Het zal je niet verbazen dat Tom de studie Automotive Engineering volgt. Dat doet hij al vier jaar en dit jaar is – hopelijk – zijn laatste. Tijdens zijn opleiding is hij vrijwel constant bezig met het ontwerpen, maken en testen van voertuigen. Maar ook in zijn vrije tijd is dat wat hij het liefste doet. Thuis of in de garage van zijn oma, maar ook bij ESAV, de Eindhovense Studenten Automobielen Vereniging.

“ESAV is voor iedereen die van auto’s houdt”, vertelt Tom. “Ik werd er lid van toen ik net was begonnen met mijn opleiding en hoe langer ik erbij zat, hoe meer ik erbij betrokken raakte. Op vakantie gaan, dagjes weg, naar het circuit. De vereniging organiseert van alles voor haar bijna 200 leden.”

Carmeetings
Tom benadrukt dat je geen eigen auto hoeft te hebben om lid te mogen worden van ESAV. Je hebt niet eens een rijbewijs nodig. “Het enige vereiste is dat je van auto’s houdt. We praten met z’n allen over auto’s en houden elke twee weken een carmeet. Daar komen meestal zo’n dertig tot veertig mensen op af. Soms rijden we daarna met z’n allen rond; afgelopen donderdag deden de aanwezigen bijvoorbeeld samen de Lichtjesroute in Eindhoven.”

Tijdens zo’n carmeet gebeurt er precies wat je verwacht: de aanwezigen praten over de grote passie die ze met elkaar delen. “Heel veel leden hebben een eigen hobby-auto, en dat is met een reden. Ze sleutelen er graag aan. We praten daar samen over of hebben het over uitjes die we maken. Zo ben ik een keer op een circuit in Duitsland gaan rijden, waar je legaal de limiet van je auto mag opzoeken. Prachtig!”

Geen dure auto's
De auto van Tom is een Hyundai Coupé. Geen bijzondere wagen, maar wel een die in zijn budget paste en, belangrijker nog, waar hij makkelijk aan kan sleutelen. “Je kan wel een hele mooie of dure auto kopen, maar daar kun je vaak niet veel aan doen."

"Mijn droomauto is een Alfa Romeo 156, een auto met een speciale motor die de laatste van zijn generatie is. Maar de BMW E46 is vanwege zijn chassis (onderstel) ook heel mooi. Die kun je heel leuk ombouwen tot een project om mee te racen.”

Maar welke bak hij ook voor zich heeft: Tom maak je eigenlijk met ieder voertuig op vier wielen blij. “Ik vind alles aan auto’s heel gaaf”, zegt hij. “Vandaar dat het ook mijn grote hobby is geworden. En hopelijk kan ik er later ook iets mee doen in mijn carrière."

"Engineering vind ik leuk omdat je dan iets kunt verbeteren wat er al is. Het liefst iets mechanisch, zoals auto’s, en in de omgeving van Eindhoven kom je dan al snel bij DAF of VDL uit. Ik weet alleen nog niet of mijn toekomst daar ligt. Idealiter zou ik bij een klein bedrijf werken omdat je daar meer kans hebt op een baan met veel verantwoordelijkheid.”

Heb jij of ken je een collega of medestudent met een bijzondere hobby? Laat het de redactie weten via bron@fontys.nl.

Tijdens de kick-offbijeenkomst donderdagochtend maakten de eerstejaarsstudenten kennis met elkaar in een bomvolle collegezaal op de TU/e-campus en werd de gezamenlijke opdracht toegelicht. In 42 gemengde teams gaan 370 studenten van Fontys en de TU/e samenwerken aan een technische oplossing voor een baby die rustig moet worden in een kinderzitje.

“Waarom gebeurt dit?” Dat is volgens tweedejaarsstudent Elektrotechniek Petru Ghermen typisch een vraag voor een TU/e-student. Bij Fontys staat eerder de vraag centraal: “Hoe kan ik dit toepassen?” Juist die twee benaderingen komen volgens hem samen in het nieuwe project Rock Your Baby.

Petru weet waarover hij praat. Hij studeerde zes maanden Elektrotechniek aan Fontys, voordat hij overstapte naar de TU/e. De theoretische en meer op onderzoek gerichte kant van de universitaire opleiding past beter bij hem. Tegelijkertijd heeft hij veel gehad aan de praktische vaardigheden die hij bij Fontys heeft opgestoken.

Nu is Petru studenttutor voor het project Rock Your Baby. Hij begeleidt eerstejaarsstudenten in de gemengde teams. “Omdat ik ervaring heb met de opleiding Elektrotechniek aan beide onderwijsinstellingen, kan ik ze goed begeleiden en laten samenwerken.”

Krachten bundelen
In het project werken 250 TU/e-studenten en 120 Fontysstudenten vanaf de eerste week van hun opleiding samen. Volgens onderwijsmanager Nico van der Aa (hoofdfoto) van Fontys zit de meerwaarde in de verschillende kwaliteiten van de studenten. “We willen dat ze in dit project hun krachten gaan bundelen. Ze hebben elkaar nodig om tot een goed resultaat te komen.”

Ook Fontysdocent en designcoach Piet Slenders verwacht dat de verschillende achtergronden elkaar kunnen versterken. Zelf komt hij uit het bedrijfsleven en werkt hij veel met printplaten. “Je kunt ongelofelijke dingen voor elkaar krijgen als je een paar hele slimme wiskundigen met een aantal praktische mensen bij elkaar zet.”

De samenwerking is nadrukkelijk meer dan een kennismaking tussen hbo en wo. De studenten werken elke donderdagochtend aan het project, worden daarop getoetst en leveren een portfolio en uiteindelijk een prototype op. Het vak maakt onderdeel uit van het curriculum van de opleiding en levert studiepunten op. De eerstejaars worden begeleid door ongeveer honderd docenten, designcoaches en studenttutoren van zowel Fontys als TU/e.

Talentgericht onderwijs
Voor de TU/e is het project overigens niet nieuw. Rock Your Baby wordt daar al meerdere jaren aangeboden. Fontys haakt dit studiejaar voor het eerst aan. Fontysstudenten krijgen daarbij extra begeleiding; elke donderdagmiddag is er een terugkommoment. TU/e-studenten worden in het eerste semester juist meer losgelaten. “Wij willen juist dat onze studenten gestructureerd gaan werken”, zegt Van der Aa.

Voor Slenders is vooral zijn rol als designcoach anders dan in ‘traditioneel’ onderwijs. “Fontys Technology werkt al enige jaren met talentgericht onderwijs, dus de werkwijze is mij niet geheel vreemd. Het vraagt van mij om niet te snel antwoorden en oplossingen te geven, daar ben ik als technicus wel toe geneigd. Ik moet studenten genoeg informatie geven om verder te kunnen, zonder de oplossing alvast voor te zeggen.”

Dat betekent ook dat hij vooral op het proces moet letten. Een van de uitdagingen is volgens hem dat het werk in de studententeams eerlijk wordt verdeeld. “Van nature trekken mensen werk al gauw naar zich toe. Wij moeten ervoor zorgen dat ze het werk goed verdelen, zodat iedereen een maximaal leereffect kan behalen.”

Andere leerroute
Dat studenten dankzij het project mogelijk ontdekken dat de opleiding aan het andere instituut beter bij hen past, is geen bijeffect maar een van de doelen. Bij zowel Fontys als de TU/e valt een deel van de studenten in het eerste jaar uit. “Een vroege studiekeuze, verwachtingen van ouders en een verkeerde inschatting van de opleiding kunnen daarbij een rol spelen”, licht Van der Aa toe.

Daarom worden studenten die zich niet op hun plek voelen meteen al gewezen op de andere onderwijsroute. TU/e-studenten kunnen na het eerste semester direct instromen naar het tweede semester bij Fontys, of ze stappen in februari over. Fontys houdt daarvoor rekening met kleinere klassen.

Van der Aa hoopt dat studenten die mogelijkheid daadwerkelijk gaan benutten. “We zien dat er nu maar een handjevol studenten vanuit de TU/e bij ons aanklopt. Daarom willen we er meer bekendheid aan geven. Daar werken we hard aan”, zegt hij. Fontysstudenten kunnen na hun opleiding via een hbo-topprogramma bovendien doorstromen naar een master aan de TU/e. Petru is zelf het voorbeeld dat zo’n overstap kan werken.

Brug naar het werkveld
Het gezamenlijke onderwijs moet volgens Fontys en de TU/e niet alleen studenten helpen bij hun studiekeuze, maar ook bijdragen aan het behoud van technisch talent voor de Brainportregio. Onderwijsmanager Van der Aa benadrukt dat het project geen eenmalig experiment is. Fontys en de TU/e hebben volgens hem bewust gekozen voor een langetermijnsamenwerking. “Ik denk zelfs dat deze uitgebreid kan gaan worden. De opleidingen Wiskunde van beide instellingen hebben inmiddels interesse getoond in een vergelijkbare samenwerking.”

Voor Van der Aa is de samenwerking tussen Fontys en de TU/e vanzelfsprekend. In het regionale werkveld werken afgestudeerden van beide instellingen al langer samen. “Op de werkvloer gaat dat heel natuurlijk. Ik denk dat we, hoe verder we komen in dit project, steeds vaker denken: dit is heel logisch wat we doen.”

De foto bovenin is gemaakt door Bart van Overbeeke

Het is stagebureau-coördinator en afstudeerbegeleider bij Fontys Automotive Frank Steeghs die vorige maand op LinkedIn de noodklok luidde. Want hoewel Bron in januari dit jaar al een bericht deelde over het tekort aan stage- en afstudeerplekken, lijkt de situatie nauwelijks te zijn verbeterd. Steeghs riep bedrijven en organisaties daarom op: ‘Kijk nog eens of er ruimte is voor een stage of afstudeeropdracht. Met relatief weinig moeite kun je een groot verschil maken, en samen houden we talent in beweging.’

Een van die talenten is derdejaars Automotive-student Jules, die na zes telefoontjes naar hetzelfde bedrijf de moed langzaam in zijn schoenen voelde zakken. Steeds opnieuw kreeg hij te horen dat zijn gegevens zouden worden doorgegeven, maar een reactie bleef uit. “Het lastigste is om überhaupt contact te leggen. Je kunt mailen of bellen, maar vaak kom je uit bij een servicedesk of verdwijnt je mail ergens in een overvolle inbox. Dan hoor je gewoon niets meer.”

Meer dan de helft
Jules is echter niet de enige. Volgens Steeghs hebben pas 20 van de 46 studenten die in september willen starten met afstuderen een geschikte plek doorgegeven. “Dat betekent dus dat meer dan de helft nog geen definitieve plek heeft.”

Normaal gesproken moeten deze studenten begin juli duidelijkheid hebben over hun afstudeerplek, maar dit jaar kiest de opleiding ervoor om soepeler met die deadline om te gaan. “Doen we dat niet, dan bezorgen we studenten een half jaar vertraging terwijl zij daar vaak nauwelijks iets aan kunnen doen. Dat voelt allesbehalve eerlijk.”

Toch blijft de onzekerheid volgens de coördinator groot. “Ik ben heel benieuwd hoe de balans er op 1 september uitziet. Want als straks tien tot twintig studenten nog steeds geen plek hebben, hebben we echt een serieus probleem.”

Hoop voor Jules
Die problemen beginnen al vorm te krijgen, want er zijn studenten die in februari hadden willen beginnen met hun stage, maar pas maanden later een plek vonden. “Er zijn ook studenten die niets hebben gevonden, maar die vertraging haal je niet meer in.”

Jules ziet dat ook gebeuren bij zijn medestudenten. “Ik ken iemand die al een half jaar vertraging heeft omdat hij geen stage kon regelen. Een ander heeft ongeveer twintig bedrijven benaderd voordat hij eindelijk ergens terechtkon.”

Zelf nam Jules contact op met zo’n acht bedrijven, nog zonder definitief succes. Een studiereis naar Zwitserland bood gelukkig wel wat hoop. “Op een universiteit daar is mogelijk een stageplek beschikbaar, en er is nu één Nederlands bedrijf waar ik op gesprek mag komen. Waar het op uitloopt, weet ik niet, maar ik moet wel nog van alles regelen terwijl veel mensen al met vakantie zijn.”

Onzekerheden bij bedrijven
Dat studenten zoveel moeite hebben met het vinden van geschikte stage- en afstudeerplekken heeft volgens Mark Herman, accountmanager bij Centre of Expertise High Tech Systems and Materials (HTSM), alles te maken met economische onzekerheden in de technische sector. “Bedrijven weten niet goed wat de markt gaat doen en sommige organisaties hebben het afgelopen jaar mensen moeten ontslaan. Daardoor is er minder capaciteit om stagiairs te begeleiden, dus zijn bedrijven terughoudender geworden.”

Dat merkte de accountmanager al op tijdens Meet & Match, het jaarlijkse evenement waar studenten van Fontys Technology en bedrijven elkaar ontmoeten voor stages, afstudeeropdrachten en startersfuncties. “Normaal hebben we zo’n 250 bedrijven en ruim 150 speeddatetitels voor stage- en afstudeeropdrachten. Dit jaar stonden er ongeveer 215 bedrijven en waren er minder dan 100 speeddates.”

Voorzichtig vooruitzicht
Een duidelijk signaal dat er iets gaande is in de technologische wereld, al lijkt die wereld heel voorzichtig toch ook weer bergopwaarts te gaan. “ASML gaat weer meer produceren, en dat werkt uiteindelijk door in de hele keten. Ik verwacht dat bedrijven daardoor de komende periode weer meer ruimte krijgen om studenten aan te nemen.”

