De ElsGenerator is vernoemd naar Els de Vaan-Bruinsma, die decennialang docent natuuronderwijs was aan de pabo in Nijmegen. Ook bij Fontys liet zij haar sporen na. Haar boek Praktische didactiek voor natuur en techniek geldt op alle pabolocaties als verplichte literatuur.

Volgens Huub van der Haagen, pabodocent Natuur en Techniek in Eindhoven, is dat niet zonder reden. “Het is praktisch, goed leesbaar en staat vol voorbeelden, uitleg en denkvragen.” Van der Haagen kan het weten, want hij werkt al ruim 35 jaar als docent bij Fontys en studeerde er zelf ook.

Volgens haar man Jan de Vaan, zus Annette van der Bilt-Bruinsma en broer Geert Bruinsma weerspiegelt het boek precies wie Els de Vaan was. “Els werd gedreven door nieuwsgierigheid en een onderzoekende houding. Dat wilde ze overbrengen op haar studenten en via hen op leerlingen in het basisonderwijs.”

Zelf onderzoeken
Onderwijs moest kinderen raken, vond De Vaan, omdat kennis anders niet beklijft. Zelf onderzoeken, ervaren, voorspellen en vervolgens verifiëren vormden de kern van haar onderwijsvisie. Daarom ontwikkelde ze practica met alledaagse materialen, zoals zonneautootjes van boterkuipjes, die kinderen zelf bouwden en waarmee ze wedstrijden hielden.

Ook na haar pensionering bleef De Vaan lesmateriaal en proefjes ontwikkelen voor natuur- en techniekonderwijs. “Een van de laatste dingen die zij wilde maken, was een eenvoudig apparaat waarmee leerlingen kunnen voelen hoeveel inspanning het kost om elektriciteit op te wekken”, vertelt Jan de Vaan. Broers Geert en Sjoerd Bruinsma bouwden een prototype dat nog tijdens haar leven werd getest.

Eenvoudig ontwerp
Na haar overlijden werkte de familie het idee verder uit. Uiteindelijk werden vijftig ElsGenerators gebouwd, die worden verspreid onder pabo's in heel Nederland. Een van de exemplaren staat nu in Den Bosch op tafel, eromheen drie pabodocenten samen met de makers. Huub van der Haagen wordt vergezeld door Maartje Schollen en Stefan van Beurden, pabodocenten uit Tilburg en Den Bosch. 

De ElsGenerator bestaat uit een generator die met een lijmklem aan een tafel wordt bevestigd. Deze is verbonden met een printplaatje en drie lampen: een gloeilamp van 21 watt, een gloeilamp van 5 watt en een ledlamp van 2 watt, die evenveel licht geeft als de gloeilamp van 21 watt. Wie aan de hendel draait, merkt direct het verschil. De ledlamp kost relatief weinig inspanning, terwijl de gloeilamp van 21 watt aanzienlijk meer kracht vraagt. [tekst gaat verder na de video]

“Met de ElsGenerator voel je hoeveel inspanning nodig is om een lamp te laten branden”, licht Geert Bruinsma toe. Tijdens de demonstratie proberen de pabodocenten via een USB-aansluiting een printplaatje tot 12 volt op te wekken. Dat lukt niet, al komen ze wel in de buurt. Het maakt duidelijk hoeveel moeite het kost om elektriciteit te produceren.

Stefan van Beurden noemt de ElsGenerator een waardevolle aanvulling op het onderwijs. “Ons vak staat of valt met practica. We hebben een heel kabinet aan materialen die onze studenten in de klas gebruiken, en de ElsGenerator past daar uitstekend bij.” Collega Maartje Schollen ziet nog een ander voordeel. “Sommige studenten denken dat natuur- en techniekonderwijs saai of moeilijk is. De ElsGenerator bewijst dat het juist uitdagend en leuk kan zijn.”

Duurzaamheid
Van der Haagen wijst bovendien op de koppeling tussen techniek en duurzaamheid. “De ElsGenerator laat zien dat elektriciteit niet zomaar uit het stopcontact komt. Er is energie nodig om die op te wekken, en sommige apparaten zijn veel zuiniger dan andere.” Daar raakt de pabodocent een andere drijfveer van Els de Vaan: duurzaamheid.

Van Beurden pleit ervoor de ElsGenerator niet alleen in de bovenbouw in te zetten. “Bewustwording en talentontwikkeling beginnen al bij de kleuters.” Dat sluit naadloos aan bij de onderwijsvisie van Els de Vaan: kinderen leren het meest wanneer ze zelf kunnen onderzoeken, ervaren en ontdekken.

Foto bovenin: Stefan van Beurden geeft een slinger aan de ElsGenerator terwijl Maartje Schollen, Huub van der Haagen, Annette van der Bildt-Bruinsma, Geert Bruinsma en Jan de Vaan (vlnr) toekijken.

Om ervoor te zorgen dat alle studenten bij de start van de pabo voldoende kennis in huis hebben, moesten mbo’ers en havisten sinds 2015 toelatingstoetsen maken voor schoolvakken als aardrijkskunde en geschiedenis. Anders zijn de opleidingen te veel tijd kwijt aan bijspijkerlessen.

Maar te weinig studenten gingen naar de pabo en het lerarentekort werd steeds groter. En dus startte het kabinet in 2022 een experiment om de opleiding toegankelijker te maken: studenten hoeven niet meer vooraf te slagen voor alle toetsen. Ze mogen gewoon met de pabo beginnen, zolang ze de toetsen – al dan niet alsnog met bijspijkerlessen - alsnog binnen een jaar halen.

En dat heeft effect gehad, blijkt nu uit de eindevaluatie uitgevoerd door onderzoeksbureau ResearchNed. De instroom is gegroeid van zo’n 7.700 studenten in 2021/2022 naar 8.500 studenten dit studiejaar. Ook binnen Fontys is er over de hele linie – dus niet geheel toe te schrijven aan dit experiment -  een stijging te zien in de instroom van pabostudenten.

Stress
Toch blijken er ook nadelen te zijn. Zo ervaren eerstejaarsstudenten gemiddeld meer studiedruk, omdat zij tussen de gewone lessen door de toelatingstoetsen nog moeten herkansen. Een meerderheid zegt hierdoor studievertraging op te lopen.

Anton van den Brink, directeur bij Fontys Educatie Eindhoven-Den Bosch en Limburg, herkent dat gegeven ook binnen zijn instituten. “Ik heb afgelopen jaar een aantal keer meegelopen met studenten van de opleiding, waaronder heel recent nog bij de pabo in Sittard. Daar zijn de toetsen echt onderwerp van gesprek, omdat ze als een soort zwaard van Damocles boven de studenten hangen. Dat leidt tot stress.”

