Javier studeert Concept & Trend Development en koos voor zijn studie bij Fontys omdat hij Nederland een interessant land vond waarvan hij de cultuur veel op die van Spanje vond lijken. Ook voelde het niet al te ver van huis, wat hem goed deed.

Javier, vertel. Is studeren in Nederland beter of slechter dan je had verwacht?
“Beter wel. Nederland is een technologisch land met sociale mensen. Wel kun je je hier als international soms eenzaam voelen omdat locals allemaal al deel uitmaken van een community. Maar voor de rest heb ik niet te klagen.”

Wat vind je het leukste aan je tijd in Nederland? En wat valt tegen?
“De diversiteit in culturen die Nederland kent en de Hollandse keuken bevallen me heel goed. Ook leer ik hier veel nieuwe mensen kennen waar je redelijk snel mee klikt. Dat gebeurt thuis een stuk minder. Wat me tegenvalt? Ik mis een community voor internationals en degenen die zich eenzaam voelen. We zijn ver van huis, dus laten we vooral een veilige plek voor hen creëren.”

Als student heb je je natuurlijk ook aan moeten passen aan Nederland. Waar doe je je boodschappen, en wat schaft de pot het meest?
“Eten haal ik bij de Jumbo en voor huishoudartikelen ga ik naar Casa, Gamma of Action. Ik kookte vooral Mediterraans, maar die ‘touch’ ben ik een beetje kwijtgeraakt. Nu eet ik vooral schnitzel met friet en salade. M’n favoriet.”

Welk typisch Nederlands gerecht heeft je verrast?
“Het frikandellenbroodje. Dat was het eerste wat ik at toen ik in Nederland aankwam. Ik liep een supermarkt in omdat ik een gebakje wilde. Daar lag ie: een worst met saus in een pakketje deeg. Heel interessant, en ook erg lekker. Maar ik heb er nu te veel op, dus ben het een beetje tegengegeten.”

Heb je hier al vrienden gemaakt?
“Heel veel, maar vriendschap wordt hier wel anders gewaardeerd dan in Spanje bijvoorbeeld. Hier spreekt iedereen met elkaar af wanneer het uitkomt, maar thuis zijn we altijd met elkaar in contact. Daarom lijkt in Nederland vaak de diepere connectie in vriendschappen te missen.”

Ga je ook wel eens op stap?
“Soms, maar ik ga vaker s’ middags op pad. Naar sociale evenementen met mijn vrienden bijvoorbeeld. Ik hou wat dat betreft iets meer van rust.”

In vergelijking met de Canarische Eilanden, hoe is het leven in Tilburg?
“Het is een stuk duurder, dat zeker. In Spanje betalen we veel minder belasting, bijvoorbeeld over producten, maar ook zaken zoals etenswaren en huur zijn hier aanzienlijk duurder dan thuis.”

Wat mis je het meeste van thuis?
“De zon, het echte Mediterraanse eten en de ‘sense of belonging’. Op de Canarische Eilanden ben je als persoon echt onderdeel van de gemeenschap, en dat mis ik hier.”

Waarin wijken Nederlanders het meeste af van jouw cultuur?
“Nederland is een stuk vrijer dan andere landen, ook democratisch gezien. Hier wordt veel meer aandacht gegeven aan mensenrechten, natuur en duurzaamheid. Aspecten waar andere landen niet zozeer naar kijken, maar die wel erg belangrijk zijn.”

Ben je van plan om na je opleiding nog in Nederland te blijven?
“Ik werk nu naast mijn studie aan projecten voor verschillende bedrijven, dus ik ben zeker van plan om te blijven. Voor hoelang weet ik niet, maar dat zie ik dan wel weer.”

Ben je door je studie bij Fontys anders naar de wereld gaan kijken?
“Absoluut. Zo ver van huis zijn heeft me veel geleerd. Vooral over mezelf op persoonlijk vlak. Ik ben anders naar mensen, relaties en omgangsvormen gaan kijken. Een nieuw perspectief dat ik anders niet gekend had, dus hier studeren is een hele ervaring.”

Vasco komt uit Portugal en koos voor een studie in Nederland omdat hij altijd al eens in het buitenland wilde studeren. Engeland hield er vele regels op na, maar hier kon hij bijna direct terecht. Nu woont en studeert hij in Eindhoven.

Vasco, vertel. Is studeren in Nederland beter of slechter dan je had verwacht?
“Beter. Zeker als je kijkt naar de sfeer die hier hangt en hoe je om kunt gaan met docenten bijvoorbeeld. Ik had verwacht dat je hen aan moest spreken met de achternaam, maar dat is niet zo. Ik weet zelfs zeker dat als ik iets nodig heb of problemen ervaar, ze me allemaal zullen helpen.”

Wat vind je het leukste aan je tijd in Nederland? En wat valt tegen?
“Ik vind heel veel dingen leuk. Zoals de vriendelijke mensen en de Nederlandse cultuur. Mensen denken vaak dat Nederlanders best kil zijn, maar als je je aanpast aan de omgeving en zelfs wat van de taal opsteekt, verandert die mening heel snel. Wat tegenvalt? Sowieso het weer. Dat is het enige minpunt.”

Als student heb je je natuurlijk ook aan moeten passen aan Nederland. Waar doe je je boodschappen, en wat schaft de pot het meest?
“Ik ga voornamelijk naar de Jumbo omdat deze tegenover mijn huis is gevestigd, maar ik bezoek ook weleens een Albert Heijn of Lidl. Mijn favoriete gerecht is kip met rijst, ook omdat ik veel in de sportschool te vinden ben.”

Welk typisch Nederlands gerecht heeft je verrast?
“Ik geniet enorm van de kroket, maar van haring moet ik echt niets hebben.”

Heb je hier al vrienden gemaakt?
“Zeker, mijn vrienden hier zijn voornamelijk internationale klasgenoten, waar ik enorm dankbaar voor ben. Uiteindelijk heb ik ook wat Nederlandse vrienden gemaakt, maar dat was wel lastiger. Dat komt omdat veel van hen al hun eigen vriendengroepen hebben waar je niet makkelijk tussenkomt. Tenzij je deel uitmaakt van een sportteam, dan wordt het een ander verhaal. Het feit dat ik de Nederlandse taal heb geleerd, maakte het voor mij makkelijker.”

Ga je ook wel eens op stap?
“Ja hoor, maar niet heel vaak. Ik ben niet zo’n fan van uitgaan en clubs, dus dan kies ik liever voor een avondwandeling.”

In vergelijking met Portugal, hoe is het leven in Eindhoven?
“Duurder, maar ook veiliger. Natuurlijk moet je in de gaten houden waar je hoe laat loopt, maar dat is overal ter wereld zo. Eindhoven geeft me daarbij wel altijd een heel veilig gevoel, dus dat is ontzettend fijn.”

Wat mis je het meeste vanuit huis?
“Mijn ouders. Ik zeg altijd dat ik het niet erg vind om mijn land te verlaten, maar wel om mijn huis achter me te laten. Ik ben een familiemens.”

Waarin wijken Nederlanders het meeste af van jouw cultuur?
“Portugezen hebben ‘warm bloed’. Je gaat makkelijk naar buiten, maakt vrienden, spreekt de volgende dag weer af en geeft iedereen een knuffel. Nederlanders zijn wat meer gereserveerd en wat afstandelijker. Maar als je weet hoe je daarmee om moet gaan, komt dat uiteindelijk ook wel goed.”

Ben je van plan om na je opleiding nog in Nederland te blijven?
“Absoluut, want als een land je met open armen ontvangt, moet je daar dankbaar voor zijn.”

Ben je door je studie bij Fontys anders tegen de wereld gaan kijken?
“Honderd procent. Ik kwam hier op mijn achttiende en woonde voor het eerst op mezelf. In dat jaar ben ik voor m’n gevoel al volwassen geworden, want ik ben sowieso het leven op een andere manier gaan zien. Het belangrijkste? Ik ben vooral overal dankbaar voor.”

Almendra komt uit Chili en koos voor een studie in Nederland omdat veel mensen in haar omgeving het Zuid-Amerikaanse land aanraadden. Leren vanuit innovatie en het praktijkgerichte onderwijs binnen Fontys sprak haar enorm aan, dus nu woont en studeert ze tijdelijk in Tilburg.

Almendra, vertel. Is studeren in Nederland beter of slechter dan je had verwacht?
“Het is fantastisch. Ik vind Tilburg een leuke stad, mijn studie bevalt me erg goed en de mensen hier zijn ontzettend aardig. Het is niet beter, maar best.”

Wat vind je het leukste aan je tijd in Nederland? En wat valt tegen?
“Het weer valt me het meest tegen, omdat er zoveel regen en wind is. Wat ik het leukste vind is moeilijk kiezen. Mag ik zeggen ‘alles’? Als ik toch één ding moet kiezen, zijn het de uitzichten hier met al het groen.”

Als student heb je je natuurlijk ook moeten aanpassen aan Nederland. Waar doe je je boodschappen, en wat schaft de pot het meest?
“Mijn fruit haal ik bij Albert Heijn en de rest van mijn weekboodschappen doe ik bij Aldi. Mocht ik echt iets specifieks nodig hebben, bezoek ik Jumbo. Qua avondeten eet ik vaak fruit, voornamelijk druiven en mandarijnen.”

Welk typisch Nederlands gerecht heeft je verrast?
“Stroopwafels. Ontzettend lekker en erg zoet. Die ga ik missen als ik hier wegga. Wat ik verschrikkelijk vind is haring. Dat ziet er zo vies uit, dat ik het niet eens wil proberen.”

Heb je hier al vrienden gemaakt?
“Ja, maar voornamelijk met andere internationale studenten. Zij ontvangen iedereen met open armen omdat we in hetzelfde schuitje zitten. Ik heb nog niet veel Nederlandse mensen ontmoet, maar degenen die in mijn klas zitten, zijn ontzettend aardig.”

Ga je ook wel eens op stap?
“Niet vaak. Als iemand me uitnodigt wil ik nog weleens mee, maar het is niet mijn favoriete activiteit. Ik ga daarentegen wel graag naar het park vlakbij mijn huis om lekker te wandelen.”

In vergelijking met Chili, hoe is het leven in Tilburg?
“Het is hier een stuk duurder, zowel het vlees als het fruit bijvoorbeeld. Ik denk dat ik voor appels in Chili maar een euro voor een zak betaal, terwijl dat hier veel meer is. Ik voel me hier wel veiliger dan thuis. Als ik ’s avonds over straat loop, heb ik niet het gevoel dat ik mijn tas vast moet klemmen. Dat moet in Chili wel, want je spullen worden snel gestolen.”

Waarin wijken Nederlanders het meeste af van jouw cultuur?
“Dat vind ik een moeilijke vraag, want zo heel veel verschillen zijn er niet. Behalve dat mensen thuis altijd te laat komen voor afspraken. Dat gebeurt hier een stuk minder vaak.”

Ben je van plan om na je opleiding nog in Nederland te blijven?
“Nee, ik ga terug naar mijn eigen land. Maar ik kom heel graag nog eens terug.”

Ben je door je studie bij Fontys anders tegen de wereld gaan kijken?
“Enorm. Niet alleen als het gaat om mijn studie, maar ook wat betreft het leven. Ik heb hier veel meer over mezelf geleerd, dat ik bijvoorbeeld alles kan, ook al ben ik bang. Dat is een fantastisch gevoel. Ik heb mezelf hier gevonden, in een ander deel van de wereld, en daar ben ik enorm dankbaar voor.”

Een slechte internetverbinding dreigt aan het begin van het interview roet in het eten te gooien, maar alumna Yvonne Smink doet er alles aan om ons haar verhaal vertellen. Niet omdat ze wil dat iedereen weet van haar prestaties, maar omdat ze andere Fontysstudenten wil inspireren. “Ik heb tijdens mijn opleiding vaak getwijfeld of ik wel de juiste keuze had gemaakt, of ik wel aan de bak kwam met mijn opgedane kennis. Laat mijn verhaal een hoopvol woord zijn voor de huidige generatie", zegt ze.

Bijna twintig jaar geleden begon Smink met haar opleiding Leisure & Adventure bij Fontys. Een studie die inmiddels niet meer bestaat, maar deels wel nog verweven zit in de huidige opleiding Sportkunde. Daar leerde ze onder andere hoe ze content moest schrijven en managementtaken voor buitensportbedrijven kon coördineren. Maar echt gelukkig werd ze er niet van. “Ik wilde vooral met mensen bezig zijn.”

Van outdoor naar paaldansen
In haar laatste jaar vroeg een vriendin van de opleiding haar mee naar een paaldansles, om even de zinnen te verzetten. Studiegenoten vonden het maar raar dat ze ‘ja’ zei op die uitnodiging, en keken haar vreemd aan. “Ik was juist degene die altijd buiten sportte, overal in klom en in de modder rolde. Maar sinds die ene les ben ik nooit meer gestopt.”

Sterker nog, het paaldansen beviel Yvonne Smink zo goed dat ze daar uiteindelijk haar werk van maakte, meerdere prijzen in de wacht sleepte en finalist was bij het tv-programma ‘Everybody Dance Now’. Nu spreken we haar terwijl ze op een Franse vluchthaven wacht op haar vlucht naar Japan, waar ze de komende twee weken paaldansles geeft en een professionele wedstrijd jureert.

Franse bravour
Dat doet ze naast haar werk voor circusscholen en circusbedrijven in Frankrijk, het land waar ze al een aantal jaren woont en als professioneel paaldanser aardig naam heeft gemaakt. Zo aardig zelfs, dat de Italiaanse choreograaf die verantwoordelijk is voor de officiële openingsceremonie van de Paralympische Spelen haar een tijdje geleden benaderde met de vraag of ze de Spelen wilde openen. “Hij was op zoek naar bepaalde skills die pasten bij zijn verhaallijn en die ik blijkbaar bezit. Een hele eer.”

Na haar werk in Japan vliegt Smink direct door naar het Italiaanse Verona, zodat ze zich nog twee weken volop kan voorbereiden op de officiële opening die daar op vrijdag 6 maart plaatsvindt. Over wat ze precies gaat doen mag ze niet in details treden, maar wel verklapt de alumna dat ze in een constructie hangt die ruim zeven meter boven de grond zweeft, zonder enige beveiliging.

Denken in mogelijkheden
"Je moet het complete spektakel vooral als kijker zelf ervaren”, lacht ze. “De ceremonie bestaat namelijk uit verschillende artistieke onderdelen, met Italiaanse en internationale artiesten, fysieke tentoonstellingen, poëzie én visuals, die stuk voor stuk vertellen wat er allemaal mogelijk is met het menselijk lichaam.”

Dat doet Smink onder andere in samenwerking met artiesten die een fysieke beperking hebben, om juist te laten zien dat het geen beperking hoeft te zijn. Dat is voor de alumna ook precies waar haar vak en passie om draait. “Je kunt als paaldanser lesgeven, een studio hebben of optredens verzorgen, maar blijkbaar kun je ook onderdeel worden van artistieke evenementen zo groot als de Paralympische Spelen. Hoewel ik de eerste paaldanser ben die deze mogelijkheden heeft en krijgt, wil ik die hoop toch doorgeven aan anderen in mijn community.”

Doelen voor ogen
Ze geeft echter nog meer door, mede middels de waardevolle lessen die ze bij Fontys opdeed. Zoals hoe je mensen in beweging kunt brengen, zowel fysiek als in het eigen bewustzijn, maar ook de manier van lesgeven en het geven van feedback of het begeleiden van anderen naar een bepaald doel.

“Mijn doel is gedurende de jaren wellicht anders geworden dan ik op het begin voor ogen had, maar aan al die lessen van Fontys heb ik tijdens mijn carrière enorm veel gehad. Ik weet ook zeker dat ik zonder mijn opleiding een heel ander mens was geweest, maar nu heeft het me indirect gebracht tot de grootste performance van mijn leven.”

“Toen ik begon als lector was ik heel positief over AI. Het is niet dat ik nu negatief ben, maar ik maak me wel zorgen en ben ook kritisch. Allereerst vanwege de footprint van AI. Die is vergelijkbaar met een klein land.”

“De modellen worden steeds groter en het trainen ervan kost ontzettend veel energie: elke vier maanden verdubbelt dit! En het gebruik kost ook veel. Eén vraag stellen aan ChatGPT is vergelijkbaar met de consumptie van een halve liter water en het opladen van een smartphone. Als miljoenen mensen dan AI gaan gebruiken om te bepalen welke groene laarsjes ze eens zullen kopen…”

Werk
En ja, wat eerder in deze serie al duidelijk werd: AI gaat heel veel kantoorbanen raken. Veel werk dat nu door mensen wordt verricht, zal straks worden overgenomen door AI. Om Pink Floyd te citeren: Welcome to the Machine.

Zo somber wil Schouten er ook weer niet over zijn. “Er komt namelijk wel iets voor terug, iets voor in de plaats. We krijgen er een hulpmiddel bij om het leven gemakkelijker te maken.”

“Al blijft moeilijk te voorspellen: in het verleden heeft nieuwe technologie ook wel eens het omgekeerde effect gehad. Veel heeft te maken met hoe de mens AI zal gaan inzetten. Een mes kan een moordwapen zijn, maar kan in de handen van een chirurg ook levens redden.”

Big tech
En hoe kijkt Schouten aan tegen het feit dat het weer de big tech-bedrijven zijn die hier op allerlei manieren de grootste winst mee gaan behalen? “Ik maak me wel zorgen over een paar dingen. Privacy bijvoorbeeld. En degene die alle data heeft, heeft ook alle macht. Dat bedrijven als Meta en Google dat op allerlei manieren verzamelen, daar vind ik wel iets van ja.”

“Je moet er toch niet aan denken dat we nog afhankelijker worden van Amerikaanse big tech-bedrijven dan we nu al zijn. Want het is natuurlijk zorgwekkend als je ziet hoe het politiek kan omslaan, zoals nu gebeurt.”

“Ja, gelukkig zijn we in Europa ook bezig. Je hebt bijvoorbeeld het Franse Mistral dat aan de weg timmert. En de EU is zich er bewust van. Er is ook al wel wetgeving. Maar zolang je weinig data hebt, heb je zoals gezegd ook weinig macht.”

Dommer
Dan de eerder deze serie ook al opgeworpen zorg over dat de mens door AI de komende generaties alleen maar dommer wordt. Je hoeft geen kennis meer te hebben, want je vraagt het gewoon aan AI. Je ziet het deels nu al gebeuren bij de jonge generatie.

“Daarom pleit ook ik voor AI-geletterdheid voor iedereen. Wat je bij die jonge generatie vooral ziet is dat zij heel veel prikkels krijgen en daardoor ook een kortere focus hebben.”

“Aan de andere kant: als het om de studenten gaat dan vind ik dat we wel een beetje uit die ratrace moeten stappen van leerdoelen aantikken. Daarom vind ik initiatieven zoals die buitenklas op Stappegoor erg positief. Ga inderdaad eens naar buiten in plaats van altijd maar in dat lokaal.”

Voordelen
De vraag was noem de voor- en nadelen. Maar het zijn vooral nadelen die Schouten noemt…

“Ha, ja er zijn ook genoeg zorgen. Maar aan de andere kant: neem de Bioblitz, waarbij studenten een maand lang alle planten, vogels en insecten op campussen fotograferen. Dan gebruik je ook een app, maar steek je tegelijkertijd heel veel op.”

“Een groter voorbeeld is de smart grid. We zitten met zijn allen in een enorme en noodzakelijke energietransitie. Waarbij we niet alleen consument zijn, maar met zonne- en windenergie ook nog energie leveren. Om dat allemaal in goede banen te leiden heb je echt data en AI nodig.”

“Hetzelfde gaat op voor de gezondheidszorg. Ook daar wordt AI ingezet om hele goede dingen te realiseren. En AI kun je wellicht dus ook gebruiken om diversiteit in de natuur te meten.”

Evolutie
“Je kunt je ook afvragen wat intelligentie nu eigenlijk precies is. Van de mens denken we het te weten ja. Maar hoe intelligent zijn dieren of planten? Of nog breder: wat is natuurlijke en wat is artificiële intelligentie? Wij hebben er miljoenen jaren over gedaan om te evolueren tot wie we nu zijn. Willen we dat technologisch nu in vijftig jaar doen? Kan dat wel?”

Die laatste vraag heeft Schouten eerder in het gesprek eigenlijk al beantwoord. “Elke grote innovatie heeft tot nu toe voor enorme winst gezorgd. Voor de economie dan, niet per se voor de mens. Wanneer zeggen we nou eens: we draaien het om. Het moet allereerst goed zijn voor de mens.”

Vrees
Hoewel hij dus niet negatief is over AI, maar zich wel zorgen maakt, heeft Schouten ook niet de indruk dat het allemaal zo snel zal gaan als sommigen roepen.

“Ik heb met verschillende AI-modellen gewerkt. Tachtig procent klopt van wat ze leveren. Maar wat me vooral opvalt is dat er nog steeds hele domme fouten optreden. Het zijn ook maar patroonherkenners hè, dus heel eendimensionaal.  AI zondigt soms tegen alle logica om de simpele reden dat het de echte wereld niet kent.”

En ook de kritiek van tegenstanders van AI in het hoger onderwijs wuift hij weg. “Er wordt vaak uit wantrouwen gehandeld en gedacht. Zo van: de studenten gaan hier misbruik van maken. Dat blijkt in de praktijk heel erg mee te vallen. Dus ik heb liever dat AI voor alle studenten gewoon toegankelijk is, waar ze nu bijvoorbeeld bij Fontys ICT met een eigen platform aan werken.”

“Wat belangrijk is, is dat iedereen gewoon zelf kritisch moet blijven nadenken. Dat is wat je moet loskoppelen van AI. Duiding moet je niet overlaten aan AI en bij de meeste processen hoort de mens dus altijd nadrukkelijk in the loop te blijven zitten.”

“Daarom zei ik dus aan het begin: niet negatief, wel kritisch. En je houdt het niet tegen. Dus je zult er toch echt iets mee moeten.”

Lees hier de eerdere afleveringen in deze serie:

>> 1. De noodzaak van AI-geletterdheid
>> 2. De vier basisregels voor AI-gebruik
>> 3. AI en hokjesdenken
>> 4. Fontysbreed met AI aan de slag en wel zo snel mogelijk
>> 5. Door AI gaan we allemaal veel minder werken
>> 6. De vraag is niet of maar wanneer AI ons de baas is
>> 7. Een eigen AI-platform voor Fontys?
>> 8. AI is een supergrote versterker van wat je al bent
>> 9. Win een jaar collegegeld terug met AI 
>>10. Boudewijn Büch als chatbot
>>11. Ik moet veel meer nadenken sinds ik AI gebruik

Ze werkt inmiddels achttien jaar bij Fontys. Marleen Drabbels-van de Heijning was ooit drie jaar lang wijkverpleegkundige, maar ging daarna aan de slag als docent bij Fontys Mens en Gezondheid. Daarna tien jaar bij Fontys Economie en nu dan als strategisch adviseur Mens en Maatschappij.

Maar ict? Nee, dat zat er in die achttien jaar niet in. “In mijn huidige baan ben ik onder andere bezig met het programma  social en technical impact. Als ik dan bij Fontys ICT rondliep, dacht ik altijd: wat is dit toch een totaal andere wereld, ik spreek die taal gewoon niet.”

Tot zij dacht aan wat oud-directeur Fontys ICT Ad Vissers ooit zei: pas als je ict toepast, krijgt het betekenis. “Dus besloot ik het dan zelf ook te gaan doen.” Ze schreef zich in voor de 18-weekse cursus AI for Society, waarbij ze elke week een volle dag aan de bak moest.