En die ruimte is waardevol, vindt zowel Herman als Steeghs. “Een stage is veel meer dan alleen een opdracht uitvoeren. Je leert hoe een organisatie werkt, ontdekt welk type bedrijf bij je past en ontwikkelt jezelf op professioneel gebied”, aldus Herman. Steeghs: “Praktijkervaring maakt onze studenten zelfstandiger en professioneler, en je merkt echt welke studenten al stage hebben gelopen.”

Geen eigen invloed
Of Jules zich daar binnenkort ook bij mag scharen, is voor nu nog even de vraag. Maar de student blijft hopen dat zijn zoektocht binnenkort eindigt. “Je doet drie jaar lang je best om alles op tijd te halen, dus dan zou het jammer zijn als je alsnog vertraging oploopt door iets waar je zelf eigenlijk geen invloed op hebt.”

Zoals de meeste creatieve ideeën ontstond ook het concept voor Blue-Merge uit eigen ervaringen van Koen van Steensel. Hij begon een kleine twintig jaar geleden aan de Fontysstudie Werktuigbouwkunde en ervaarde na zijn afstuderen in 2013 dat hij het lastig vond om een bedrijf te vinden dat bij hem paste.

“Ik ben bij VDL gaan werken omdat ik daar stage had gelopen”, vertelt hij. “Maar verder had ik eigenlijk helemaal geen beeld van alle andere bedrijven die ook een mooie aansluiting hadden met mijn studie. Met dat idee in het achterhoofd ben ik samen met mijn vroegere mentor wat meeloopdagen gaan organiseren voor studenten Werktuigbouwkunde.”

Dat begon met een aantal samenwerkende bedrijven, een netwerk dat groter en groter werd. Tien jaar na de oprichting van Blue-Merge staat de teller nu op 2.200 bedrijven, waarmee in totaal bijna 5.000 matches met studenten zijn gemaakt. Dat kunnen matches zijn in de vorm van meeloopdagen, maar ook groepsexcursies, stages, vacatures of gastcolleges.

Naamsbekendheid
Fontys is een van de deelnemende onderwijsinstellingen die via Blue-Merge verschillende activiteiten organiseert voor haar studenten. Dat gebeurt als vast onderdeel van het curriculum en wordt vooralsnog alleen bij technische studies gedaan. Twee weken geleden was er nog een meeloopdag voor Fontysstudenten, waarvan er eentje plaatsvond bij Sioux, een bedrijf uit Eindhoven waar Mart Lommers werkt als directeur.

“Wij werken al een aantal jaar samen met Blue-Merge”, vertelt hij. “We doen één tot twee meeloopdagen per jaar voor maximaal tien studenten per keer. Bij elke activiteit vertel ik wat over het bedrijf en komen er ook andere medewerkers van verschillende afdelingen binnen de organisatie aan het woord. Zo hopen we studenten te enthousiasmeren voor deze branche, maar bouwen we hopelijk ook wat meer naamsbekendheid op.”

Iris van Beek, tweedejaarsstudent Technische Bedrijfskunde MKB in Eindhoven, was twee weken geleden bij zo’n meeloopdag van Sioux aanwezig. “Het was heel interessant”, zegt ze daarover. “We kregen korte presentaties over het bedrijf en uitleg van vijf werknemers over hun functie, om zo een idee te krijgen van de rollen in het bedrijf en welke rollen eventueel bij ons als studenten zouden passen voor een stage of toekomstige baan.”

Centrale plek
De student vindt dat dit soort activiteiten goed werken, zeker voor studenten die nog niet goed weten in welke branche zij willen werken of in wat voor soort organisatie. Al zegt ze ook dat ze binnen de opleiding voldoende ruimte krijgen voor de verbreding van deze kennishorizon, onder meer tijdens speciale ‘brancheweken’ waarbij ze op bezoek gaan bij verschillende bedrijven. Dat staat haaks op de ervaring van Van Steensel tijdens zijn studie. Dé reden van het ontstaan van Blue-Merge.

Maar misschien tekent dat juist ook het succes van het bedrijf. Hoe meer organisaties een kijkje in de keuken willen geven, hoe meer klanten voor Van Steensel. “De ultieme doelstelling is om één centrale plek te bouwen waar het gehele onderwijs en bedrijfsleven kunnen samenwerken. Nu voornamelijk gericht op de techniekbranche, maar in de toekomst hopelijk ook op andere vakgebieden. En niet alleen voor het vinden van matches, ook voor allerlei andere initiatieven. Wil je als Fontys een evenement als Meet & Match organiseren? Ook dat kan via Blue-Merge.”

Foto bovenin: Koen van Steensel, eigenaar van Blue-Merge

De technieksector schreeuwt al jaren om goed opgeleide technici, met name in de Brainportregio. Er is veel vraag, maar die vraag groeit een stuk sneller dan het aantal studenten dat voor deze richting kiest. Dat moet anders, vinden Summa, Yonder, Curio, Gilde Opleidingen, Ter AA en het Koning Willem I College. En dus komen ze met een nieuw ‘lokmiddel’ in de vorm van een voucher van 500 euro.

Project Beethoven
Met die voucher kunnen nieuwe techniekstudenten een laptop aanschaffen die geschikt is voor de specialistische software die zij tijdens hun opleiding moeten gebruiken. Het initiatief is onderdeel Project Beethoven en maakt deel uit van Talent voor Semicon, dat zich richt op het grootschalig opleiden, aantrekken en behouden van technisch personeel om aan de explosieve vraag (we hebben het over tienduizenden nieuwe vakmensen tot 2030) naar chiptechnici te voldoen. 

Fontys ontbreekt in het rijtje van de genoemde scholen, maar is wel op de hoogte van het plan. “Ik heb kennisgenomen van het initiatief van Summa om studenten die starten met een technische mbo-opleiding financieel te ondersteunen bij de aanschaf van een laptop”, zegt Frens Vonken, directeur van Fontys ICT.

Maar werkt het voor ons ook? Op de vraag of we een soortgelijk plan ook bij Fontys kunnen verwachten, reageert hij voorzichtig. “De vraag is of deze maatregel daadwerkelijk bijdraagt aan het verlagen van instapdrempels en of het de instroom in technische opleidingen kan bevorderen. Uiteraard ga ik dit volgen en ben ik benieuwd naar het effect op de instroom en een blijvend effect op de uitstroom.”

Krikhaar, voormalig lector Smart Manufacturing maar nog steeds werkzaam bij Fontys, mocht vorige week een van de Gerard & Anton High Tech Piek Awards in ontvangst nemen. Dit zijn prijzen die jaarlijks in de Brainportregio worden uitgereikt aan mensen uit het hightech- en startup-ecosysteem die een belangrijke bijdrage leveren aan innovatie, samenwerking en de groei van dat ecosysteem. De awards zijn onderdeel van de bredere Gerard & Anton-community, die vernoemd is naar de broers die Philips oprichtten.   

De awards werden in drie categorieën uitgereikt: Sterren, voor personen met zichtbare impact in het afgelopen jaar, Knallers, voor talenten met een veelbelovende toekomst, en Piek, een oeuvreprijs voor iemand met een langdurige, structurele inzet voor het ecosysteem. Krikhaar won in de categorie Sterren en deed dat om meerdere redenen. 

Passie voor vak
Ten eerste omdat hij via de Nederlandse Vereniging voor Precisietechniek (DSPE) al jarenlang ingenieurs, bedrijven, kennisinstellingen en studenten samenbrengt op het gebied van inhoud, vakmanschap en innovatie. “Van deze vereniging van professionele vrienden in de precisietechnologie ben ik de voorzitter”, zegt Krikhaar, die in het verleden tien jaar voor ASML heeft gewerkt en inmiddels al een paar jaar bij Fontys werkzaam is.

“Toen ik bij Fontys terechtkwam, heb ik samen met een team van docenten de master System Design opgezet, die zich richt op het ontwikkelen van hightechmachines. Dat deed ik uit een passie voor het vakgebied, maar ook omdat ik vind dat zo’n master heel veel extra’s geeft aan onze bachelors, waardoor onze studenten een veel mooiere carrière tegemoet gaan en het bedrijfsleven uiteindelijk veel meer heeft aan deze mensen.” 

De master is in 2023 van start gegaan met acht studenten. Een jaar later haakten er zo’n twintig studenten aan en nu gaat het volgens Krikhaar om een verdubbeling van dat aantal. “Mijn pensioensleeftijd is achter de rug, dus operationeel mocht ik me er niet meer mee bemoeien. Maar ik ben nog steeds één dag in de week bij Fontys betrokken voor de relatie met het bedrijfsleven en om studenten te helpen.”

Nog meer redenen
Los daarvan is Krikhaar ook degene die vorig jaar de Dutch Precision Week opstartte, bedoeld voor buitenlanders die naar Nederland komen om kennis te maken met ‘ons’ ecosysteem. En hij riep (mede) de Martin van den Brink award in het leven, een prijs die erkenning geeft aan uitzonderlijke bijdragen aan de hightechindustrie op het gebied van precisiemechanica en systeemarchitectuur.

Al met al genoeg redenen waarom Krikhaar de award in ontvangst mocht nemen. Of hij daar blij mee is? Uiteraard, maar vooral met wat hij met die winst kan doen. “Ik wil er onze master en ons vakgebied mee promoten”, zegt hij.

Foto's: Bram van Dal

Tijdens de pilot die liep van 2019 tot 2024 lukte het ‘matchmakers’ Henk Versluis en Simone van der Velde van Fontys Pedagogisch Technische Hogeschool ruim 200 keer om enthousiaste mensen uit het bedrijfsleven met succes te koppelen aan verschillende onderwijsinstellingen in de regio. Niet alleen bij Fontys gingen veel hybride docenten aan de slag, ook bij de TU/e en het Summa College wist het tweetal verschillende matches te maken.

Flexibele functie
Er zijn dan ook veel rollen mogelijk in een flexibele functie als deze, legt Versluis uit. “Je kunt dan denken aan iemand uit de techniekwereld die als gastdocent een vakinhoudelijke les komt geven, maar natuurlijk kunnen ze ook een project begeleiden, studenten coachen of meedenken over een nieuw curriculum.”

Het project is een initiatief van Brainport Development, een economische ontwikkelingsmaatschappij in de Brainport Eindhoven. Samen met bedrijven, kennisinstellingen en overheden ontwikkelen ze activiteiten om ervoor te zorgen dat deze regio sneller kan groeien. 

Waar het aantal hybride docenten de eerste jaren door onbekendheid maar langzaam steeg, gaat het nu tijdens het vervolg van het project als een speer. Sinds de start van de nieuwe fase begin dit jaar, staat de teller inmiddels al op 75 techneuten die dankzij bemiddeling van Versluis en zijn collega naast hun baan nu ook in het onderwijs actief zijn. Dat zijn er in een korte tijd dus 75 meer dan de 200 matches die in de jarenlange pilotfase werden gemaakt.

Een win-win situatie volgens Versluis. “Veel mensen vinden de afwisseling met hun dagelijkse werk erg leuk en krijgen veel energie om hun kennis te delen met de volgende generatie.” En daar heeft het onderwijs op hun beurt dan weer ontzettend veel aan, zegt hij. “Studenten missen op het moment dat ze afstuderen meestal nogal wat kennis en vaardigheden, omdat het onderwijs op dat vlak logischerwijs altijd wat achterloopt op het bedrijfsleven. Ik geloof dat hybride docenten een hele belangrijk rol kunnen spelen om die kloof te dichten.” 

Steeds bekender
Dit jaar gingen bij negen Fontys instituten al 27 hybride docenten aan de slag. Waarvan meer dan de helft bij Engineering. Versluis: “Je merkt dat met name binnen de techniekopleidingen deze vorm van hybride docentschap steeds bekender wordt. Het begon met gaten vullen van roosters, maar inmiddels wordt er ook meer structureel nagedacht om hybride docenten op te nemen in het curriculum.”

Een goede zaak, vindt Versluis, die vindt dat Fontys kansen laat liggen door niet veel vaker mensen uit het werkveld in te zetten. “Als ik zie hoe nu de financiële koers is binnen Fontys, dan denk ik dat we anders moeten gaan nadenken over de inzet van personeel. Wanneer er geld tekort is om personeel in dienst te houden, dan kan een hybride docent één van de oplossingen zijn.” 

Hij ziet dat binnen Fontys inmiddels wel al gebeuren. “Bij Toegepaste Natuurwetenschappen (TNW) kiezen ze er bijvoorbeeld voor om hybride docenten in te zetten, omdat je dan met een beperkte financiële impuls toch weer even bemanning hebt.”

Nieuwe ambitie
Na een eerdere pilotfase gaat het project nu verder met een nieuwe ambitie. Binnen twee jaar willen Versluis en Van der Velde de 500 matches aantikken. Dat hoeft zeker niet altijd met hun inmenging te gebeuren. Sterker nog: beter van niet, zegt Versluis. “Het uiteindelijke doel is dat het onderwijs en het bedrijfsleven elkaar vinden zonder dat wij daar tussen zitten. We zien nu al dat dat veel gebeurt. Het daadwerkelijke aantal matches is eigenlijk dan ook al veel hoger dan dat wij weten.”

Al vindt hij het tegelijk ook jammer om niet bij iedere match betrokken te zijn. “Het is echt prachtig werk om mensen op deze manier samen te brengen. Het geeft me dan ook iedere keer heel veel energie om te zien als beide partijen hier een glimlach van krijgen.”

De ARIA-auto is een elektrische zelfreparerende auto die de auto-industrie aan het denken moet zetten. De auto heeft in plaats van één grote accu zes kleinere accu’s zodat ze makkelijker te vervangen zijn. Middels een ingebouwde gereedschapskist, duidelijke instructies en een app, moet de auto door vrijwel iedereen eenvoudig te repareren zijn. 

