroepen doen me oprecht pijn. Ze moesten eens weten hoeveel recht we proberen te doen aan de waarheid.”

Ergens deelt ze de mening dat het soms kritischer kan - bijvoorbeeld jegens de politiek - maar tegelijk ziet ze dit toch ook als heikel punt. “Ik denk vaak: zal ik het eens zo en zo zeggen? Klinkt veel scherper… Maar toch wil ik dan niet mijn eigen kijk naar voren schuiven. Het journaal is eerst en vooral neutraal. Ik ben niet iemand die hierin zo nodig de grenzen wil opzoeken.”

Ongeduldig
Al die jaren van 2 minuten-reportages maken, hebben haar ongeduldiger gemaakt. “Omdat ik werk onder tijdsdruk heb ik altijd haast. Kan die anekdote niet korter?, denk ik op sommige verjaardagsfeestjes.”

Het lukt haar goed om verdrietige details opzij te zetten, maar de rusteloosheid die veel journalisten eigen is speelt ook Gevers parten. “Zodra ik in een onderwerp duik, kan ik het niet meer loslaten. Soms word ik op mijn vrije dag gebriefd over een naderende klus. Eigenlijk sta ik dan meteen weer aan. Net zo lang tot het verhaal klaar is.”

Niet te eigenwijs
“Wees onbevangen”, is wat ze studenten van nu wil meegeven. “Veel jongeren wekken de indruk dat ze o zo goed weten hoe de wereld in elkaar steekt. Maar te grote stelligheid beperkt je kijk op dingen. Als je jong bent, hoort een beetje eigenwijsheid erbij. Maar juist die eenkennigheid helpt je niet altijd. Vaak kom je er pas achteraf, en via allerlei omwegen, achter hoe iets echt werkt.” [Frank van den Nieuwenhuijzen]