Doorstromen
In een tussenevaluatie twee jaar geleden klonk dan ook veel kritiek. Toch is er inmiddels meer steun voor het experiment. Want ondanks de toegenomen druk, weten studenten vaak alsnog door te stromen naar het tweede studiejaar. Zo behaalde in 2025 84 procent van de voorwaardelijk toegestane studenten bij Fontys de toetsen.

Fontys wil daarin zelfs een stap verdergaan, door de doorstroomnorm ter discussie te stellen. Nu moeten studenten in de propedeuse 75 procent afronden voordat zij door mogen stromen. “De combinatie van die toelatingstoetsen en de doorstroomnorm levert nog meer stress op. Dat zijn drempels die we weg willen nemen zodat we de studiedruk voor studenten kunnen verlagen”, licht Van den Brink toe.

Meer flexibiliteit
Omdat de OER nog niet vastgesteld is, gaat het echter wel nog steeds om een voorstel. Een voorstel om de doorstroomnorm naar 0 te brengen. “Dat betekent niet dat er helemaal geen drempels meer zijn, maar zorgt er wel voor dat onze opleiding flexibeler wordt.”

Dat is voornamelijk nodig omdat Educatie steeds meer te maken krijgt met maatwerkstudenten, die met een bepaalde norm gedwongen worden om bepaalde vakken af te ronden voordat ze door mogen stromen. “Dat willen we voorkomen. Wel houden we aan dat je bepaalde propedeuse-onderdelen afgerond moet hebben voordat je in de postpropedeuse aan het volgende, aansluitende onderdeel kunt beginnen.”

Stevige professionals
Er zijn volgens het rapport ook geen duidelijke signalen dat de kwaliteit van pabo-gediplomeerden vermindert. Van den Brink: “Fontys scoort nationaal gezien zelfs hoog als het gaat om kwaliteit. Dat horen we ook terug van schoolbesturen bij ons in de regio: we leiden stevige professionals op. Mensen die niet alleen de opleiding hebben gevolgd en hun vak goed beheersen, maar die het ook goed doen in de praktijk.”

Toch levert het experiment ook meer werk voor de opleidingen zelf op. Ze zijn bijvoorbeeld tijd kwijt aan ondersteuningsprogramma’s en persoonlijke begeleiding. “In Sittard zag ik dat bij bepaalde vakken de groep wordt gesplitst in studenten die de toelatingstoets al wel en nog niet gehaald hebben. Daardoor moet ook de docent zijn of haar aandacht verdelen of verdubbelen.”

Voor die extra uren krijgt Fontys momenteel geen extra geld van de overheid. Dat ziet Van den Brink graag veranderen, zeker omdat hij toejuicht dat het experiment omgezet wordt in wettelijke borging binnen de pabo’s. “Omdat de toelatingseis nu in ons onderwijs verwerkt zit, komt dat bovenop het al bestaande curriculum. Dat is geen enkel probleem en we kunnen in die behoefte voorzien, maar dan moeten daar wel middelen tegenover staan. Die zijn nodig zodat de studenten de toetsen ook daadwerkelijk kunnen halen.”

Diversiteit en Brainport
Het rapportadvies is om het experiment door te zetten. Wel opperen de onderzoekers enkele verbeteringen. Geef de pabo’s extra geld voor hun inzet. Ook moeten die hun aankomende studenten zoveel mogelijk aanmoedigen de toetsen alvast te halen.

Het versoepelen van de regels was deels bedoeld om de pabo-opleiding toegankelijker te maken voor studenten van niet-Europese afkomst, die vaak wegblijven. Dat is niet gelukt, staat in het rapport. Daar heeft de directeur wellicht nog een oplossing voor. Zo weet hij dat pabo’s in het Randstedelijke gebied geld krijgen vanuit steden en provincies om in te zetten voor diversiteit. “In een regio als Eindhoven, inclusief de Brainport, zien we dat natuurlijk ook graag gebeuren. Meer diversiteit zou ook hier een mooie toevoeging zijn.”

Dat ouders steeds meer opvoeddruk voelen blijkt uit het onlangs verschenen rapport De Staat van Gezinnen, met als ondertitel Het falen van een ogenschijnlijk perfect systeem. ‘We hebben hulp nodig.’. Het opent ermee: de tijd is op, en wat geconstateerd wordt is alarmerend. Ook Hélène Leenders ziet dat de norm van goed ouderschap veel zwaarder en uitgebreider is geworden. “Vooral jonge ouders, en met name hoogopgeleide moeders, stellen steeds hogere eisen aan zichzelf.”

Er aantrekkelijk uitzien als moeder, een goede baan hebben, sociaal actief blijven, een goede partner zijn én ondertussen perfecte kinderen opvoeden. Het zijn zaken die, mede door social media, allemaal spelen. “Ouders worden dagelijks geconfronteerd met beelden van zogenaamd perfecte gezinnen, want iedereen deelt vooral de perfecte plaatjes. Daardoor ontstaat het idee dat dat normaal is en je dat zelf ook na moet streven.”

Moeders lijken daardoor meer stress en prestatiedruk te ervaren. “Omdat moeders nog steeds het grootse deel van de zorgtaken op zich nemen én, meer dan vaders, aangesproken worden op het gedrag en het welzijn van hun kind.”

Van ondersteuning naar streven
We leven in een tijd van social media waarin vaders vaak complimenten krijgen als ze betrokken zijn bij de opvoeding, terwijl dat bij moeders eerder kritiek is. Een tijd waarin informele vormen van steun - die een tiental jaar geleden nog vanzelfsprekend waren - zijn verdwenen. “Als kinderen vroeger op straat speelden keken de buren mee. Ook sparde je met andere ouders over dingen die er thuis speelden. Dat soort opvoedondersteuning is niet meer vanzelfsprekend.”

Dat heeft volgens Leenders niet alleen te maken met de individualisering van de samenleving, maar ook met ontwikkelingen op andere vlakken. “We zijn steeds prestatiegerichter geworden en willen dat ons kind zich goed ontwikkelt. Er mag geen smetje op zitten. En als we alles willen meten en diagnosticeren, krijg je als ouder al snel het idee dat er potentieel iets mis is met je kind.”

‘Gewoon opvoeden’
Fontys Pedagogiek probeert haar studenten daarom ook een andere blik mee te geven. “Waar ouders vaak bang zijn om fouten te maken, mag opvoeden juist vallen en opstaan zijn. Imperfectie hoort er nu eenmaal bij, dus wordt vanuit onze studenten niet alleen gekeken naar potentiële problemen, maar ook naar verschillen in ontwikkeling die geen bijsturing behoeven.”

Dat wil echter niet zeggen dat problemen genegeerd worden, legt Leenders uit. “Als er echt hulp nodig is, moet die er zijn. Maar niet alles hoeft meteen opgelost of gelabeld te worden. Soms heeft een kind gewoon wat meer tijd nodig.”