Praktijk als leermeester
Het ARIA-project is het resultaat van het studententeam TU/Ecomotive waar meerdere Fontysstudenten vanuit de minor Electric Drive aan hebben deelgenomen. ‘’Vanuit Fontys Automotive moeten studenten de competenties 'analyseren en ontwerpen' zelfstandig kunnen toepassen in een complexe situatie. Dit is een hele mooie omgeving om dat te doen.’’ Dat vertelt Frank Steeghs, docent binnen Fontys Automotive. ‘’Ze worden meteen geconfronteerd als iets niet goed is ontworpen, en dan moeten ze het zelf oplossen.’’

Dat bevestigt student Seven, die actief betrokken was binnen het ARIA-project. ‘’Ik denk dat het belangrijkste dat ik geleerd heb de onvoorspelbaarheid is. Ik ben veel uitdagingen tegengekomen en op sommige dingen kun je je niet voorbereiden. Het gaat erom hoe je omgaat met die tegenslagen.’’ Ze laat weten de minor als erg positief te hebben ervaren: ‘’Ik kreeg vanuit de begeleiding veel vrijheid om mijn eigen ideeën te ontdekken. Andere collega’s hielpen me aansluiting te vinden bij het theoretische gedeelte.’’

Verschillende achtergronden
Docent Steeghs vertelt verder nog dat de studenten op een natuurlijke manier extra worden uitgedaagd. ‘’Je ziet dat ze hun taken niet altijd binnen veertig uur afkrijgen, maar dat het ook geen probleem is om extra meters te maken.’’ Hij is erg enthousiast over het project en trots op het resultaat van de studenten. ‘’Ik weet hoe hard onze studenten gewerkt hebben, de extra uren die ze erin hebben gestoken en hoeveel tegenslagen ze hebben gehad. Om dan te bedenken dat een relatief kleine groep een volledige auto heeft ontwikkeld, dat is een hele mooie verrassing." 

Ook de samenwerking tussen de verschillende scholen vindt de docent belangrijk. ‘’In de praktijk zie je dat er een mix is tussen mensen met een wo, hbo en mbo-achtergrond. Die communiceren net even anders. Door dit soort projecten leren studenten hoe ze met andere niveaus moeten communiceren.’’ 

Dat onderstreept ook Loukas, een van de studenten die meewerkte aan het project. Hij vertelt dat dit een speciale ervaring voor hem was: ‘’Niet alleen het ontwikkelen van de auto, maar ook de samenwerking tussen de verschillende scholen en nationaliteiten was erg speciaal.’’ Het gaat volgens hem dan ook meer dan alleen om een auto. ‘’Het is bewijs van concept. We willen laten zien dat duurzame mobiliteit echte wereldproblemen kan oplossen, en dat studenten die innovaties kunnen aanjagen.’’

Van Lierop geeft toe dat verschillende techniek- en technologische opleidingen binnen Fontys momenteel gedaald zijn in het aantal inschrijvingen. Maar, wil hij daarbij benadrukken, er zijn ook opleidingen die juist méér inschrijvingen hebben ten opzichte van het jaar daarvoor. Zoals Werktuigbouwkunde en de semicon-gerelateerde opleidingen bijvoorbeeld.

Ook wordt er volgens de directeur flink ingezet op opleidingen voor mensen die willen worden bijgeschoold. “Deze cijfers zie je in de landelijke publicaties niet terug, omdat we die nog niet goed kunnen vastleggen”, zegt Van Lierop, die vanaf 1 januari samen met Maartje Damoiseaux directeur van Fontys Technology wordt. “Maar we hebben in het afgelopen jaar twee keer zoveel mensen over de vloer gehad die we hebben kunnen scholen op het gebied van technologie. Dat is een significante groei.”

En dat is maar goed ook, zegt hij, want het is niet voor niks dat Nederland (maar ook Europa) zoveel extra techneuten nodig heeft. In zo’n beetje alles wat je dagelijks vasthebt of waar je mee werkt, zit namelijk technologie verstopt. “Technologie zit overal, dus zonder techneuten of engineers wordt het heel lastig om de volgende stap in alle technologische ontwikkelingen te kunnen zetten. Technologie is in mijn ogen de motor van onze maatschappij. We kunnen niet zonder.”

Programma's
Vanwege de grote vraag heeft Fontys allerlei verschillende programma’s lopen om de techniekbranche op een positieve manier in de kijker te zetten. Er worden Beethoven-gelden voor ingezet, er zijn initiatieven om meer vrouwen naar de techniek te trekken en er loopt een grote internationale campagne met andere hogescholen. Maar toch is het allemaal niet genoeg. Dat zeggen niet alleen de keiharde landelijke cijfers, maar ook Van Lierop zelf. Hij vindt namelijk dat studenten al ver vóór de start van hun studie in aanraking moeten komen met technologie.

“Het zaadje moet eigenlijk al op 4- of 5-jarige leeftijd geplant worden. Het beeld over technologie zou met de paplepel moeten worden ingegoten zodat het beeld dat er nu over heerst, verandert. In tegenstelling tot wat veel mensen denken, werken techneuten namelijk helemaal niet alleen met hun handen. Het gaat ook heel erg over creativiteit en hoe je met creativiteit nieuwe oplossingen kunt bedenken.”

Profielkeuze
Maar wat volgens Van Lierop ook moet veranderen, is de gedachte dat je per se Natuurkunde of Scheikunde in je vakkenpakket op de middelbare school moet hebben om toegelaten te kunnen worden bij een technische studie bij Fontys. Dat is namelijk helemaal niet nodig. “Je bent met veel meer profielen toelaatbaar dan mensen soms denken”, zo klinkt het.

Een kleine check bij de toelatingseisen van Fontys bevestigt dat. Bij opleidingen als Elektrotechniek, Industrieel Product Ontwerpen of Technische Bedrijfskunde ben je met welk profiel dan ook toelaatbaar. Alleen voor de profielkeuze Cultuur & Maatschappij is het van belang dat je Wiskunde A of B in je pakket hebt zitten. 

Bij de opleidingen Werktuigbouwkunde of Mechatronica ben je meteen toelaatbaar als je Natuur & Techniek hebt gedaan, maar als je een ander profiel hebt met daarin een keuzevak als Natuurkunde of Onderzoek & Ontwerpen, ben je ook van harte welkom. Voor ICT zijn er los van een havodiploma helemaal geen eisen. Bovendien is er ook bijna altijd nog de optie om een toelatingstoets doen.

Kortom: er is meer mogelijk dan vaak gedacht wordt. En als we dat beeld wat meer naar buiten kunnen brengen, maakt Van Lierop zich absoluut geen zorgen over de toekomst. “Dit gaat helemaal goed komen. We werken er met z’n allen keihard aan om ervoor te zorgen dat we die ogenschijnlijke neerwaartse spiraal om kunnen draaien naar een positieve opwaartse spiraal. Uiteraard moeten we ook heel goed blijven kijken naar hoe we nieuwe technologieën in kunnen zetten om het werken in deze sector aantrekkelijker te houden. Hoe dan ook kijk ik met veel vertrouwen naar de toekomst.”

Naast Fontys werken ook Hanze, De Haagse Hogeschool, Saxion, NHL Stenden en Inholland mee aan de campagne, die mogelijk is geworden dankzij het Beethoven-programma en volgt na een eerdere campagne van de vijf universiteiten TU/e, University of Twente, Radboud Universiteit, TU Delft en University of Groningen. Allemaal hebben ze hetzelfde doel: meer internationale studenten naar Nederland halen én behouden voor de semiconindustrie in Nederland.   

Want dat is nodig, vindt onder andere de overheid, die 450 miljoen euro beschikbaar heeft gesteld in het Beethoven-initiatief én die als doel heeft om tegen 2030 zo’n 33.000 extra technische professionals te hebben. Kijken we alleen naar Fontys, dan wordt er gehoopt op een extra instroom van 1.800 studenten. 

Dat legt Antoinette van de Veerdonk uit, vanuit Fontys projectcoördinator van de internationale campagne die de naam ‘Study tech in NL’ draagt. Ze werkt vanuit de dienst Marketing, Communicatie en PR samen met de instituten op het gebied van ICT, techniek en engineering.   

Focuslanden  
De campagne wordt online gedeeld en richt zich met video's en advertenties via zowel social media als een eigen website op vier focuslanden: Spanje, Italië, Portugal en Turkije. “Dat is omdat we met alle deelnemende hogescholen vanuit die landen veel instroom zien en we daar veel verwachtingen van hebben”, aldus Van de Veerdonk, daaraan toevoegend: “Maar omdat Fontys de grootste ambitie en hoogste doelstellingen heeft - natuurlijk ook omdat we middenin de Brainport-regio zitten - gaan wij deze campagne breder trekken. We willen ‘m ook in andere landen laten draaien. Daar is extra geld beschikbaar voor gesteld.” 

Volgens Van de Veerdonk is dat geen overbodige luxe omdat er nou eenmaal een schreeuwend tekort is aan techneuten in ons land. “Vanuit de overheid gaan er miljarden naar de Brainport-regio toe. Wij moeten en kunnen daar als Fontys-zijnde niet in ontbreken. We zijn nou immers de grootste opleider in de regio op het gebied van techniek, engineering en IT, en als je dan naar het hele plaatje kijkt, moeten wij daar een grote rol in pakken.” 

Samenwerken
Dat betekent volgens de projectcoördinator niet dat Fontys in deze samenwerking op een eigen eilandje zit. Integendeel. Van de Veerdonk: “We denken niet in hokjes, werken niet met ellebogen. We doen dit samen voor heel Nederland en hebben namens de deelnemende hogescholen allemaal hetzelfde doel, namelijk: meer technisch talent naar Nederland halen én behouden. Dat is een uitdaging, want meer internationale studenten betekent natuurlijk ook meer klassen, docenten en woongelegenheid.”   

Aan dat laatste deel wordt in ieder geval al gewerkt in de Brainport-regio. Vorig jaar is er op het terrein van de TU/e al een nieuw studentenhuisvestingscomplex met meer dan 700 woonruimtes opgeleverd en ook bij Fontys wordt nagedacht over of er iets gerealiseerd kan worden.  

Nog steeds kiezen weinig vrouwen voor een baan in de techniek. En ook bij technische opleidingen zijn ze veruit in de minderheid. Daardoor blijft het een wereldje waarbij mannen de boventoon voeren. Ook bij Fontys ziet Annelies Moors, projectleider van Meer vrouwen in Techniek, dat het aandeel meisjes dat kiest voor een technische studie nog steeds maar 11,5 procent is.

“Als je kijkt naar onze harde techniekopleidingen; Automotive, Elektrotechniek, Mechatronica, Werktuigbouwkunde en Toegepaste Wiskunde, dan zie je dat daar nu ruim driehonderd meiden studeren. Maar in de praktijk betekent het dat er vaak drie, twee of soms maar één meisje in een klas zit met verder alleen jongens.”

Kleine groep
En dat maakt het extra belangrijk dat juist ook deze kleine groep zich bij Fontys prettig voelt. “We willen ervoor zorgen dat de vrouwelijke studenten die we binnen hebben zich thuis voelen. En het ook leuk en fijn vinden hier, ondanks dat ze met zo weinig zijn.”

Want met een sterk groeiende technische sector om de hoek die staat te springen om nieuw talent, wil Fontys het liefst iedereen aan boord krijgen. “Er is een groot tekort aan techneuten en dat wordt alleen maar meer. We vinden het dus belangrijk om echt iedereen die ook maar enigszins geïnteresseerd is in techniek, binnen te halen.”

Hechte community
Op welke groep het Fontysproject Meer vrouwen in Techniek zich richt laat zich makkelijk raden. Het project loopt inmiddels een jaar. Met verschillende initiatieven willen ze meisjes enthousiast maken voor een opleiding in de techniek en er tegelijk voor zorgen dat ze dat ook tijdens hun studie blijven hangen. Dat kan volgens Moors onder andere door een hechte community voor ze te bouwen.

Erg succesvol was in dat kader een bezoek met een groep studentes Engineering aan ASML eerder dit jaar. “Ik dacht eerst: we gaan gewoon met de fiets, maar toen de aanmeldingen opliepen naar meer dan zestig, zijn we uiteindelijk met een dubbeldekker gegaan.” Een dag waar, zo zag Moors, onderling al snel veel contacten werden gelegd.

Speeddaten
Om dat vrouwennetwerk verder uit breiden, kunnen de technische studentes volgende maand tijdens speeddates op zoek naar een vrouwelijke mentor uit het werkveld. “Ze kunnen tijdens deze avond in gesprek met alumna van onze technische opleidingen om te kijken met wie ze een klik hebben en een mentorschap aan willen gaan”, legt Moors uit.

Ze ziet deze mentoren als een rolmodel en vraagbaak. “We hopen dat de studenten een vertrouwensband opbouwen met hun mentor en met hen kunnen bespreken waar ze als vrouw in een technische omgeving tegenaan lopen.”

Moors hoort vaker de verhalen van studentes die zich niet altijd serieus genomen voelen en het gevoel hebben zich meer te moeten bewijzen. “Dan wordt er bijvoorbeeld over hun hoofden heen gepraat of krijgen ze tijdens een project een ondersteunende of creatieve rol toebedeeld.” Iets waar de mentoren zelf meestal ook al de nodige ervaring mee hebben, weet Moors. “Het is voor deze studenten fijn om te horen hoe anderen voor hen hetzelfde hebben ervaren. Die erkenning alleen helpt al.”

Vol zelfvertrouwen
Met het project Vrouwen in Techniek hoopt Moors uiteindelijk een bijdrage te leveren om de technische wereld inclusiever te maken. Al is dat niet iets wat ze in algemene zin op korte termijn ziet gebeuren. Binnen Fontys denkt ze daarentegen sneller resultaat te zien.