Kopie van jezelf
De eerste opdracht luidde: bouw een digitale kopie van jezelf, een digital clone. Lastig als je helemaal niets weet van programmeren. Maar daar gaat het ook niet om, zo merkte zij gaandeweg. De vraag was vooral hoe je AI daarvoor inzet.

“Ik had me tot doel gesteld dat ik door deze cursus na een half jaar tien procent minder werkdruk zou hebben. Dan zou ik het een geslaagd initiatief hebben gevonden. Maar ik zat al na zes weken op dat punt.”

De volgende stap was alsnog zelf de beginselen van programmeren te leren. Door de cursus leerde zij beter analyseren en gebruik maken van AI. “En AI is dan net zo goed als je zelf bent. In het begin kostte het me nog heel veel tijd. Maar gaandeweg ging het steeds beter en nu verander ik continue: van Claude naar ChatGPT naar Gemini. En daarnaast ook Google Colab, enzovoort”

Spannend
Inmiddels is de cursus afgerond. Ze is blij dat ze het gedaan heeft. “Allereerst omdat ik, als iemand me aan het begin had gezegd: dit kan jij straks, dan had ik dat niet geloofd. Dan had ik gezegd: dat zou ik helemaal niet kunnen. Wel dus. Omdat je eigenlijk iedere keer weer verder bouwt op de stap die je daarvoor hebt gezet. De grootste winst is daarom dat technologie voor mij nu niet meer spannend is.”

Het tweede punt is dat zij trots is dat ze zelf hiertoe het initiatief nam, en zichzelf zo ontwikkeld heeft. “Daardoor weet ik het veel beter over te brengen op collega’s en professionals uit mijn eigen domein. Ik geef nu workshops aan collega’s, waarbij ik in simpele taal kan uitleggen hoe dit werkt. Waarbij gezegd dat domeinkennis wel essentieel is om in je eigen beroep met AI de diepte in te gaan.”

Marleen denkt dat deze cursus mensen met verschillende achtergronden ook dichter bij elkaar kan brengen. “En dat gun ik onze wereld ook, toch zeker om het in te zetten voor het sociaal en maatschappelijk domein. Als we allemaal zo een stapje naar elkaar toe zetten… En nee, ik ben niet bang dat AI het overneemt. Alhoewel ik niet de in de toekomst kan kijken. Maar we zullen uiteindelijk altijd mensen nodig hebben. Voor het menselijk contact.”

Ongelijkheid
Zeker, ook zij maakt zich zorgen over de snelle ontwikkeling rondom AI. Maar meer om een ander punt: “Dat de ongelijkheid er steeds meer door zal toenemen. Dat in wijken een deel van de bevolking wel en een deel volstrekt niet snel genoeg weet wat dit gaat betekenen voor de wereld.”

Hetzelfde geldt overigens ook voor studenten en jongeren in het algemeen. “Ja. Veel jongeren zitten opgesloten in een bubbel, in een digitale wereld. De oplossing? Benader ze dan ook in die digitale wereld. Daar kun je dat contact leggen.”

Doe iets
Ondertussen is zij druk doende om binnen haar eigen domein Mens en Maatschappij AI een eigen plek te geven. Nu nog met een paar mensen, maar ze verwacht dat er dat meer gaan worden. En ze heeft al heel veel mensen doorgestuurd naar de cursus die ze zelf volgde. “Doe in elk geval íets en leer het kennen vanuit je eigen perspectief, is mijn advies.”

Marleen benadrukt dat het veel voordelen heeft om kennis te hebben van de digitale wereld en vooral van AI. “Weten wat je doet en waarom je het doet. Dat heeft AI me vooral geleerd. Ik moet nu veel meer nadenken dan voordat ik AI gebruikte.”

En ja, de tijdwinst is inmiddels vele malen groter geworden. “Ik vind het fijn dat er nu een machine is die voor mij bijvoorbeeld verslagen uitwerkt. Ja, dat is gemakzucht. Maar ik krijg er kwaliteit voor terug: de tijd die ik daarmee win kan ik nu aan mensen besteden. En dat staat toch centraal in mijn vakgebied.”

Lees hier de eerdere afleveringen in deze serie:

>> 1. De noodzaak van AI-geletterdheid
>> 2. De vier basisregels voor AI-gebruik
>> 3. AI en hokjesdenken
>> 4. Fontysbreed met AI aan de slag en wel zo snel mogelijk
>> 5. Door AI gaan we allemaal veel minder werken
>> 6. De vraag is niet of maar wanneer AI ons de baas is
>> 7. Een eigen AI-platform voor Fontys?
>> 8. AI is een supergrote versterker van wat je al bent
>> 9. Win een jaar collegegeld terug met AI 
>>10. Boudewijn Büch als chatbot

Hij is alweer 23 jaar geleden overleden, dus van de huidige generatie studenten zal vrijwel niemand hem kennen. Maar Büch was een nationale bekendheid. Door zijn televisieprogramma's (De Wereld van Boudewijn Büch), zijn vele gastoptredens, zijn boeken en gedichten en zijn liefde voor boeken, eilanden, dodo's, Goethe en de Rolling Stones.

De liefde voor eilanden en boeken zitten ook bij Mouws diep. Net als zijn fascinatie voor Büch: Mouws schreef zelfs vier boeken over hem. Hij was ook degene die onthulde dat Büch nooit een overleden zoontje heeft gehad, waar hij in de succesvolle roman ‘De Kleine Blonde Dood’ over schreef. 

Niet alleen schreef de docent van Fontys Hogeschool ICT er boeken over: zijn werkkamer - of liever bibliotheek, want Mouws heeft duizenden boeken - wordt ook opgesierd met de oude werktafel, een dodo, een jack, cd's, boeken en andere attributen uit de nalatenschap van Büch.

Copyright
En nu is er dan een chatbot die praat met de stem van Büch en daarbij uitsluitend put uit alles wat Büch ooit schreef en maakte, uit interviews en uiteraard uit de boeken die Mouws over hem schreef. “Daarmee heb ik dan wel mijn copyright over die boeken volledig weggegeven, maar ja, dat is dan maar zo.” 

Mouws kwam eigenlijk maar half zelf op het idee om deze chatbot te maken. “Een van mijn studenten kwam met het idee om een chatbot gebaseerd op Charles Darwin te maken. Vet idee, zei ik toen, maar er bestaat geen stemgeluid van die man. Dus kunnen we niet beter iemand anders nemen.” Drie keer raden wie er toen in zijn hoofd opkwam…

Drie dagen en nachten lang was hij bijna onafgebroken bezig om het te verwezenlijken. “Maar AI is nog steeds alles behalve een intelligent systeem. Het vond alles ‘geweldig’ wat ik erin stopte of waarom ik vroeg. Maar het produceerde helemaal niets.” 

Met hulp van collega's en studenten en het toevoegen van een aantal tools lukte het uiteindelijk wel. “Ik kwam er wel achter dat als je iets betrouwbaars wilt, je toch flink aan de bak moet.”

De eerste versie van de chatbot is af. De tweede, met ook de stem van Büch, op een haar na. En aan de derde versie, waarbij Büch ook in beeld te zien is, wordt volop gewerkt. 

Ethisch
Technisch knap en ook wel een voorbeeld van: de dag waarvan je wist dat die ging komen. Maar ethisch doet het wellicht wel de wenkbrauwen fronzen. Want is dit wat we willen: dat we via AI de doden weer tot leven wekken? 

“Dat is een goede vraag. Ik heb Büch wel eens ontmoet, maar ik heb hem nooit persoonlijk gekend. Ik denk niet dat hij er zelf moeite mee zou hebben gehad. Hij schreef ooit voor Folia, het collega-blad van Bron bij de universiteit van Amsterdam, en freelancete voor een computerblad. Als het om iemand zou gaan die ik heel goed kende, dan zou ik het wel heel erg moeilijk vinden om dan zo ineens weer met die persoon te ‘spreken’."

"In het geval van Büch gaat het puur om zijn biografie en bibliografie. Dat is wat de chatbot aan input heeft gekregen. Die zal en kan dus ook nooit iets zeggen over met wie hij ooit naar bed zou zijn geweest. En een stem kent geen copyright, dat hebben de laatste tijd ook veel stemacteurs ondervonden.”

“Overigens heb ik ook alleen mijn eigen boeken gebruikt om de chatbot te trainen. Op alles wat Büch zelf heeft geschreven zit nog copyright. Dat willen we ook aan de studenten mee geven: wat/wie is de bron van de AI systemen en “mag” je zomaar alles gebruiken?”

“Maar goed, of het daarmee ethisch is? Ik weet het niet. Natuurlijk, er zijn goede en slechte dingen aan. Mijn doel is natuurlijk alleen goede dingen. Ik wil de wereld van Boudewijn Büch gewoon weer onder de aandacht brengen. En ik krijg nog steeds jaarlijks wel een tiental mails of belletjes van mensen die iets over Büch willen weten. Nou, dan kunnen ze het hem voortaan zelf vragen."

Vanuit Mouws gezien volkomen logisch dat het Büch werd, maar terug naar het oorspronkelijk verzoek van de student: een ‘Darwin-chatbot’. Had hij ook niet kunnen zeggen: waarom pak je bijvoorbeeld Churchill niet? Daar is wel beeld en geluid van. “Dat is een hele goeie. Want van Churchill bestaan ook nog eens vele meters aan boeken. Ik hoop dat de studenten het oppakken.” 

Foto's Boudewijn Büch: Patrick van Emst

Lees hier de eerdere afleveringen in deze serie:

>> 1. De noodzaak van AI-geletterdheid
>> 2. De vier basisregels voor AI-gebruik
>> 3. AI en hokjesdenken
>> 4. Fontysbreed met AI aan de slag en wel zo snel mogelijk
>> 5. Door AI gaan we allemaal veel minder werken
>> 6. De vraag is niet of maar wanneer AI ons de baas is
>> 7. Een eigen AI-platform voor Fontys?
>> 8. AI is een supergrote versterker van wat je al bent
>> 9. Win een jaar collegegeld terug met AI 

Verpleegkundigen, leraren, ingenieurs, politieagenten, kunstenaars… Volgens de Vereniging Hogescholen krijgen ze allemaal te maken met de razendsnelle ontwikkelingen in de kunstmatige intelligentie. Dat was ook al wel duidelijk geworden in de eerdere afleveringen van de Bronserie over AI (zie onder artikel). 

In die serie komen vooral de experts van Fontys aan het woord over AI en de inzet daarvan door studenten en docenten. Maar bij deze prijsvraag richt de Vereniging Hogescholen, waarvan Fontys ook deel uitmaakt, zich specifiek op studenten. Hoe gaat AI jouw beroep veranderen, wil het hbo van studenten weten. 

Deelnemers moeten wel een beetje bondig antwoorden, bijvoorbeeld in een filmpje van maximaal een minuut of een tekst van hooguit 250 woorden. Een afbeelding insturen kan ook.

Mag met AI
De inzending “mag, maar hoeft niet” met een AI-tool gemaakt worden, staat in de aankondiging. In nog eens maximaal 250 woorden moeten de deelnemers hun aanpak toelichten. De deadline is 27 augustus.

De zeskoppige jury van lectoren, bestuurders en experts staat onder leiding van Angelien Sanderman, voorzitter van de Hogeschool Leiden. Zij is benieuwd waar de deelnemers mee komen: “Welke mogelijkheden zien ze? Hoe kan AI behulpzaam zijn? Welke grenzen moeten we trekken?”

Het is in principe een eenmalige wedstrijd. De Vereniging Hogescholen heeft hiervoor subsidie ontvangen van een stichting (Commit) die inmiddels is opgeheven. Er komt een shortlist van tien inzendingen en de winnaar wordt in het najaar bekendgemaakt. Slogan van de wedstrijd: ‘Jij powered by AI?’

Lees hier de eerdere afleveringen in deze serie:

>> 1. De noodzaak van AI-geletterdheid
>> 2. De vier basisregels voor AI-gebruik
>> 3. AI en hokjesdenken
>> 4. Fontysbreed met AI aan de slag en wel zo snel mogelijk
>> 5. Door AI gaan we allemaal veel minder werken
>> 6. De vraag is niet of maar wanneer AI ons de baas is
>> 7. Een eigen AI-platform voor Fontys?
>> 8. AI is een supergrote versterker van wat je al bent

“We hebben gewoon slim wat touwtjes met elkaar verbonden”, zegt Huijts. “Het is een platform waar je verschillende AI-modellen van verschillende providers aan kunt hangen, zowel commercieel als open source. Zonder dat de informatie bij andere partijen buiten Fontys terecht komt. We kunnen er, zoals bijvoorbeeld in het geval van het Chinese Deepseek, voor kiezen om het op onze eigen hardware te draaien zodat studenten niet bang hoeven te zijn dat hun data op een Chinese server wordt opgeslagen.”

Qua klimaatzorgen: kost dit niet veel energie? 
“Nou, daarover gaan nogal wat wilde verhalen rond in de media. Ja, AI kost energie. Maar het grootste deel daarvan gaat naar het trainen van je model. Dat doen wij niet, omdat we daar de rekencapaciteit niet voor hebben.”

“We zijn er ook nog niet helemaal klaar mee. Bij de Juridische Hogeschool laten we bijvoorbeeld checken wat de juridische vraagstukken zijn, hoe we bijvoorbeeld de AI-act moeten interpreteren en ervoor zorgen dat alles binnen de juiste juridische en ethische kaders valt.”

Voorspelbaar
Het platform maakt onder meer gebruik van een open-source interface die sterk lijkt op ChatGPT, wat het voor veel gebruikers voorspelbaarder en dus makkelijker maakt om mee te werken.

Er wordt dus heel bewust gekozen voor Open Source AI?
Suilen: “De voorkeur gaat uit naar ‘default’ op open source ja, maar we bieden een heel scala aan modellen. In plaats van overgeleverd te zijn aan de grillen van big tech, kunnen wij bepalen hoe ons systeem zich gedraagt. Dat zijn we nu met kleine groepen aan het testen. Daarbij hebben we de veiligste variant gekozen die via onze eigen infrastructuur kan worden ontsloten en waarbij we in principe elk AI-model kunnen aanbieden.”

Wat AI ongeacht het model doet, zo voegen Suilen en Huijts eraan doe, is indirect de eigenschappen van de gebruiker uitvergroten. “Als je niet kritisch bent, zul je dat ook met AI niet worden. Ben je nieuwsgierig, dan wordt je met AI nog nieuwsgieriger. Ben je lui? Dan zorgt AI ervoor dat je nog luier wordt", stelt Huijts. Waar Suilen aan toevoegt: “AI werkt eigenlijk als een supergrote versterker van wat je al bent.”

Verantwoord
Reden te meer om ervoor te zorgen dat ook dit platform verantwoord gebruikt gaat worden. Experts uit de eerdere artikelen in deze serie gaven dat ook al aan: studenten moeten (en medewerkers trouwens idem dito) wel begeleid worden in hoe AI te gebruiken.

Huijts: “Wij zien Fontys als een professioneel clubhuis. Waar je samen iets vindt van wat je leert of geleerd hebt. Hoe verhoud je je daarbij tot je medemens? Soms betekent dat frictie ja, vaak ook doorbijten. AI kan bijna alles, maar ‘mens-zijn’ dat kun je er niet mee leren.”

Is dat wat Fontys studenten bij moet brengen?
Suilen: “De rol van kennisoverdracht is wel uitgespeeld in het onderwijs. Of in elk geval heel erg onder druk komen te staan. Onze rol gaat niet meer over inhoud of kennis, maar over menselijke vaardigheden ontwikkelen, kritisch nadenken, een ethisch kompas opbouwen. Bildung? Ja, dat is het ook ja. En AI is daarin een stormram.”

Big Tech
Elon Musk, Mark Zuckerberg en Jeff Bezos gaan diep door het stof om president Trump te behagen. Terwijl de wensen van Trump niet altijd zijn wat de rest van de wereld wil. Vrijwel alles wat digitaal is, draait bij Fontys op Microsoft: van Teams tot Copilot tot email. Terwijl ook dit bedrijf tot de Amerikaanse big-tech behoort. 

Is dat wel slim? 
Huijts: “Daar zeg je iets. Het hoger onderwijs in Nederland draait voor het overgrote deel op Microsoft. Als je dat vergelijkt met Duitsland: daar gebruiken ze het maar voor een fractie, misschien 15 procent. Maar goed, we zijn als Fontys bij Surf aangesloten en dat is niet voor niets. Surf voldoet voor een groot deel aan onze behoeften. 

Knap en mooi dat de jullie een eigen AI-platform ontwikkelen. Maar zouden jullie met de collega’s ook niet een eigen systeem voor Fontys kunnen ontwikkelen?
Beide mannen glimlachen instemmend. "Technisch gezien zouden we het wel kunnen, een eigen systeem voor Fontys ontwerpen. Maar qua budget en beheer is het een heel ander verhaal.”

Lees hier de eerdere afleveringen in deze serie:

>> 1. De noodzaak van AI-geletterdheid
>> 2. De vier basisregels voor AI-gebruik
>> 3. AI en hokjesdenken
>> 4. Fontysbreed met AI aan de slag en wel zo snel mogelijk
>> 5. Door AI gaan we allemaal veel minder werken
>> 6. De vraag is niet of maar wanneer AI ons de baas is
>> 7. Een eigen AI-platform voor Fontys?

Geen student die geen AI gebruikt, en al helemaal niet bij de ICT-opleidingen. Maar of het nu ChatGPT is, Claude, Gemini, Perplexity of een van de talloze andere leveranciers: het zijn allemaal commerciële bedrijven. Oftewel: overal hangt een prijskaartje aan.

Daarnaast zijn er ook wel vragen te stellen bij de betrouwbaarheid en privacy van veel AI-modellen. Zie daar het gat waarin Huijts en Suilen sprongen door een eigen AI-platform te realiseren. De aanleiding was overigens weer een ander model: Copilot, de AI van Microsoft die via Surf door Fontys wordt aangeboden. En waar Surf van zei: gebruik het niet.

“Dat bericht van Surf, vanwege de privacy-risico’s, zorgde voor veel ruis, onder andere over welke variant nu wel of niet te gebruiken”, vertelt Suilen. Huijts vult aan: “Tegelijkertijd zagen we dat bij ons eigen instituut het mes aan twee kanten snijdt wat AI betreft.”

“Een verscheidenheid aan commerciële en open source modellen wordt hier gebruikt, maar er worden ook AI-modellen geïntegreerd in studentenprojecten en eigen modellen ontwikkeld. Dus onze behoefte hier aan AI is groter dan bij andere opleidingen, groter dan slechts een geschikte eindgebruikerstool of -chatapplicatie. En Copilot is toch een beetje de Fiat Panda onder de AI’s.”

Suilen: “Ja, onze gebruikersgroep is technisch gezien ook wel vaardiger dan veel andere studenten. Wat niet wil zeggen dat ze ook AI-vaardiger zijn. Maar wel dat er een grotere behoefte is aan een goed model en vooral ook een keuzevrijheid. En wat dat betreft is Copilot de Fiat Panda onder de AI-modellen. Bij ICT hebben we behoefte aan meer.”

Toegang
Suilen en Huijts streven naar een toegankelijk en vooral democratisch AI-platform. Huijts: “Wat je als onderwijsinstelling niet wilt, is dat de student die van thuis de dikste creditcard meekrijgt daarmee ook de meeste toegang krijgt tot AI. De betere AI’s kosten namelijk wel geld.”

Suilen: “Dus dat was een van de gedachten achter ons project: toegang faciliteren tot modellen van diverse leveranciers. Het platform dat wij ontwikkelen wordt ook niet aan personen maar aan de hele opleiding aangeboden.”

"Wij ontwikkelen dus geen model, dat is alleen voorbehouden aan echt grote partijen, maar een platform of tool om diverse modellen van leveranciers te ontsluiten. Bij ons kun je dus kiezen welke je wil gebruiken.”

“Technisch is onze AI-tool klaar, beleidstechnisch is het nog niet eens begonnen. Zo zijn we ook naar de Juridische Hogeschool gestapt om uit te laten zoeken wat mag en wat niet, en wat wenselijk is en wat niet. Er komen vanzelf heel veel vragen naar boven. Bij ons maar ook vanuit de organisatie.”

Controle
En die vragen hebben vaak een afwerend of beschermend karakter, zo heeft het tweetal al gemerkt. “Kijk, het veiligste is natuurlijk om gewoonweg alles te verbieden”, stelt Suilen. “Dat zou vandaag de dag de security officer waarschijnlijk ook zeggen over alles waar we al op draaien.”

“De reflex is namelijk vaak: controle! Maar als je alles dichttimmert, heb je vanuit Fontys geen enkele regulering, geen inzicht en dus ook geen democratisering. Want iedereen gaat toch AI gebruiken, maar via commerciële partijen en dus zonder transparantie. ”

In de volgende aflevering van deze serie, die later verschijnt, leggen Huijts en Suilen uit wat het nu precies is wat zij precies ontwikkeld hebben.

Lees hier de eerdere afleveringen in deze serie:

>> 1. De noodzaak van AI-geletterdheid
>> 2. De vier basisregels voor AI-gebruik
>> 3. AI en hokjesdenken
>> 4. Fontysbreed met AI aan de slag en wel zo snel mogelijk
>> 5. Door AI gaan we allemaal veel minder werken
>> 6. De vraag is niet of maar wanneer AI ons de baas is

Schmidt beweert (zie video onder dit artikel) dat in luttele jaren tijd een kunstmatige intelligentie is ontwikkeld, met name dóór kunstmatige intelligentie, die slimmer is dan alle mensen op aarde tezamen. Het voedt de angst die bij heel veel, met name oudere, mensen leeft: dat de wereld wordt overgenomen door kunstmatige intelligentie. 

Heeft Schmidt gelijk en is de angst bij velen hiervoor terecht?

“Dat is een lastige. Als je ziet wat er wereldwijd gebeurt, maken wij er als mensen ook een behoorlijke puinhoop van. 

Op dit moment is het zo dat AI gevoed moet worden met data, net als wijzelf trouwens. Punt is dat er nog geen bewustzijn in zit.

Daar is een interessant gedachte-experiment over, dat heet de paperclip maximizer. AI krijgt de vraag paperclips te maken en slaat door, door alles in paperclips om te zetten. 

Dat soort filosofische vragen geeft inzicht in waar we tegenaan kijken. AI kent namelijk niet zoiets als de menselijke maat. Vandaar bijvoorbeeld ook het verbod om het in te zetten bij hypotheekbeoordelingen. 

AI gebruiken om iets de baas te zijn, dat kan helpen. Maar het stuur uit handen geven, is iets heel anders. Echter: we doen dat al regelmatig, door technologie ‘letterlijk’ aan het roer te zetten.”

Ja, dat stelde je in de vorige aflevering van deze serie al, doelend op onder meer auto’s en vliegtuigen. Een potlood kan een moordwapen zijn. Maar een potlood kan geen massamoordenaar zijn. AI in potentie wel. Hoe voorkom je dat?

“De analogie van het potlood gaat erom wat de mens ermee doet. Hetzelfde geldt voor AI. Dus pogingen van onder meer de EU in de vorm van de AI Act en de handhaving daarvan zijn interessant. Zoals bij alles is het ook bij AI de kunst om het niet te laten ontsnappen. Het lijkt erop dat we daar op het randje zitten, zeker in militaire zin.”

Regelgeving loopt altijd veel te ver achter technologische ontwikkelingen aan. Gaan we hier weer de mist in?

“Ja. De veranderingen gaan zo snel dat de ethiek, de regelgeving en de handhaving altijd achter de werkelijkheid aanrennen. Het lijken wel designer drugs. Ik denk dat het ook niet anders kan gezien de complexiteit van de maatschappij. Het antwoord op deze vraag is dan ook niet of het kan, maar wanneer het gebeurt."