Ervaringen delen en geruststellen
Er ligt volgens de associate lector ook een taak voor professionals op scholen, in de wijk en de kinderopvang. “Organiseer laagdrempelige ontmoetingsplekken waar ouders elkaar kunnen ontmoeten. Dat helpt enorm, want zo kunnen ze ervaringen uitwisselen en elkaar steunen. Praten over de chaos van het ouderschap doet je beseffen dat je niet de enige bent.”

Want, zo besluit Leenders: opvoeden doe je niet alleen. Opvoeden is samenwerken en daarbij is het goed om ouders een hart onder de riem te steken. “We moeten ouders van nu geruststellen. Het is meestal goed genoeg wat ze doen, en goed genoeg is prima.”

Als je een pollenallergie hebt, kun je op dit moment veel last hebben van hooikoortsklachten, zoals niezen, hoesten en betraande en prikkende ogen. Al vroeg in maart gaf de hazelaar zijn stuifmeel af aan de lucht, waarna er een recordhoeveelheid elzenpollen in het rond vloog, gevolgd door de ergste boosdoener: de berk. En laat juist die ooit in veelvoud zijn aangeplant op campus Stappegoor in Tilburg.

De lange rij hoge bomen achter de fietsenstalling laten hun talloze pollen op het golfdak vallen, waar ze door de wind worden geschept en het stuifmeel alle kanten op vliegt. Ook de stoeptegels liggen er vol mee. Studenten en medewerkers lopen de pollen kapot en dragen het mee onder hun schoenen. “Geen idee waarvan ik hooikoortsklachten heb”, zegt een voorbijlopende studente, die alleen anoniem wil reageren.

Het is de natuur, zegt ze schouderophalend. “Ik heb er niet zoveel last van dat ik niet kan werken.” Daar sluit een docente (die ook liever anoniem blijft) zich bij aan. “Ik heb vooral last van grassen.” Ook docent en student Quintijn Vos legt de schuld bij de grassen. “Ik heb weleens dat ik bloedneuzen krijg en dat blijft maar doorgaan.” Pabostudente Emme weet ook niet waar ze precies last van heeft. “Ik heb het af en toe benauwd.”

Op de verschillende Fontysterreinen staan inderdaad bomen die pollen verspreiden, bevestigt Corine Mathijssen, facility manager in Den Bosch en Tilburg. “Welke bomen waar staan en in welke hoeveelheid heb ik helaas niet inzichtelijk, dit is niet gespecificeerd opgenomen in het bestek voor de aanbesteding destijds.”

Bomenkompas
Door klimaatverandering worden veel publieke ruimten vergroend. Sommige gemeenten houden hierbij rekening met hooikoortspatiënten door de aanplant van allergievrije bomen. Daarvoor kunnen zij gebruikmaken van het Bomenkompas van het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC). Dit register geeft alle benodigde informatie, waarmee juiste afwegingen kunnen worden gemaakt.

Fontys heeft daar vooralsnog geen gebruik van gemaakt bij nieuwe terreininrichting of -aanpassingen. “We kijken vooral naar biodiversiteit en benodigd onderhoud, waarbij inheemse beplanting en bomen de voorkeur krijgen”, aldus Mathijssen. Volgens de facility manager is het onderhoudscontract toegespitst op de bestaande inrichting en beplanting, waarbij sinds de nieuwbouw op Rachelsmolen geen sprake meer is geweest van nieuwe aanplanting van bomen.”

Mooi groen
Hetzelfde geldt voor Venlo en Sittard, zegt ze. “Met de kanttekening dat het terrein in Sittard rondom het gebouw gemeenteterrein is, net als bij het Zwijsenplein en MindLabs in Tilburg. Wij hebben daar dus geen invloed op de groenvoorziening.”

Dat beseffen ook studenten en medewerkers. “Het zit gewoon in de lucht”, zegt de studente die eerder haar schouders ophaalde. “Of die boom nu hier staat of aan de overkant, ik heb er toch wel last van.” Daar is de anonieme docente het mee eens. “Fontys hoeft ze niet weg te halen, hoor. Ik ben niet alleen op de wereld.” Docent en student Vos ziet het ook: “Die pollen komen zo aanwaaien. Planten weghalen of verplaatsen heeft geen zin.”

“Het is juist mooi dat het hier zo groen is”, constateert Pabostudente Emme. “Fontys hoeft er niets aan te doen hoor. Als ik naar school fiets heb ik er ook last van.”

Maar dat klinkt simpeler dan het is. Want tegelijkertijd kan Fontys het zich niet veroorloven om rücksichtlos dan maar gebouwen af te stoten. Hoewel genoemde demografische krimp niet vandaag of morgen verdwijnt, zijn er ook ontwikkelingen die in potentie juist weer tot groei zouden kunnen leiden. De Brainportregio krijgt immers een schaalsprong door de uitbreiding van ASML. En dat kan niet alleen voor Eindhoven maar voor de hele Fontys-habitat – van Venlo tot Den Bosch en van Tilburg tot Sittard – gevolgen hebben.

Daar is de dienst Vastgoed & Facilities (V&F) zich heel bewust van, stelt directeur Magda Ooms. “We moeten heel flexibel omgaan met onze huisvesting. Of we dan ook voorzichtig zijn met gebouwen afstoten? Ja en nee. Een gebouw als W3 op de campus Venlo bijvoorbeeld (dat al is gesloten en waarvoor een onderneming zich bereid heeft getoond daar woningen te realiseren, red.), daar hebben we geen moeite mee om dat af te stoten. Dat pand is echt heel oud en qua structuur niet meer passend bij het huidige onderwijs.”

En die andere locatie in Limburg, Sittard? Ook daar is sprake van krimp en dus minder ‘bewoners’. “Daarom wordt inmiddels een deel van het pand verhuurd aan de Gilde Opleidingen. Dat is wel mooi, omdat je dan een werkpartner in hetzelfde gebouw hebt zitten.”

Tilburg
Stappegoor dan. Daar werden P4 en P4+ al van de hand gedaan: die zijn door de gemeente opgekocht. De gemeente ambieert een heel andere invulling van het Stappegoor-gebied, met onder meer woningbouw, een park en sportvoorzieningen. Onlangs werden ook de deuren van P2 gesloten. Daar is nog niet meteen een nieuwe bestemming voor.

“Maar er werd nauwelijks nog gebruik van gemaakt, dus dan is het alleen al wat de energierekening betreft beter om het te sluiten. En ook dat is een al wat ouder pand. Het gros op die campus dateert van eind jaren tachtig. En qua ligging is Stappegoor ook op zijn best suboptimaal."