“Ik hoop dat door alles wat we doen, onze studentes vol zelfvertrouwen een toekomst tegemoet gaan in het bedrijfsleven. En het zou natuurlijk helemaal mooi zijn als zij uiteindelijk dan weer mentor willen zijn voor een volgende lichting studenten. Als dat gebeurt, dan kun je toch al echt wel van een succes spreken.”

Dat er zich minder studenten zouden inschrijven was wel verwacht. De demografische krimp zorgt immers overal binnen Fontys en ook elders voor minder nieuwe inschrijvingen. Dat er toch meer Nederlandse studenten zijn ingeschreven is een mooie opsteker. Maar de daling in het aantal internationale studenten is groter. En ook groter dan waar rekening mee werd gehouden.

“Daar maak ik me zorgen om, ja. Vooral over de gevolgen voor de kosten-batenverhouding van Fontys op termijn”, aldus Wouter Josso, directeur Fontys International Business studies en ‘soort van’ bedrijfsmanager van de Limburgse campus.

“Natuurlijk heeft het te maken met ons eigen besluit om sinds deze zomer geen Duitstalig onderwijs meer aan te bieden. Maar de daling in Duitse studenten is groter dan verwacht: tachtig studenten. Dat zijn toch drie klassen minder.”

“En het wordt nog minder volgend jaar. Vanaf dit jaar is het vwo daar namelijk geen vijf- maar zesjarige opleiding. Met als gevolg dat er vanuit daar volgend studiejaar geen geslaagde scholieren zijn die op zoek gaan naar een vervolgopleiding.”

Fijne bestemming? 
Ook de Bulgaarse en Roemeense studenten, sinds jaren al een belangrijk deel van de internationale instroom hier, is flink minder. Dat heeft volgens Josso meerdere oorzaken. Er zijn meer landen aantrekkelijk geworden voor deze studenten om te gaan studeren. Maar ook het politieke klimaat in Nederland speelt mee. “Is Nederland voor deze studenten nog wel een fijne bestemming om te gaan studeren?”

Daarmee doelt hij op de algemene stemming in het land als het om buitenlanders gaat. Maar ook op Den Haag. “De hele politieke discussie over het feit dat met Nederlands geld EU-studenten van elders worden opgeleid.” Tegelijkertijd is er het scheve systeem dat opleidingen door het rijk betaald krijgen per student.

Realiteitszin
Minder studenten vindt Josso overigens op zichzelf geen probleem. “We willen ook krimpen als campus”, zegt hij. “Dat is pure realiteitszin. Niet alleen hier maar ook aan de Duitse kant van de grens is sprake van demografische krimp.”

“Ons doel is om studenten op te leiden écht voor deze regio. Waarbij het uiteraard wel aan de student zelf is om zijn of haar toekomst te bepalen. Aan beide kanten van de grens overigens.”

En het maakt niet zoveel uit aan welke kant omdat de hele grensregio volgens Josso met elkaar verweven is. Waarbij overigens Fontys Venlo wel een unieke positie inneemt. “Ook binnen Fontys zelf. Logistiek, industriële productontwikkeling, het lectoraat Supply Chain: je vindt het nergens anders binnen onze instelling."

In veel opzichten, zo stelt hij, is Fontys Venlo als het gaat om het in allerlei opzichten samen optrekken een voorloper in dingen die nu Fontysbreed gebeuren. "En minder Duitse en andere internationale studenten, ja. Maar ik ben heel trots dat onze Nederlandse studentpopulatie juist groeit. Om al die redenen vind ik ook dat we als hier in Venlo wel iets trotser mogen zijn op wat we doen.”

Fontys Engineering, Bedrijfsmanagement en Techniek (BenT), en Toegepaste Natuurwetenschappen (TNW): allemaal technische studies, allemaal bezig met verwante onderwerpen en onderzoeken. Maar tot nu toe ook allemaal apart.

Fusies kennen vaak voor- en tegenstanders. De een ziet de voordelen van samensmelting, de ander is bang voor identiteitsverlies of voor banen die mogelijk verloren gaan. Die laatste angst bestaat ook nu zeker wel onder de medewerkers die Nexus als standplaats hebben. Maar dat heeft weinig met de fusie te maken en veel met een combinatie van grote ontwikkelingen, zoals HARP, het harmonisatieproces van de diensten, TGO en Beethoven.

Dat die twee processen nu tegelijkertijd lopen, ziet Maartje Damoiseaux (directeur van BeNT en TNW) juist als een voordeel. “Beide processen hebben hetzelfde doel: de slagkracht vergroten. Per toeval gebeurt dat nu in hetzelfde tempo. Maar het is juist veel fijner dat het tegelijkertijd gebeurt in plaats van achter elkaar. Het vraagt alleen wel veel afstemming.”

Onrust
Dat onderschrijven ook Bart-Jan van Lierop, directeur van Engineering, en Miloe van Sprang, procesmanager van de fusie. Zij bevestigen alle drie dat er inderdaad onrust is onder de medewerkers, maar dat dit vooral te maken heeft met alles wat er momenteel speelt “Zoals je dat ook elders binnen Fontys ziet. De onrust hier, zo hebben wij het gevoel, is zeker niet fusie-gerelateerd.”

Van Lierop voegt toe dat ook andere processen helpen bij de samensmelting van de drie instituten. “In het verleden is vaker geprobeerd om samen te werken, maar dat bleek dan toch lastig. Voordat de covid-crisis uitbrak deden we ook al steeds meer samen. Maar dat is daarna verwaterd. HARP, maar ook Beethoven (het omvangrijke subsidieprogramma voor de Brainportregio, red.) en Talentgericht Onderwijs versterken nu juist dit proces.”

Loket
Het is, zo stellen zij, een hele logische koers die nu gevaren wordt. En eentje waarbij iedereen in Nexus op één lijn zit. Met niet als enige maar misschien wel grootste voordeel dat het werkveld straks één loket heeft waar het aan kan kloppen. 

Damoiseaux: “Het helpt enorm als we al die ‘silo’s’ weghalen. We krijgen nu bijvoorbeeld één LLO(Leven Lang Ontwikkelen)-loket: daar is geen werkveld op tegen. En ook als het gaat om de bedrijfsvoering: de krachten bundelen gaat zonder meer een positief effect hebben.”

En niemand hoeft, in elk geval vooralsnog, te vrezen voor veranderingen in onderwijs of onderzoek. “We wijzigen niets aan onderzoek en onderwijs. Dat houden we buiten de scope van dit proces. We moeten daarin doorlopen in het tempo zoals we dat al doen, ook vanwege het werkveld.”

Banenverlies
Fusies kennen vrijwel altijd voordelen omdat zaken en taken gebundeld kunnen worden. Vaak betekent dit ook dat je met minder mensen toe kunt komen. HARP mag dat misschien als een van de doelstellingen hebben, maar deze fusie niet, zo benadrukken Damoiseaux en Van Lierop.

“Nee, dat is nooit een uitgangspunt of intentie geweest achter deze fusie. Het gaat erom dat we meer slagkracht krijgen en dat we de juiste mensen op de juiste plaats krijgen”, stelt Van Lierop. “En iedereen hier droomt ook wel van die gemeenschappelijkheid.”

Slagkracht die hard nodig is in de steeds sneller veranderende wereld en waarin een wendbaardere organisatie nodig is. En over dromen gesproken… Van Sprang:  “Daarom hebben we ook ontwikkelteams samengesteld die bepaalde disciplines vormgeven. En die begonnen zijn met ‘droomscenario’s’: hoe zou het ideale plaatje eruitzien. Om van daaruit te gaan kijken wat daar realistisch van in de praktijk te brengen is. Daarin sluit HARP dus ook mooi aan. Zoals ook al die andere strategische projecten ons heel erg helpen.”

Ook de IMR’s en klankbordgroepen van studenten zijn betrokken bij het fusieproces. En op 1 januari, als de fusie een officieel feit is, wordt als het even kan ook éé nieuwe Raad van Advies opgericht in plaats van de drie die er nu zijn.

Krimp
Fontys kampt al een paar jaar met krimp, zoals inmiddels alle hoger onderwijsinstellingen. Ook bij de ‘technische’ opleidingen – en voor de goede orde: de naam van het nieuwe instituut is dus niet Fontys Techniek maar Fontys Technology – is sprake van krimp in de studentaantallen. Met name de twee kleinere instituten, BenT en TNW, hebben daarmee te kampen.

“TNW is bijvoorbeeld best wel een niche binnen Fontys. Het zijn kleine opleidingen. Maar ook die moeten we koesteren. En juist deze twee zijn ook gebaat bij meer slagkracht, halen veel voordelen uit het feit dat ze onderdeel van een groter geheel worden.”

Wel wordt gewerkt, los van de fusie, aan nieuwe portfolio’s en nieuwe curricula voor de opleidingen van de drie instituten. “Daarvoor zijn ook al andere zaken in gang gezet om dat proces te stutten”, aldus Damoiseaux. “Dat zal ook gaan helpen bij de werving, bij en voor de scholen waar onze nieuwe studenten vandaan komen.”

Van Lierop: “Je hebt àlle disciplines nodig in deze regio. We hebben alle best practices dan onder een dak zitten en kunnen nog meer sturen op vaardigheden en toepassen van kennis in de praktijk.” Om eraan toe te voegen: “Het is tijd voor nieuwe rituelen.”

“Toen ik begon als lector was ik heel positief over AI. Het is niet dat ik nu negatief ben, maar ik maak me wel zorgen en ben ook kritisch. Allereerst vanwege de footprint van AI. Die is vergelijkbaar met een klein land.”

“De modellen worden steeds groter en het trainen ervan kost ontzettend veel energie: elke vier maanden verdubbelt dit! En het gebruik kost ook veel. Eén vraag stellen aan ChatGPT is vergelijkbaar met de consumptie van een halve liter water en het opladen van een smartphone. Als miljoenen mensen dan AI gaan gebruiken om te bepalen welke groene laarsjes ze eens zullen kopen…”

Werk
En ja, wat eerder in deze serie al duidelijk werd: AI gaat heel veel kantoorbanen raken. Veel werk dat nu door mensen wordt verricht, zal straks worden overgenomen door AI. Om Pink Floyd te citeren: Welcome to the Machine.

Zo somber wil Schouten er ook weer niet over zijn. “Er komt namelijk wel iets voor terug, iets voor in de plaats. We krijgen er een hulpmiddel bij om het leven gemakkelijker te maken.”

“Al blijft moeilijk te voorspellen: in het verleden heeft nieuwe technologie ook wel eens het omgekeerde effect gehad. Veel heeft te maken met hoe de mens AI zal gaan inzetten. Een mes kan een moordwapen zijn, maar kan in de handen van een chirurg ook levens redden.”

Big tech
En hoe kijkt Schouten aan tegen het feit dat het weer de big tech-bedrijven zijn die hier op allerlei manieren de grootste winst mee gaan behalen? “Ik maak me wel zorgen over een paar dingen. Privacy bijvoorbeeld. En degene die alle data heeft, heeft ook alle macht. Dat bedrijven als Meta en Google dat op allerlei manieren verzamelen, daar vind ik wel iets van ja.”

“Je moet er toch niet aan denken dat we nog afhankelijker worden van Amerikaanse big tech-bedrijven dan we nu al zijn. Want het is natuurlijk zorgwekkend als je ziet hoe het politiek kan omslaan, zoals nu gebeurt.”

“Ja, gelukkig zijn we in Europa ook bezig. Je hebt bijvoorbeeld het Franse Mistral dat aan de weg timmert. En de EU is zich er bewust van. Er is ook al wel wetgeving. Maar zolang je weinig data hebt, heb je zoals gezegd ook weinig macht.”

Dommer
Dan de eerder deze serie ook al opgeworpen zorg over dat de mens door AI de komende generaties alleen maar dommer wordt. Je hoeft geen kennis meer te hebben, want je vraagt het gewoon aan AI. Je ziet het deels nu al gebeuren bij de jonge generatie.

“Daarom pleit ook ik voor AI-geletterdheid voor iedereen. Wat je bij die jonge generatie vooral ziet is dat zij heel veel prikkels krijgen en daardoor ook een kortere focus hebben.”

“Aan de andere kant: als het om de studenten gaat dan vind ik dat we wel een beetje uit die ratrace moeten stappen van leerdoelen aantikken. Daarom vind ik initiatieven zoals die buitenklas op Stappegoor erg positief. Ga inderdaad eens naar buiten in plaats van altijd maar in dat lokaal.”

Voordelen
De vraag was noem de voor- en nadelen. Maar het zijn vooral nadelen die Schouten noemt…

“Ha, ja er zijn ook genoeg zorgen. Maar aan de andere kant: neem de Bioblitz, waarbij studenten een maand lang alle planten, vogels en insecten op campussen fotograferen. Dan gebruik je ook een app, maar steek je tegelijkertijd heel veel op.”

“Een groter voorbeeld is de smart grid. We zitten met zijn allen in een enorme en noodzakelijke energietransitie. Waarbij we niet alleen consument zijn, maar met zonne- en windenergie ook nog energie leveren. Om dat allemaal in goede banen te leiden heb je echt data en AI nodig.”

“Hetzelfde gaat op voor de gezondheidszorg. Ook daar wordt AI ingezet om hele goede dingen te realiseren. En AI kun je wellicht dus ook gebruiken om diversiteit in de natuur te meten.”

Evolutie
“Je kunt je ook afvragen wat intelligentie nu eigenlijk precies is. Van de mens denken we het te weten ja. Maar hoe intelligent zijn dieren of planten? Of nog breder: wat is natuurlijke en wat is artificiële intelligentie? Wij hebben er miljoenen jaren over gedaan om te evolueren tot wie we nu zijn. Willen we dat technologisch nu in vijftig jaar doen? Kan dat wel?”