Rens van der Vorst schreef in een van zijn Broncolumns over twee AI-modellen die met elkaar in gesprek raakten en een voor mensen totaal onbegrijpelijke taal met elkaar gingen spreken. Brrr?

“Het voelt awkward maar is het niet. De modellen zijn geïnstrueerd om te communiceren. Echter, de hele context is alleen de twee modellen. In het kader van communiceren doen ze dus precies wat er verwacht wordt, zie ook de paperclip maximizer).

Het punt is wel dat we niet meer weten waar ze het over hebben. Dirty jokes, world domination of recepten voor cupcakes? Daar zit waarschijnlijk de ‘brrr’.”

Verstrek jij zelf zorgeloos al je privégegevens aan AI? Zoniet, welke tips heb je dan voor gebruikers?

“Zorgeloos zeker niet. Maar het is haast niet te vermijden. Social media en webgebruik maken het er niet eenvoudiger op. Zeker als anderen ook nog zaken van je gaan posten.

Tip is om er niet argeloos in te zijn. Denk na over gebruik van social media en over het delen van je hele hebben en houden met de wereld. Zeker als dat ook anderen betreft. Dus ouders: denk na bij het posten van beelden van je kroost…”

Lees hier de eerdere afleveringen in deze serie:

>> 1. De noodzaak van AI-geletterdheid
>> 2. De vier basisregels voor AI-gebruik
>> 3. AI en hokjesdenken
>> 4. Fontysbreed met AI aan de slag en wel zo snel mogelijk
>> 5. Door AI gaan we allemaal veel minder werken

Het werkveld is ontzettend aan het veranderen. Niet dat het ooit heeft stilgestaan, maar de veranderingen gaan dit millennium wel heel hard. Slaats: “De homo universalis bestaat niet meer. Je hebt in deze tijd een cluster aan mensen nodig om iets nieuws te maken.”

Bij dat cluster hoort tegenwoordig AI, of we het nu leuk vinden of niet. En Slaats vindt AI leuk. Leuk en onvermijdelijk. Want gek genoeg, zo betoogt hij, beseffen veel mensen niet in hoeverre zij nu al gewend zijn aan dit soort technologie, vaak ook nog van het soort dat letterlijk van levensbelang is.

“Natuurlijk in ziekenhuizen. Maar technologie heeft al veel meer taken van ons overgenomen. De lift, de auto, het vliegtuig: het zijn allemaal voorbeelden van techniek waaraan we ons al volledig hebben overgeleverd.”

Het is slechts een begin, zo stelt hij. “Als we als onderwijs samen met het bedrijfsleven met AI aan de slag gaan is er nog zoveel winst te behalen. Neem de ziekenhuizen. In de operatiekamers mag veel veranderd zijn, maar bijvoorbeeld de bedden in de ziekenhuiskamers zijn nog vrijwel hetzelfde als in de negentiende eeuw."

"AI kan erg helpen met innovatie in dat soort omgevingen. Het komen tot snellere ontwikkeling van innovatieve oplossingen omdat de drempel van gebruik laag is, maar ook als directe hup bij diagnose, gespreksvastlegging en duiding etcetera. Kortom: met dat soort dingen gaat AI heel erg helpen.”

Kapot
“Er gaan door AI hele nieuwe beroepen ontstaan. En ja, ondertussen gaan er dus ook dingen kapot. De vraag is of dat erg is. Had je een landarbeider honderd jaar geleden verteld dat zijn baan ooit niet meer zou bestaan, dan had hij je uitgelachen. Maar zijn baan bestaat niet meer.”

“Welke banen nu zullen verdwijnen of minder nodig zijn? Nou, veel van wat bijvoorbeeld communicatiemedewerkers doen, kun je ook aan AI overlaten. Hetzelfde geldt voor programmeurs, voor 3D-designers, voor juristen. En nog een hele rits aan andere beroepen. In feite zullen alle high volume tasks, waarvan er veel voorbeelden zijn, door AI voor een heel groot deel worden overgenomen."

Onderstaande video geeft volgens Slaats een aardig beeld van hoe die toekomst eruit gaan zien. [Tekst loopt door onder video]

Slaats zei in de vorige aflevering van deze Bronserie al dat er geen enkele beroepsgroep is die zich volledig kan of zal onthouden van AI. Maar hoe zit het dat dan met de creatieve sector? Beroepsmuzikanten, componisten, schrijvers, beeldend kunstenaars? 

Slaats geeft toe dat er nog wel wat op te lossen valt als het gaat om eigenaarschap en copyright. “Maar er is nog steeds een grote behoefte aan origineel materiaal. Er wordt uiteraard al wel geprobeerd om AI dat te laten maken, in de muziek bijvoorbeeld, maar iets echt nieuws maken blijkt nog niet gemakkelijk.” 

Niettemin, ook dat gaat ooit nog gebeuren, zo voorspelt Slaats. “Nu is AI nog vooral goed in samenvatten en conclusies trekken. En dat doet het in een waanzinnig tempo, processen gaan echt supersnel. Maar over een paar jaar kan AI veel meer dan dat.”

Waar Slaats, zelf een begenadigd gitarist, aan toevoegt: “Winst is natuurlijk wel dat de live uitvoering weer veel meer aantrekkingskracht krijgt.”

Werken wordt een luxe 
In het algemeen zal AI in elk geval heel veel werk over gaan nemen dat nu nog door mensen wordt verricht. Niet al het werk zal verdwijnen, maar het krijgt wel een heel ander imago en een heel andere betekenis, zo denkt de Fontysdocent.

“Ik zie een toekomst voor me waarin we naar de 8-urige werkweek gaan, of in elk geval een veel kortere werkweek. Werken wordt steeds meer een luxe situatie. En welzijn komt in een veel hoger aanzien te staan.”

“Maar ik kan er natuurlijk ook naast zitten. De beroemde Britse econoom John Maynard Keyes heeft tenslotte ook ooit een dergelijke voorspelling gedaan en die is vooralsnog niet uitgekomen.”

“Hoe het onderwijs door AI verandert? Dat heeft alles te maken met hoe het werk verandert. Die twee haken op allerlei manieren in elkaar. Er zullen nieuwe beroepen ontstaan", stelt Slaats, een van de echte AI-experts die bij Fontys rondlopen.
En minstens zo belangrijk: "Uiteraard gaan ook bepaalde beroepen verdwijnen. Die moet je dus zo snel mogelijk uit je onderwijsaanbod halen. Dat zou anders niet fair zijn naar de studenten toe.”

Rijker
Slaats denkt niet dat er een beroepsgroep is die zich volledig zal of moet onthouden van AI. “Nee. Neem rechters of journalisten. Die maken nu al gebruik van internet. AI moet je zien als een nieuwe abstractielaag, als een deel van de input waardoor je een rijkere basis krijgt om tot conclusies te komen. Een nieuw stuk gereedschap dus waardoor sommige dingen echt veel gemakkelijker worden. Dat wil niet zeggen dat AI de taak van de journalist of de rechter moet overnemen.”

En dat is ook hoe het ingezet moet worden in het onderwijs: “AI is zó’n groot stuk gereedschap dat je als onderwijsinstelling verplicht bent dat aan al je studenten mee te geven. AI is heel handig als input. Maar ook hier geldt: als je het als output gaat gebruiken, dan kan het heel fout gaan.”

Kennis
“De vraag waar en hoe je AI gebruikt, en dus of je daarover voldoende kennis in huis hebt, is heel essentieel. Daarom is het zo belangrijk dat docenten en medewerkers heel goed weten wat AI betekent voor beroepen, voor het werkveld, en wat de ethiek erachter is.”

En collega’s en medewerkers die er niet aan willen? “Je kunt simpelweg niet anders. Het is vergelijkbaar met de introductie van de computer en internet: als de maatschappij het omarmt moet onderwijs er iets mee. En we zijn het ook verplicht aan onze studenten.

Niveau
Het taal- en rekenniveau van leerlingen en studenten, zelfs afgestudeerden, hobbelt al jaren achteruit. Maakt AI dat niet erger? 

“Op nieuwe technologie volgt altijd het commentaar: dadelijk kunnen ze niet meer fatsoenlijk rekenen, schrijven, enzovoorts. Maar dat zie ik anders. De wereld verandert gewoon en met deze hulpmiddelen kunnen ze productiever zijn dan ooit. Bovendien: je kunt AI niet verbieden, net zo min als het gebruik van internet. Want hoe dan ook: de student gaat, of is het al aan het gebruiken.”

Slaats vindt daarom dat AI onderdeel van het onderwijs moet zijn in de volle breedte van Fontys. “En daar moeten we verrekte snel mee aan de slag. Hopelijk gaan we dat dit keer slimmer doen dan toen social media of internet hun intrede deden. De fout die we toen maakten, is dat we de student niet geleerd hebben hoe je er het beste mee om kunt gaan. Nu kunnen en moeten we dat wel.”

Ellende
Social media hebben naast goede dingen ook heel veel ellende veroorzaakt. Maar is AI vanwege de ongekende mogelijkheden niet veel gevaarlijker? “We sturen jongeren ook met een auto de weg op. Dat is een moordwapen van minstens 1200 kilo. Maar door ze een rijbewijs te laten halen, hebben we die jongeren wel eerst ‘geprimed’. Dat is precies wat we nu ook met AI zouden moeten doen."

Hij komt er op veel manieren ook op terug in zijn boek ‘AI voor Iedereen’. “Initieel was het mijn bedoeling bij het schrijven van dat boek om vooral de positieve kanten van AI te laten zien. Maar na alle gesprekken die ik met experts voerde, veranderde dat.”

Los van de eerder in deze Bronserie door Erdinç geschetste haken en ogen, noemt hij nog twee principiële nadelen van AI: “Zolang als wij mensen vooroordelen hebben en anderen in hokjes plaatsen, zal AI dat ook doen.”

“En waar ik me ook zorgen over maak is dat we straks AI ook voor ‘normale’ dingen gaan gebruiken. Dat je AI vraagt hoe een baksteen wordt gemaakt, om maar een simpel voorbeeld te geven. Dat je zelf dus geen moeite meer hoeft te doen om kennis te vergaren. Ik weet niet wat dat met onze hersenen doen, geen idee.”

Strijd
Zo blijft het een strijd tussen de toepassingskant van AI en de morele aspecten van kunstmatige intelligentie. Nog los van het feit dat steeds minder mensen écht veel weten over AI en hoe het precies werkt.

“In het begin liet ik bij lezingen nog wel zien hoe AI precies werkt. Maar ik kwam er al snel achter dat dit in vrijwel elke zaal het ene oor in en het andere oor uitging. Dus ben ik daarmee gestopt. Nu laat ik zien welke tools er zijn. Maar dan zou je nog steeds wel moeten snappen hoe dat werkt.”

Diploma
En hoe is dat dan bij Fontys? “Je ziet dat onze studenten volop gebruik maken van AI, al dan niet bewust van haken en ogen. Sommige gebruiken het zo goed dat je hen bijna binnen een jaar een diploma kunt geven.”

Maar dat is ook meteen de door velen al vaak aangehaalde valkuil, die door AI alleen nog maar dieper gemaakt wordt: veruit de meeste studenten willen gewoon met zo weinig mogelijk energie zo snel mogelijk hun diploma halen. Ziet ook Erdinç. “De meerderheid kijkt alleen maar naar ‘certificeren’ in plaats van ‘leren’. Dat roept allerlei vragen op. Zoals: moet je de opleidingen wel vier jaar laten duren? Waarom niet twee jaar?”

We moeten, zo is Erdinç heel stellig, iets doen aan ons onderwijs. Het moet anders volgens hem. “We zijn goed bezig, begrijp me niet verkeerd. Maar er kan meer en het kan beter. Als het om AI gaat ben ik trots op de basis die wij leggen in ons onderwijs bij Fontys. We hebben verdiepende workshops, we hebben een beleid. Maar als het gaat om de ontwikkeling van het onderwijs, kan het sneller.”

De wereld staat niet stil, wil hij er maar mee zeggen. Dus er zou meer geëxperimenteerd mogen worden. “Niets is voor altijd. Twintig jaar geleden meldde ik, zoals zovelen, nog op mijn cv dat ik ‘pc-vaardig’ was. Dat doet niemand meer. Nu zie je dat studenten op hun cv ‘AI-vaardig’ zetten.”

Natuurlijk, ook Erdinç ziet de gevaren in van AI. “Er is een groot risico dat de al bestaande digitale kloof nog immens veel groter wordt. Wat als big tech straks besluit dat je 200 dollar per maand moet betalen voor een AI-tool? Veel mensen kunnen dat helemaal niet betalen. En het heeft overal invloed op. Daarom hoop ik dat de Nederlandse overheid ook door blijft gaan met de ontwikkeling van een eigen GPT.”

Voor de overheid ziet hij sowieso een grote taak weggelegd. Niet in verbiedende wetgeving. “Nee, dan gaat het de illegaliteit in en ben je nog verder van huis. Maar je moet wel vooraf nadenken over ethische consequenties en daarnaar handelen als wetgever. Ik ben ook helemaal voor de AI Act. En blij dat ik in Europa woon, waar wetgevers ons beschermen tegen misbruik en manipulatie door AI.”

Motorkap
Erdinç geeft zelf als eerste toe dat hij niet de expert is die weet wat er onder de motorkap van AI gebeurt. Er lopen ook binnen Fontys genoeg mensen rond die daar meer kennis van hebben. Maar over de ethische kanten, de voor- en nadelen en de wijze waarop je AI kunt inzetten, daar weet hij genoeg van.

En dat geldt lang niet voor iedereen. Vandaar zijn pleidooi voor AI-geletterdheid als verplichte kost voor iedereen. Hij heeft om te beginnen vier basisregels die hij iedereen op het hart wil drukken.

“Gebruik AI als startpunt maar nooit als eindpunt. Check altijd de uitkomst, dus ga er nooit blind vanuit dat AI het enige en correcte antwoord heeft. Zeker, de informatie wordt steeds beter en accurater, maar we zijn nog niet zover dat je niet meer hoeft te controleren of het ook echt waar is.”

“Daarom is het verstandig om AI vooral te gebruiken voor dingen waar je zelf al verstand van hebt. En als AI dan eens bronnen vermeld, check dan ook die bronnen.”

Veilig
“Het derde punt is privacy. Er is nog steeds geen enkele AI-tool die helemaal veilig is. Ook die van Microsoft niet. Dus, om een voorbeeld te noemen: upload nooit je eigen medische dossier.”

En het vierde punt is even logisch als dat het noodzakelijk is. “Gebruik je eigen hersenen. De mens moet altijd de baas zijn. Het is de bekende hamburger methode: mens-machine-mens. Gebruik AI zoals je een rekenmachine gebruikt. Jij past het aan, maakt het van jou en jij geeft het de final touch.”

Dat laatste punt is ook meteen zijn grootste zorg. AI is een godsgeschenk voor wie liever lui dan moe is, en dat kan heel gevaarlijk zijn. “Het zorgt voor cognitieve ‘offloading’. Om het voorbeeld van de rekenmachine er nog maar eens bij te halen: ik stelde laatst een vraag aan een volle zaal waarop bleek dat maar heel weinig mensen nog kunnen hoofdrekenen.”

Er lijkt geen dag voorbij te gaan of er is weer een nieuwe ontwikkeling in kunstmatige intelligentie. Het is nauwelijks bij te benen, zelfs voor experts. Als iemand het nog een beetje op een rijtje heeft, is het Erdinç Saçan wel. De aan Fontys ICT verbonden docent ademt AI: hij geeft er les in, maakt podcasts, schrijft columns en geeft lezingen door het hele land. En onlangs kwam dus ook bovengenoemd boek uit.

Het feit dat de ontwikkelingen zo snel gaan, verhoogt voor hem de urgentie van zijn boodschap:  “We moeten meer AI-geletterdheid creëren. Het zou voor iedereen verplicht moeten worden, van kleuters tot 80-plussers met rollators.”

Fake of niet
Zijn drie zonen (vijftien, elf en zeven jaar oud) kunnen het mantra van hun vader inmiddels dromen: alles wat je online leest of ziet, is fake totdat het tegendeel is bewezen. “Dat weten ze inmiddels heel goed. Het internet en social media zorgen voor een rare manier van kijken naar het leven. En daar maak ik me, zeker bij de jongere generaties, wel zorgen om.”

Al vallen ouderen net zo hard in die valkuil, zo weet Saçan uit eigen ervaring. “Mijn moeder stuurde me een filmpje van katten die eten aan het maken zijn. Zij geloofde dat echt…”

Angst
Wat het grote verschil is tussen de generaties merkte hij onlangs bij een presentatie in een serviceflat voor ouderen in Tilburg. De zaal zat vol met, inderdaad, mensen met rollators. Maar vooral ook met een grote dosis nieuwsgierigheid én angst. “Waar bijna elke student AI al volop gebruikt, zien ouderen alleen maar enge toepassingen. Ik heb ze getoond dat, zoals alle technologische ontwikkelingen, AI voors en tegens kent.”

“AI for good is waar het over moet gaan. Dat die technologie heel veel voordelen brengt. Voor blinden en slechthorenden, voor het bestrijden van stropers in Afrika, voor tsunamiwaarschuwingen en een betere sortering van afval, het sneller herkennen van tumorcellen. Er zijn zoveel voorbeelden van AI die positief zijn.”

Copyright
Wat vindt hij ervan dat sommigen, zoals ook de Bron-redactie, geen gebruik wensen te maken van AI? Vanwege de gevaren en, in het geval van journalistiek en culturele uitingen, omdat de big tech bedrijven lak hebben aan copyright en bronvermelding?

“Ik snap dat, en qua transparantie wordt het er inderdaad niet beter op. Die grote bedrijven ontslaan massaal hele teams die zich met ethische kwesties bezig houden. En zolang we een door geld gedreven maatschappij blijven, zullen we in dat soort zaken altijd achter de feiten aanlopen. Simpel gezegd: we worden ingezet als proefkonijnen door de big tech.”

“Dat gezegd hebbende: je maakt van jezelf wel een kluizenaar door AI te negeren. Want een status quo, dat gaat niet gebeuren. De trein is al vertrokken en die kunnen we niet meer tegenhouden.”

Diego studeerde Automotive Engineering bij Fontys en volgde de minor Ondernemerschap. Tijdens zijn studie begon hij met zijn eerste onderneming, die hem uiteindelijk bracht waar hij nu is. Onder de vlag van XYZ Dynamics zorgt hij voor de verduurzaming van verschillende machines op vliegvelden en verlengt hij de levensduur van bestaande apparaten.

Diego, hoe lang heb je dat bedrijf al en wat houdt het precies in?
“XYZ Dynamics bestaat sinds 2019, dus we zijn nu een goede vijf jaar onderweg. Met XYZ Dynamics zoeken we voor klanten op luchthavens de juiste oplossingen om afhandelingen als trappen en trekkers te elektrificeren. Ons streven daarbij is dat we altijd vijftig procent goedkoper zijn dan nieuwe aankopen, en daar houden we ons altijd aan.”

Hoe kwam je op het idee om een eigen onderneming te starten?
“Acht jaar geleden startte ik mijn eerste bedrijf met een oud schoolgenootje van de basisschool, die ik al sinds groep twee ken. Samen zetten we een autogarage op met het doel om te leren ondernemen, om zelf te werken en of ons dat beviel. Van het een kwam het ander, en nu zijn we eigenaar van het bedrijf XYZ Dynamics, waarmee we verschillende vliegvelden in Europa van onze producten voorzien.”

Hoe ging dat precies in zijn werk?
“Vanuit die autogarage zijn we in de off-road wereld terecht gekomen, waarbij wij voertuigen ombouwden voor mensen die op reis wilden. Tijdens die werkzaamheden studeerde ik nog en maakte ik deel uit van het raceteam van de TU/e. Daar was ik veel bezig met de elektrificatie van het voertuig. Uiteindelijk heb ik met de teammanager van de raceteam en mijn oude klasgenoot besloten om een nieuwe ontwikkeling te starten voor elektrisch aangedreven aanhangers.

Dat plan viel echter heel snel in duigen, omdat niemand meer dan 5000 euro wil betalen voor een aanhanger. Maar we bleven niet bij de pakken neer zitten en stortten ons daarna op de zakelijke markt. Om bijvoorbeeld de dieselbussen van postbezorgers te kunnen hybridiseren. Dat deden we met bussen van PostNL en Louwman. Dat ging super, maar ook daar liepen we weer tegen een domper aan. Volgens de RDW is en blijft zo’n bus altijd een dieselvoertuig, ook als je deze hybride weet te maken.

Hoewel dat plan dus ook in duigen viel wilden we nog steeds niet opgeven. We wisten dat we konden elektrificeren en hybridiseren, dus moest er ook een markt voor zijn. Die hebben we uiteindelijk gevonden in de vliegwereld, waarin we trappen en vliegtuigtrekkers ombouwen zodat deze slimmer en duurzamer ingezet kunnen worden.

Hoe combineerde je jouw ondernemingen met school?
“Tijdens de start werkte mijn compagnon overdag en ik in de avonden. Zo kon ik mijn opleiding en werk goed combineren. Tijdens mijn afstuderen heb ik heel eerlijk gezegd wel wat minder uur in mijn verslag gestoken dan nodig was. Dat zorgde uiteindelijk ook voor vertraging, omdat mijn eindproduct niet goed genoeg was. Gelukkig motiveerden mijn ouders me om mijn opleiding wel af te maken, zodat ik sowieso een papiertje zou hebben en aan de bak kon." [Tekst gaat verder onder de foto's.]

"Toch is het, als ik erop terugkijk, een van de meest stressvolle tijden in mijn leven geweest. Je hebt een plan, gaat ermee aan de slag en bent dan ook nog eens aan het afstuderen. Dat is zwaar, maar uiteindelijk ook goed gekomen. Zo goed dat XYZ zelfs al twintig afstuderende stagiairs vanuit Automotive in het bedrijf heeft gehad en sommigen nu nog steeds bij ons werken. Toch mooi om te zien hoe zich dat ontwikkeld heeft.”

Hoe bevalt het ondernemen je?
“Ze zeggen weleens, je hebt zeven goede en zeven slechte jaren. Wij zijn begonnen met die slechte jaren. Vooral tijdens de coronapandemie kostte het runnen van een eigen bedrijf ons veel kruim. We hadden als startende ondernemer weinig opdrachten, vliegtuigen vlogen minder en er was geen geld om aan onszelf iets uit te keren. Toch zagen we dat ons product echt potentie had. Zeker na die gehele coronaperiode kwamen de opdrachten volop binnen. Vliegtuigmaatschappijen waren juist op zoek naar groenere en duurzamere alternatieven voor hun werkwijzen, waardoor wij wisten dat we tóch de goede niche hadden gekozen.

Wellicht hebben we nog twee ‘slechte’ jaren te gaan, maar ik ben er van overtuigd dat het alleen maar beter kan gaan. Ook in die mindere jaren genoot ik nog steeds van het ondernemen. Dat doe ik nu ook nog iedere dag. Daarnaast is deze branche fantastisch om in te werken, want we komen op plekken, op luchthavens waar je anders nooit komt.”

Wat is de belangrijkste les die je hebt geleerd tijdens het ondernemerschap?
“Alle ondernemers kennen tegenslagen, maar je moet blijven geloven in jezelf, in je product of dienst en in dat het je gaat lukken. Mijn belangrijkste les is dan ook: er is altijd weer een morgen. Een nieuwe dag om met frisse moed en motivatie aan het werk te gaan.”