"We zijn nu al een tijd aan het verkennen of we kunnen verhuizen naar de Spoorzone of het Kenniskwartier. We doen dat trouwens in goede samenwerking met de gemeente Tilburg, die ons heel graag naar het centrum zou zien komen. Maar er gaat veel tijd overheen bij dat soort omvangrijke plannen. ”

Aan de onderkomens van Kunsten en Journalistiek zal niet snel getornd worden. Fontys Academy for the Arts zit immers op kruipafstand van de Concertzaal en de Schouwburg. En de journalisten-in-spé verblijven in het modernste onderkomen van allemaal. Waarbij Mindlabs ook nog eens de grootste mediahub van Zuid-Nederland is en bovendien gelegen is in de Spoorzone. 

Die Spoorzone is ook het gebied waar eigenlijk iedereen Fontys Tilburg het liefst in zijn geheel ziet neerstrijken. Pakweg vijftien jaar geleden was dat ook waar de hogeschool serieus over in gesprek was met de gemeente Tilburg. Destijds liepen die onderhandelingen echter stuk op de financiële haalbaarheid. Waarop gekozen werd voor het ver buiten het centrum gelegen Stappegoor.

Over centrum gesproken: als het aan de dienst V&F ligt, zou Fontys Den Bosch ook het liefst vandaag nog verhuizen naar het centrum in die stad. De vestiging van Fontys Educatie ligt een heel eind uit dat centrum en is niet echt simpel te bereiken. “We zijn al wel wat langer op zoek naar een nieuwe locatie. Probleem is dat er eigenlijk nauwelijks plek is in Den Bosch. Dus dat is nogal een zoektocht.”

Rachelsmolen
Dan zijn de plannen voor Eindhoven wat minder spannend of uitdagend. Al was het maar omdat daar de afgelopen paar jaar al hele grote bewegingen zijn geweest, met onder meer de verhuizingen van de gezondheidsopleidingen naar nieuwbouw op Rachelsmolen en van wat nu Fontys Technology heet naar Nexus op de TU-campus. De sporthogeschool en de ICT-studenten van TQ zitten voorlopig nog gebeiteld op hun eigen locaties.

Zo ook, uiteraard, de gebruikers van campus Rachelsmolen. Waar na de zomer de nu nog bij De Lage Landen (DLL) verblijvende diensten weer terugkeren; reden waarom een deel van R3/4 momenteel wordt verbouwd.

Er verdwijnt dus niets op Rachelsmolen, hier zal juist bijgebouwd gaan worden. Fontys was vorige week immers een van de ondertekenaars van de intentieverklaring om de komende jaren 5.400 nieuwe studentenwoningen te realiseren. In het geval van Fontys zou dat dan op de Zuidoost-hoek van campus Rachelsmolen zijn, waar 350 wooneenheden gerealiseerd kunnen worden.

Waar wel het einde van in zicht is: De Witte Dame als Fontys-onderkomen. De drie verdiepingen die Fontys HRM en Toegepaste Psychologie nu nog als thuisbasis hebben, worden nog gehuurd. Maar gezien de grote terugloop van studenten bij dat instituut en andere ontwikkelingen in Eindhoven, zo geeft Ooms toe, is het niet waarschijnlijk dat Fontys daar nog lang zal bivakkeren.

Maar, zo benadrukt zij, niets is in ijzer gegoten. “Veel zal afhangen van de toekomstige studentenaantallen. Daarom moeten wij flexibel en wendbaar blijven.”

Tot slot ligt een grotere Fontys-vertegenwoordiging op de Brainport Industries Campus op dit moment niet voor de hand. Ooms: “Omdat die locatie toch wel lastig is qua bereikbaarheid.” Maar wie weet hoe dat in de toekomst is, als ‘BIC2 en BIC3’ uitontwikkeld zijn en alleen ASML daar al 20.000 mensen aan het werk gaat zetten. Dat zal de bereikbaarheid van die campus ongetwijfeld ten goede komen.

In de 26 jaar dat Hovens bij Fontys werkt – eerst 25 jaar bij Pedagogiek en inmiddels bij de Nieuwste Pabo - heeft ze vrij weinig gezamenlijke uitjes voor alle medewerkers van de complete Sittard-locatie meegemaakt. Los dan van de jaarafsluiter die altijd voor de zomer werd georganiseerd en het nieuwjaarsontbijt. “Maar die zijn inmiddels ook allebei wegbezuinigd”, aldus Hovens. “Dat vonden we jammer en daarom hebben we het heft nu in eigen handen genomen.”   

Deels dus vanwege het karige aanbod aan uitjes voor de complete Sittard-locatie. “Maar ook om gewoon weer even iets gezelligs te doen.” Want dat was nodig, stelt Hovens. De ontwikkelingen rondom TEO (de Transitie Educatieve Opleidingen) zijn de medewerkers in Sittard niet in de koude kleren gaan zitten. Het plan waar vijf jaar lang aan is gewerkt om de educatieve opleidingen van Fontys intensiever te laten samenwerken, is in januari officieel in werking getreden.   

Tijd voor gezelligheid
Dat heeft hier en daar voor rumoer en stress gezorgd, en dat maakte het des te belangrijker om op een informele manier de verbinding met elkaar op te zoeken. “Daarom organiseren we nu dus de pubquiz. Even weg van de overleggen en juist op een gezellige manier bij elkaar komen.”   

Via de mail en via flyers werden alle collega’s uit Sittard uitgenodigd om daar donderdagavond bij aanwezig te zijn. Ruim zestig mensen meldden zich aan. “De pubquiz wordt in een voetbalkantine gegeven. Bewust niet in een gebouw van Fontys, omdat we niet in de verleiding willen komen om het toch weer over werk te hebben. We gaan er gewoon even lekker op uit. De reacties zijn positief en we hebben er zin in.” 

We bijten het spits af in Eindhoven, op campus Rachelsmolen. Daar wordt de BillieCup in overvloed gebruikt, weet Monique van Bragt van cateraar Appèl. “Niet alleen voor koffie, maar zelfs voor soep en yoghurt in ons restaurant”, licht zij toe.

Van Bragt is heel blij met het systeem waarbij medewerkers en studenten een duurzame beker kunnen kopen. “Voor een euro heb je een BillieCup, die je na gebruik in kunt leveren voor een statiegeld-munt. Met die munt krijg je de volgende keer weer een schone beker, direct klaar voor gebruik.”

In de prullenbak
Wel valt het Van Bragt op dat veel studenten de cup mee naar huis nemen en de volgende dag vergeten, of dat er soms een aantal in de prullenbak belandt. “Zonde, maar dat geldt ook voor alle blikken en flesjes waar statiegeld op zit. Die zien we hier ook geregeld tussen het afval liggen.”

Het niet inleveren van de bekers heeft voor de cateraar daarnaast ook nog andere gevolgen. Zo kent de Eindhovense campus vier uitgiftepunten in vijf gebouwen. “Maar als mensen ze niet inleveren, slinkt onze voorraad hard. Ik heb afgelopen week zelfs duizend nieuwe cups bij moeten bestellen.”