Die laatste vraag heeft Schouten eerder in het gesprek eigenlijk al beantwoord. “Elke grote innovatie heeft tot nu toe voor enorme winst gezorgd. Voor de economie dan, niet per se voor de mens. Wanneer zeggen we nou eens: we draaien het om. Het moet allereerst goed zijn voor de mens.”

Vrees
Hoewel hij dus niet negatief is over AI, maar zich wel zorgen maakt, heeft Schouten ook niet de indruk dat het allemaal zo snel zal gaan als sommigen roepen.

“Ik heb met verschillende AI-modellen gewerkt. Tachtig procent klopt van wat ze leveren. Maar wat me vooral opvalt is dat er nog steeds hele domme fouten optreden. Het zijn ook maar patroonherkenners hè, dus heel eendimensionaal.  AI zondigt soms tegen alle logica om de simpele reden dat het de echte wereld niet kent.”

En ook de kritiek van tegenstanders van AI in het hoger onderwijs wuift hij weg. “Er wordt vaak uit wantrouwen gehandeld en gedacht. Zo van: de studenten gaan hier misbruik van maken. Dat blijkt in de praktijk heel erg mee te vallen. Dus ik heb liever dat AI voor alle studenten gewoon toegankelijk is, waar ze nu bijvoorbeeld bij Fontys ICT met een eigen platform aan werken.”

“Wat belangrijk is, is dat iedereen gewoon zelf kritisch moet blijven nadenken. Dat is wat je moet loskoppelen van AI. Duiding moet je niet overlaten aan AI en bij de meeste processen hoort de mens dus altijd nadrukkelijk in the loop te blijven zitten.”

“Daarom zei ik dus aan het begin: niet negatief, wel kritisch. En je houdt het niet tegen. Dus je zult er toch echt iets mee moeten.”

Lees hier de eerdere afleveringen in deze serie:

>> 1. De noodzaak van AI-geletterdheid
>> 2. De vier basisregels voor AI-gebruik
>> 3. AI en hokjesdenken
>> 4. Fontysbreed met AI aan de slag en wel zo snel mogelijk
>> 5. Door AI gaan we allemaal veel minder werken
>> 6. De vraag is niet of maar wanneer AI ons de baas is
>> 7. Een eigen AI-platform voor Fontys?
>> 8. AI is een supergrote versterker van wat je al bent
>> 9. Win een jaar collegegeld terug met AI 
>>10. Boudewijn Büch als chatbot
>>11. Ik moet veel meer nadenken sinds ik AI gebruik

Naald en draad, nijptangen, stof, snoeren en stekkers. Het was soms een chaos in het werkatelier van Summa waar Fontysstudenten Mark, Mathijs en Fiyo samen met Summastudenten van Fashion de afgelopen maanden werkten aan hun collectie Like Insects. Een project binnen de Fontysminor Be Creative met als uitdaging om kleding te ontwerpen met een technisch snufje. Een zoektocht voor de studenten, want het vraagt om een heel andere manier van kijken, merkte ook Fiyo, student Technische Bedrijfskunde.  

“Wat wij normaal maken, hoef je meestal niet zo goed af te werken. Dan is de werking belangrijker dan hoe het eruitziet. Nu is het net andersom en moet het er eerst mooi uitzien voordat het werkt.”

Hecht team
Maar er zijn volgens Mark, student Werktuigbouwkunde, niet alleen verschillen. “Natuurlijk zijn mode en techniek twee hele andere richtingen, maar ook zij gaan net als wij van prototype naar eindproduct. Het was heel inspirerend om te zien hoe de andere studenten naar projecten kijken en op hun manier aan het werk gingen.”

Alison Loenen, die als docent het project vanuit Fontys begeleidt, zag dat haar studenten in eerste instantie behoorlijk uit hun comfortzone waren, maar zag gaandeweg een hecht team ontstaan.  

“Voor een modestudent is esthetiek natuurlijk erg belangrijk. Maar bij Engineering gaat het veel meer over functionaliteit. Tijdens het project zag je die technische kant en de schoonheid samenkomen. Dat was heel mooi om te zien.”

Insecten
De kledingstukken, gemaakt van oude matrassen, zijn gebaseerd op zeven verschillende insecten: een libel, vlinder, vuurvlieg, duizendpoot, bij, kever en mot. Allemaal hebben ze een mechanisch deel, waardoor ze bijvoorbeeld bewegen of licht geven. Uitzoeken hoe dat moest gaan lukken heeft veel tijd gekost vertelt Mathijs, student Werktuigbouwkunde.

“In het begin hadden we heel veel overleg om te kijken wat is er mogelijk en ziet er ook goed uit. Wanneer de Summastudenten met een idee kwamen, moesten wij dat eerst onderzoeken en bleven we maar doorvragen. Maar we hebben dat nodig om te onderzoeken wat er wel en niet kan.”

Anouk Wipprecht begeleidde de studenten tijdens dit project en werkt al jaren als fashiontech designer voor grote bedrijven en artiesten. Ze herkent de zoektocht maar al te goed.

“Als je technologie gaat implementeren in mode dan werk je met heel veel beperkingen. Modestudenten zeggen dat alles kan, maar techniekstudenten laten zien dat dat niet altijd zo is. Het was heel leuk om te zien hoe ze dat hier samen oplossen.”

Naailessen
Om elkaar beter te leren begrijpen hebben de studenten zich verdiept in elkaars werelden. De Fontysstudenten leerden de modestudenten programmeren en andersom kregen zij naailes. En hoewel ze nog niet zover zijn dat ze hun eigen kleding kunnen gaan maken, hebben ze er wel degelijk iets aan gehad.

“Wij hebben geen idee hoe kleding in elkaar zit”, vertelt Fiyo, “daar hebben we helemaal geen verstand van. Maar na de naailessen weten we nu waar zij de naden maken waar wij kabeltjes in kunnen verstoppen. Dat is heel handig om te weten.”

Ook Loenen is niet alleen bezig met techniek. Thuis zit ze regelmatig achter haar naaimachine en breit haar eigen truien. Ze is dan ook razend enthousiast over dit project dat eindelijk een keer niet zo ‘jongensachtig’ is. Toch zien niet al haar collega’s dat zo.

“Ik zie heel wat gefronste wenkbrauwen als ik het hier over heb. Sommige collega’s nemen het totaal niet serieus. Terwijl ik denk, het gaat over mode maar er zit uiteindelijk precies dezelfde techniek achter. Bovendien bereik je misschien een andere doelgroep en trek je hierdoor ook meer vrouwen aan.”

Robotische jurk
Dat is precies wat Wipprecht voor ogen heeft met het promoten van fashiontech op scholen. “Niet alle meisjes vinden het leuk om auto’s of drones te maken, maar vinden het vaak wel leuk om bijvoorbeeld een robotische jurk te ontwerpen. Op die manier kun je ze heel makkelijk kennis laten maken met programmeren of coderen en ze zo laten proeven van techniek.” 

Donderdagavond werden de kledingstukken van het project Like Insects geshowd op de catwalk van Crafted. Een mooie afsluiter van hun minor, vindt Fiyo. “Zo’n avond is heel vet, maar is ook wel een beetje spannend. Want er is een deadline en er komen mensen kijken, dus je stelt jezelf hoge eisen. Maar ik vind het heel erg gaaf dat iedereen heeft kunnen zien wat wij met zijn allen hebben gemaakt.”

De Fontys Junior Academie is jaren geleden in het leven geroepen om de overstap vanuit het voortgezet onderwijs en mbo naar het hbo zo soepel mogelijk te maken. Dat gebeurt met zogeheten ‘aansluitingsactiviteiten’, die tot nu toe vooral in de techniekbranche worden georganiseerd. Maar vanaf het nieuwe studiejaar komen daar ook de domeinen Economie & Communicatie, Educatie, Mens & Gezondheid/Paramedisch bij. 

Keuze is reuze
Dat heeft als reden dat de studiekeuze voor leerlingen momenteel enorm is. Misschien zelfs wel te groot, en daardoor zien veel studiekiezers door de bomen het bos niet meer. Want ga er maar aanstaan: je rondt als jong bloempje de middelbare school af zonder enig idee welk carrièrepad je wil gaan bewandelen. Toch is het van groot belang dat je op dit moment een studie kiest die bij je past.

Maar dat is ’t hem nou juist. Want hoe weet jij welke studie bij je past? Nou, dat is dus waar de Junior Academie om de hoek komt kijken. Want met de activiteiten die hier worden georganiseerd, krijgen leerlingen van het voortgezet onderwijs en het mbo een kijkje in verschillende keukens. Voorheen dus alleen in de technische keuken, maar vanaf het nieuwe studiejaar kunnen ze ook kennismaken met alles wat met economie, communicatie, educatie en de gezondheidswereld te maken heeft.

“Wij organiseren activiteiten om leerlingen in aanraking te laten komen met de verschillende domeinen, zodat ze een beter beeld krijgen van wat ze leuk of juist niet leuk vinden”, legt Nienke van Otterloo uit, coördinator bij de Junior Academie, afdeling Techniek. Maar daar blijft het niet bij, want: “Aangezien docenten daar een grote rol in spelen en het belangrijk is dat zij weten hoe het vervolgonderwijs eruitziet, organiseren we ook voor docenten verschillende activiteiten.”

Officiële start
Officieel worden de ‘extra’ domeinen pas vanaf september bij de Junior Academie betrokken, maar achter de schermen wordt er wel al aan die nieuwe stap gewerkt. “Vanuit de domeinen werken we al een jaar samen binnen de Junior Academie, afgelopen jaar in pilotvorm, komend jaar met een vaste jaarplanning en gezamenlijke website”, vervolgt Van Otterloo.

Haar collega Martje Pool, die als strategisch consultant aansluiting vanuit de centrale diensten advies uitbrengt over hoe de aansluiting met het voortgezet onderwijs en mbo verbeterd kan worden, vult haar aan. “Veel scholen zien ons als één Fontys, maar Fontys bestaat uit heel veel verschillende instituten met heel veel verschillende contactpersonen. Dat is voor het voortgezet onderwijs natuurlijk niet te overzien, en daarom brengen we met de Junior Academie alles samen.”

Meerder doelen
Tijdens de activiteiten die de Junior Academie organiseert, worden deelnemers aan het werk gezet om de breedte van het domein en vakgebied te laten zien. Met als hoofddoel mensen enthousiast te maken voor dat domein, maar ook om te voorkomen dat ze de verkeerde studiekeuze maken. 

Pool: “We willen natuurlijk onder de aandacht brengen wat we hebben, maar dat is uiteindelijk niet het doel. Het grote doel is om de overstap tussen het voortgezet onderwijs en hbo minder groot te maken en bij te dragen aan een goede studiekeuze. Er zijn immers heel veel havisten met motivatieproblemen die overstappen naar het mbo en dan uitvallen, en om dit tegen te gaan wordt er gekeken hoe de havo praktijkgerichter kan worden en zo kan bijdragen aan de voorbereiding op het hbo. Onze activiteiten sluiten daar mooi op aan.”

Met de nieuwe domeinen die vanaf september worden toegevoegd, wordt Fontys met een groter deel vertegenwoordigd dan ooit. Maar dan zijn ze er nog steeds niet helemaal. Gaat dat in de toekomst nog veranderen? “We zijn nu met een aantal grote domeinen gestart en gaan hiermee kijken waar de struikelblokken en winkansen liggen, maar uiteindelijk hopen we alle Fontys-instituten te vertegenwoordigen bij de Junior Academie.”

Ze werkt inmiddels achttien jaar bij Fontys. Marleen Drabbels-van de Heijning was ooit drie jaar lang wijkverpleegkundige, maar ging daarna aan de slag als docent bij Fontys Mens en Gezondheid. Daarna tien jaar bij Fontys Economie en nu dan als strategisch adviseur Mens en Maatschappij.

Maar ict? Nee, dat zat er in die achttien jaar niet in. “In mijn huidige baan ben ik onder andere bezig met het programma  social en technical impact. Als ik dan bij Fontys ICT rondliep, dacht ik altijd: wat is dit toch een totaal andere wereld, ik spreek die taal gewoon niet.”

Tot zij dacht aan wat oud-directeur Fontys ICT Ad Vissers ooit zei: pas als je ict toepast, krijgt het betekenis. “Dus besloot ik het dan zelf ook te gaan doen.” Ze schreef zich in voor de 18-weekse cursus AI for Society, waarbij ze elke week een volle dag aan de bak moest.

Kopie van jezelf
De eerste opdracht luidde: bouw een digitale kopie van jezelf, een digital clone. Lastig als je helemaal niets weet van programmeren. Maar daar gaat het ook niet om, zo merkte zij gaandeweg. De vraag was vooral hoe je AI daarvoor inzet.

“Ik had me tot doel gesteld dat ik door deze cursus na een half jaar tien procent minder werkdruk zou hebben. Dan zou ik het een geslaagd initiatief hebben gevonden. Maar ik zat al na zes weken op dat punt.”

De volgende stap was alsnog zelf de beginselen van programmeren te leren. Door de cursus leerde zij beter analyseren en gebruik maken van AI. “En AI is dan net zo goed als je zelf bent. In het begin kostte het me nog heel veel tijd. Maar gaandeweg ging het steeds beter en nu verander ik continue: van Claude naar ChatGPT naar Gemini. En daarnaast ook Google Colab, enzovoort”

Spannend
Inmiddels is de cursus afgerond. Ze is blij dat ze het gedaan heeft. “Allereerst omdat ik, als iemand me aan het begin had gezegd: dit kan jij straks, dan had ik dat niet geloofd. Dan had ik gezegd: dat zou ik helemaal niet kunnen. Wel dus. Omdat je eigenlijk iedere keer weer verder bouwt op de stap die je daarvoor hebt gezet. De grootste winst is daarom dat technologie voor mij nu niet meer spannend is.”