Heb je hoogte- en/of dieptepunten meegemaakt?
“Dat de hybridisatie van de bussen niet goedgekeurd werd, is het grootste dieptepunt geweest in mijn ondernemersreis. Maar gelukkig sta ik liever stil bij de hoogtepunten. Zoals onze pitch bij Rabobank tijdens Money Meets Ideas, een soort Dragon’s Den waar we investeerders wisten te overtuigen van onze droom en dus ook investeringen binnenkregen. En de eerste keer dat we onze machine verkocht hadden en zagen rijden op een luchthaven. Dat was fantastisch.”

Tenslotte, heb je tips voor andere studenten die willen ondernemen?
“Ook al is je plan nog niet volledig uitgewerkt, schrijf jezelf in bij de Kamer van Koophandel en begin. De rest volgt vanzelf. Vergeet ook nooit om te blijven geloven. Niet alleen in je idee, maar ook in jezelf.”

Floris studeerde Communicatie aan Avans en volgde de minor Ondernemerschap bij Fontys. Hij is initiator van het bedrijf Ambachtbezorgd, wat hij zelf beschrijft als een soort Thuisbezorgd voor producten van ambachtslieden. Daarnaast is Floris eigenaar van World of WOW, waarmee hij content creators, in de volksmond influencers genoemd, een platform biedt waar zij de connectie kunnen maken met hun meest betrokken fans, kwalitatieve content langer houdbaar kunnen maken en inzichten kunnen krijgen in specifieke data.

Floris, hoe lang heb je dat bedrijf al en wat houdt het precies in?
“World of WOW bestaat nu twee jaar. In een notendop verlengen wij de relevante content zoals commerciële samenwerkingen tussen content creators en merken op sociale media, waardoor we een verbindingsslag slaan tussen de influencer en zijn of haar meest betrokken fans. Door middel van World of WOW heeft de influencer en het bedrijf waarmee samengewerkt wordt ook nog eens beter inzicht in data, waardoor toekomstige campagnes steeds beter afgestemd kunnen worden.”

Hoe kwam je op het idee om een eigen onderneming te starten?
“Dat startte allemaal tijdens de coronaperiode in mijn laatste jaar op Avans met het bedrijf Ambachtbezorgd. Samen met Hidde en Niels, mijn compagnons, zag ik dat ambachtslieden enorm veel problemen hadden met e-commerce en online marketing, geen website hadden en producten niet thuis konden laten bezorgen. Dat heb ik samen met mijn twee beste vrienden middels een software- en bezorgservice opgelost.

Na onze studies zijn we fulltime gaan ondernemen met Ambachtbezorgd. We wilden groter denken dan lokaal en bedachten daarom een manier om ambachtspakketten landelijk te distribueren via content creators – destijds noemden we hen influencers. Deze stap bracht ons in aanraking met de uitdagingen van de wereld van social media. Gezien de vele mogelijkheden in deze snelgroeiende sector besloten we World of WOW op te richten.

Ons team werd versterkt door Laurens Jan Blok, voormalig CEO van het gerenommeerde modebedrijf Van Gils. Hierdoor ontstond een waardevolle combinatie van jong ondernemerschap, enthousiasme en ervaring. Het concept Ambachtbezorgd kwam uiteindelijk bij een concurrent uit Breda terecht en wordt daar nu voortgezet in een vernieuwd concept. Wij zijn hierin als adviseurs betrokken, maar niet meer fulltime actief."

Hoe ging dat precies in zijn werk?
“We deden onderzoek naar de distributiemogelijkheden voor Ambachtbezorgd. Maar hoe meer content creators we spraken om de ambachtspakketten te promoten, hoe vaker we merkten hoe interessant de hele wereld daaromheen is. Ieder merk wil namelijk samenwerken met deze creators. Niet alleen op het gebied van kleding of beautyproducten. Er zijn zelfs influencers op het gebied van koikarpers. Je kunt het zo gek niet bedenken of het is er.

Wat we in ons onderzoek merkten was dat al deze creators dagelijks enorm veel vragen krijgen. Van volgers die een kortingscode willen of zich afvragen hoe zij een product moeten gebruiken, tot aan bedrijven die een mogelijke samenwerking tot stand willen brengen. Vroeger stelden we als gebruiker die vragen aan het winkelpersoneel in de winkel, maar nu stellen we deze vragen aan de creator, gezien hij of zij de producten of diensten promoot. 

Het probleem daarbij is dat creators nooit alle vragen kunnen beantwoorden die zij krijgen. Zij werken samen met een merk, die een x-bedrag betaalt voor een bepaalde campagne. Toen we daar verder indoken zagen we dat de houdbaarheid van content heel kort is. Zo is een story op Instagram maar 24 uur geldig en bepalen algoritmes welke post of video op jouw tijdlijn verschijnt. Wij wilden content langer relevant maken, omdat daar volgens ons veel commerciële potentie verloren gaat.  Dat kan middels World of WOW." [Tekst gaat verder onder de foto's]

Hoe combineerde je jouw ondernemingen met school?
“Heel eerlijk gezegd was ik nooit van het schoolse. Ik heb vaak op het punt gestaan om te stoppen met mijn studie omdat ik juist wilde ondernemen en dingen in de praktijk wilde ontwikkelen. Ik wilde creëren met leuke, ambitieuze mensen om me heen.

Gelukkig kwam ik in mijn laatste jaar terecht bij de minor Ondernemerschap, waar ik kon werken aan mijn eigen bedrijf en deze door kon ontwikkelen. Daar putte ik nieuwe energie uit, ook om mijn opleiding af te maken. Een tijdje geleden heb ik zelfs een gastcollege mogen geven aan de huidige lichting minorstudenten. Erg leuk om te doen!”

Hoe bevalt het ondernemen je?
“Onwijs goed. We zijn onlangs live gegaan met ‘fase 2'. Hiermee bezig zijn is echt mijn passie, die ik ook nog eens mag delen met mijn beste vrienden en inmiddels goede businesspartners. Ik zie mijn ondernemingsreis dan ook als een prachtig avontuur.”

Wat is de meest belangrijke les die je hebt geleerd tijdens het ondernemerschap?
“Ik vind het persoonlijk fantastisch om veel verschillende dingen tegelijkertijd te doen en me volop in het ondernemen te storten. Dat brengt als valkuil met zich mee dat ik het soms lastig vind om me op één ding te focussen. Gelukkig heb ik een goed team om me heen met de juiste mensen, die samen met mij openstaan voor feedback en dingen willen leren, zodat we ons alleen maar meer kunnen ontwikkelen. Dat sterke team is misschien wel het belangrijkst.”

Heb je hoogte- en/of dieptepunten meegemaakt?
“Ik ben vrij perfectionistisch en wilde in het begin alles goed doen, waardoor ik doorsloeg in het werken en uren maken. Daar heb ik ook wel een les uit geleerd, dat het juist goed is om af en toe uit de ‘werkbubbel’ te stappen. Je raakt ook geïnspireerd wanneer je een avondje bier drinkt met je maten bijvoorbeeld. Wel ben ik van mening dat je iedere dag uitdagingen hebt als ondernemer. Zo zei mijn vader ooit: ‘ondernemen is een race zonder finish’.  Gelukkig geniet ik van het oplossen van deze uitdagingen.

Er zijn ook veel hoogtepunten. Zoals de eerste investering die we voor ons bedrijf realiseerden en de officiële toevoeging van Frank Lammers aan ons team. Ook hebben we een paar maanden geleden ons eerste live event in Amsterdam georganiseerd waar creators, merken en managementbureaus in groten getale op af kwamen. 

Ook wordt WOW gebruikt door top creators zoals Giel de Winter van StukTV, Robbie van de Graaf van De Bankzitters en meer grote Nederlandse namen. Met ons product worden het komende jaar miljoenen volgers in Nederland bereikt. Dat is iets om écht trots op te zijn."

Tenslotte, heb je tips voor andere studenten die willen ondernemen?
“Mijn advies is: kijk naar jezelf en naar jouw eigen kwaliteiten. Waar ben je goed in en waarin niet? Zoek de juiste mensen om je heen die jou sterker maken en waarmee je dezelfde passie deelt. Daarnaast moet je nooit vergeten dat alles mogelijk is. Ik leef mijn ondernemersleven middels het motto Dream, Dare, Do. Droom groots, durf dingen op te zetten en ga ervoor.”

Ben je (oud-)student en actief als developer? En ben je op zoek naar een leuke uitdaging? Neem dan gerust contact op met Floris via LinkedIn.

Wessel heeft de opleiding Commerciële Economie International Event Music and Entertainment Studies gevolgd in Tilburg. Tijdens zijn derde jaar volgde Wessel de minor Ondernemerschap bij Fontys, waar hij werkte aan zijn bedrijf Wes Media. Een paar weken geleden behaalde hij zijn diploma, waardoor hij zich nu volledig focust op zijn eigen onderneming en video’s maakt voor allerhande bedrijven.

Wessel, hoe lang heb je dat bedrijf al en wat houdt het precies in?
“Wes Media bestaat nu vijf jaar. Binnen Wes Media maak ik videoproducties, zorg ik voor videomarketing en fungeer ik voor klanten als marketingbureau. Daarin zijn neuromarketing en gedragspsychologie heel belangrijk. Ik maak dus niet alleen maar mooie video’s en vette shots, maar focus me ook echt op de boodschap die bedrijven over willen brengen en waar de kijker op zit te wachten. Zo halen we ruis weg, zodat de boodschap altijd goed ontvangen wordt.”

Hoe kwam je op het idee om een eigen onderneming te starten?
“Ik ben Wes Media begonnen door mijn moeder. Zij zei vijf jaar geleden, zowat met een pistool tegen m’n hoofd, dat ik me in moest schrijven bij de KvK. Dat kostte vijftig euro, kon geen kwaad en zou me wellicht het een en ander brengen. Dat advies heb ik opgevolgd en toen ben ik gaan spelen met het ondernemerschap. Wat houdt het in, hoe werkt het? Dat deed ik op een laag pitje, voor de lol, naast mijn studie en bijbaan bij de Jumbo. Van het een kwam het ander en nu ben ik fulltime aan het werk binnen mijn eigen bedrijf.”

Hoe ging dat precies in zijn werk?
“Van jongs af aan had ik een passie: mensen vermaken en boodschappen communiceren. Zo was ik vanaf mijn twaalfde bezig met muziek en werd ik uitgenodigd voor Q-College, een opleidingsinstituut van Q-music. In de eerste ronde viel ik echter af wegens mijn Brabantse accent. Daar moest ik aan werken om verder te kunnen, maar dat wilde ik niet. Ik ben nu eenmaal een Brabander en daar ben ik trots op. Dus dacht ik: ik kan wellicht geen radio maken, maar ik wil wél graag iets doen met media, waardoor ik uiteindelijk heb gekozen voor video als medium.

Toen ik me ingeschreven had bij de KvK brak corona uit, wat voor mijn bedrijf erg goed uitpakte. Al snel bouwde ik samen met vrienden een platform voor jonge artiesten in de hardstyle-industrie. Zij mochten bij mij live een dj-set opnemen om deze te verspreiden. Al snel kwam ik in contact met verschillende bedrijven die ook naar video grepen om potentiële klanten te binden aan hun product of dienst. Zo leerde ik steeds meer van het ondernemerschap en dat gaat me nu heel goed af, al zeg ik het zelf.”

Hoe combineerde je jouw onderneming met school?
“Voordat ik bij Fontys ging studeren heb ik de opleiding tot Audiovisueel Specialist gevolgd op het Sint Lucas. Daar startte ik met Wes Media, maar ik miste commerciële kennis. Daarom ben ik verder gaan studeren in Tilburg, om me ook op dat vlak te specialiseren zodat ik mijn video’s in kon gaan zetten als marketingmiddel.

Dat waren een aantal pittige jaren, maar mijn bedrijf stond altijd op de eerste plaats. Ik had een doel en een lange termijnvisie, en die verloor ik nooit uit het oog. Ik was dan ook geen ‘typische student’ die drie dagen per week in de kroeg hing, maar in de avonduren aan het werk was. Op een gegeven moment merkte ik wel dat ik amper meer vrije tijd had. Toen heb ik een week rust genomen, zodat ik alles weer scherp kreeg en wist waar ik naartoe wilde werken. Dat betekende nog steeds dat ik vaak keuzes moest maken die op sociaal vlak wellicht niet gewenst waren, maar ik ben nu wel afgestudeerd binnen mijn eigen bedrijf. Dat wist ik te bereiken omdat ik het juiste doel voor ogen had.” [Tekst gaat verder onder de foto's]

Hoe bevalt het ondernemen je?
“Ondernemen is uitdagend, dynamisch, creatief en geen elke dag hetzelfde. Dat vind ik super. Zo kan ik de ideeën die ik heb meteen tot uiting brengen zonder dat ik aan andere afdelingen goedkeuring moet vragen en spar ik veel met opdrachtgevers.

Natuurlijk heb ik me ook weleens afgevraagd of dit wel de juiste keuze is. Ik ben zelf verantwoordelijk voor mijn pensioen en verzekeringen, maak als zzp’er weinig kans op de woningmarkt en loop het risico om ook rustigere weken te treffen als ik geen klanten heb. Wanneer ik voor een baas ga werken heb ik meer zekerheid, maar krijg ik minder salaris en mis ik de creatieve en algemene vrijheid die ik nu wel ervaar. Ik kan dankzij mijn onderneming goed voor mezelf zorgen en geniet van wat ik doe, dat is het belangrijkst.”

Wat is de belangrijkste les die je hebt geleerd tijdens het ondernemerschap?
“Dat je niet alleen iets moet doen wat je leuk vindt, maar dat je ook iets unieks moet creëren zodat je een unieke positie op de markt bemachtigt. Er zijn bijvoorbeeld veel videomakers, maar er zijn er maar weinig die, net als ik, neuromarketing en gedragspsychologie aanbieden. Dat doe ik vanuit mijn eigen passie en gedrevenheid en dat innoveert ook nog eens mijn product, waar ik volledig achter sta.”

Heb je hoogte- en/of dieptepunten meegemaakt?
“Elke opdracht is voor mij een hoogtepunt. Ik ontmoet bijzondere mensen, kom op de meest gekke plakken en krijg steeds weer een uniek kijkje in andermans keuken. Zo heb ik voor Jumbo een interne videocampagne gemaakt, filmde ik voor mijn favoriete voetbalclub in het Philips Stadion en heb ik gesprekken gevoerd met de burgemeester van Deurne. Dingen die ik anders nooit zou hebben gedaan.

Ik heb daarentegen ook geleerd om goed aan mezelf te blijven denken. Ik heb het in het begin zo onwijs druk gehad dat mijn lichaam op een gegeven moment zei: ‘tot hier en niet verder’. Dat zie ik niet per se als dieptepunt, maar vooral als een hele belangrijke les: je kunt heel veel winnen, maar moet jezelf nooit verliezen.”

Ten slotte, heb je tips voor andere studenten die willen ondernemen?
“Het is niet de tent, maar de vent in de tent. Weet wie je bent, wat je doet en waar je voor staat. Lees boeken, ga met mensen in gesprek en houd je oren en ogen open voor wat er in je omgeving gebeurt. Daarnaast kun je als student best een avondje bier drinken missen. Zet die uren in om je onderneming door te zetten, ga het avontuur aan en durf gedurende de weg ook eens nee tegen jezelf en anderen te zeggen.”

Pleun heeft Bedrijfskunde & Agribusiness gestudeerd aan de HAS in Den Bosch. Tijdens haar derde jaar volgde Pleun de minor Ondernemerschap bij Fontys, waar ze werkte aan haar bedrijf InStappen. Daar zet ze zich in als paardencoach.

Pleun, hoe lang heb je dat bedrijf al en wat houdt het precies in?
“InStappen bestaat nu zo’n tweeënhalf jaar. En nee, ik coach geen paarden. Als paardencoach help ik mensen om aan zichzelf te werken. Hoe ik dat doe, ligt aan de doelgroep. Zo coach ik basisschoolkinderen door middel van sociale vaardigheidstrainingen, waarin we allerlei oefeningen met pony’s doen waarbij vanalles misgaat. Na die ‘mislukte’ opdrachten vraag ik aan hen wat er mis ging en kijken we naar oplossingen om de opdrachten wél te laten lukken. Zo leren ze hoe ze beter kunnen communiceren, samenwerken en hun grenzen aan kunnen geven.”

Daarnaast verzorg ik ook individuele sessies met volwassenen waarbij ik iemand met een paard in de bak zet. Zodra je in die bak stapt, word je onderdeel van de kudde, neemt het paard je daarin op. Belangrijk daarbij is dat we fit genoeg zijn om te vluchten bij gevaar. Een paard voelt aan of we dat kunnen of niet en probeert te helpen om bepaalde spanningen los te laten.

Wanneer een paard bijvoorbeeld met zijn staart zwiept of met zijn mond aan zijn voeten krabt, is dat een teken van frustratie, irritatie of boosheid. Ook kan een paard een zware houding aannemen, wat duidt op heftige gebeurtenissen uit het verleden. Als paardencoach vertaal ik hetgeen wat ik bij mijn paard zie naar de mensen, zodat we samen het gesprek aan kunnen gaan om zo problemen of gevoelens te verwerken en tot mogelijke oplossingen te komen.”

Hoe kwam je op het idee om een eigen onderneming te starten?
“Mijn moeder werkt al zo’n vier jaar als zelfstandig voetreflextherapeute. Zij wilde zich daarnaast verdiepen in paardencoaching. Toen ik dat hoorde vond ik het echt een superzweverig idee waarvan ik dacht: dat wordt helemaal niks. Maar toen ik haar boeken hier thuis zag liggen ben ik er doorheen gaan bladeren en kwam ik erachter dat paardencoaching eigenlijk iets heel moois is.

Ik heb namelijk zelf altijd paardgereden en iedere keer als ik toetsweek had, kon ik nooit op mijn paard klimmen. Juist op de momenten dat ik wilde ontspannen liet mijn paard dat niet toe. Dankzij die boeken ben ik me gaan realiseren dat mijn paard mijn eigen gedrag spiegelde en niet met me wilde werken. Toen ben ik in paardencoaching gaan vertrouwen en ben ik, samen met mijn moeder, InStappen gestart.”

Hoe ging dat precies in zijn werk?
“Ik heb, toen ik eenmaal overtuigd was, een opleiding tot paardencoach gevolgd naast mijn reguliere opleiding. Ik ben samen met mijn moeder een bedrijf gestart, naast haar bedrijf als voetreflextherapeut. Dat liep echter niet lekker. De communicatie ging moeilijk, we hadden dubbele boekhouding en leverden veel energie voor iets wat weinig opbracht. We voelden ons er gewoon niet goed bij. Uiteindelijk heb ik tijdens de minor Ondernemerschap besloten dat we de twee bedrijven samen gingen voegen tot één: InStappen." [Tekst gaat verder onder de foto's.]

Hoe combineerde je jouw onderneming met school?
“Dat was best pittig. In mijn tweede jaar aan de HAS begon ik ook met de paardencoachopleiding. De theorielessen volgde ik thuis en voor de praktijklessen moest ik naar Limburg. Dat is me gelukt doordat ik op de HAS met bepaalde lessen kon schuiven in mijn rooster. Zo was ik twee dagen per week vrij om me op mijn onderneming te richten en het bedrijf op te zetten. Met goed plannen was het allemaal redelijk te overzien, maar ik had het wel erg druk.”

Hoe bevalt het ondernemen je?
“Ik vind het ondernemen heel leuk. Het feit dat je zelf mag weten hoe je jouw werk invult, hoe je jouw bedrijf opzet en wat je communiceert bevalt me goed. Ook het inplannen van afspraken met mensen en zien dat hetgeen dat ik doe werkt, geeft veel voldoening.”

Wat is de belangrijkste les die je hebt geleerd tijdens het ondernemerschap?
“Dat je altijd je eigen gevoel moet volgen en moet doen wat je leuk vindt. Toen mijn moeder en ik onze bedrijven samen wilden voegen zei iedereen tegen ons dat we dat niet moesten doen. Toch zagen we zelf echt meerwaarde in onze combinatie en zijn we er gewoon voor gegaan. Dat komt ons nu ten goede.”

Heb je hoogte- en/of dieptepunten meegemaakt?
“De onrustige start van mijn onderneming zie ik echt als dieptepunt. Iedere keer weer merkten we dat mensen niet wisten wat we deden of vonden ze paardencoaching maar een gek iets. Wanneer we flyers rondbrachten van ons bedrijf vonden mensen dat vooral irritant en leverde dat niets op. Toch bleef ik doorzettingsvermogen tonen. Nu zien we juist dat paardencoaching steeds bekender wordt in Nederland en dat zelfs het UWV openstaat voor trajecten in deze sector. Ook bedrijven passen dit steeds meer toe.

Dat steeds meer mensen hun weg naar ons vinden vind ik dan ook echt een absoluut hoogtepunt. Net als onze naam, die past bij mijn reis als ondernemer. Je moet ondernemen namelijk zien als reizen met een trein. Wanneer je niet op het juiste moment instapt, rijdt een trein door en heb je je kans gemist. Dat is ook wat mensen bij ons doen: stap voor stap terug naar je eigen ik, doordat je jezelf beter leert kennen en ontwikkelt.”

Tenslotte, heb je tips voor andere studenten die willen ondernemen?
“Kom van die bank af en kom in beweging. Je kunt als jonge ondernemer van alles bedenken, maar als je niet aan de slag gaat zul je nooit ver komen. Praat daarnaast met anderen over wat je wilt doen en hoe je dat aan gaat pakken. Pik uit die gesprekken de dingen die voor jou van toegevoegde waarde zijn en laat de rest los. Zo kun je altijd je eigen plan trekken.”

Steven heeft de opleiding Bouwkunde gevolgd bij Avans en koos voor de minor Ondernemerschap bij Fontys, waar hij werkte aan zijn bedrijf IRender. Na zijn eerste studie studeerde hij ook aan de Hogeschool van Bouwkunst in Tilburg waar hij Architectuur volgde, maar die opleiding paste niet voldoende bij zijn toekomstdroom: zich volledig storten op zijn eigen onderneming.

Steven, hoe lang heb je dat bedrijf al en wat houdt het precies in?
“Ik ben drie jaar geleden gestart, tijdens de minor Ondernemerschap. Met IRender focus ik me op het maken van 3D-plaatjes voor tuinarchitecten, interieurdesigners en vastgoedontwikkelaars. Wanneer zij een plaatje nodig hebben om aan klanten te presenteren hoe een project er uiteindelijk uit kan komen te zien, maak ik deze voor ze. Ik maak 3D-tekeningen en voeg daar texturen, materialen, verlichting, beplanting en decorstukken aan toe. Dat render ik met bepaalde software, waardoor er een omgeving in beeld wordt gebracht die lijkt op een foto van het mogelijke uiteindelijke eindresultaat van een ontwerp op project.”

Hoe kwam je op het idee om een eigen onderneming te starten?
“Ik heb altijd al gezegd dat ik een eigen bedrijf wilde runnen. Tijdens de minor Ondernemerschap kon ik kiezen om zelf een bedrijf op te zetten of om dit met een groepje te doen. Ik wilde absoluut voor dat eerste gaan, omdat me dat meer vrijheid zou geven en ik mijn eigen keuzes kon maken. Toen dacht ik: wat kan ik? Waar ben ik goed in en waar kan ik een bijdrage mee leveren? Dat was het ontwerpen van 3D-plaatjes.