Nu heeft Van Bragt nog één doos met nieuwe cups op voorraad, die ze snel zal moeten aanbreken. “In september hebben we zelfs iedere beker die ingeleverd werd direct moeten afwassen, zodat deze meteen weer uitgegeven kon worden. Dat willen we in de toekomst voorkomen.”

Studenten meer tevreden
Wel valt het de cateringmedewerkster op dat studenten meer content zijn dan medewerkers. “Die nemen vooral hun eigen mok of beker mee. Dat is voor het drinken van koffie niet zo’n probleem, maar onze hoeveelheid soep en yoghurt is afgestemd op het formaat van de BillieCup. Pak je dat met je eigen mok, klopt onze inventarisatie weer niet.”

Ook in Tilburg zijn het voornamelijk de studenten die gebruik maken van de duurzame bekers, weet Dick van Velden. Hij monitort het gebruik vanuit zijn rol als vestigingsmanager van cateraar Eurest. Ook voor campus Stappegoor bestelde hij ruim 3500 bekers in een jaar tijd en maar liefst 2000 ‘blauwe muntjes’ in dit studiejaar. “Die muntjes eten ze op lijkt wel.”

Alles verdwijnt
De duurzame bekers worden in Tilburg echter niet gebruikt voor soep en yoghurt. “Daar hebben we soepkommen voor, zodat mensen in dat half uur pauze niet te veel in de rij hoeven te staan.” Maar ook deze stonden op de bestellijst. “De 120 soepkommen waar ik mee begon zijn allemaal nooit meer teruggekomen.”

Daarnaast viel Van de Velden tijdens de open dag een ander probleem op: de prullenbakken. “We deelden koffie en thee uit in andere duurzame bekers die we verzamelen in speciaal daarvoor geplaatste prullenbakken. Helaas stond op alle gewone exemplaren een soortgelijke tekst, waardoor veel bekers in de verkeerde prullenbakken terechtkwamen.” Maatregelen worden inmiddels genomen.

‘Geen problemen’
Rest ons nog de campussen in Venlo en Sittard. Het gebruik onder studenten is ook hier groter dan onder medewerkers, weet facility manager Karlijn Schoonbrood. “De verandering van wegwerp naar duurzamere alternatieven is hier best geruisloos gegaan en we hebben er ook geen problemen mee gehad.”

Daarnaast kennen de Limburgse locaties ook koffiemachines waar bekers verkocht worden die niet inwisselbaar zijn. “Die zijn dus voor eigen bezit. Wel zien we dat er af en toe bekers weggegooid worden. Jammer, want een BillieCup is bijvoorbeeld ook op stations in te wisselen.”

Nieuwe normaal
Dat is volgens Schoonbrood niet het enige voordeel. “Met alle Fontys-locaties bij elkaar besparen we jaarlijks 1,2 miljoen bekers. Daarnaast scheelt het ons bergen afval, wat ik misschien wel verwacht had. Het gebruik van duurzame bekers is het nieuwe normaal geworden.”

Wie goed kijkt ziet het verschil: naast het grote witte kruis staat er EHB-ST op de oranje koffer. Wat staat voor Eerste Hulp Bij Studietwijfel. Deze en vorige week zijn er ruim 30 van deze opvallende koffers met flyers verspreid over docentenkamers op alle Fontyslocaties. Een initiatief van Fontys Studentenvoorzieningen en Pulsed Academy.

“Elk jaar rond deze tijd is er een campagne om medewerkers en studenten alert te maken op wat ze kunnen doen bij studietwijfels, vooral vanuit Empower, het programma van Fontys Pulsed Academy”, vertelt Kim Meijer-Ricker van Studentenvoorzieningen. “Het idee erachter is dat je er beter snel bij kunt zijn, voordat het probleem te groot wordt en een student besluit te stoppen met de opleiding, terwijl een gesprek de kou vaak al uit de lucht kan halen.”

Studentcoaches staan dicht bij hun studenten. Zij merken vaak als eerste als het niet goed gaat met een student. “Niet iedereen weet wat je dan het beste kunt doen. Elke student is natuurlijk anders”, weet Meijer-Ricker. “Daarvoor hebben we een landingspagina ingericht met tips hoe je studenten effectief kunt begeleiden, inclusief casussen en personen naar wie ze kunnen worden doorverwezen.”

Lopend vuurtje
Verschillende medewerkers hebben al enthousiast gereageerd op de actie. Het verhaal van de ludieke koffers ging als een lopend vuurtje van instituut naar instituut. Docentenkamers werden doorzocht en waar nog een koffer geleverd moest worden, werd navraag gedaan naar een exemplaar. “Een geslaagde actie dus”, concludeert Meijer-Ricker. “Er is vraag naar vanuit de organisatie."

En niet alleen vanuit docentcoaches, zo blijkt. "Dat snap ik wel, want ook andere medewerkers binnen Fontys hebben een signaalfunctie en kunnen studenten met studietwijfels doorverwijzen naar de juiste persoon. Er is zelfs gevraagd om een Engelstalige flyer voor de anderstalige medewerkers. Dat is achteraf gezien een goed idee en nemen we mee voor de volgende keer. Uiteraard is de landingspagina ook in het Engels beschikbaar.”

Vanwege het grote enthousiasme zijn er koffers bijbesteld. Het gaat om echte EHBO-koffers waarvan de inhoud is verlopen en weggegooid. Op deze manier krijgen ze een tweede leven. “Dat vinden we belangrijk”, motiveert de medewerker van Studentenvoorzieningen, "want Fontys heeft duurzaamheid hoog in het vaandel staan.” 

Steeds meer mensen komen met de e-bike naar een Fontyscampus. Het opladen van de accu’s aan het stopcontact in de gebouwen is niet zonder gevaar. Ze kunnen oververhit raken en brand veroorzaken. Ook kunnen er giftige stoffen vrijkomen die slecht zijn voor je gezondheid.

Dat was vorig najaar reden voor Fontys om een pilot te starten met 24 rvs-laadlockers. Deze werden bij de fietsenstallingen op campus Stappegoor in Tilburg geplaatst. E-bikegebruikers kunnen sindsdien hun accu in een locker aan het stopcontact leggen en bij vertrek deze opgeladen weer op hun fiets plaatsen.  De lockers werken brandvertragend. 

De eerste maanden na de start van de pilot, tussen oktober en maart, werd er weinig gebruikgemaakt van de laadlockers door het aanhoudende slechte weer. Veel medewerkers en studenten lieten de fiets staan en kwamen met de auto of het openbaar vervoer.