Het tweede punt is dat zij trots is dat ze zelf hiertoe het initiatief nam, en zichzelf zo ontwikkeld heeft. “Daardoor weet ik het veel beter over te brengen op collega’s en professionals uit mijn eigen domein. Ik geef nu workshops aan collega’s, waarbij ik in simpele taal kan uitleggen hoe dit werkt. Waarbij gezegd dat domeinkennis wel essentieel is om in je eigen beroep met AI de diepte in te gaan.”

Marleen denkt dat deze cursus mensen met verschillende achtergronden ook dichter bij elkaar kan brengen. “En dat gun ik onze wereld ook, toch zeker om het in te zetten voor het sociaal en maatschappelijk domein. Als we allemaal zo een stapje naar elkaar toe zetten… En nee, ik ben niet bang dat AI het overneemt. Alhoewel ik niet de in de toekomst kan kijken. Maar we zullen uiteindelijk altijd mensen nodig hebben. Voor het menselijk contact.”

Ongelijkheid
Zeker, ook zij maakt zich zorgen over de snelle ontwikkeling rondom AI. Maar meer om een ander punt: “Dat de ongelijkheid er steeds meer door zal toenemen. Dat in wijken een deel van de bevolking wel en een deel volstrekt niet snel genoeg weet wat dit gaat betekenen voor de wereld.”

Hetzelfde geldt overigens ook voor studenten en jongeren in het algemeen. “Ja. Veel jongeren zitten opgesloten in een bubbel, in een digitale wereld. De oplossing? Benader ze dan ook in die digitale wereld. Daar kun je dat contact leggen.”

Doe iets
Ondertussen is zij druk doende om binnen haar eigen domein Mens en Maatschappij AI een eigen plek te geven. Nu nog met een paar mensen, maar ze verwacht dat er dat meer gaan worden. En ze heeft al heel veel mensen doorgestuurd naar de cursus die ze zelf volgde. “Doe in elk geval íets en leer het kennen vanuit je eigen perspectief, is mijn advies.”

Marleen benadrukt dat het veel voordelen heeft om kennis te hebben van de digitale wereld en vooral van AI. “Weten wat je doet en waarom je het doet. Dat heeft AI me vooral geleerd. Ik moet nu veel meer nadenken dan voordat ik AI gebruikte.”

En ja, de tijdwinst is inmiddels vele malen groter geworden. “Ik vind het fijn dat er nu een machine is die voor mij bijvoorbeeld verslagen uitwerkt. Ja, dat is gemakzucht. Maar ik krijg er kwaliteit voor terug: de tijd die ik daarmee win kan ik nu aan mensen besteden. En dat staat toch centraal in mijn vakgebied.”

Lees hier de eerdere afleveringen in deze serie:

>> 1. De noodzaak van AI-geletterdheid
>> 2. De vier basisregels voor AI-gebruik
>> 3. AI en hokjesdenken
>> 4. Fontysbreed met AI aan de slag en wel zo snel mogelijk
>> 5. Door AI gaan we allemaal veel minder werken
>> 6. De vraag is niet of maar wanneer AI ons de baas is
>> 7. Een eigen AI-platform voor Fontys?
>> 8. AI is een supergrote versterker van wat je al bent
>> 9. Win een jaar collegegeld terug met AI 
>>10. Boudewijn Büch als chatbot

Veel te ingewikkeld, abstract en zelfs eng. Dat is hoe er vaak over kwantummechanica wordt gesproken. Bij het Quantum Talent and Learning Centre Eindhoven, een samenwerking tussen Fontys Toegepaste Natuurwetenschappen en het Eindhovens Hendrik Casimir Institute van de TU/e, zien ze dat beeld graag veranderen. En dus werd anderhalf jaar geleden binnen Fontys het studententeam EduQuation opgericht, om met name jongeren op een speelse manier kennis te laten maken met dit vakgebied. 

Stiekem leren 
Het team verzamelde goede educatieve kwantum-games en bezoekt daarmee nu evenementen, bedrijven en met name middelbare scholen. En juist bij die laatste groep ziet Basten van der Vorm, Fontysstudent Technische Natuurkunde en voorzitter van het eerste uur, dat dit concept erg goed aanslaat. “Kinderen houden van spelletjes en zijn nog aan het ontdekken hoe de wereld in elkaar zit. Dan leer je ze eigenlijk stiekem allerlei dingen, zonder dat ze het doorhebben.”

Zaadje planten
Om de spellen in de gameroom van EduQuation te spelen is geen hogere wiskunde nodig. Zelfs met een op het eerste oog gewoon potje schaken of boter-kaas-en-eieren leer je onbewust meer over kwantummechanica. En dan kan er zomaar een zaadje zijn geplant voor later. Want hoe meer mensen ze kunnen enthousiasmeren voor het vak, hoe beter, vindt Basten.

“We hebben hier in de regio natuurlijk best een tekort aan technisch personeel. Als we kunnen laten zien dat kwantummechanica niet eng is, maar eigenlijk gewoon leuk, dan doen misschien meer jongeren een studie in die richting. Maar ook als je gaat werken in die wereld als jurist of accountant is het wel handig dat je een idee hebt waar het over gaat.” [Tekst gaat verder onder de foto]

Dat geldt eigenlijk voor iedereen, vindt Imke Houben, student Technische Natuurkunde en medebestuurslid. Want dat je net als haar ouders direct afhaakt bij het woord kwantum, dat kan eigenlijk niet.

“Het is net als met AI, iedereen gaat er hoe dan ook mee te maken krijgen. Dan is het fijner om er iets van af te weten, zodat je mee kan praten en ook vragen kan stellen. En niet dat je denkt: ik snap er niks van, dus ik bemoei me er maar niet mee.”

Goed achterlaten
Inmiddels is het team uitgegroeid van vier naar dertig studenten; die komen van Fontys maar ook van de TU/e en Summa. Voorlopig is er nog voldoende budget om EduQuation in deze vorm te laten draaien. Basten is binnenkort geen student meer en verlaat het team. Maar hij wil het goed achterlaten, onafhankelijk van subsidiegelden. Tijd dus voor een nieuw businessconcept.     

“Steeds vaker gaan we met onze gameroom naar bedrijven toe, die iets met kwantum hebben of willen doen. Met het geld dat we daarmee verdienen kunnen we weer naar scholen toegaan, want die hebben vaak geen potje voor dit soort dingen.”

Maar waar de gameroom van EduQuation ook neerstrijkt met hun laptops en bordspellen, leeftijd maakt niet uit, merkt Imke. “Overal waar we komen reageert iedereen altijd heel positief en pikt er wel iets van op. Dat is ook het doel. Wat ons betreft is het entertainment first en dan is educatie een hele mooie second. Gelukkig lukt het heel vaak allebei.”

“We hebben gewoon slim wat touwtjes met elkaar verbonden”, zegt Huijts. “Het is een platform waar je verschillende AI-modellen van verschillende providers aan kunt hangen, zowel commercieel als open source. Zonder dat de informatie bij andere partijen buiten Fontys terecht komt. We kunnen er, zoals bijvoorbeeld in het geval van het Chinese Deepseek, voor kiezen om het op onze eigen hardware te draaien zodat studenten niet bang hoeven te zijn dat hun data op een Chinese server wordt opgeslagen.”

Qua klimaatzorgen: kost dit niet veel energie? 
“Nou, daarover gaan nogal wat wilde verhalen rond in de media. Ja, AI kost energie. Maar het grootste deel daarvan gaat naar het trainen van je model. Dat doen wij niet, omdat we daar de rekencapaciteit niet voor hebben.”

“We zijn er ook nog niet helemaal klaar mee. Bij de Juridische Hogeschool laten we bijvoorbeeld checken wat de juridische vraagstukken zijn, hoe we bijvoorbeeld de AI-act moeten interpreteren en ervoor zorgen dat alles binnen de juiste juridische en ethische kaders valt.”

Voorspelbaar
Het platform maakt onder meer gebruik van een open-source interface die sterk lijkt op ChatGPT, wat het voor veel gebruikers voorspelbaarder en dus makkelijker maakt om mee te werken.

Er wordt dus heel bewust gekozen voor Open Source AI?
Suilen: “De voorkeur gaat uit naar ‘default’ op open source ja, maar we bieden een heel scala aan modellen. In plaats van overgeleverd te zijn aan de grillen van big tech, kunnen wij bepalen hoe ons systeem zich gedraagt. Dat zijn we nu met kleine groepen aan het testen. Daarbij hebben we de veiligste variant gekozen die via onze eigen infrastructuur kan worden ontsloten en waarbij we in principe elk AI-model kunnen aanbieden.”

Wat AI ongeacht het model doet, zo voegen Suilen en Huijts eraan doe, is indirect de eigenschappen van de gebruiker uitvergroten. “Als je niet kritisch bent, zul je dat ook met AI niet worden. Ben je nieuwsgierig, dan wordt je met AI nog nieuwsgieriger. Ben je lui? Dan zorgt AI ervoor dat je nog luier wordt", stelt Huijts. Waar Suilen aan toevoegt: “AI werkt eigenlijk als een supergrote versterker van wat je al bent.”

Verantwoord
Reden te meer om ervoor te zorgen dat ook dit platform verantwoord gebruikt gaat worden. Experts uit de eerdere artikelen in deze serie gaven dat ook al aan: studenten moeten (en medewerkers trouwens idem dito) wel begeleid worden in hoe AI te gebruiken.

Huijts: “Wij zien Fontys als een professioneel clubhuis. Waar je samen iets vindt van wat je leert of geleerd hebt. Hoe verhoud je je daarbij tot je medemens? Soms betekent dat frictie ja, vaak ook doorbijten. AI kan bijna alles, maar ‘mens-zijn’ dat kun je er niet mee leren.”

Is dat wat Fontys studenten bij moet brengen?
Suilen: “De rol van kennisoverdracht is wel uitgespeeld in het onderwijs. Of in elk geval heel erg onder druk komen te staan. Onze rol gaat niet meer over inhoud of kennis, maar over menselijke vaardigheden ontwikkelen, kritisch nadenken, een ethisch kompas opbouwen. Bildung? Ja, dat is het ook ja. En AI is daarin een stormram.”

Big Tech
Elon Musk, Mark Zuckerberg en Jeff Bezos gaan diep door het stof om president Trump te behagen. Terwijl de wensen van Trump niet altijd zijn wat de rest van de wereld wil. Vrijwel alles wat digitaal is, draait bij Fontys op Microsoft: van Teams tot Copilot tot email. Terwijl ook dit bedrijf tot de Amerikaanse big-tech behoort. 

Is dat wel slim? 
Huijts: “Daar zeg je iets. Het hoger onderwijs in Nederland draait voor het overgrote deel op Microsoft. Als je dat vergelijkt met Duitsland: daar gebruiken ze het maar voor een fractie, misschien 15 procent. Maar goed, we zijn als Fontys bij Surf aangesloten en dat is niet voor niets. Surf voldoet voor een groot deel aan onze behoeften. 

Knap en mooi dat de jullie een eigen AI-platform ontwikkelen. Maar zouden jullie met de collega’s ook niet een eigen systeem voor Fontys kunnen ontwikkelen?
Beide mannen glimlachen instemmend. "Technisch gezien zouden we het wel kunnen, een eigen systeem voor Fontys ontwerpen. Maar qua budget en beheer is het een heel ander verhaal.”

Lees hier de eerdere afleveringen in deze serie:

>> 1. De noodzaak van AI-geletterdheid
>> 2. De vier basisregels voor AI-gebruik
>> 3. AI en hokjesdenken
>> 4. Fontysbreed met AI aan de slag en wel zo snel mogelijk
>> 5. Door AI gaan we allemaal veel minder werken
>> 6. De vraag is niet of maar wanneer AI ons de baas is
>> 7. Een eigen AI-platform voor Fontys?

Geen student die geen AI gebruikt, en al helemaal niet bij de ICT-opleidingen. Maar of het nu ChatGPT is, Claude, Gemini, Perplexity of een van de talloze andere leveranciers: het zijn allemaal commerciële bedrijven. Oftewel: overal hangt een prijskaartje aan.

Daarnaast zijn er ook wel vragen te stellen bij de betrouwbaarheid en privacy van veel AI-modellen. Zie daar het gat waarin Huijts en Suilen sprongen door een eigen AI-platform te realiseren. De aanleiding was overigens weer een ander model: Copilot, de AI van Microsoft die via Surf door Fontys wordt aangeboden. En waar Surf van zei: gebruik het niet.

“Dat bericht van Surf, vanwege de privacy-risico’s, zorgde voor veel ruis, onder andere over welke variant nu wel of niet te gebruiken”, vertelt Suilen. Huijts vult aan: “Tegelijkertijd zagen we dat bij ons eigen instituut het mes aan twee kanten snijdt wat AI betreft.”

“Een verscheidenheid aan commerciële en open source modellen wordt hier gebruikt, maar er worden ook AI-modellen geïntegreerd in studentenprojecten en eigen modellen ontwikkeld. Dus onze behoefte hier aan AI is groter dan bij andere opleidingen, groter dan slechts een geschikte eindgebruikerstool of -chatapplicatie. En Copilot is toch een beetje de Fiat Panda onder de AI’s.”