Daarbij hield ik rekening met alle andere banen in de bouw. Die zijn namelijk best risicovol. Wanneer je een gebouw verkeerd tekent kan het bijvoorbeeld instorten, en wanneer je de kozijnen verkeerd tekent moet je alles opnieuw inmeten en bestellen. Een 3D-plaatje heeft dat niet, want het is een fictief beeld van hoe een project er uit kan gaan zien. Daar geeft een opdrachtgever altijd akkoord op. Mocht het eindresultaat afwijken van mijn ontwerp, is dat niet mijn verantwoordelijkheid.”

Hoe ging dat precies in zijn werk?
“Ik had al een portfolio gevuld met mijn werk van stages binnen de architectuur. Toen ik tijdens de minor in gesprek ging over wat ik wilde doen, gaven docenten aan dit een goed idee te vinden. Er was wel één voorwaarde: voordat de eerste les begon moest ik drie klanten aan me binden. Ik had drie weken de tijd om dat te regelen en vanaf dat moment is IRender gaan groeien via mond-tot-mond reclame en sociale media. Inmiddels loopt het als een tierelier.”

Hoe combineerde je jouw onderneming met school?
“Dat was behoorlijk zwaar. Mijn studie Architectuur op de Kunstacademie stond bekend als een studie waarbij je keihard moest werken. Daarnaast werkte ik ook als professionele hockeytrainer en had ik mijn bedrijf, waardoor ik veel uren in de avond en in de nacht werkte. Een heftige periode waarin ik ook nog eens twijfelde over mijn studiekeuze. Die studie was, na mijn studie Bouwkunde en een andere studie op de universiteit in Tilburg, al mijn derde poging.” (Tekst gaat verder onder de foto’s.)

“Uiteindelijk moest ik kiezen tussen mijn bedrijf, mijn werk als hockeytrainer en Architectuur. Maar stoppen met hockey wilde ik niet, omdat ik dan alleen nog maar met architectuur bezig zou zijn. Dus werd het de studie of het bedrijf. Toen heb ik na een jaar gekozen om toch met mijn opleiding te stoppen. Een keuze waar ik nu, een jaar later, nog steeds honderd procent achter sta. Toch ben ik ook blij dat ik Architectuur bij Fontys geprobeerd heb, omdat ik zo zelf kon ervaren dat het niet de juiste richting voor me was.”

Hoe bevalt het ondernemen je?
“Ik vind het fantastisch. Ondernemen zit in mijn bloed denk ik, want ook vroeger wilde ik als jonge jongen al onderhandelen, dingen verkopen en geld verdienen. Nu probeer ik binnen mijn bedrijf vooral hele goede klantrelaties op te bouwen, vind ik het leuk om met mensen over IRender te praten en is het super om te zien hoe enthousiast anderen worden van mijn werk. Het zijn natuurlijk hun ideeën die ik in beeld breng waardoor zij hun diensten beter kunnen presenteren, en dat is dankbaar werk.”

Wat is de meest belangrijke les die je hebt geleerd tijdens het ondernemerschap?
“Dat is een lastige, want ik heb al zo ontzettend veel geleerd. Maar ik denk dat de manier waarop je met klanten en anderen omgaat ontzettend belangrijk is. Ik behandel anderen gelijkwaardig en laat mijn klanten zien dat ik echt iets voor ze over heb. Daardoor heb ik nu nog steeds klanten die ik tijdens mijn minor aan IRender wist te binden. Niet omdat ik zoveel beter in mijn werk ben dan anderen in mijn branche, maar omdat ik er voor klanten ben, om hun mening vraag en zorg dat mijn werk op tijd klaar is. Als je daar als ondernemer op focust, komt alles goed.”

Heb je hoogte- en/of dieptepunten meegemaakt?
“Een echt dieptepunt vind ik lastig, maar er is ooit wel een klant geweest die me niet betaalde. Toen vroeg ik me wel af of ik ooit van mijn werk rond zou kunnen komen, maar uiteindelijk heb ik daar weer van geleerd hoe ik daarmee moet omgaan en kan groeien.

Als hoogtepunt denk ik dat het binden van internationale klanten bovenaan staat. Ik heb nu opdrachten in Duitsland, Spanje en zelfs in Curaçao. Die kwamen allemaal in drie maanden op mijn pad. In Nederland werk ik bijvoorbeeld voor hotelketen Van der Valk, ook dat is ontzettend gaaf.”

Tenslotte, heb je tips voor andere studenten die willen ondernemen?
“Weet dat het in het begin heel veel tijd en energie kost om een bedrijf neer te zetten. Bepaal voor jezelf een bepaalde doelstelling waar je naartoe wilt met jouw onderneming, zowel op korte als lange termijn. Wees daarnaast niet bang om hulp te vragen aan anderen. Dat opent deuren en zorgt voor een breder netwerk. Dat ga je nodig hebben om uiteindelijk te groeien.”

Juul is bijna afgestudeerd aan de opleiding Technische Bedrijfskunde bij Fontys en volgde een jaar geleden ook de minor Ondernemerschap. Tijdens die minor ontwikkelde hij samen met zijn compagnon het bedrijf Sendly, waarin ze diensten aanbieden voor ondernemers in de e-commercesector.

Juul, hoe lang heb je dat bedrijf al en wat houdt het precies in?
“Sendly staat sinds mei vorig jaar in geschreven bij de Kamer van Koophandel en we hebben ons vanaf november volledig op onze onderneming gestort, waardoor we in januari van dit jaar volledig operationeel waren en konden starten. Sendly is een e-commercecentrum in Eindhoven, een soort verzamelplaats voor ondernemers in deze branche, die bij ons gevestigd zijn met hun kantoor en werkplek.

Wij faciliteren deze ondernemers met verschillende services zoals opslagruimte en logistiek. Zo verzenden we producten via onze eigen Post NL-balie, controleren we inkomende goederen en nemen we retouren aan. Allerlei zaken die de ondernemers ontzorgen zodat zij zich volledig kunnen concentreren op hun bedrijf. Dat doen we in een pand bestaande uit 700 vierkante meter aan units met kantoren en werkplekken en een loods van 1.200 vierkante, zodat iedereen zijn producten bij ons kan opslaan.”

Hoe kwam je op het idee om een eigen onderneming te starten?
“We zagen een aantal jaar geleden dat er een grote groei is in e-commercebedrijven. Een hele nieuwe sector waarbij leveranciers nog niet per se klaar waren voor die markt. Dat viel ons voornamelijk op betreffende de logistiek. Postkantoren zijn de afgelopen jaren bijvoorbeeld allemaal gesloten, terwijl de vraag ernaar de laatste tien jaar juist steeg. Deze werden uiteindelijk ‘vervangen’ door postpunten bij lokale supermarkten of winkels als Primera, Bruna of Pet’s Place. Daar moest je als ondernemer dan ook in de rij gaan staan met een tas vol pakketten, wachtend op de mensen voor je die bezig zijn met Toto of krasloten. Daar wilden wij ons in onderscheiden, door het postpunt juist naar de ondernemers te brengen."

Hoe ging dat precies in zijn werk?
“Het idee ontstond tijdens de minor Ondernemerschap binnen Fontys. We hebben destijds gepolst of ondernemers zo’n centrale plek zagen zitten en wat zij nodig hadden om hier gebruik van te maken. In november zijn we begonnen met het opbouwen van ons bedrijf om iets krachtigs neer te zetten en in januari zijn we officieel van start gegaan.

Inmiddels hebben we vijftien bedrijven die zich bij ons ingeschreven hebben en gebruikmaken van onze faciliteiten. Een mooie ontwikkeling, maar we hikken nu wel tegen ons plafond aan, dat moeten we zien te doorbreken. In deze tijden is het erg lastig om een extra ruimte te vinden om uit te breiden, maar die lijntjes staan inmiddels wel uit.”

Hoe combineer je jouw onderneming met school?
“Lastig. Ik heb vorig jaar een poging ondernomen om binnen mijn eigen bedrijf af te studeren, maar dat bleek in combinatie met mijn studie niet goed te gaan. Dat komt voornamelijk omdat ze binnen mijn opleiding ook willen zien dat je bezig bent met bepaalde modellen, iets wat binnen mijn eigen onderneming nauwelijks aan de orde is. Ook heb ik me binnen Technische Bedrijfskunde gespecialiseerd in een richting waarbij je focust op bedrijven met meer dan vijfhonderd werknemers. Wellicht had ik eerder voor de richting mkb moeten kiezen en zit ik met mijn interesses binnen de verkeerde tak. [Tekst gaat verder onder de foto's.]

Ook is het zo dat vorig jaar, aan het begin van onze onderneming, mijn laptop is gestolen tijdens een inbraak in ons pand. Daar stond mijn scriptie en mijn data-onderzoek op. Van dat laatste had ik geen kopie, waar ik ontzettend van baalde. Ik heb toen besloten om een tussenjaar te nemen, zodat ik me vol op het bedrijf kon storten, maar ik ga komend collegejaar zeker nog een poging wagen om af te studeren. Daarin focus ik me ook in de volgende fase waar we nu met Sendly in zitten.”

Hoe bevalt het ondernemen je?
“Ik vind het ondernemen ontzettend leuk. Ik heb altijd minder motivatie gehad tijdens mijn opleiding, maar ik zie mijn werk totaal niet als werk. Het lijkt eerder een leuke hobby waar ik graag mijn tijd en energie in steek. Dat zorgt voor een bepaalde drive die ik nog nooit eerder voor iets heb gehad. Dat mijn compagnon en ik dan ook meer dan veertig uur per week werken, is geen enkel probleem.”

Wat is de meest belangrijke les die je hebt geleerd tijdens het ondernemerschap?
“Dat we veel liever hebben dat het slecht gaat, dan dat het goed gaat. Dat klinkt misschien gek, maar als het slecht gaat, moet je een tandje bijzetten om tot een nog betere versie van jezelf en het bedrijf te komen. Een omgekeerde wereld zo lijkt, maar ik vind dat je altijd op je hoede moet blijven, ook als het goed gaat. Daar wordt je uiteindelijk steeds sterker van.”

Heb je hoogte- en/of dieptepunten meegemaakt?
“Naast de eerder genoemde inbraak hebben we in het begin de eindjes aan elkaar moeten knopen. We dachten een financiering rond te hebben, maar kregen 72 uur van tevoren te horen dat deze niet doorging. We hebben toen als noodoplossing een derde van onze initiële financiering kunnen regelen en zelf een flinke investering moeten doen. Dat was een hele pittige periode, waardoor we het de eerste maanden erg lastig hadden.

Dat brengt me ook meteen tot het hoogtepunt. Binnen drie maanden hadden we onze break-even al benaderd. Dat we zo snel al zagen dat ons idee iets op ging leveren, was ontzettend mooi. Achteraf hebben we daar vooral van geleerd dat we meer vertrouwen in onszelf mogen hebben.”

Tenslotte, heb je tips voor andere studenten die willen ondernemen?
“Begin. Ga aan de slag en ‘get out of the building’. Ga op pad, spreek met mensen over je onderneming, zorg voor mond-tot-mondreclame en bouw een netwerk met andere ondernemers op, zodat je vragen kunt stellen. Daar leer je ontzettend veel van.”

“Het is dubbel feest. Ik was niet alleen jarig afgelopen zondag, maar ik heb ook te horen gekregen dat ik mijn laatste periode gehaald heb. Afgerond met een 8, dus daar ben ik ontzettend blij mee.

Helemaal klaar met mijn eerste jaar ben ik echter nog niet. Deze week heb ik nog een herkansing van een taaltoets staan. Ik heb al wel een beetje geleerd en geoefend, maar ik heb me de afgelopen periode vooral gefocust op het halen van dit laatste blok. Ik heb ook alvast een eerste verjaardagsfeestje gehad en het afgelopen weekend stond er nog meer feest voor mijn achttiende verjaardag op de planning, dus ik moet deze dagen nog wel even de tijd en motivatie vinden om te studeren.

Door naar het tweede jaar
Waarom ik de toets nog niet gehaald heb? Bij één van de vier onderdelen moet je minimaal 90 procent goed hebben. Ik snap dat je als communicatiestudent goed moet zijn in Nederlands, maar dit is wel erg veel. De vorige keer haalde ik 81 procent, dus ik ben er bijna.

Of ik die taaltoets komende week nu wel of niet haal, door naar het tweede jaar ben ik sowieso. Ik ben nog steeds blij met mijn studiekeuze en kijk ontzettend uit naar het nieuwe jaar. Zo hebben we de afgelopen periode een project gedaan voor de brandweer en gaan we in september terug om onze resultaten te presenteren. Ik kijk ernaar uit om stage te gaan lopen. Waar dat gaat zijn weet ik nog niet, maar ik word er nu al enthousiast van."  (Tekst gaat verder onder de foto's.)

"Natuurlijk zijn er ook dingen binnen mijn opleiding die me niet zo trekken, maar dat zal iedere studie wel hebben. Zo merkte ik de afgelopen periode in mijn klas dat de lesstructuur en de gegeven lessen echt niet bij iedereen bevielen. Ik denk dan: uiteindelijk hebben we vast iets aan al deze informatie en valt alles op zijn plek.

Wat ik komend jaar van mijn opleiding kan verwachten, weet ik niet. Ik heb me nog niet ingelezen, maar we krijgen aan het begin weer een voorlichtingsbijeenkomst. Voordat het zover is ga ik eerst nog even genieten van mijn zomer. Met een paar dagen Barcelona met mijn ouders, festival Solar in Roermond, een weekje Mallorca met vriendinnen én een weekendje weg met mijn vriend, heb ik meer dan genoeg leuke dingen in het verschiet.

Thuisvoelen
Daarnaast ben ik er van overtuigd dat ik volgend jaar weer veel leuke dingen ga ondernemen met de vriendinnen van mijn opleiding. Zo hebben we laatst een muziekbingo op Stratum gehad die we in juli weer willen bezoeken, gaan we geregeld uit eten of terrassen en belanden we, als we daar zin in hebben, ook nog met zijn allen in de stad. 

Ik voel me zeker thuis in Eindhoven, maar Roermond blijft mijn echte thuis. Ook volgend jaar neem ik dat halfuurtje met de trein dus gewoon weer voor lief. Maar dan als tweedejaarsstudent.”

Aron volgde ruim tweeënhalf jaar geleden de minor Ondernemerschap van Fontys en is bijna afgestudeerd aan de opleiding Commerciële Economie bij Avans. Daarnaast is hij eigenaar van het bedrijf Aron’s Fit Food, waarin hij zich focust op gezonde alternatieven van bekende snacks.

Aron, hoe lang heb je dat bedrijf al en wat houdt het precies in?
“Aron’s Fit Food staat sinds anderhalf jaar ingeschreven bij de Kamer van Koophandel en sinds maart 2023 ben ik volop bezig in mijn onderneming. Met mijn bedrijf verkoop ik verschillende bekende snacks die voorzien zijn van meer eiwitten en gezonder zijn dan het origineel. Zo hebben we eiwitrijke worstenbroodjes, kipworstenbroodjes, pita’s Chicken Kebab en een Meatpie Pulled Chicken.”

Hoe kwam je op het idee om een eigen onderneming te starten?
“Ik ben opgegroeid in Brabant en tussen de worstenbroodjes. Zes jaar geleden maakte ik samen met een vriend van mij de keuze om bewuster te gaan leven en ons te focussen op gezonde voeding. Dat zou betekenen dat ik de worstenbroodjes voortaan moest schrappen uit mijn dieet. Samen met die vriend grapte ik erover. Zou ik een eiwitrijk worstenbroodje kunnen ontwikkelen voor mensen die hier net als ik van houden, maar wel bewuster willen eten? Wat eigenlijk begon als een grap, sloeg heel goed aan in de sportindustrie.”

Hoe ging dat precies in zijn werk?
“De eerdergenoemde vriend heeft een grote productiehal waar hij ambachtelijke snacks produceert. Daar zijn we op zoek gegaan naar de juiste receptuur om gezondere alternatieven te bereiden. Met dat eindproduct ben ik op bezoek geweest bij XXL Nutrition en Fit Meals, bedrijven die kant-en-klare, eiwitrijke maaltijden verkopen. Daar werden mijn worstenbroodjes zo goed ontvangen, dat de eerste orders al snel volgden en we in een mum van tijd op konden schalen. Niet alleen in aantallen, maar ook in producten. Deze worden allemaal gemaakt in de productiehal en ik fungeer als tussenpartij die vraag en aanbod bij elkaar brengt.”

Hoe combineer je jouw onderneming met school?
“Door een minder sociaal leven te hebben. Ik feest niet veel en ga niet vaak op stap, maar dat vind ik ook helemaal niet erg. Als ik ergens voor ga, doe ik dat altijd voor de volle honderd procent. Het afgelopen jaar stond ik iedere dag tussen 04.00 en 05.00 uur op zodat ik een extra paar uren in de dag had om aan mijn onderneming te werken. Dat geeft niets, want ik vind mijn werk leuk en doe dat nooit met tegenzin.”

“Vanuit de minor Ondernemerschap heb ik ook veel hulp gehad met het opzetten en uitvoeren van werkzaamheden die bij een onderneming horen en kreeg ik advies van businesscoaches. Dat waren dingen die ik in mijn eigen opleiding miste, maar die me zeker hebben geholpen om te komen waar ik nu sta.” [Tekst gaat verder onder de foto's.]

Hoe bevalt het ondernemen je?
“Ik ben er tot op de dag van vandaag heel blij mee dat ik hiermee begonnen ben. Het ondernemende en zelf keuzes moeten maken heb ik van nature, dus ik was vroeg of laat sowieso ondernemer geworden. Het past bij mijn persoonlijkheid. Daarnaast ben ik trots op mijn producten. Voedselwaren die niet alleen superlekker zijn, maar ook nog eens voldoen aan de voedingsstoffen die je nodig hebt. Iets waar ik zelf naar op zoek was en waarmee ik nu ook de behoeften van anderen kan vervullen. Dat is voor mij een hele belangrijke toegevoegde waarde.”

Wat is de meest belangrijke les die je hebt geleerd tijdens het ondernemerschap?
“Ik ben nogal een ‘go getter’, iemand die snel aan de slag gaat en daarna pas leest wat je eigenlijk echt moet doen. Dat heeft me in het verleden al een paar keer de kop gekost, maar toen kwam ik nog weg met mijn fouten omdat ik student was. Nu neem ik meer tijd voor belangrijke zaken, anders maak ik fouten die me veel geld kunnen kosten.”

Heb je hoogte- en/of dieptepunten meegemaakt?
“Ooit heeft iets me al veel geld gekost. Dat was tijdens mijn voorgaande onderneming, waarin ik producten uit China liet importeren om deze door te verkopen. In die tijd heb ik ook een product ontwikkeld dat op Airpods leken. Ik ben toen all-in gegaan met mijn eigen geld om veel stuks in te kunnen kopen, maar twee weken later lag er een brief van Apple op de deurmat. Ze zouden me voor de rechter slepen als ik mijn product zou verkopen en we niet tot een overeenkomst konden komen. Een lastige periode waarin ik slecht heb geslapen, maar waarvan ik ook heel veel heb geleerd.”

“Een hoogtepunt van Aron’s Fit Food is het feit dat we nu in ongeveer 600 supermarkten liggen met onze producten. Ook ben ik nog met grote bedrijven zoals Appèl, Libéma en Vermaat Groep in gesprek. Die laatste verzorgt de catering voor bijvoorbeeld de Formule 1 business suites. Dat ik als jonge ondernemer al met zulke bedrijven in gesprek ben, vind ik ontzettend gaaf.”

Tenslotte, heb je tips voor andere studenten die willen ondernemen?
“Wees niet te naïef en sta zakelijk sterk in je schoenen. Het is jouw onderneming, dus jij bent de enige die iets te zeggen heeft over hoe je dingen aanpakt. Zorg dat jouw product schaalbaar is, zodat je duurzaam kunt groeien om aan de vraag te voldoen. Met dat toekomstperspectief loop je voor op andere beginnende ondernemers. Duik daarnaast ook nog even in het juridische stukje. Wanneer je een eenmanszaak hebt kun je enorm kwetsbaar zijn wanneer er iets gebeurt, dus zorg dat je ook daar goed op voorbereid bent.”

Senna, hoe lang heb je dit bedrijf al en wat houdt het precies in?
“Ik sta sinds 2020 aan het roer van Foodies On Wheels, dat in 2017 is opgezet door mijn moeder. Ik heb een foodtruck om aardappeltwisters te verkopen en bezit ook een ijscokar voor de verkoop van schaafijs. Met beide karren sta ik op verschillende personeelsuitjes, open dagen of bedrijfsfeestjes om kinderen, bezoekers en personeel van lekker eten te voorzien.”

Je hebt het bedrijf overgenomen van je moeder, hoe ging dat precies in zijn werk?
“Mijn moeder begon het bedrijf in 2017 en toen vond ik het altijd al erg leuk om mee te helpen. Dat ik het bedrijf ooit over zou nemen, kwam nooit in me op, juist omdat zij al haar ziel en zaligheid in Foodies On Wheels stak.

Mijn moeder werd ziek, wat betekende dat ik steeds meer in het bedrijf moest doen. Toen merkte ik al dat ondernemen ook in mijn bloed zit. Een aantal jaar geleden is mijn moeder overleden, waardoor ik het bedrijf op mijn achttiende verjaardag overgenomen heb. Dat is in 2020 geweest en inmiddels helpen mijn zusjes ook mee tijdens grotere evenementen. Voor mij is Foodies On Wheels dan ook niet zomaar een foodtruckbedrijf, maar een manier om mijn moeders droom voort te zetten.”

Hoe combineer je jouw onderneming met school?
“De eerste paar jaar dat ik zelf de onderneming runde, had ik het best rustig en nam ik de tijd om uit te zoeken hoe het combineren van die twee dingen zou lukken. Nu, in het laatste jaar van mijn studie, merk ik wel dat ik het veel drukker heb dan voorgaande jaren. Ik ben veel meer bezig met het bedrijf en dat bevalt me erg goed.

Ik kreeg vanuit de minor Ondernemerschap van Fontys veel vrijheid om aan mijn onderneming te werken en zat iedere week samen met mijn businesscoach om alles te bespreken. Ook studeer ik dit jaar af met Foodies On Wheels. Met de zomer op komst wordt het ook een heel stuk drukker met boekingen, maar dat ik aan al deze dingen veel tijd kwijt ben, neem ik graag voor lief.” (tekst gaat verder onder de foto's)

Hoe bevalt het ondernemen je?
“Ik vind het onwijs leuk en weet nu ook zeker dat ik geen persoon ben die later voor een bedrijf wil gaan werken. Ik hou juist van de vrijheid van het ondernemerschap. Ik kan zelf kiezen welke uitdagingen ik aanga en dat is me veel waard. Neem volgende week bijvoorbeeld. Dan heb ik een nieuwe boeking staan waar we hele andere producten gaan serveren dan we normaal doen. De keuze om dat te gaan doen, ligt volledig bij mij.”

Wat is de meest belangrijke les die je hebt geleerd tijdens het ondernemerschap?
“Dat ik van tevoren duidelijke afspraken moet maken over betalingen en dat deze ook duidelijk in mijn voorwaarden moeten staan. Die les heb ik het afgelopen halfjaar geleerd, want ik ben al zes maanden bezig met een klant die nog steeds niet heeft betaald. Daar is inmiddels al een incassobureau aan te pas gekomen, dat heeft me veel gezeur opgeleverd en levert alleen maar negatieve energie op. Dat wil ik in de toekomst voorkomen.”

Heb je hoogte- en/of dieptepunten meegemaakt?
“Het inschakelen van dat eerdergenoemde incassobureau is eigenlijk het enige dieptepunt wat ik me kan bedenken. Ik ben wat dat betreft alleen maar blij met mijn bedrijf, de aanvragen die ik binnenkrijg en de schoolopdrachten die ik binnen Foodies On Wheels kan uitvoeren.