Hierdoor bleek uit de evaluatie in maart van dit jaar dat de pilot nog niet het gewenste resultaat opgeleverd had, waardoor er destijds besloten is om vooralsnog geen vervolg te geven op de verdere uitrol binnen Fontys.

Aanpassing huisregels
Dit wil niet zeggen dat de laadlockers op de andere locaties in de toekomst niet geïmplementeerd gaan worden. Er wordt bovendien gekeken naar een aanpassing van de huisregels, waardoor opladen in de gebouwen niet meer mag plaatsvinden en Fontys het laden buiten de gebouwen faciliteert.

Ook kan er een heroverweging gemaakt worden wanneer dit wettelijk gezien of vanuit de verzekering verplicht wordt gesteld. Fontys blijft ondertussen het gebruik van de huidige laadlockers in Tilburg monitoren.

“Bij goed weer zien we een toename van het gebruik van de fiets en e-bike, en dus ook van de laadlockers”, aldus Sjack van Ekert, projectleider V&F Safety en Security. Hij benadrukt dat de brandveiligheid in de gebouwen zonder laadlockers niet in het geding is. “Maar het is beter om te voorkomen, dan te genezen.”

Nederland is nog steeds onderhevig aan inflatie: de meeste producten en diensten blijven maar duurder worden. Of het nu om de prijzen in de supermarkt gaat, de maandelijkse energierekening of de kosten voor huisvesting. Zo ook bij de cateraars op de campussen van Fontys.

Student Parmida vindt het eten en drinken nog wel betaalbaar. “Er is voldoende aanbod en de meeste producten zijn lekker. Het is wel wat duurder dan in de supermarkt, maar dat is logisch.” Parmida pakt het financieel slim aan en bereidt haar eten vaak thuis voor. “Net zo lekker, en een stuk goedkoper.” 

Docent Sebastian Mol, die in de meeste gevallen zijn eten thuis klaarmaakt, is eveneens te spreken over het aanbod. “Ik vind het goed betaalbaar en lekker. Ik neem zo af en toe iets, dan blijft het een verwenning voor mezelf. Prima dus!”

Gehaktbal en schnitzel
De commerciële exploitatie op de Fontyslocaties ligt in handen van de cateraars zelf. “We werken met de cateraars samen om onze gasten zo goed mogelijk te bedienen”, vertelt Karlijn Schoonbrood, Facility Manager bij Fontys Venlo en Sittard. “De cateraar bepaalt wat hij aanbiedt, wij geven slechts advies. We vinden keuzevrijheid belangrijk. En dat de cateraar inspeelt op de doelgroep.” Dat doen ze in Venlo met ‘hardloper’ broodje schnitzel. 

In Eindhoven zijn broodjes gehaktbal en gekookte eieren enorm in trek. Dat stelt Monique van Bragt, locatiemanager van de restaurant in R11. Het hoeft volgens haar niet duur te zijn, zegt ze, verwijzend naar een app van de cateraar. “Daarop vind je dagelijks kortingen op eten en drinken. Ook is er een puntensysteem waarmee je korting kunt krijgen.” 

Verder laat ze niet onvermeld dat een kop soep slechts 0,90 euro kost en je voor een ‘budgetbroodje’ 1,95 euro aftikt. Andere broodjes variëren in prijs: van 2,95 euro tot 4,50 euro. Zij concurreren als het ware met de supermarkt om de hoek.

Aan gasten geen gebrek
Colinda van Lemons & Beans merkt niets van afnemende klandizie. Ze werkt nu twee jaar in deze koffiebar, te vinden op de begane grond van gebouw R10 in Eindhoven. “De broodjes gaan er elke dag met gemak doorheen. En regelmatig zie ik studenten terugkeren voor een koek of een flesje drinken”, vertelt ze.  

Ook nu de prijzen voor dergelijke producten, mede door de suikertaks, weer wat hoger zijn. Neem een muffin: die kostte vorig schooljaar in Eindhoven nog 2,80 euro, nu 3,50 euro. “Geloof me: van ’s ochtends vroeg totdat ik sluit om 16.30 uur, weten ze me goed te vinden. Aan gasten geen gebrek”, besluit ze.

Wat schrok ik van de stelling van masterstudent Jeff van der Linden in het artikel in Bron dat “de dingen die studenten op deeltijd lerarenopleidingen volgen, amper terugkomen als zij voor de klas staan”. Zijn eerder ingezonden brief in Trouw – met daarin “De lerarenopleiding creëert zelfdestructieve hardlopers” – vond ik ronduit schokkend. En toch bemerkte ik bij mezelf een tikje herkenning en een sprankje hoop.

Zoals FLOS-directeur Anton van den Brink in het genoemde artikel erkent, is het inderdaad ondoenlijk een deeltijdopleiding te volgen, met alle opdrachten en eisen van dien, en daar slechts die ene opleidingsdag voor vrij geroosterd te worden.

Ook heeft Jeff gelijk wanneer hij stelt dat op een effectieve en efficiënte manier met lesmethodes leren werken – en kritische keuzes kunnen maken met betrekking tot het weglaten of aanpassen van onderdelen daarvan – systematischer aandacht verdient in de opleiding. Zowel bij de eerste- en tweedegraadsopleidingen als bij de pabo is mijn ervaring dat we hier vrij gemakkelijk overheen stappen, er wellicht van uitgaande dat dat vanzelf wel goedkomt in de praktijk. Zeker voor beginnende leraren is de kracht van de lesmethode als bron van zekerheid, als autoriteit, niet te onderschatten.

Motivatie
Het leren ontwerpen, gebruiken en evalueren van je eigen materiaal is echter niet alleen een belangrijk middel voor onderwijsverbetering. Het is een krachtige vorm van professionele ontwikkeling. 

Onderzoek bevestigt de ervaringen van leraren die met hun eigen materialen werken: je sluit ermee aan op de onderwijsbehoeften van jouw leerlingen (die jij beter kent dan de uitgever), je kunt er actuele gebeurtenissen en thema’s in kwijt, het helpt je de leerstof te personaliseren en te contextualiseren. Het motiveert daarmee jouw leerlingen en niet in de laatste plaats jou zelf.

Kortom, materiaalontwikkeling is waar jouw kennis van vakinhoud, didactiek, jouw praktijkcontext en jijzelf als professional samenkomen. Voor een taaldocent is het zelfs “de ultieme vorm van toegepaste taalwetenschap” genoemd (Timmis, 2014).

Dit lijkt mij dan ook een belangrijke drijfveer voor lerarenopleiders om materiaalontwikkeling een prominente plek te geven. Met beperkte tijd en middelen proberen we studenten voor te bereiden op één van de meest complexe beroepen die er zijn, en dat voor zeer uiteenlopende contexten. Met jouw eigen materiaal kun je essentiële leeruitkomsten aantonen. We willen jou als professional met deze opdrachten stimuleren om kennis, vaardigheden en een houding te ontwikkelen die je vooral ook ná de opleiding van pas komen.