Suilen: “Ja, onze gebruikersgroep is technisch gezien ook wel vaardiger dan veel andere studenten. Wat niet wil zeggen dat ze ook AI-vaardiger zijn. Maar wel dat er een grotere behoefte is aan een goed model en vooral ook een keuzevrijheid. En wat dat betreft is Copilot de Fiat Panda onder de AI-modellen. Bij ICT hebben we behoefte aan meer.”

Toegang
Suilen en Huijts streven naar een toegankelijk en vooral democratisch AI-platform. Huijts: “Wat je als onderwijsinstelling niet wilt, is dat de student die van thuis de dikste creditcard meekrijgt daarmee ook de meeste toegang krijgt tot AI. De betere AI’s kosten namelijk wel geld.”

Suilen: “Dus dat was een van de gedachten achter ons project: toegang faciliteren tot modellen van diverse leveranciers. Het platform dat wij ontwikkelen wordt ook niet aan personen maar aan de hele opleiding aangeboden.”

"Wij ontwikkelen dus geen model, dat is alleen voorbehouden aan echt grote partijen, maar een platform of tool om diverse modellen van leveranciers te ontsluiten. Bij ons kun je dus kiezen welke je wil gebruiken.”

“Technisch is onze AI-tool klaar, beleidstechnisch is het nog niet eens begonnen. Zo zijn we ook naar de Juridische Hogeschool gestapt om uit te laten zoeken wat mag en wat niet, en wat wenselijk is en wat niet. Er komen vanzelf heel veel vragen naar boven. Bij ons maar ook vanuit de organisatie.”

Controle
En die vragen hebben vaak een afwerend of beschermend karakter, zo heeft het tweetal al gemerkt. “Kijk, het veiligste is natuurlijk om gewoonweg alles te verbieden”, stelt Suilen. “Dat zou vandaag de dag de security officer waarschijnlijk ook zeggen over alles waar we al op draaien.”

“De reflex is namelijk vaak: controle! Maar als je alles dichttimmert, heb je vanuit Fontys geen enkele regulering, geen inzicht en dus ook geen democratisering. Want iedereen gaat toch AI gebruiken, maar via commerciële partijen en dus zonder transparantie. ”

In de volgende aflevering van deze serie, die later verschijnt, leggen Huijts en Suilen uit wat het nu precies is wat zij precies ontwikkeld hebben.

Lees hier de eerdere afleveringen in deze serie:

>> 1. De noodzaak van AI-geletterdheid
>> 2. De vier basisregels voor AI-gebruik
>> 3. AI en hokjesdenken
>> 4. Fontysbreed met AI aan de slag en wel zo snel mogelijk
>> 5. Door AI gaan we allemaal veel minder werken
>> 6. De vraag is niet of maar wanneer AI ons de baas is

Schmidt beweert (zie video onder dit artikel) dat in luttele jaren tijd een kunstmatige intelligentie is ontwikkeld, met name dóór kunstmatige intelligentie, die slimmer is dan alle mensen op aarde tezamen. Het voedt de angst die bij heel veel, met name oudere, mensen leeft: dat de wereld wordt overgenomen door kunstmatige intelligentie. 

Heeft Schmidt gelijk en is de angst bij velen hiervoor terecht?

“Dat is een lastige. Als je ziet wat er wereldwijd gebeurt, maken wij er als mensen ook een behoorlijke puinhoop van. 

Op dit moment is het zo dat AI gevoed moet worden met data, net als wijzelf trouwens. Punt is dat er nog geen bewustzijn in zit.

Daar is een interessant gedachte-experiment over, dat heet de paperclip maximizer. AI krijgt de vraag paperclips te maken en slaat door, door alles in paperclips om te zetten. 

Dat soort filosofische vragen geeft inzicht in waar we tegenaan kijken. AI kent namelijk niet zoiets als de menselijke maat. Vandaar bijvoorbeeld ook het verbod om het in te zetten bij hypotheekbeoordelingen. 

AI gebruiken om iets de baas te zijn, dat kan helpen. Maar het stuur uit handen geven, is iets heel anders. Echter: we doen dat al regelmatig, door technologie ‘letterlijk’ aan het roer te zetten.”

Ja, dat stelde je in de vorige aflevering van deze serie al, doelend op onder meer auto’s en vliegtuigen. Een potlood kan een moordwapen zijn. Maar een potlood kan geen massamoordenaar zijn. AI in potentie wel. Hoe voorkom je dat?

“De analogie van het potlood gaat erom wat de mens ermee doet. Hetzelfde geldt voor AI. Dus pogingen van onder meer de EU in de vorm van de AI Act en de handhaving daarvan zijn interessant. Zoals bij alles is het ook bij AI de kunst om het niet te laten ontsnappen. Het lijkt erop dat we daar op het randje zitten, zeker in militaire zin.”

Regelgeving loopt altijd veel te ver achter technologische ontwikkelingen aan. Gaan we hier weer de mist in?

“Ja. De veranderingen gaan zo snel dat de ethiek, de regelgeving en de handhaving altijd achter de werkelijkheid aanrennen. Het lijken wel designer drugs. Ik denk dat het ook niet anders kan gezien de complexiteit van de maatschappij. Het antwoord op deze vraag is dan ook niet of het kan, maar wanneer het gebeurt."

Rens van der Vorst schreef in een van zijn Broncolumns over twee AI-modellen die met elkaar in gesprek raakten en een voor mensen totaal onbegrijpelijke taal met elkaar gingen spreken. Brrr?

“Het voelt awkward maar is het niet. De modellen zijn geïnstrueerd om te communiceren. Echter, de hele context is alleen de twee modellen. In het kader van communiceren doen ze dus precies wat er verwacht wordt, zie ook de paperclip maximizer).

Het punt is wel dat we niet meer weten waar ze het over hebben. Dirty jokes, world domination of recepten voor cupcakes? Daar zit waarschijnlijk de ‘brrr’.”

Verstrek jij zelf zorgeloos al je privégegevens aan AI? Zoniet, welke tips heb je dan voor gebruikers?

“Zorgeloos zeker niet. Maar het is haast niet te vermijden. Social media en webgebruik maken het er niet eenvoudiger op. Zeker als anderen ook nog zaken van je gaan posten.

Tip is om er niet argeloos in te zijn. Denk na over gebruik van social media en over het delen van je hele hebben en houden met de wereld. Zeker als dat ook anderen betreft. Dus ouders: denk na bij het posten van beelden van je kroost…”

Lees hier de eerdere afleveringen in deze serie:

>> 1. De noodzaak van AI-geletterdheid
>> 2. De vier basisregels voor AI-gebruik
>> 3. AI en hokjesdenken
>> 4. Fontysbreed met AI aan de slag en wel zo snel mogelijk
>> 5. Door AI gaan we allemaal veel minder werken

Het werkveld is ontzettend aan het veranderen. Niet dat het ooit heeft stilgestaan, maar de veranderingen gaan dit millennium wel heel hard. Slaats: “De homo universalis bestaat niet meer. Je hebt in deze tijd een cluster aan mensen nodig om iets nieuws te maken.”

Bij dat cluster hoort tegenwoordig AI, of we het nu leuk vinden of niet. En Slaats vindt AI leuk. Leuk en onvermijdelijk. Want gek genoeg, zo betoogt hij, beseffen veel mensen niet in hoeverre zij nu al gewend zijn aan dit soort technologie, vaak ook nog van het soort dat letterlijk van levensbelang is.

“Natuurlijk in ziekenhuizen. Maar technologie heeft al veel meer taken van ons overgenomen. De lift, de auto, het vliegtuig: het zijn allemaal voorbeelden van techniek waaraan we ons al volledig hebben overgeleverd.”

Het is slechts een begin, zo stelt hij. “Als we als onderwijs samen met het bedrijfsleven met AI aan de slag gaan is er nog zoveel winst te behalen. Neem de ziekenhuizen. In de operatiekamers mag veel veranderd zijn, maar bijvoorbeeld de bedden in de ziekenhuiskamers zijn nog vrijwel hetzelfde als in de negentiende eeuw."

"AI kan erg helpen met innovatie in dat soort omgevingen. Het komen tot snellere ontwikkeling van innovatieve oplossingen omdat de drempel van gebruik laag is, maar ook als directe hup bij diagnose, gespreksvastlegging en duiding etcetera. Kortom: met dat soort dingen gaat AI heel erg helpen.”

Kapot
“Er gaan door AI hele nieuwe beroepen ontstaan. En ja, ondertussen gaan er dus ook dingen kapot. De vraag is of dat erg is. Had je een landarbeider honderd jaar geleden verteld dat zijn baan ooit niet meer zou bestaan, dan had hij je uitgelachen. Maar zijn baan bestaat niet meer.”

“Welke banen nu zullen verdwijnen of minder nodig zijn? Nou, veel van wat bijvoorbeeld communicatiemedewerkers doen, kun je ook aan AI overlaten. Hetzelfde geldt voor programmeurs, voor 3D-designers, voor juristen. En nog een hele rits aan andere beroepen. In feite zullen alle high volume tasks, waarvan er veel voorbeelden zijn, door AI voor een heel groot deel worden overgenomen."

Onderstaande video geeft volgens Slaats een aardig beeld van hoe die toekomst eruit gaan zien. [Tekst loopt door onder video]

Slaats zei in de vorige aflevering van deze Bronserie al dat er geen enkele beroepsgroep is die zich volledig kan of zal onthouden van AI. Maar hoe zit het dat dan met de creatieve sector? Beroepsmuzikanten, componisten, schrijvers, beeldend kunstenaars? 

Slaats geeft toe dat er nog wel wat op te lossen valt als het gaat om eigenaarschap en copyright. “Maar er is nog steeds een grote behoefte aan origineel materiaal. Er wordt uiteraard al wel geprobeerd om AI dat te laten maken, in de muziek bijvoorbeeld, maar iets echt nieuws maken blijkt nog niet gemakkelijk.” 

Niettemin, ook dat gaat ooit nog gebeuren, zo voorspelt Slaats. “Nu is AI nog vooral goed in samenvatten en conclusies trekken. En dat doet het in een waanzinnig tempo, processen gaan echt supersnel. Maar over een paar jaar kan AI veel meer dan dat.”

Waar Slaats, zelf een begenadigd gitarist, aan toevoegt: “Winst is natuurlijk wel dat de live uitvoering weer veel meer aantrekkingskracht krijgt.”

Werken wordt een luxe 
In het algemeen zal AI in elk geval heel veel werk over gaan nemen dat nu nog door mensen wordt verricht. Niet al het werk zal verdwijnen, maar het krijgt wel een heel ander imago en een heel andere betekenis, zo denkt de Fontysdocent.

“Ik zie een toekomst voor me waarin we naar de 8-urige werkweek gaan, of in elk geval een veel kortere werkweek. Werken wordt steeds meer een luxe situatie. En welzijn komt in een veel hoger aanzien te staan.”

“Maar ik kan er natuurlijk ook naast zitten. De beroemde Britse econoom John Maynard Keyes heeft tenslotte ook ooit een dergelijke voorspelling gedaan en die is vooralsnog niet uitgekomen.”

Hidde, Athley en Teun zijn alweer de tweede generatie studenten die er alles aan doen om deze DAF van de sloop te redden en om te bouwen naar een toekomstbestendige elektrische variant.

Bij de start van het project bijna twee maanden geleden, vroeg Teun (22), derdejaars Mechatronica, zich wel even af waar ze aan waren begonnen. “Op het moment dat ik voor het eerst de motorkap opendeed, dacht ik meteen: wat een bende. Toen ik daarna hoorde dat het team voor ons het in drie weken in elkaar geknutseld had, snapte ik wel dat het er zo bij lag. Maar ik wist ook, er is werk aan de winkel.”

Een half jaar eerder had het vorige studententeam het ambitieuze plan om de DAF uit het bouwjaar 1975 op waterstof te laten rijden. Toen dat te duur werd en de overdracht naar een nieuwe groep dichterbij kwam, werd in alle haast gekozen voor een elektrische aandrijflijn.   

Vieze handen
De oude DAF werd een jaar geleden van stal gehaald, als één van de projecten binnen de minor 'Empowering the future of mobility’ van Fontys Engineering. Een minor waar zo min mogelijk wordt geleerd uit boeken en het juist de bedoeling is om de handen goed vies te maken.

Dat is precies de reden waarom Teun voor deze minor koos. Tijdens zijn studie Mechatronica werkt hij alleen aan kleine projecten en daar is hij wel klaar mee. “Eindelijk mag ik met iets fatsoenlijks aan de slag. Geen gepruts met kleine schroevendraaiertjes of steeksleuteltjes, maar gewoon een half jaar aan zo’n auto hobbyen.”

De weg op
Na een mislukte software update, de groep laat in het midden wiens idee dat was, heeft de DAF onlangs ruim twee weken stil gestaan. Dat wachten was frustrerend, want ze zijn het komende half jaar veel van plan, vertelt Hidde (23), derdejaars Automotive.

“Het eerste wat we willen, is dat de DAF goed door de keuring komt en weer de weg op mag. Dat betekent sowieso dat we iets moeten met alle roestplekken en dus gaat de auto uit elkaar. Daarna zou het fijn zijn als het interieur er niet meer zo lelijk uitziet.”

Thuisaccu
Ook wil het team onderzoeken of de klassieke oldtimer het in zich heeft om een huis van stroom te voorzien. Bij dit zogenaamde vehicle-to-home principe kun je twee 'richtingen' op laden. Daarmee zou je de opgeslagen energie in de DAF dus ook kunnen gebruiken als een soort thuisaccu, maar dan op wielen.

En daar houdt het wensenlijstje nog steeds niet op. Eigenlijk moet het nog voor de zomer mogelijk zijn om de DAF aan de snellader te kunnen leggen. Dat is nodig, want ze zijn met een ander team uit dezelfde minor een ambitieuze challenge aangegaan. In juni wil het drietal met de DAF naar Parijs kunnen.  