De cateringopdrachten voor grote groepen blijven daarin het meest bijzonder. Dat grote bedrijven mij weten te vinden en ook benaderen blijft iets speciaals en is voor een beginnende ondernemer zoals ik erg leuk. Als we op de dag zelf dan met vier man staan te bikkelen om zeshonderd mensen van eten en ijs te voorzien, ben ik er erg trots op wanneer dat weer lukt.”

Ten slotte, heb je tips voor andere studenten die willen ondernemen?
“Begin vooral met ondernemen terwijl je nog studeert. Vanuit jouw opleiding of instituut is er genoeg kans om begeleiding te krijgen om jouw startende onderneming in goede banen te leiden. Het is juist goed om nu te beginnen, ook al weet je nog niet alles. Dat doe ik ook niet, maar al doende leer je.”

Julia studeerde in februari dit jaar af van de opleiding Sportmarketing aan de Johan Cruyff Academy. Naast haar studie is zij al enkele jaren eigenaar van het bedrijf Julia Otto Sporthorses, waarmee zij paarden klaarstoomt voor het hoogste niveau in de paardensport.

Julia, hoe lang heb je dat bedrijf al en wat houdt het precies in?
“Ik ben in november 2022 officieel gestart met mijn bedrijf, zo’n anderhalf jaar geleden. Daarvoor deed ik ook al wel een aantal dezelfde werkzaamheden als nu, maar nu doe ik dat met mijn eigen bedrijf. Ik koop en verkoop mijn eigen springpaarden en train paarden van andere mensen. Zij kunnen hun paard bij me neerzetten, zodat ik ze klaarmaak voor wedstrijden of de verkoop. Daarbij geef ik les op maneges, bij verenigingen of privé aan huis.”

Hoe kwam je op het idee om een eigen onderneming te starten?
“Nadat ik het vwo afrondde heb ik een tussenjaar genomen om me te richten op mijn modellenwerk en te ontdekken hoever ik daarin kon doorstromen. Dat kwam iets minder van de grond dan ik had gehoopt omdat ik ook aan paardrijden deed. Ik had goede bovenbeenspieren, maar dat paste niet in het ideaalbeeld binnen de modellenwereld, waarbij ze erg streng op maten zijn.

Gedurende mijn loopbaan in de paardensport reed ik ook op paarden van anderen en dat vond ik erg leuk. Ook realiseerde ik me dat ik, wanneer ik mijn visie en strategie op die paarden losliet, ik een bepaalde waarde toe kon voegen. Mensen wilden me daar uiteindelijk ook voor gaan betalen, dus heb ik daar inmiddels mijn beroep van gemaakt.”

Hoe ging dat precies in zijn werk?
“Mijn ouders wilden dat ik na mijn tussenjaar wel ging studeren, waardoor ik uitkwam bij de Johan Cruyff Academy van Fontys. Hier kon ik mijn passie en studie combineren, waarbij ik de gehele tak van sport, waaronder rijden op hoog niveau, kon doorlopen. Toen wist ik: dit is iets wat ik graag wil blijven doen. Niet alleen als hobby maar ook als echt werk, zodat ik er de hele dag mee bezig zou zijn. In november schreef ik me in bij de KvK en in april zijn mijn gezin en ik verhuisd naar een plek waar ik me volledig op mijn onderneming kan richten en maximaal tien paarden tegelijkertijd kan houden.”

Hoe combineer je jouw onderneming met school?
“De eerste drie jaar van mijn studie had ik nog geen eigen onderneming, maar ik ben wel afgestudeerd binnen mijn eigen bedrijf. Ik kreeg hierdoor weer nieuwe inzichten en zie het ook als een investering in mezelf. Dat was wel pittig, want 24 uur per dag was eigenlijk te weinig. Ik heb me voor het afstuderen ook ingeschreven bij het Centrum van Ondernemerschap, waar ik om hulp kon vragen. Dat heb ik echter niet vaak gedaan, want er is niemand die zoveel weet over mijn bedrijf als ik zelf.’ [Tekst gaat verder onder de foto's]

Hoe bevalt het ondernemen je?
“Super. Ik ben zeven dagen in de week van 07.00 tot 22.00 uur bezig. Overdag verzorg en train ik de jonge springpaarden die bij mij op stal staan, in de weekenden heb ik wedstrijden en ’s avonds geef ik les. Maar dat zie ik vooral als een heel erg goed teken. Ik kan mijn bedrijf tot zijn recht laten komen terwijl ik iets doe wat ik ontzettend leuk vind. Wat dat betreft kan het niet druk genoeg.”

Wat is de meest belangrijke les die je hebt geleerd tijdens het ondernemerschap?
“Heel cliché wellicht, maar als je iets wilt, voer het uit en maak het waar. Ik hoorde vaak dat mensen over me zeiden dat ik dit niet kon, dat ik niet goed genoeg was of dat ik alles van mijn ouders kreeg. Maar wat mensen ook zeiden, ik vergat nooit dat ik dit voor mezelf deed. Ik ben pas anderhalf jaar bezig en als ik zie waar ik nu al sta en welke groei ik heb doorgemaakt, kan ik alleen maar positief kijken naar de toekomst. Dat vind ik ook het mooie van een eigen onderneming. Als ik iets anders wil, doe ik het anders. En als mensen een mening hebben maakt me dat niet uit, want dit bedrijf is van mij.”

Heb je hoogte- en/of dieptepunten meegemaakt?
“Iedere verkoop van mijn eigen paarden is voor mij een hoogtepunt. Ik werk lang naar een verkoop toe door paarden die eigenlijk niets kunnen zelf op te leiden. Dat ik zelf dat hele traject door mag lopen om deze paarden goed voor te bereiden zodat klanten uiteindelijk gewoon op kunnen stappen en erop weg kunnen rijden, dat vind ik super. 

Qua dieptepunten heb ik niet iets wat eruit springt, maar er is wel altijd wat aan de hand, hoor. Vaak moeten dingen van mezelf beter, of gaat iets niet zoals ik wil. Dat is ook het moeilijke aan werken met dieren. Soms heb je een onzeker paard, of een paard dat een moeilijker karakter heeft dan vooraf gedacht. Dan is er toch meer werk aan de winkel waardoor dat je ook meer tijd en geld kost. Hoeveel geld? Dat is maar net wat de gek er voor geeft. Het gaat om grote bedragen, maar dat is normaal in de paardensport.”

Tenslotte, heb je tips voor andere studenten die willen ondernemen?
“Heb je een enorme passie en ben je overtuigd dat jouw businessmodel gaat werken? Ga er gewoon mee aan de slag. Het zou zonde zijn als je over tien jaar denkt: ‘Tja, had ik het toch maar gedaan’. Wie weet heeft iemand anders hetzelfde idee die daar wél mee aan de slag gaat en krijg je spijt. Ik heb daarentegen van mijn eigen onderneming tot nu toe nog geen enkele seconde spijt gehad.”

Tom zit in zijn laatste jaar van de opleiding Werktuigbouwkunde. Naast zijn studie is hij eigenaar van het bedrijf Dr. Burrito, waarmee hij allerlei bedrijfsevenementen en festivals voorziet van lekker en gezond eten.

Tom, hoe lang heb je dat bedrijf al en wat houdt het precies in?
“Dr. Burrito is de naam van mijn eigen foodtruck waarmee ik op festivals sta. Ook verzorg ik de catering op verschillende bedrijfsevenementen, tijdens zakelijke bijeenkomsten of privégelegenheden. Daarbij focus ik me op Mexicaans eten, met als hoofdgerecht natuurlijk de burrito. Dat doe ik nu iets meer dan tweeënhalf jaar.”

Hoe kwam je op het idee om een eigen onderneming te starten?
“Ik heb een aantal ooms en tantes die ook een eigen onderneming hebben, maar binnen mijn eigen gezin zijn deze er niet. Mijn vader heeft ooit de kans gehad om het bedrijf van zijn vader over te nemen, maar koos daar bewust niet voor omdat hij hem altijd met burn-outs en stress zag struggelen en daar zelf ook bang voor was. Toch was ik van jongs af aan al geïnteresseerd in het ondernemerschap. Mijn vriendin en ik zijn altijd kookfanaten geweest en houden van eten en festivals. Het viel ons op dat op deze festivals vaak foodtrucks staan met pizza en friet, de echte ‘hardlopers’. Maar wij misten een gezonde, voedzame optie zoals burrito’s. En om dat gebrek op te vullen zijn we zelf Dr. Burrito gestart.”

Hoe ging dat precies in zijn werk?
“We hebben ons in september 2022 ingeschreven bij de Kamer van Koophandel, waarna we drie cateringopdrachten hebben gedaan vanuit een partytent om ons concept te testen. Onze grootste try-out was tijdens de Zomerparkfeesten in Venlo, waar we met minimale apparatuur draaiden als een malle. Toen wisten we: dit is een schot in de roos. We hebben daarna een oude schaftwagen gekocht die ik, mede dankzij mijn opleiding Werktuigbouwkunde, zelf om heb gebouwd tot foodtruck. Een graffiti-artiest voorzag de foodtruck van een uniek design, waardoor we echt opvallen tussen onze concurrentie.”

Hoe combineer je jouw onderneming met school?
“Ik ben vrijwel tegelijkertijd de Minor Ondernemerschap van Fontys begonnen. Die minor heeft me echt geholpen om mijn weg te vinden in mijn onderneming. Ik heb me destijds ingeschreven als studentondernemer. Door die regeling kan ik altijd terecht met mijn vragen of bijeenkomsten bezoeken. Of het lastig is om mijn onderneming te combineren met mijn studie? Niet echt, want festivals zijn vaak in het weekend of tijdens de vakantie. Dan heb ik zelf ook veel tijd.” [Tekst gaat verder onder de afbeeldingen]

Hoe bevalt het ondernemen je?
“Ontzettend goed. Ik vind het tof om alles te regelen en te organiseren. Zo doe ik zelf de boekhouding, bouwde ik een eigen website en houd ik het klantcontact bij. Toch loop ik op dit moment ook wel tegen twijfels aan. Ik heb al zes jaar een supertoffe bijbaan in een gieterij, waar ik nu ook ga afstuderen. Ik voel me daar helemaal thuis en op mijn plek, maar de foodtruck loopt – vooral tijdens het festivalseizoen – ook erg goed. Ik weet niet of ik in de toekomst eigen ondernemer wil blijven of juist ondernemend in een bestaand bedrijf wil werken. Dat tweede biedt toch meer zekerheid. Maar voor nu ben ik wel vastberaden om door te gaan met Dr. Burrito.”

Wat is de belangrijkste les die je hebt geleerd tijdens het ondernemerschap?
“Dat ik niet moet twijfelen aan mezelf of aan mijn product. Ik had in het begin heel erg de neiging om te kijken naar prijzen van concurrerende foodtrucks, waardoor ik mijn eigen product onderwaardeerde. Als je vindt dat iets een bepaalde prijs waard is, mag je die prijs ook echt vragen. En dat ik moet blijven leren. Na een evenement pak ik de telefoon op om opdrachtgevers te bellen. Zijn er klachten of feedback waar ik iets mee kan? Daar wordt Dr. Burrito iedere keer beter van.”

Heb je hoogte- en/of dieptepunten meegemaakt?
“Het feit dat we alles zelf hebben kunnen doen is voor mij echt een winst. Het starten van een foodtruck is relatief laagdrempelig en alle investeringen die we hebben gedaan hebben we in het eerste jaar al terugverdiend. Ik heb niets met een bank te maken gehad en dat vind ik een heel groot voordeel. Ook heb ik altijd wel wat ‘quality time’ met mijn vriendin. Tijdens kleinere cateringklussen hebben we samen lol, maar het is ook echt kicken als je van 16.00 tot 23.00 uur continue een rij van veertig meter voor jouw foodtruck hebt staan. Dat gevoel is onwerkelijk. Wat ik wel lastig vind is de combinatie van ondernemen met het gezinsleven en vrienden. Mijn vriendin en ik zijn vaak aan het werk terwijl anderen vrij zijn. Of het feit dat op vrije evenementen minder mensen langskomen dan verwacht. Dan sta je te wachten totdat er iemand komt, terwijl je voor honderden euro’s aan verse producten hebt liggen die je daarna misschien wel weg moet gooien. Ondernemen heeft dus echt zijn voor- en nadelen.”

Tenslotte: heb je tips voor andere studenten die willen ondernemen?
“Start. Schrijf je in bij de Kamer van Koophandel en begin gewoon. Ik heb veel dingen gaandeweg zelf uitgezocht en daar leer je ontzettend veel van. En mocht je nog een minor moeten volgen, kies dan voor de Minor Ondernemerschap van Fontys. Daar heb ik erg veel aan gehad.”

Rasnaly Carti is decaan aan het 2College Cobbenhagenlyceum in Tilburg. Daarnaast begeleidt zij namens het Arubahuis (de officiële vertegenwoordiging van de Arubaanse regering in Nederland) Arubaanse studenten in het zuiden van Nederland. In totaal heeft zij zo’n zestig studenten onder haar hoede, waarvan de helft bij Fontys studeert.

“We vangen ze op bij aankomst op Schiphol, zorgen voor de eerste overnachting, helpen bij het vinden van woonruimte en steunen hen daar waar zij het nodig hebben”, legt Carti uit. “Daarnaast houden wij ook contact met de scholen, met hun ouders, met DUO, de gemeentes, banken.” Daarmee doet Aruba al heel wat meer dan de andere twee grote eilanden, Curaçao en Sint-Maarten. “Dat klopt. En van wat ik hoor missen veel van hun studenten die begeleiding ook wel.”

Los van alle praktische hulp organiseren Carti en haar collega’s van het Arubahuis ook nog allerlei activiteiten om de verbinding met en tussen de studenten in stand te houden. “Afgelopen jaar heb ik voor het eerst een kerstviering opgezet. Daar kwam meer dan de helft van de studenten op af, daar was ik heel blij mee. Overigens raad ik de studenten wel altijd aan om niet bij elkaar te blijven, maar tijdens de studie en daarbuiten ook veel op te trekken met niet-Arubaanse studenten.”

Engels
De cultuur, de taal, de studiekeuze en de financiën zijn de grootste obstakels voor Caribische studenten. Toch ligt ook dat weer anders per eiland. Zo ziet Carti dat het culturele – lees: zelfredzaamheid – probleem voor studenten van Curaçao groter is dan voor dat van Aruba. 

“De taal is wel echt een struikelblok voor alle Caribische studenten. Ook die van Aruba. Nederlands mag dan onze officiële taal zijn, de meesten spreken Papiaments. Doordat Aruba tegenwoordig vooral een grote bestemming is voor toeristen uit de VS, merk je ook dat er veel meer Engels wordt gesproken. Daarom kiezen de meesten ook voor een studie in het Engels, omdat dit hen makkelijker afgaat.”

Studiekeuze blijft altijd een moeilijk iets op zo’n grote afstand, al is het volgens Carti wel een stuk verbeterd met de online mogelijkheden en de manier waarop het hbo nu gezamenlijk optrekt bij de voorlichtingsmarkten. 

Financieel lopen de Arubaanse studenten wellicht echter zelfs grotere risico’s dan die van Curaçao. Zij kunnen namelijk zowel een Arubaanse als DUO-lening afsluiten. “Vanuit Aruba krijgen ze een startkapitaal mee van zo’n 7.000 euro. Daarnaast kunnen ze ook nog elf keer aanspraak maken op een extra lening van 1.500 euro elk.”

Waarmee ze dus een forse schuld op kunnen bouwen. Nog los van de vraag of ze hun studie zullen afmaken. “Van de huidige eerstejaars zijn er gelukkig slechts drie gestopt en één geswitcht tot nu toe. Maar ik zeg ook altijd: denk goed na, heb je dat geld ook écht nodig? Er wordt nu ook gekeken naar hoe die schulden aangepakt kunnen worden.”

Tevens wordt op Aruba overwogen om een regeling uit de vorige eeuw opnieuw in te voeren. “Ga je na je studie vijf jaar werken op Aruba? Dan krijg je x procent kwijtschelding van je schulden. Dat zou mooi zijn. Vooral ook omdat het een manier is om de studenten weer terug naar Aruba te krijgen. Daar worden ook gesprekken met hotels en andere werkgevers over gevoerd.” [Tekst loopt door onder foto]

Onwetendheid
En de medestudenten, hoort ze daar minder positieve geluiden over zoals de Caribische studenten die uitten in de vorige aflevering van deze serie? “Nee, niet echt. Wel dat er soms vreemde vragen gesteld worden inderdaad. Maar dat heeft vooral met onwetendheid te maken.”

“Ik zeg ook altijd tegen onze studenten: Nederlanders zijn nieuwsgierig, maar ze weten het gewoon niet. En met de bescheidenheid en verlegenheid die in onze natuur zit, ga je het hier niet redden. Dus zeg het gewoon als je bijvoorbeeld een grap niet begrijpt. En leg uit dat je wel Nederlands spreekt en verstaat, maar dat het niet je eerste taal is.”

Betrokkenheid
Hoe kijkt Carti aan tegen de begeleiding en steun die Fontys verschaft aan Arubaanse studenten? Is die voldoende? “Jazeker. Ik vind dat de studenten heel goed worden opgevangen. Ze kunnen altijd bij iemand aankloppen, er worden allerlei activiteiten georganiseerd. Zowel van onderop als van bovenaf is er veel betrokkenheid, dus ook van het Fontysbestuur.”

Over dat bestuur gesproken: Fontysvoorzitter Joep Houterman bezocht eerder deze maand Aruba en Curaçao, in een gezelschap geleid door minister Dijkgraaf dat precies om deze reden – hoe bevorder je het studiesucces en de kansengelijkheid van de Caribische studenten – daar op werkbezoek ging. [Tekst loopt door onder foto]

Dat deed Houterman in de nieuwe functie* die hij sinds eind vorig jaar bekleedt als voorzitter van de van de groep hogescholen die willen samenwerken om het succes van studenten uit de Cariben te vergroten. Hij herkent de factoren die de meeste (negatieve) invloed hebben en die eerder in deze serie aan bod kwamen: culturele verschillen, de taal, de studiekeuze, de financiën en administratieve rompslomp.

“De culturele verschillen zijn herkenbaar, ja. Al zullen die vast en zeker ook gelden voor andere culturen. En als het om zelfredzaamheid gaat, zijn er ook Nederlandse studenten die daarin nog grote stappen moeten maken.”

Ingewikkeld
“Wat taal betreft: voor de meeste Caribische studenten is Nederlands de tweede, derde of zelfs vierde taal. En dat wordt ingewikkeld op het moment dat zij hoger onderwijs in die taal gaan volgen. Waarbij aangetekend dat er grote verschillen zijn tussen de eilanden onderling, voortkomend uit hun verschillende historiën.”

Houterman haalt een treffend voorbeeld aan van tijdens zijn werkbezoek aan de eilanden. “Tijdens de conferentie op de slotdag begon ik mijn toespraak in het Nederlands, maar stapte toen het over taal ging over op Engels. Ik kreeg een luid applaus van de studenten, vanwege het feit dat ik daarmee erkende dat de taal een probleem is. En dat is het ook, voor deze studenten maar ook voor de ontvangende hogescholen. De aanname dat zij het Nederlands op hetzelfde niveau beheersen als uit Nederland afkomstige studenten, die klopt gewoon niet.”

Binnen Fontys is al tijden een werkgroep bezig met het taalbeleid binnen de instelling. “Ik heb nu even niet scherp hoe dat er voorstaat. Maar het is complex en het heeft zeker onze aandacht. We willen iets doen aan Nederlandse taalbeheersing voor deze groep studenten. Maar dat willen we ook voor de internationale studenten. En óók voor de Nederlandse studenten. De taalbeheersing heeft over de hele linie wel een ‘opkrikker’ nodig. Maar dus niet voor iedereen op dezelfde wijze.”

Een studie kiezen
En dan de studiekeuze. Er worden al tal van, door de bezoekende scholieren zeer positief beoordeelde, specifiek op de Caribische studenten gerichte open dagen gehouden bij Fontys. Maar breder gezien is de vooruitgang die geboekt wordt misschien wel het beste zichtbaar aan het (groeiend) aantal Nederlandse hogescholen dat hierin sinds vorig jaar samen optrekt. 

Zoals duidelijk werd tijdens de laatste studiemarkten die op de eilanden werden gehouden. Daarbij stond niet zoals voorheen het winnen van zieltjes voor de eigen instelling centraal, maar hulp bij het kiezen van de juiste studie voor de scholieren die zich daar kwamen oriënteren.

Houterman: “Nederland is natuurlijk een belangrijke studiebestemming voor deze scholieren. Maar de afstand speelt een grote rol. Zowel naar Nederland, maar ook onderling tussen de eilanden. Hier in Nederland spreek ik de decanenkringen, maar dat is daar een stuk moeilijker te organiseren. Teams? Nou, daarmee kom je er niet. Het werkt veel beter om elkaar fysiek te ontmoeten. Ook daar is het SEA-programma voor bedoeld. Wat in elk geval duidelijk is, is dat er tevens op de eilanden zelf nog het nodige moet gebeuren. En dat we ook aandacht moeten hebben voor de decanen en hun rol daarin.”

Het vierde element, financiën, zit ook in het programma van de Strategic Education Alliance, kortweg SEA, een samenwerkingsprogramma tussen overheids- en onderwijsinstelling binnen het Koninkrijk der Nederlanden. Al hebben Houterman en de hogescholen hierin een minder grote rol. Dit speelt zich immers meer op overheidsniveau af. Zoals eerder bleek uit de introductie van de Koninkrijksbeurs. Of de uitreiking door minister Dijkgraaf tijdens het werkbezoek deze maand van het allereerste BSN-nummer voor een toekomstig student.

Dat speelt zich buiten de bevoegdheden van de onderwijsinstellingen af. Houterman: “Al kunnen wij soms wel aangeven: regel dat nou eens. En ja, ook dan gaat het soms nog langzaam. Maar het is voor een aantal zaken ook ingewikkeld en loopt het over vele schijven.”

Los hiervan zijn er volgens Houterman nog legio andere onderwerpen waar zij mee aan de slag willen gaan. “Gezamenlijk onderwijsaanbod, samen onderzoek doen, digitalisering: er staat nog genoeg op de rol. Maar waar het vooral om gaat is dat we meer en beter samenwerken en hoe we dat doen. Allemaal om het studiesucces van deze jongeren te verbeteren. En dat is trouwens ook goed voor ons eigen onderwijs.” [Tekst loopt door onder foto]

Besef
Leonie Holleman is een van de medewerkers bij Studentvoorzieningen die zich nadrukkelijk bezighoudt met de Caribische studenten. Ook zij was eerder deze maand aanwezig bij het werkbezoek van minister Dijkgraaf, voorzitter Houterman en anderen. Wat haar vooral weer opviel:  “Ik denk dat nu eindelijk het besef heel breed is doorgedrongen dat er gezamenlijk iets aan het studiesucces van de Caribische jongeren gedaan moet worden.”

Volgens Holleman maken deze jongeren nog steeds geen eerlijke kans om te slagen. “Daarvoor is het nodig om hen een goede start te geven. Zowel hier bij Fontys en de andere Nederlandse instellingen, maar ook daar op de scholen. Daarvoor moet het beter georganiseerd zijn. Ik sprak daar mensen die zeiden: ik heb ooit in Nederland gestudeerd en zie dat het nu dertig jaar later nog steeds niet goed geregeld is.”