Van kritiek belang daarbij is dat je als student en startbekwame leraar tijd en ruimte krijgt, zowel gedurende de opleiding als tijdens de inductiefase op school. In dat licht biedt de pilot Onderwijstijd, waarin scholen minder lesuren inroosteren en in plaats daarvan meer tijd zullen besteden aan lesvoorbereiding en ontwikkeltijd voor leraren, een mooie kans. Ik wens Jeff en onze andere collega’s-in-opleiding zulke kansen toe.

Marina Bouckaert is vakexpert Taal bij Fontys Kind en Educatie. Zij is als senior onderzoeker verbonden aan Kenniscentrum YES, Youth Education for Society. Haar promotieonderzoek richtte zich op het ontwikkelen van eigen lesmateriaal als professionaliseringsstrategie voor (taal)docenten.

“Intens”, zo omschrijft Beckers de periode nadat ze bijna twaalf maanden geleden tot Docent van het Jaar 2022 werd gekroond. “Ik heb zoveel positieve reacties gekregen. Van huidige en oud-leerlingen, -studenten en -docenten. Het was heel mooi om te horen dat ik voor anderen van betekenis ben, omdat ik om deze reden heel bewust voor het onderwijs heb gekozen.”

Nog voordat ze wist dat ze een cheque van 2.500 euro in ontvangst mocht nemen, maakte de docentenopleider in een interview met Bron duidelijk dat ze het prijzengeld zou delen met haar collega’s. “We doen het samen”, zei ze. En ze heeft woord gehouden. Samen met vierdejaarsstudenten Nederlands ontwikkelt ze een kaartspel rondom creatief schrijven. Het kan niet alleen worden gebruikt door docenten in het voortgezet onderwijs, maar ook door haar collega's die docenten opleiden. 

Mooie verhalen
Beckers wilde het prijzengeld graag inzetten om de lees- en schrijfvaardigheid van leerlingen in het voortgezet onderwijs te bevorderen. Daar is het niet goed mee gesteld, weet ze. Regelmatig duiken er negatieve rapporten over op in de media, zoals onlangs nog bij de NOS. “Daar willen we met ons kaartspel verbetering in brengen”, licht ze toe. Haar uitgangspunt: de meeste leerlingen vinden schrijven best leuk, maar zijn erg onzeker en bang om fouten te maken. “Met ons kaartspel kunnen leerlingen stapsgewijs aan de slag gaan met het schrijven van mooie verhalen.”

Volgens Beckers levert dat meer op dan alleen mooie verhalen. “Schrijven is onder andere goed voor de mentale ontwikkeling van leerlingen en het bevordert hun leesmotivatie. Bovendien gaat je schrijfvaardigheid vooruit als je vaker schrijft. Het spel zorgt ook voor actieve leerlingen.”

Didactisch inzetten
Begin volgend jaar zijn er 175 stuks van het kaartspel gedrukt, is de verwachting. Maar voor het zover is, zijn de studenten druk met de inhoudelijke ontwikkeling ervan. “Om een spel te maken over creatief schrijven, moet je er zelf genoeg vanaf weten. Daar doen mijn studenten nu onderzoek naar.” De kennis die ze opdoen, verwerken ze in het spel, dat ze vervolgens gaan testen met de leerlingen op hun stageplaats. Er is dan nog ruimte om verbeteringen aan te brengen.

Het is de bedoeling dat het uiteindelijke kaartspel zich onderscheidt van de spellen die er al zijn. Beckers: “We willen dat het spel didactisch kan worden ingezet, niet alleen voor individuele leerlingen, maar ook in groepen en zelfs klassikaal. Ons belangrijkste motief is om zoveel mogelijk leerlingen met plezier aan het schrijven te krijgen.” [Marieke Verbiesen]

Dit jaar nog vierde ze haar 25-jarige werkjubileum bij Fontys voordat ze in dienst gaat bij Zuyd Hogeschool. Maar weg bij Fontys is Henderijn Heldens allerminst. Het lectoraat dat ze gaat leiden, Onderwijs in Verbinding, is verbonden aan de Nieuwste Pabo in Sittard, een samenwerking tussen de pabo's van Fontys Hogeschool en Zuyd Hogeschool. Met het lectoraat wil ze niet alleen bijdragen aan optimale ontwikkelingsmogelijkheden voor alle kinderen in het basisonderwijs, maar ook voor studenten aan de Nieuwste Pabo en leerkrachten en schoolleiders in het werkveld.

Een logische stap voor de Limburgse lector, die sociale geografie studeerde in Utrecht. Met de start van het nieuwe lectoraat in januari bouwt Heldens verder aan de kennis die ze door de jaren heen heeft opgedaan. Zo is ze jarenlang actief geweest als pabodocent Aardrijkskunde en Mens en Maatschappij, waarna ze in verschillende rollen heeft gewerkt aan curriculumontwikkeling, kwaliteitszorg en onderwijsinnovatie. “Heel leuk werk omdat het over de inhoud van het curriculum gaat en de kwaliteit van leren”, aldus Heldens.

Iets betekenen
In 2017 promoveerde ze op de samenwerking van lerarenopleiders in netwerken en tegelijk werkte ze als docent voor een tweetal masteropleidingen: Leren en Innoveren en Leadership in Education. Vanaf dat moment is ze meer en meer de kant op gegaan van het lectoraat. Tijdens haar promotieonderzoek was ze al werkzaam voor het lectoraat Goed leraarschap, goed leiderschap en tot eind dit jaar is ze als associate lector verbonden aan het lectoraat Cross-border business development van Fontys International Business Studies in Venlo. “Ook hier zoeken we de verbinding met het onderwijs.”

Het praktijkonderzoek vindt ze fantastisch om te doen. Met het nieuwe lectoraat Onderwijs in Verbinding ziet ze kansen om ‘echt iets te betekenen voor scholen’. Daarbij legt ze de lat hoog. “Ik wil impact maken in verbinding met de praktijk.” Dat is volgens haar meer dan alleen een bepaald resultaat behalen, een boekje voor in de la. “De ambitie is om samen met scholen en leerkrachten middelen en structuren te ontwikkelen en beschikbaar te stellen die bijdragen aan het bieden van optimale ontwikkelingsmogelijkheden voor kinderen.”

Centraal binnen het lectoraat staan vraagstukken rondom de ontwikkeling van de professionele identiteit van leraren en schoolleiders, en wel in relatie tot kansenongelijkheid. “Onderzoeken wijzen uit dat Limburgers verhoudingsgewijs wat lager scoren dan de rest van de Nederlanders als het gaat om vitaliteit, afstand tot de arbeidsmarkt, taalontwikkeling en geletterdheid”, licht Heldens toe. “Hier ligt een grote uitdaging. De Pabo ziet het als haar maatschappelijke opdracht om aankomende en zittende leerkrachten vanuit dit perspectief op te leiden.”

Kansengelijkheid
De school in verbinding met ouders, de wijk en andere professionals, daarmee verandert de rol van leerkracht. Het traditionele beeld van een leraar die voor de klas staat met de deur dicht, is volgens Heldens vrijwel nergens meer de realiteit: “Onderwijs waarin kansengelijkheid van kinderen centraal staat, vraagt om leraren die blijven werken aan de ontwikkeling van hun eigen professionele identiteit, en om docenten die aanstaande leerkrachten hierop voorbereiden.”

Dat is geen eenvoudige klus, weet de lector. “Er is geen cursus die ze ‘eventjes’ kunnen volgen. Iedere leraar is uniek.” Met het lectoraat wil Heldens dan ook vooral onderzoeken wat de ontwikkeling van de professionele identiteit van de leraar vraagt. Hoe kunnen zij hun eigen kracht inzetten om vanuit verbinding te gaan werken?

De lector gaat zich de eerste maanden van het nieuw jaar in eerste instantie richten op het vormgeven van het lectoraat en het uitdiepen van de thema’s. Daarbij gaat ze ook zelf de verbinding aan, en wel met de opleiding, het werkveld en beide hogescholen. Partnerschap is belangrijk om tot een gedragen en relevant onderzoeksprogramma te komen, weet Heldens. “Ik zou het mooi vinden als ik over een aantal jaar met de onderzoeksgroep een bijdrage heb kunnen leveren aan het curriculum van de Nieuwste Pabo en dat we met ons onderzoek relevant zijn geweest voor het werkveld.” [Marieke Verbiesen]

Stapelen. Dat is wat deze generatie studenten op dit moment doet. Maar dan wel het soort stapelen dat voor niemand gezond is: stress over de woningmarkt, stress over geld, stress over de toekomst. Prestatiedruk rond hun studie. Prestatiedruk op sociaal vlak. Eenzaamheid. Er wordt wat afgestapeld. Sommigen gaan daar goed mee om, maar heel wat studenten komen er ook psychisch door onder druk te staan.

“Wij worden opgeleid tot pedagogen. En wat we daar leren is dat je als pedagoog zelf het instrument bent dat je inzet om iemand te helpen. Maar als jij zelf niet goed in je vel zit, kun je dat instrument dus ook helemaal niet gebruiken.”

Dat zegt Jelmer Fieret, derdejaars Pedagogiek-student bij Fontys in Den Bosch. Hij is een van de studenten die meewerken aan het project dat ruim anderhalf jaar geleden door Fontys Pedagogiek rond studentwelzijn is begonnen. De coronacrisis had er flink ingehakt bij heel wat studenten en de NPO-gelden die het rijk beschikbaar stelde om daar iets aan te doen, werden door Pedagogiek ingezet om een speciaal team rond dit thema twee jaar lang aan een project te laten werken. 

Een heel zinnige besteding, zo blijkt uit de woorden van Jelmer. Ja, Fontys deed en doet natuurlijk al wel veel op dit vlak. Denk bijvoorbeeld aan Fontys Helpt. Maar het kan nog beter. “En daarvoor is helemaal niet veel geld nodig. Met kleine ingrepen zouden al heel wat resultaten geboekt kunnen worden”, denkt Jelmer. 

“Het gaat erom dat het normaal wordt om over deze problematiek te praten. Dat het bespreekbaar is. En graag ook dat er professionals zijn waar je bij terecht kunt. Want doorvragen is heel belangrijk. Anders kom je in gesprekken nooit verder dan ‘Ja, het gaat wel’, terwijl er van alles aan de hand is. Met die persoon, met alles wat er rond hem of haar privé en rond de studie aan stress en prestatiedruk komt kijken. En dan staat ondertussen ook nog de wereld in de fik."

Losse stukjes
Daphne Pommé is tweedejaars student in Sittard. Zij stelt zelf ook aan den lijve de stress en prestatiedruk te ondervinden. 

“Zeker. Het zijn allemaal heel veel kleine losse stukjes. Je stage, een stukje schrijven, samenwerken met andere studenten. En dan zit ik ook nog in de centrale medezeggenschap en net als Jelmer in de opleidingscommissie van Pedagogiek. Waarom ik dan die laatste dingen nog erbij doe? Omdat ik zie hoe belangrijk het is voor studenten.”

Daphne onderschrijft wat Jelmer zegt over wat er al is bij Fontys en wat nog beter kan. “Er is dan misschien wel van alles beschikbaar binnen Fontys, maar de vindbaarheid is een probleem. Die moet groter zijn. En de drempel om naar iemand toe te stappen moet veel lager worden.”

Jelmer: “Alleen al door bijvoorbeeld tijdens de lessen een of een paar keer per week hier aandacht aan te besteden kan al heel veel verschil maken. Want het is natuurlijk niet zo dat iedereen meteen een studentenpsycholoog nodig heeft. Erover praten met je studiegenoten, met docenten, decanen of professionals kan al heel veel helpen. Ook preventief.”

Bewustzijn
Dat is ook wat het projectteam onder leiding van Heidi van den Hout na ruim anderhalf jaar als een van de conclusies kan trekken. “Zo'n project heeft tijd nodig. Je inventariseert eerst wat er hier en elders al gebeurt op dit vlak, wat goed gaat en wat niet. En vervolgens ga je aan de slag. We hebben van alles georganiseerd om het bewustzijn van studentenwelzijn te vergroten. Een masterclass, warm welkom na de stage, webinars - ook voor medewerkers. En deze maand nog twee interactieve theatervoorstellingen over prestatiedruk en stress, om daarover daarna met studenten in gesprek te gaan.”

“En uiteraard gesprekken met studenten. En we verbinden hen aan projecten. We willen ze hier in meenemen, want het gaat tenslotte over hen”, stelt Van den Hout. “Wat we doen is de randvoorwaarden creëren zodat de studenten elkaar kunnen ontmoeten en het gesprek hierover kunnen aangaan." 

In november eindigt voor Van den Hout het project waar zij leider van is. Dan is haar tweejarig contract verstreken. Maar het werk van het projectteam, zo stelt zij, houdt daarmee niet op. “We hebben in elk geval voor elkaar gekregen dat de welzijnsambassadeurs die we op de vier lesplaatsen van Pedagogiek hebben aangesteld ook in het studiejaar 2023/2024 daar aanwezig blijven.”

"Ik hoop dat de bevindingen van ons projectteam bij Fontys geborgd worden en blijven. Dat is echt heel belangrijk. En niet alleen bij Pedagogiek. Aandacht voor studentenwelzijn moet tot het dna van iedere opleiding gaan behoren.” [Jan Ligthart]