Dat heeft volgens haar ook te maken met de status van de studenten/scholieren uit dat deel van het koninkrijk. “Het blijft toch een gedoe. Aan de ene kant zijn het Nederlanders en aan de andere kant worden ze vaak toch weer neergezet als internationals. Of dan wordt het weer als een te kleine groep gezien om er speciaal iets voor te doen. Zo trekken ze altijd een het kortste eind. Dat blijft wel een gesprek.”

Verbeteringen
Toch ziet Holleman ook verbeteringen. “Neem bijvoorbeeld de geïntegreerde onderwijsprogramma's. En er zijn al stappen gemaakt met de Caribean Academic Foundation Year, waarbij aankomende studenten voor slechts 500 euro een oriëntatiejaar in hun eigen vertrouwde omgeving kunnen volgen. Andere voorbeelden zijn de Koninkrijksbeurs en het akkoord dat nu is bereikt waarbij de Universiteit Utrecht en de Haagse Hogeschool samen met de universiteiten van Aruba en Curaçao een deeltijdopleiding bestuurskunde aanbieden.”

Maar bovenal merkte zij tijdens het werkbezoek dat de wil er écht is van overheden en onderwijsinstellingen aan beide kanten van de oceaan om samen eindelijk de zaken goed te gaan organiseren. “De mensen daar zijn zo bevlogen. Alleen: er is gewoon te weinig ruimte voor substantiële actie."

Neem de decanen. Zoals eerder al in deze Bron-serie is aangehaald: zij hebben nauwelijks de uren die nodig zijn voor goede begeleiding en studieoriëntatie. "Dat klopt. En die taken horen ook niet alleen bij hen te liggen. Dat is wel een hoofdthema daar. Maar ik zie en merk wel dat dit nu ook echt is doorgedrongen. Zoals ik ook merk dat het bezoek meer begrip en inzicht heeft gebracht bij de leden van de Nederlandse delegatie."

Dit was de laatste aflevering van de serie over de Caribische student.
Lees ook de eerdere afleveringen in deze serie: 
 # aflevering 1: De moeizame reis van de Antilliaanse student
# aflevering 2: De koude douche die de overgang naar Nederland is
# aflevering 3: De taal als enorm struikelblok
# aflevering 4: Moeilijk kiezen: een studie op 8.000 kilometer van huis
# aflevering 5: Als je studieschuld de rest van je leven bepaalt
# aflevering 6: ‘Wonen jullie in hutjes?’

Hoewel het aantal studenten met ondernemersambities enorm is, ziet De Maeijer jaarlijks ‘maar’ zo’n twee- tot driehonderd studenten contact opnemen met het Centrum voor Ondernemerschap. “Of dat nu studenten zijn met een concreet ondernemingsidee, met al een eigen onderneming of studenten die simpelweg meer willen leren van het ondernemerschap, iedereen kan bij ons terecht”, licht De Maeijer toe. 

Het centrum begeleidt namelijk allerlei studenten die naast hun studie met ondernemen willen beginnen of al zijn begonnen. “Wij helpen de student bij het uitbouwen van de onderneming of het concretiseren van het idee.” Dat gebeurt onder begeleiding van BD’ers, oftewel business developers: professionals uit het werkveld die studenten helpen hun onderneming meer vorm te geven. 

Product valideren
Studenten zijn daarbij zelf aan zet om het beste uit hun bedrijf te halen en krijgen kritische vragen voorgeschoteld. Bijvoorbeeld: wat voor idee heb je? Welk probleem wil je oplossen? En wie zit er te wachten op jouw business? “Samen met de expert valideren onze studenten of er markt voor hun product is en of het kansrijk is. Want werken aan een idee dat niet gerealiseerd kan worden, is gewoon zonde.” 

Wanneer studenten kiezen voor begeleiding vanuit het CvO kunnen zij ook de studentenondernemersregeling (SOR) aanvragen. De Maeijer: “Met die regeling is het ook voor de opleidingen waar de student vandaan komt duidelijk dat er extra begeleiding is voor het ondernemen naast de studie. En het vergemakkelijkt bijvoorbeeld ook het afstuderen en/of stagelopen binnen je eigen bedrijf.” 

Groeien
Daarnaast zijn er ook studenten die gewoon nieuwsgierig zijn naar ondernemerschap. Die willen weten of het bij hen past en wat het inhoudt. “Die komen bij ons in de minor Ondernemerschap terecht, een periode van twintig weken waarin studenten alles leren over het opzetten en draaiende houden van een eigen bedrijf.” 

Sommige studenten zijn na de minor content met de ervaringen die ze opdoen, anderen starten daadwerkelijk een bedrijf. “Zo heeft gisteren een groep van vijf studenten zich tijdens de minor al ingeschreven bij de Kamer van Koophandel. Maar of je nu een doorstart maakt of niet, iedere student die hier weggaat, is gegroeid in zijn ondernemendheid en diverse competenties. Iets wat in het bedrijfsleven ontzettend gewaardeerd wordt.” 

Toekomst en succes
Overigens stopt de hulp niet zomaar na het behalen van een diploma. Ook wanneer studenten afgestudeerd zijn, hebben zij nog twee jaar recht op begeleiding. Wel ziet de teamleider dat daar niet vaak gebruik van wordt gemaakt, omdat ondernemers dan al vaak ‘op hun pootjes zijn geland’. “Maar we houden wel altijd contact, al is het maar om te vragen of de onderneming nog bestaat.” 

In sommige gevallen zijn de ondernemingen zelfs groter dan studenten ooit hadden kunnen bedenken. Zoals het wodkabedrijf LOUERS van Willem Louwers, die Technische Bedrijfskunde studeerde en afstudeerde op zijn eigen onderneming. Zijn wodkaflessen gaan inmiddels voor honderd euro per stuk over de toonbank. 

Of Aron Tinga, die met zijn voedzame snacks ondertussen samenwerkt met grote namen in de fitness- en voedingsindustrie. Twee diverse bedrijven die allebei prima binnen het programma van het CvO pasten. “Wij zullen een idee nooit zomaar afkeuren, maar we kijken wel of er een succesvolle business van te maken is.” 

 Maatschappelijke relevantie 
De Maeijer ziet nog wel een andere trend in de huidige lichting studenten. “We hebben best veel commerciële ideeën voorbij zien komen. Maar voor studenten is impact maken inmiddels ook erg belangrijk geworden. Zij willen van betekenis zijn, iets goed doen en een maatschappelijk probleem oplossen. Iets wat perfect past bij ‘Fontys for Society’."

 Zo speelt een aantal huidige studenten van het CvO in op het voorkomen van een plakboel door alle lege statiegeldflessen- en blikjes die die mensen thuis moeten bewaren. Anderen zijn druk bezig met het ontwikkelen van een systeem om voedselverspilling in de horeca tegen te gaan. “Het gave van deze ideeën is dat er interdisciplinair samengewerkt wordt. Het ene teamlid studeert ICT en de ander weer Sportkunde. Ondernemerschap is mogelijk voor iedereen.” 

Ben of ken jij een student met een eigen onderneming en doe je graag je verhaal? Neem dan contact met ons op. Wil je starten met ondernemen of ben je benieuwd naar wat Fontys voor jou en jouw onderneming kan betekenen? Kijk dan op de site van het Centrum voor Ondernemerschap. 

Quillan Principaal is student Automotive. De Engelstalige variant. Want Nederlands, dat was iets te lastig. “Mijn hele familie spreekt Engels. Dus op voorhand wist ik niet of me zo’n studie in het Nederlands wel zou lukken.”

“Het eerste jaar ben ik best goed begonnen. Maar de tweede en derde periode was mijn interesse minder geworden. En de vierde periode heb ik letterlijk helemaal niets gedaan. Door covid en zo. Nu heb ik het eerste jaar nog een keer overgedaan en is de interesse weer terug.”

Gelukkig maar. “Ja. Want het was wel altijd mijn grote droom om in Nederland te gaan studeren. Ik was hier al eens eerder geweest, er woont ook familie in Nederland. En ik heb het geluk dat er ook wat vrienden uit Curaçao hier zijn gaan studeren.”

“Na wat rondkijken her en der zag ik dat Fontys de beste was van de drie studies die ik op het oog had. Ik wilde bovendien ook wat verder weg wonen van de familie. Nu woon ik op kamers, samen met studenten uit Zuid-Afrika, Italië en Portugal.”

Niemand om me te helpen
De studie was eigenlijk niet eens hetgeen waar Quillan het hardst aan moest wennen. “Nee, het lastigste was dat ik op mezelf moest wonen. Dat ik alles ineens zelf moest doen. Koken, wassen, plannen, noem maar op. Niet dat dat heel moeilijk was, maar ik kon als ik het even niet wist, niemand vragen om me te helpen.”

Ook lastig: de hele tijd Nederlands moeten spreken. “Dat vond ik moeilijk. Je denkt in je moedertaal, maar moet dan de hele tijd meteen de vertaling maken in je hoofd. Het is nu al wel wat makkelijker dan in het begin. Of we te weinig Nederlands kregen op school? Nee, we kregen drie tot vier keer zoveel uren Nederlands dan Engels. Maar we gebruikten het buiten die lesuren gewoon niet.”

En uiteraard is het weer een dingetje. “Dat was een grote verandering, ja. Daardoor heb ik ook wel wat heimwee gehad. Niet veel, omdat ik ook wel vaak familie op bezoek heb. Maar ik mis wel de muziek, de feesten, de cultuur.”

Wat hij het negatiefste vindt aan Nederland? “De woonsituatie. Ik vind het wel heel laf dat we hier zoveel tijd moeten besteden aan het vinden van woonruimte. Dat is overigens geen Fontys-ding. Want ik kan alleen maar zeggen dat we bij Fontys prima zijn opgevangen, daar heb ik alleen maar goede ervaringen mee.”

Mobiel
Zuwena Valks is student Verpleegkunde. Zij heeft nog een andere verklaring voor het feit dat de meesten een betere beheersing van het Engels hebben dan van het Nederlands. “De meesten van ons zitten de hele dag op hun mobiel. Daardoor zijn we ook beter in Engels, wat daar meestal de voertaal is. En de noodzaak om goed Nederlands te leren, voelen de meesten niet. Door de hedendaagse technologie is die er vaak ook niet.”

Daar komt nog iets bij, zegt Daillon Janga (20), student Cyber Security. “Ik heb Nederlands nooit gezien als iets dat ik echt nodig heb. Ik volg mijn opleiding ook in het Engels en trek vooral op met internationale studenten. Dit semester zit ik met uitsluitend Nederlandse studenten. En daar heb ik geen fijne ervaringen mee.”

Zuwena weet waar hij het over heeft. “De meesten hebben al vrienden en hebben dus niet zo’n grote behoefte aan nog een vriend. Als je dat ervaart, heb je ook niet de behoefte om de taal nog beter te leren.”

Voor de goede orde: dit is een welbekend verschijnsel onder internationale studenten. Niet alleen bij Fontys, maar wereldwijd ervaren studenten dat als zij in een ander land gaan studeren, zij toch vooral veel contact hebben met internationale medestudenten en dat er niet veel contact is met ‘lokale’ studenten.  

Respectloos
Maar misschien is Nederland wel een uitzondering als het gaat om de contacten die er dan wel zijn. Zo komen Nederlandse studenten soms met de vreemdste vragen, stellen deze Caribisch-Nederlandse studenten.

Zoals: “Kennen ze eigenlijk McDonalds wel op jullie eilanden? Wonen jullie in hutten? Waarom zijn jullie zo donker? Wij ervaren dat als heel erg respectloos. Maar kennelijk vinden Nederlanders het heel normaal om dat soort vragen te stellen. Ik sta dan ook bekend als ‘die beleefde student’. Maar ik ben helemaal niet zo apart, dat is gewoon onze cultuur.”

Shane Lobato-de Mesquita komt van Aruba en is student Social Work. Ook hij had soortgelijke ervaringen.

 “Ik weet nog dat een van mijn klasgenoten klaagde over het feit dat iedereen een prik moest halen. Toen zei ik: ‘Oh, dan moet ik dat dus ook’. Waarop hij zei: ‘Huh? Waarom zou jij dat als buitenlander moeten?’. Moest ik uitleggen dat ik ook gewoon een Nederlands paspoort heb. Dat ik dezelfde nationaliteit heb. Maar Nederlandse studenten zeggen soms gewoon maar wat zonder jou iets te vragen.”

Daillon: “Ondertussen oordelen ze wel over je. Over je leefstijl, je cultuur, alles. Wij moeten ons aan hun aanpassen, zij nooit aan ons.” 

Lees ook de eerdere afleveringen in deze serie: 
# aflevering 1: De moeizame reis van de Antilliaanse student
# aflevering 2: De koude douche die de overgang naar Nederland is
# aflevering 3: De taal als enorm struikelblok
# aflevering 4: Moeilijk kiezen: een studie op 8.000 kilometer van huis
# aflevering 5: Als je studieschuld de rest van je leven bepaalt
# aflevering 6: ‘Wonen jullie in hutjes?’

Volgende week de slotaflevering: Wie doet wat om de Caribische student te helpen? 

Lenen en terugbetalen: het is en was een groot onderwerp onder studenten. Het lenen was het probleem niet, het terugbetalen wel. En al helemaal voor de studenten afkomstig van de Caribische eilanden van het koninkrijk der Nederlanden. Op die eilanden lopen in totaal zo'n 10.000 studenten (bijna 70 procent van het totaal) rond die niet alleen een studieschuld hebben, maar ook een betalingsachterstand. Hun schuld bedraagt gemiddeld tussen de 24.000 en 30.000 euro. Onder Nederlandse (oud-)studenten heeft zo'n zestien procent een betalingsachterstand van gemiddeld 2.300 euro. 

Hoe dat komt? We doen een poging om het uit te leggen. Omdat we in deze serie toch vooral Curaçao als uitgangspunt hebben genomen (de meeste studenten uit het Caribische deel van het koninkrijk komen daar ook vandaan), nemen we nu ook dat als voorbeeld van hoe een beurs en/of lening voor studenten van dat eiland is ingericht.

Allereerst is er de mogelijkheid om in Nederland te gaan studeren. Dan vallen deze studenten onder hetzelfde regime als jongeren die in Nederland zijn geboren en getogen: de basisbeurs van DUO. Mochten ze echter kiezen voor een studie op Curaçao of in de regio (daaronder vallen ook de VS en Canada), dan kunnen zij een basisbeurs en een basislening afsluiten bij SSC, Stichting Studiefinanciering Curaçao.

Leg de twee mogelijkheden naast elkaar, vergelijk de kosten – die uiteraard nogal verschillen per studie en land van studie – en in de meeste gevallen is het voordeliger om in Nederland te gaan studeren.  Maar wel met grote gevolgen. Vooral, zo leert de praktijk, na het studeren: als het op aflossen van de schulden aankomt. Zie kader onder dit verhaal. 

Geen studentenhuis
Want het gaat niet alleen om de beurs. Vervolgens komen er andere problemen om de hoek kijken. Aan de uitgavenkant wijkt het beeld bij deze studenten namelijk ook af. Zo kiezen veel studenten afkomstig uit het Caribische deel van het Koninkrijk der Nederlanden (voorheen de Antillen) niet voor een klassieke kamer in een studentenhuis, maar voor een zelfstandige ‘woonunit’. En dat kost uiteraard meer.

En het is niet alleen de huisvesting. Studenten die hier net zijn ‘geland’ schrikken vaak ook van de hoge prijzen. Dat het leven hier duur is, wat het trouwens op de eilanden zeker relatief aan het inkomen ook is, en dat de studenten dus moeten opletten hoe ze hun geld uitgeven, waar ze hun boodschappen doen, dat ze niet vergeten uit te checken in het openbaar vervoer: een hele reeks financiële zorgen komt bovenop de druk die zij al hebben en in vorige afleveringen van deze serie zijn belicht.

“We proberen ze daar wel op voor te bereiden door hen daar algemene informatie over te geven”, zegt Marelly Daal-Fraaij van dr. Albert Schweitzer havo/vwo in Willemstad. “En wie meegaat op studiereis naar Nederland wordt per viertal in een huisje ondergebracht en daar moeten ze zelf alles doen. Dus ook koken en boodschappen doen, waar ze per leerling 20 euro per week voor krijgen. Over het algemeen gaat dat redelijk goed.”

Maar hoe het de oud-leerlingen afgaat die hier inmiddels al studeren, daar heeft zij minder zicht op. “Wat er na hun vertrek naar Nederland gebeurt, daar horen we weinig van. En ik heb ook niet de tijd om al die leerlingen te monitoren. Als ik er al eens eentje spreek of tegenkom, dan zeggen ze dat het goed gaat. Maar als niet okay is, dan zullen ze je dat niet vertellen.”

Sky high
En vaak gaat het, financieel althans, ook helemaal niet zo goed. “Studieschulden? O, die zijn sky high”, zegt Celeste Cardoze, decaan aan het Radulphus College. “Omdat vrijwel iedereen langer over de studie doet dan vooraf gedacht, ook omdat ze vaak switchen.”

“En dan zijn de huurprijzen in Nederland heel hoog, moeten ze een bijbaantje zoeken om rond te komen en is het einde van het verhaal vaak dat ze uiteindelijk in Nederland blijven en niet terugkeren. Omdat ze een vriendje of vriendinnetje krijgen. Maar minstens zo vaak omdat ze hun studieschuld moeten afbetalen. En dat is niet te doen met een baan hier.” 

Salaris
Dat heeft alles te maken met wat je gemiddeld op de eilanden kan verdienen en wat je in Nederland kunt verdienen. Ter verduidelijking: het gemiddelde bruto jaarsalaris op respectievelijk Curaçao, Sint Maarten en Aruba - de drie grootste eilanden - bedraagt respectievelijk 16.000 euro, 20.000 euro en 11.000 euro.  Of wellicht ook verhelderend: het minimumloon in Nederland is ruim twee keer zo hoog als dat van Aruba.

Vergelijk dat eens met het gemiddelde salaris dat een hbo'er in Nederland kan opstrijken en dat al gauw rond de 45.000 euro bruto uitkomt. Het betreft hier gemiddelde salarissen,  dus voor starters op de arbeidsmarkt is dat overal een stuk lager. Maar voor het verschil tussen daar en hier maakt dat niets uit.  

Zegt ook Pamela Kroon-ter Haar van het Maria Immaculata Lyceum. “Wie naar Nederland gaat voor een studie keert vaak nooit meer voorgoed terug. Het verschil in arbeidsvoorwaarden, de levensstandaard; het is gewoon echt te groot geworden. Daar komt bij dat ze liever eerst in Nederland werkervaring opdoen en daarmee ook hun studieschuld afbetalen. Als ze dan al terugkomen, is dat vrijwel altijd vanwege de familie.”

Foto boven: een niet alledaags beeld in Nederland. Een scholier duwt met zachte hand een groene leguaan het schoolplein af. Het wegwerken van studieschulden blijkt heel wat lastiger. 
 

Lees ook:
# aflevering 1: De moeizame reis van de Antilliaanse student
# aflevering 2: De koude douche die de overgang naar Nederland is
# aflevering 3: De taal als enorm struikelblok
# aflevering 4: Moeilijk kiezen: een studie op 8.000 kilometer van huis
# aflevering 5: Als je studieschuld de rest van je leven bepaalt

Volgende week: ‘Wonen jullie in een hutje?’

Veruit de meesten van deze Caribische studenten kiest voor een studie in Nederland. Vanwege het beperkte aanbod op het eigen eiland en daarnaast omdat ze in Nederland van DUO een beurs krijgen. Die krijgen ze niet voor andere bestemmingen. 

Pamela Kroon-ter Haar, conrector voor de bovenbouw van het Maria Immaculata Lyceum op Curaçao: “De opleidingen elders in deze regio zijn te duur. Tot voor kort was bijvoorbeeld Costa Rica nog wel in trek. Maar daar heeft de studiebeursinstantie van Curaçao de regels veel strenger voor gemaakt.”

“Los daarvan zie je dat leerlingen bij hun studiekeuze al heel vroeg kiezen tussen twee varianten: ga ik iets studeren waar ik hier op mijn eiland werk in kan vinden. Of doe ik dat niet en kies ik er dus ook voor om daar te blijven of in elk geval niet hier terug te keren.”

En er is nog een derde factor, zo weet elke decaan en schoolleider op de eilanden te vertellen. “Ouders gaan vaak voorbij aan waar de echte interesses van hun kinderen liggen. Het is zowel voor hen als voor hun kinderen moeilijk om in te zien hoeveel keuze er wel niet is. Vaak hebben de scholieren de beslissing al genomen en komen ze er pas in Nederland achter dat een andere studie beter bij hen had gepast.”

Cathelijne Teunissen, decaan aan het Abel Tasman College: “De meeste leerlingen hoeven geen voorlichting in studiekeuze, omdat ze al weten wat ze willen studeren. Maar hun keuze is inderdaad vaak ingegeven door wat de ouders graag willen dat hun kinderen gaan studeren. Dat is vooral rechten, bedrijfseconomie, medisch of ict. Dat zijn de banen die ook hier op het eiland goed betalen.”

Switchen
Dat is voor een groot deel de reden dat zoveel studenten uit het Caribische deel van het Nederlands Koninkrijk van studie switchen. Niet dat andere studenten, inclusief de autochtone Nederlandse, dat niet doen. Maar procentueel steken ook hier deze studenten er flink bovenuit. Maar het gaat veel te ver om verkeerde keuzes alleen te wijten aan de ouders of leerlingen zelf. Ook op de middelbare scholen houdt het niet altijd over qua studiekeuzebegeleiding.

“We hebben zelf als decanen ook niet altijd voldoende informatie voorhanden om studiekeuzeadviezen te geven”, stelt Marelly Daal-Fraaij, decaan havo/vwo bij het dr. Albert Schweitzer op Curaçao. “Vroeger was er nog wel eens een ‘upgrading’ in Nederland waar wij heen gingen. Maar dat bestaat al jaren niet meer. Op zich worden leerlingen wel echt voorbereid, met verschillende informatieavonden. En ze kunnen op studiereis, al is dat niet voor iedereen weggelegd.”

“Een tussenjaar nemen? Dat kan helpen. Maar alle vwo’ers van onze school gaan meteen naar Nederland. En van de havisten kiest slechts een klein deel, de laatste keer vijf jongeren, voor een tussenjaar.”

Worsteling
Het is geen uniek verhaal. Celeste Cardoze van het eveneens in Willemstad gevestigde Radulphus College onderschrijft het verhaal van haar collega’s volledig. “Weet je wat mijn grootste worsteling is? Dat ik veel te weinig taakuren heb. Ik sta veel meer voor de klas dan dat ik mijn decaanrol kan vervullen. En let wel: we hebben hier liefst 1.150 leerlingen in de bovenbouw.”

“Loopbaanoriëntatie hoort een belangrijke plaats in te nemen in de héle school, bij alle middelbare scholen. Het moet niet alleen de taak van de decaan zijn. Zo werd er altijd naar gekeken. Gelukkig komt daar nu langzaam wat schot in.”

En ja, ook de leerlingen van havo 4 van het Radulphus kunnen op studiereis naar Nederland om zich te oriënteren. “Maar dat is best wel duur en dus niet voor iedereen weggelegd. Nu is er dan die Koninkrijksbeurs voor mbo- en havo-studenten. Dat is mooi, maar dan zijn ze dus vaak al wel bezig met de studie.”

Een ander probleem wat zij ziet, een culturele factor die ook in Nederland zwaar opspeelt, is de druk die op de jongeren wordt gelegd. “Wat je ook mag kiezen, als je vwo hebt gedaan dan móet je naar de universiteit, zo vindt iedereen. Met als gevolg dat een heleboel van hen uiteindelijk een jaar later toch de switch naar het hbo hebben gemaakt. Want onze kinderen zijn over het algemeen geen onderzoekers. Die zijn heel praktisch, sociaal en flexibel ingesteld, dat is onze aard.”

Voorlichting
Dat zijn de factoren die op deze Caribische eilanden een rol spelen. Maar hoe zit het aan de Nederlandse kant? Wordt hier genoeg gedaan om de toekomstige studenten voldoende voor te lichten?

Kroon-ter Haar: “Nou, wat ik wel heel goed vind van de Nederlandse hogescholen, is dat ze nu samen optrekken. En, zoals bij de laatste ‘onderwijsmarkt’ hier op de eilanden, in hun voorlichting ook echt allemaal de focus op de studiekeuze hebben liggen in plaats van op het zieltjes winnen voor de eigen hogeschool.”

Ook Cardoza is op zich wel te spreken over de bereidheid van de Nederlandse hogescholen om het juiste te doen. “Er gebeurt ook daar van alles. De studiereizen waarbij de leerlingen allerlei  studieadviezen krijgen, maar ook de speciale werkgroepen die veel hogescholen hebben voor studenten uit dit deel van het koninkrijk.”

“Ook bij Fontys gebeurt heel veel en doen ze van alles om onze studenten te helpen. Dat gezegd hebbende: er blijft toch altijd een drempel. Ik heb nog veel contact met oud-leerlingen. Laatst sprak ik er eentje aan de telefoon. Zij zei: ‘Oh, wat ben ik blij dat je belt. Dit had ik even nodig: iemand die mijn taal spreekt en mijn achtergrond heeft.’ Dat is onze ‘wij-cultuur’.”

Lees ook:
# aflevering 1: De moeizame reis van de Antilliaanse student
# aflevering 2: De koude douche die de overgang naar Nederland is
# aflevering 3: De taal als enorm struikelblok
# aflevering 4: Moeilijk kiezen: een studie op 8.000 kilometer van huis

Volgende week: Studeren betekent hier blijven, want schuld afbetalen

Ja, Nederlands is op alle voormalige Antillen de officiële taal. Voor Aruba, Bonaire en Curaçao geldt daarnaast het Papiaments als tweede officiële taal, en voor Sint Maarten, Sint Eustatius en Saba is dat Engels. Al verward bij het lezen hiervan? Het wordt nog gecompliceerder. Want officieel of niet: voor slechts een fractie van de eilandbewoners is Nederlands ook echt de voertaal. Papiaments en Engels, dat is wat de bewoners op de ABC-eilanden, respectievelijk de bovenwindse eilanden, spreken. En Nederlands is dan niet eens de tweede taal, maar op zijn best de derde en vaak, na Spaans, zelfs de vierde taal.

Om het nog wat ingewikkelder te maken: het Papiaments dat op Aruba, Bonaire en Curaçao wordt gesproken, is op elk eiland weer anders. Het is nog net niet Babylonisch, maar complex is het. En dat wreekt zich ook voor de Antillianen die in Nederland komen studeren.

Zeker, er worden op de middelbare scholen minimaal even veel en vaak nog meer lessen Nederlands gegeven dan Engelse lessen. Maar hoeveel Nederlandse scholieren zouden met alleen de standaard schoollessen Frans succesvol zijn als zij zich op Sorbonne Université inschrijven?

Precies dat is eigenlijk wat er met Antilliaanse studenten gebeurt als zij naar Nederland komen. Erger nog: in Parijs begrijpen ze nog wel dat onze taal niet de Franse taal is. Maar in Nederland heerst vaak nog onbegrip over het feit dat voor de meeste Antilliaanse studenten dezelfde vlieger opgaat: ‘Ja maar, die eilanden horen toch bij Nederland?’ En de studenten zelf overschatten vaak hun eigen kennis van het Nederlands. 

Volksschool
Pamela Kroon-ter Haar is conrector voor de bovenbouw van havo/vwo aan een van de grootste openbare middelbare scholen op Curaçao, het Maria Immaculata Lyceum. “Een echte volksschool”, zo omschrijft zij het ‘MIL’. Taal is daardoor misschien nog meer dan elders een probleem bij de leerlingen van deze school.

“Thuis wordt vrijwel alleen Papiamento gesproken. Of anders Spaans. Haast niemand spreekt daar Nederlands. Als ze bij mij op kantoor komen, krijg ik altijd als eerste de vraag: ‘Mag ik Papiaments praten?'. Waarop ik altijd zeg: ‘Nee, probeer het maar in het Nederlands.’.”

“Vorig jaar zijn we voor het eerst met leerlingen naar Nederland gegaan voor een studiekeuzebezoek. Ook naar Fontys in Tilburg. Daar kregen we toch vooral de boodschap: laat ze een Engelstalige studievariant kiezen. En inderdaad, van de leerlingen die daar toen bij waren, zijn degenen die voor Fontys kozen ook allemaal een studie in het Engels gaan doen.”

Vooral de Nederlandse schrijfvaardigheid is benedenmaats, zo meent zij. “De leerlingen weten dat ook wel, maar beseffen het niet echt. Dat besef komt altijd pas als ze eenmaal in Nederland zijn en er echt mee geconfronteerd worden.”

Wereldtalen
Het Abel Tasman College is geen volksschool, maar een privéschool. Niettemin: ook hier merken de leerkrachten dat het niet best gesteld is met de beheersing van de Nederlandse taal. “Vooral als het gaat om begrijpend lezen is echt sprake van een fikse achterstand.”

Dat zegt leerlingbegeleider Cathelijne Teunissen. Ze heeft er wel wat op bedacht: een eigen workshop. Klinkt goed, is het ook. Maar met twee lessen per jaar gaat dat waarschijnlijk nauwelijks helpen.

Celeste Cardoze is decaan aan het Radulphus College in Willemstad. Ook zij ziet hoe moeilijk haar leerlingen het hebben met de Nederlandse taal. “Om een voorbeeld te noemen: bij een toets aardrijkskunde zie je dat ze er problemen mee hebben en dan toch maar overschakelen op Engels. Dus ja, voor wetenschappelijk schrijven is dat echt een probleem.”

En toch kiezen veel leerlingen nog voor de Nederlandstalige opleidingen als ze de oceaan oversteken. “Ja, zo ook mijn zoon”, zegt Cardoze. Maar ik weet zeker dat hij straks gaat switchen. Zijn beheersing van het Nederlands is gewoon heel slecht.”

Lesuren
Aan de hoeveelheid lesuren Nederlands ligt het vaak niet eens. Meer uren garanderen ook niet een positief verschil. Drie uur Engels en vier uur Nederlands, dat is wat leerlingen bij Albert Schweitzer krijgen elke week. Maar veel uren of niet, het blijft voor de meesten slechts een schoolvak.

“De taalbarrière is inderdaad een van de redenen waarom leerlingen van hier zoveel moeite hebben als ze in Nederland gaan studeren”, stelt Marelly Daal-Fraaij, decaan bij dr. Albert Schweitzer havo/vwo. 

Ook zij ziet dat het Nederlands ondanks alle beste bedoelingen niet bepaald volkstaal nummer één is. Tegelijkertijd onderschrijft zij ook dat de wereldtalen Engels en Spaans belangrijk zijn én dat het Papiaments een taal is die cultureel-historisch gekoesterd en beschermd moet worden. 

Daal-Fraaij: “Iedereen heeft gelijk. Maar daar kom je niet mee verder. Hoe lossen we dat op?”  Een antwoord heeft ook zij niet.

Niveau
Ook bij Fontys wordt gezien dat de studenten die van daar komen een taalachterstand hebben. Dat gezegd hebbende: wie van de jongere generaties heeft dat tegenwoordig niet? Het taalniveau van Nederlandse leerlingen en studenten is immers al jaren niet om over naar huis te schrijven…

Minister Dijkgraaf zei het een klein jaar geleden al. Hij wil dat hogescholen en universiteiten de taalvaardigheid in het Nederlands bij álle studenten gaan bevorderen. Omdat dit hun kansen op de arbeidsmarkt vergroot en omdat bovendien studenten uit het buitenland na hun studie dan eerder in Nederland zullen blijven.

Onlangs zei een buitenlandse oud-student nog in de Volkskrant: “Had de regering dat maar eerder ingevoerd, want nu kom ik bijna nergens binnen omdat mijn Nederlands te slecht is.”

Omdat de nieuwe wetgeving op dit punt pas in mei of juni door de Tweede Kamer wordt behandeld, zijn de maatregelen nog niet concreet geworden. De projectgroep Fontys Taalbeleid is er druk mee bezig en hoopt vanaf komend studiejaar Nederlandse taalvaardigheid te integreren in al het onderwijs.

Dat doet ze voor de Antilliaanse studenten, voor de internationals, en ook gewoon voor de Nederlandse studenten. Maar eerst moet de wetgeving worden afgewacht om concreet en liefst Fontysbreed iets aan de achterstand in taalbeheersing te doen.

"We zien al heel lang dat er iets gebeuren moet. Ook bij de Nederlandse studenten is taalbeheersing er flink op achteruitgegaan. Zowel in kennis, als schrijven en het begrijpen van moeilijkere teksten. Het is ook een factor bij studieuitval”, liet directeur van de dienst Studentenvoorzieningen José Theulen in april vorig jaar weten.

En laat studieuitval nu bij geen enkele groep zó groot zijn als bij de Antilliaanse studenten. Misschien handig voor de docenten bij Fontys: weet dat ‘Ma no por a komprondé’ Papiaments is voor ‘Ik begrijp het niet’.

Lees ook:
# aflevering 1: De moeizame reis van de Antilliaanse student
# aflevering 2: De koude douche die de overgang naar Nederland is
# aflevering 3: De taal als enorm struikelblok

Volgende week: Een studie kiezen is zo gemakkelijk nog niet
 

Zeker: een Roemeense, Spaanse of Zuid-Afrikaanse student krijgt in Nederland ook met een totaal andere cultuur te maken. Dus het is voor iedere bezoekende student aanpassen geblazen, net als dat andersom het geval is voor Nederlanders die in het buitenland gaan studeren. Toch is het kennelijk, ook gezien hun slechte studieresultaten, voor Antillianen wel erg zwaar.  

Misschien heeft in hun geval één cultureel verschil in elk geval een grotere impact dan andere: de mate van zelfredzaamheid, van zelfstandigheid. Op de eilanden worden kinderen thuis volledig in de watten gelegd, zo hoort dat daar nu eenmaal. Naar de dokter? Mama gaat mee. Een bankrekening openen? Niet nodig, papa betaalt of zorgt anders wel dat er een bankrekening komt. Koken? Schoonmaken? Andere huishoudelijke taken? Daar worden thuiswonende jongeren op de voormalige Antillen meestal volledig van vrijgesteld.

Poetsen hoeft niet
De moeder van Jayden weet wel wat er komt kijken bij plotseling het huis uit gaan en alles ineens zelf moeten doen. Dat heeft ze al zien gebeuren bij haar twee dochters, die ook flink moesten wennen. 

Dit najaar is het ook zover voor haar zoon. “Of ik hem daarom thuis nu meer taken laat verrichten? Ja, wel een beetje. Zo moet hij regelmatig koken.” Schoonmaken gaat haar echter te ver. “Poetsen? Nee, dat hoeft hij niet.”

Als het om zelfstandigheid gaat zal Jayden volgens zijn moeder op de allereerste plaats financieel zijn eigen verantwoordelijkheid gaan voelen. “De studieschuld is van en aan hem. Die is niet van mij. Of geld zo’n grote rol speelt? Ja natuurlijk, dat is voor iedereen op de Antillen zo.”

Ook Nico komt volgend jaar naar Nederland. Hij is 19 jaar oud, woont nu nog op Curaçao, maar is vast van plan technische bouwkunde te gaan studeren. Hij is echter een redelijke uitzondering vergeleken met veel andere jongeren hier: hij wordt namelijk thuis ‘opgevoed in zelfstandigheid’.

Misschien komt het omdat zijn moeder oorspronkelijk uit Nederland komt. In elk geval zorgt zij ervoor dat haar zoon niet alleen maar in de watten wordt gelegd. “Ik weet hoe lui ze zijn op die leeftijd, dus ik laat hem ook zelf dingen regelen.” De vader van Nico denkt er niet anders over: “Ik heb gewoon een baan, ik moet elke dag werken. Hij heeft alle tijd, ik niet.”

Prebachelor
Nico is dus misschien wat beter voorbereid. Dan nog: ook voor hem is de overgang naar Nederland enorm. De taal, de cultuur, het klimaat, de studiedruk: alles is anders dan hij en andere Antillianen gewend zijn. Daar is de afgelopen tijd vanuit Nederland ook wel iets op bedacht. Vanaf komend studiejaar kunnen zo'n 120 studenten met een Nederlands paspoort een zogenoemde Koninkrijksbeurs krijgen van maximaal 5900 euro om een halfjaar op uitwisseling of stage te gaan binnen het koninkrijk. 

Die beurs is vooral bedoeld voor de Antilliaanse studenten, zodat zij aan Nederland gewend kunnen raken nog voordat ze hun studiekeuze maken. De hoop is dat daardoor de torenhoge uitval onder deze studenten een stuk lager wordt. Een eerder idee om deze toekomstige studenten al op het eigen eiland en dus in vertrouwde omgeving een prebachelor te laten volgen, moest daarvoor wijken.

Of zo’n prebachelor op Curaçao Nico beter zou klaarstomen voor de stap naar het hoger onderwijs? “Ik zou het zelf wel doen, als ik in zijn schoenen stond”, meent zijn vader. "Zodat je bent voorbereid: dat je geen verkeerde keuze maakt, dat je begrijpt dat heimwee een ding kan zijn.”

Maar dat gaat dus niet gebeuren. Nico gaat de volle vuurdoop in Nederland ondergaan. Hij zal wel zien hoe het gaat. Maar, zo geeft hij desgevraagd aan: "Als er ook een beurs was voor een buitenlandse studie in deze regio, dichter bij huis, dan zou ik eerder daarvoor kiezen dan voor een studie in Nederland.”

Bijbaantje
Mede omdat het zo duur is om elders te gaan studeren, kiezen veel Antilliaanse jongeren voor een studie in Nederland. En hier is het toch een stuk harder wennen dan in pakweg Costa Rica of Colombia. “De overgang naar Nederland is letterlijk en figuurlijk vaak een koude douche”, zegt Pamela Kroon-Ter Haar, conrector aan het Maria Immaculata Lyceum op Curaçao. 

”Het weer, hoe vroeg en hoe lang het donker is in de winter, de onzekerheid op taalgebied, hoe zij van Nederlanders verschillen. En uiteraard zijn ook de sociale contacten een grote factor. Ze kennen daar vaak bijna niemand. Geld kan ook een probleem zijn. Voor jongeren hier op Curaçao is het niet normaal om een bijbaantje te hebben. Los van al die andere dingen waar ze in Nederland aan moeten wennen, zouden ze dan ook nog eens een baantje erbij moeten zoeken. Het is veel.”

Omstandigheden
Het Abel Tasman College in Willemstad is een van de kleinere middelbare scholen op Curaçao. Bovendien is het een privéschool, wat betekent dat de ouders van de meeste leerlingen redelijk bemiddeld zijn en financiën dus niet zo'n grote rol spelen. Je zou denken: die groeien thuis op in omstandigheden die net iets meer op die van Nederlandse jongeren lijken. En zijn dan misschien ook zelfstandiger. Maar nee, het is bij deze leerlingen al niet anders gesteld, stelt decaan Cathelijne Teunissen.

“Dat gebrek aan zelfredzaamheid geldt ook voor onze leerlingen. De basis daarvoor is er simpelweg niet. Opvoeding is hier totaal anders dan in Nederland. De cultuur is hier anders, maar de omstandigheden spelen een belangrijke rol. Daardoor staan deze jongeren al met 1-0 achter nog voor ze aan hun studie beginnen.”

Ze somt een aantal dingen op die op de eilanden structureel anders zijn dan in Nederland en waardoor zaken zijn zoals ze zijn. “Neem simpelweg al hoe leerlingen naar en van school gaan op Curaçao. Je kunt hier niet even op je fietsje springen. Te onveilig, te heuvelachtig. En aan het openbaar vervoer heb je niets.”

Dat laatste klopt zeker. Aan bushaltes geen gebrek: om de paar honderd meter staan op het eiland bordjes van bushaltes. Bron nam de proef op de som: ook twee uur na het geplande tijdstip was er geen busje te bekennen bij de halte aan een doorgaande weg. Totaal onbetrouwbaar dus als je op tijd op school moet zijn. Daarom worden alle leerlingen op alle scholen elke dag door hun ouders met de auto gebracht en weer opgehaald. 

Teunissen: “Het is hier heel normaal dat je als automobilist gemiddeld meer dan 20.000 kilometer per jaar maakt. Op zo’n klein eiland!”

Druppels
Wordt er dan door scholen niets gedaan om de leerlingen zelfstandigheid bij te brengen? Mondjesmaat. Het zijn druppels op een gloeiende plaat. Zo heeft Teunissen als leerlingbegeleider een (in uren zeer beperkte) workshop opgezet: studeren in Nederland.

“Daarbij licht ik de leerlingen voor over bankzaken, hoe het openbaar vervoer werkt, hoe en waar je een kamer zoekt, hoe het werkt bij de apotheek en de huisarts. Al dat soort praktische zaken waar ze zich hier nooit om hebben hoeven bekommeren omdat hun ouders alles voor hen doen.”

Maar die ouders, krijgen die daarover dan geen voorlichting? Worden zij niet bijgebracht hoe ze hun kinderen zelfstandiger kunnen maken? “Nee. Dat zou een heel goed idee zijn. Probleem is dat het hier een ongeschreven regel is dat je je niet met de opvoeding van andermans kinderen bemoeit. Dat is een no-go.”

En dus mogen de studenten het allemaal zelf uitzoeken. Als ze eenmaal in Nederland zijn. 

Volgende week in aflevering 3: De taalbarrière.

De afgelopen jaren werd steeds duidelijker dat de positie van Antilliaanse studenten (voor naamgebruik Antilliaans versus Caribisch: zie kader) verre van gelijk is aan die van Nederlandse studenten. Of zoals de Ombudsman in Sint Maarten het in een rapportage van vier jaar geleden omschreef: “Instanties moeten beseffen dat alle studenten, Europees Nederlandse en Caribische, te maken hebben met dezelfde storm. Maar dat zij niet in dezelfde boot zitten.”

Dat lijkt logisch, maar toch is dat verschil vreemd. Ook deze studenten hebben gewoon een Nederlands paspoort, spreken Nederlands en hebben een (gedeelde) Nederlandse geschiedenis. En zouden dus vanaf dezelfde startlijn hun studietijd in moeten kunnen zeilen. Maar hun zeil is kleiner, de boot minder sterk, de reis slechter voorbereid. En om de finish te kunnen halen, vinden zij veel meer obstakels op hun route die overwonnen moeten worden.

Om een beeld te geven van hoe groot het effect daarvan is: van alle Europees Nederlandse studenten haalt de helft binnen vijf jaar een diploma tegenover één op de vijf Antilliaanse studenten. Na acht (!) jaar heeft 40 procent van de Antilliaanse studenten een hbo-diploma gehaald tegenover bijna 70 procent van de Nederlandse studenten. 

Hoge uitval
Al jaren kampen hogescholen en universiteiten met bijzonder hoge uitvalcijfers als het om Antilliaanse studenten gaat. Sterker nog: geen enkele andere groep kent zo’n hoge uitval. Waarbij aangetekend dat niet al die studenten ook stoppen met studeren: veel vaker dan bij anderen blijkt de studiekeuze niet de juiste en switchen ze naar een andere studie.

Vervelend voor hogescholen en universiteiten, want dit kost hen geld. Zij krijgen immers betaald per afgestudeerde student. Iemand die in het eerste jaar stopt, kost juist geld. Maar nog veel vervelender is het voor de studenten zelf. 

Vorig jaar stelde Nationale ombudsman Reinier van Zutphen dat Antilliaanse jongeren tegen allerlei hindernissen aan lopen als ze in Nederland gaan studeren, wat tot studievertraging of het voortijdig beëindigen van de studie kan leiden. In zijn rapportage stelt ook hij dat deze studenten het zwaarder hebben dan zij die in Nederland zijn geboren, wat zij als een oneerlijke achterstand ervaren. 

Wachten
De Nationale Ombudsman had dit probleem in 2020 ook al aangekaart. Pas toen hij vorig jaar nog een keer met dezelfde boodschap aan de bel trok, werd politiek Den Haag wakker. Toen werd beloofd dat één van de grootste knelpunten aan deze kant van de wereld zou worden opgelost. Het gaat dan om het feit dat Antilliaanse studenten pas eenmaal in Nederland aangekomen een BSN-nummer kunnen vragen en daar dan ook nog maanden op moeten wachten. Al die tijd kunnen zij geen bankrekening openen, geen beurs ontvangen, geen ziekenhuis bezoeken en meestal niet eens een kamer huren.

Om maar aan te geven hoe hardnekkig de problemen zijn voor deze studenten: dat hele BSN-gedoe staat al jaren op de agenda. Telkens wordt beterschap beloofd. Maar tot op de dag van vandaag is het nog steeds niet opgelost. Dat wil zeggen: deze week kwam het bericht dat vanaf 1 april Antilliaanse studenten die een beurs aanvragen bij DUO ook ‘automatisch’ een BSN-nummer krijgen. Voor wie die kwestie heeft gevolgd: eerst zien dan geloven. 

Het is slechts een van de vele problemen, zo zal ook uit deze artikelreeks blijken. Een deel van die problemen heeft zijn oorsprong in Nederland, een minstens even groot deel in de plek waar zij vandaan komen. Waar de problemen ook mogen ontstaan: er is heel veel voor te zeggen om van Nederlandse overheidsinstellingen te eisen dat ze, als het om onze voormalige koloniën gaat, juist een extra inspanning doen. 

Overigens is er een landelijke werkgroep, de ‘Strategic Education Alliance’, waarin onderwijsinstellingen en overheden in Nederland en in het Caribische deel van het koninkrijk samenwerken om voor deze studenten een succesvollere studietoekomst te realiseren. Sinds eind vorig jaar is Joep Houterman, bestuursvoorzitter van Fontys, ook de voorzitter van deze alliantie. 

Naar Fontys
Jaarlijks komen er een kleine duizend studenten van de eilanden, de meesten uit Curaçao en Aruba, naar Nederland  voor een studie in het hoger onderwijs. Veruit de meesten daarvan kiezen voor een hbo-opleiding, en dan vooral in de sectoren techniek en economie. Zo ook onder de Antilliaanse studenten die voor Fontys kiezen.

Waar vroeger de meesten van deze studenten naar Rotterdam trokken, zijn nu Fontys en de Haagse Hogeschool het populairst bij deze groep. Fontys telt op dit moment pakweg 400 studenten met een Antilliaanse achtergrond en jaarlijks melden zich zo’n honderd nieuwe studenten uit dat gebied.

Op de totale studentenpopulatie van Fontys is dat een relatief klein aantal, pakweg één procent, maar afgemeten naar de totale populatie van de eilanden is dat veel. Dat heeft een paar redenen. Alleen op Curaçao, Aruba en Sint Maarten is hoger onderwijs te vinden. En dat aanbod is nog heel beperkt. Dus moeten studenten het voor veel studies vaak elders zoeken. En dan komt Nederland om de hoek kijken, want hier krijgen ze van DUO een beurs, waar ze dat voor een studie in de meeste andere landen niet krijgen.

Plus: hier in Nederland woont vaak nog familie. En familie, zo zal uit de volgende aflevering van deze serie blijken, speelt een o zo belangrijke rol. [Jan Ligthart]