Het derde teamlid Athley (21), derdejaars Automotive, ziet dat nog niet zo snel gebeuren. Hij is sowieso, zoals hij zelf zegt, de pessimist van de groep. Of, zo corrigeert hij zichzelf later, meer de realist. “Ik geloof niet echt dat het allemaal gaat lukken in dit halve jaar. Maar zover is het ook nog niet. Eerst moet de DAF uit elkaar en kunnen we gaan lassen, daar heb ik echt naar uitgekeken.”

DAF Museum
Gelukkig kunnen de studenten als ze ergens tegenaan lopen, altijd aankloppen bij het DAF Museum in Eindhoven. Zij zijn al sinds het begin van dit project nauw betrokken en delen met liefde hun kennis en ervaring.   

Teun: “De mensen bij het DAF Museum zijn echt mega vriendelijk. Ze vinden dit project ook heel erg vet en willen ons met alles helpen. Het is voor hun natuurlijk ook mega ruig dat één van hun oude auto’s wordt opgekalefaterd tot zoiets moderns.”

Natuurlijk kunnen ze hun vragen ook nog steeds neerleggen bij de vorige leden van het Motion Zero team. Want die zijn toch vaak in de buurt, merkt Teun. “Het andere team loopt nog geregeld de werkplaats binnen om kijken hoe wij het doen. Ik snap dat wel. Het lijkt me straks ook moeilijk om afscheid te nemen. Het is toch een half jaar je kindje.”

“Hoe het onderwijs door AI verandert? Dat heeft alles te maken met hoe het werk verandert. Die twee haken op allerlei manieren in elkaar. Er zullen nieuwe beroepen ontstaan", stelt Slaats, een van de echte AI-experts die bij Fontys rondlopen.
En minstens zo belangrijk: "Uiteraard gaan ook bepaalde beroepen verdwijnen. Die moet je dus zo snel mogelijk uit je onderwijsaanbod halen. Dat zou anders niet fair zijn naar de studenten toe.”

Rijker
Slaats denkt niet dat er een beroepsgroep is die zich volledig zal of moet onthouden van AI. “Nee. Neem rechters of journalisten. Die maken nu al gebruik van internet. AI moet je zien als een nieuwe abstractielaag, als een deel van de input waardoor je een rijkere basis krijgt om tot conclusies te komen. Een nieuw stuk gereedschap dus waardoor sommige dingen echt veel gemakkelijker worden. Dat wil niet zeggen dat AI de taak van de journalist of de rechter moet overnemen.”

En dat is ook hoe het ingezet moet worden in het onderwijs: “AI is zó’n groot stuk gereedschap dat je als onderwijsinstelling verplicht bent dat aan al je studenten mee te geven. AI is heel handig als input. Maar ook hier geldt: als je het als output gaat gebruiken, dan kan het heel fout gaan.”

Kennis
“De vraag waar en hoe je AI gebruikt, en dus of je daarover voldoende kennis in huis hebt, is heel essentieel. Daarom is het zo belangrijk dat docenten en medewerkers heel goed weten wat AI betekent voor beroepen, voor het werkveld, en wat de ethiek erachter is.”

En collega’s en medewerkers die er niet aan willen? “Je kunt simpelweg niet anders. Het is vergelijkbaar met de introductie van de computer en internet: als de maatschappij het omarmt moet onderwijs er iets mee. En we zijn het ook verplicht aan onze studenten.

Niveau
Het taal- en rekenniveau van leerlingen en studenten, zelfs afgestudeerden, hobbelt al jaren achteruit. Maakt AI dat niet erger? 

“Op nieuwe technologie volgt altijd het commentaar: dadelijk kunnen ze niet meer fatsoenlijk rekenen, schrijven, enzovoorts. Maar dat zie ik anders. De wereld verandert gewoon en met deze hulpmiddelen kunnen ze productiever zijn dan ooit. Bovendien: je kunt AI niet verbieden, net zo min als het gebruik van internet. Want hoe dan ook: de student gaat, of is het al aan het gebruiken.”

Slaats vindt daarom dat AI onderdeel van het onderwijs moet zijn in de volle breedte van Fontys. “En daar moeten we verrekte snel mee aan de slag. Hopelijk gaan we dat dit keer slimmer doen dan toen social media of internet hun intrede deden. De fout die we toen maakten, is dat we de student niet geleerd hebben hoe je er het beste mee om kunt gaan. Nu kunnen en moeten we dat wel.”

Ellende
Social media hebben naast goede dingen ook heel veel ellende veroorzaakt. Maar is AI vanwege de ongekende mogelijkheden niet veel gevaarlijker? “We sturen jongeren ook met een auto de weg op. Dat is een moordwapen van minstens 1200 kilo. Maar door ze een rijbewijs te laten halen, hebben we die jongeren wel eerst ‘geprimed’. Dat is precies wat we nu ook met AI zouden moeten doen."

Energie is duur, dat weten we allemaal. Zeker voor bedrijven die massaproductie leveren en dus vele malen meer stroom nodig hebben dan honderden huishoudens bij elkaar. En juist voor die markt heeft voormalig Werktuigbouwkunde-student Bram Bens een slim systeem bedacht. Een soort frituurpan, maar dan anders. “En veel, veel groter”, zegt hij.  

Het idee ontstond  in 2016 toen Bram (29) nog als student bij een bedrijf werkte dat zich richtte op de biomassaverbrandingsindustrie. Hij kwam erachter dat gesmolten zout kan dienen als warmte opslag- en overdrachtsmedium, en is met die gedachte in 2019 het bedrijf Brabetech gestart. Tot 2023 heeft hij uitgebreid de tijd genomen om de door hem bedachte technologie te bewijzen, nu wil hij samen met mede-eigenaar Thomas (27) en hun acht medewerkers flink doorpakken.   

Verduurzamen
De twee heren hebben samen de ThermalPod bedacht. Momenteel gebruiken massafabrikanten allemaal ‘grote CV-ketels’ waarmee ze warmte maken om bijvoorbeeld voedsel of chemicaliën te verwerken. Dat is in Nederland vrijwel allemaal gebaseerd op gas. Maar omdat veel bedrijven juist van het gas af willen om te verduurzamen, kijken ze naar hoe ze hun energievoorziening kunnen elektrificeren. En dat is waar de ThermalPod kan helpen. 

“Wij bouwen systemen waarmee de grote CV-ketels in fabrieken vervangen kunnen worden door elektriciteit”, legt Bram uit. Dat gebeurt met grote, elektrische systemen waarmee zout wordt verhit en vloeibaar wordt gemaakt. “Ik heb in de voorloper van Brabetech bijgedragen aan de ontwikkeling van een nieuw soort gesmolten zout – niet te vergelijken met keukenzout – dat een heel laag smeltpunt heeft. Als je zout opwarmt, kun je het gebruiken als warmtemedium. En dat is precies wat wij met ons systeem doen.”  

Thermoskan
De ThermalPod levert energie, maar slaat die daarnaast ook tijdelijk op. Dat wil zeggen dat als er veel zon- en windenergie beschikbaar is, deze wordt opgeslagen en pas geleverd als het nodig is. Zie het als een grote thermoskan die warm blijft. “Het systeem wat wij komend jaar gaan bouwen staat ongeveer gelijk aan de batterijcapaciteit van 500 tesla’s en je zou er er 2.000 huishoudens voor een jaar mee kunnen voorzien.”  

Oké, maar waarom doen we dat dan niet: huishoudens ermee voorzien? “Omdat het daar niet geschikt voor is. En bovendien veel te duur. Het systeem dat wij nu aan het bouwen zijn, is net zo groot als een klein gebouw.” Een metertje of twaalf hoog, zestien breed en nog eens twaalf diep. Het is bedoeld voor hele grote fabrieken, zoals groente- en fruitverwerkers, papierfabrieken of chemicaliënbedrijven. “Maar wij richten ons vooral op de voedingsindustrie.”    

Risico's
Wereldwijd zijn er volgens de compagnons slechts tien projecten die iets vergelijkbaars doen. Bang voor concurrentie zijn ze dus niet, omdat er genoeg behoefte is aan oplossingen. Net zoals ze niet vrezen dat ze geen succes zullen boeken. “Hoewel deze industrie om miljoenenbedragen gaat, zijn we er voor de volle 200 procent zeker van dat het gaat werken. Het starten van een startup brengt altijd risico’s met zich mee – zeker in de climate tech hardware sector. Maar juist daarom is het zo belangrijk dat we dit doen: elk systeem dat we bouwen, draagt direct bij aan het terugdringen van CO₂-uitstoot."

Dat het gaat werken, is volgens de heren dus zeker. Ze moeten hun systeem alleen nog ‘even’ bouwen en vervolgens aan de man brengen. Maar, zegt Bram: “Over vijf jaar zijn we klaar voor massaproductie, over tien jaar willen we negenhonderd systemen uitgeleverd hebben wereldwijd.”   

Foto boven: Bram en Thomas. (fotograaf: Bart van Overbeeke)

Hij komt er op veel manieren ook op terug in zijn boek ‘AI voor Iedereen’. “Initieel was het mijn bedoeling bij het schrijven van dat boek om vooral de positieve kanten van AI te laten zien. Maar na alle gesprekken die ik met experts voerde, veranderde dat.”

Los van de eerder in deze Bronserie door Erdinç geschetste haken en ogen, noemt hij nog twee principiële nadelen van AI: “Zolang als wij mensen vooroordelen hebben en anderen in hokjes plaatsen, zal AI dat ook doen.”

“En waar ik me ook zorgen over maak is dat we straks AI ook voor ‘normale’ dingen gaan gebruiken. Dat je AI vraagt hoe een baksteen wordt gemaakt, om maar een simpel voorbeeld te geven. Dat je zelf dus geen moeite meer hoeft te doen om kennis te vergaren. Ik weet niet wat dat met onze hersenen doen, geen idee.”

Strijd
Zo blijft het een strijd tussen de toepassingskant van AI en de morele aspecten van kunstmatige intelligentie. Nog los van het feit dat steeds minder mensen écht veel weten over AI en hoe het precies werkt.

“In het begin liet ik bij lezingen nog wel zien hoe AI precies werkt. Maar ik kwam er al snel achter dat dit in vrijwel elke zaal het ene oor in en het andere oor uitging. Dus ben ik daarmee gestopt. Nu laat ik zien welke tools er zijn. Maar dan zou je nog steeds wel moeten snappen hoe dat werkt.”

Diploma
En hoe is dat dan bij Fontys? “Je ziet dat onze studenten volop gebruik maken van AI, al dan niet bewust van haken en ogen. Sommige gebruiken het zo goed dat je hen bijna binnen een jaar een diploma kunt geven.”

Maar dat is ook meteen de door velen al vaak aangehaalde valkuil, die door AI alleen nog maar dieper gemaakt wordt: veruit de meeste studenten willen gewoon met zo weinig mogelijk energie zo snel mogelijk hun diploma halen. Ziet ook Erdinç. “De meerderheid kijkt alleen maar naar ‘certificeren’ in plaats van ‘leren’. Dat roept allerlei vragen op. Zoals: moet je de opleidingen wel vier jaar laten duren? Waarom niet twee jaar?”

We moeten, zo is Erdinç heel stellig, iets doen aan ons onderwijs. Het moet anders volgens hem. “We zijn goed bezig, begrijp me niet verkeerd. Maar er kan meer en het kan beter. Als het om AI gaat ben ik trots op de basis die wij leggen in ons onderwijs bij Fontys. We hebben verdiepende workshops, we hebben een beleid. Maar als het gaat om de ontwikkeling van het onderwijs, kan het sneller.”

De wereld staat niet stil, wil hij er maar mee zeggen. Dus er zou meer geëxperimenteerd mogen worden. “Niets is voor altijd. Twintig jaar geleden meldde ik, zoals zovelen, nog op mijn cv dat ik ‘pc-vaardig’ was. Dat doet niemand meer. Nu zie je dat studenten op hun cv ‘AI-vaardig’ zetten.”

Natuurlijk, ook Erdinç ziet de gevaren in van AI. “Er is een groot risico dat de al bestaande digitale kloof nog immens veel groter wordt. Wat als big tech straks besluit dat je 200 dollar per maand moet betalen voor een AI-tool? Veel mensen kunnen dat helemaal niet betalen. En het heeft overal invloed op. Daarom hoop ik dat de Nederlandse overheid ook door blijft gaan met de ontwikkeling van een eigen GPT.”

Voor de overheid ziet hij sowieso een grote taak weggelegd. Niet in verbiedende wetgeving. “Nee, dan gaat het de illegaliteit in en ben je nog verder van huis. Maar je moet wel vooraf nadenken over ethische consequenties en daarnaar handelen als wetgever. Ik ben ook helemaal voor de AI Act. En blij dat ik in Europa woon, waar wetgevers ons beschermen tegen misbruik en manipulatie door AI.”

Motorkap
Erdinç geeft zelf als eerste toe dat hij niet de expert is die weet wat er onder de motorkap van AI gebeurt. Er lopen ook binnen Fontys genoeg mensen rond die daar meer kennis van hebben. Maar over de ethische kanten, de voor- en nadelen en de wijze waarop je AI kunt inzetten, daar weet hij genoeg van.

En dat geldt lang niet voor iedereen. Vandaar zijn pleidooi voor AI-geletterdheid als verplichte kost voor iedereen. Hij heeft om te beginnen vier basisregels die hij iedereen op het hart wil drukken.

“Gebruik AI als startpunt maar nooit als eindpunt. Check altijd de uitkomst, dus ga er nooit blind vanuit dat AI het enige en correcte antwoord heeft. Zeker, de informatie wordt steeds beter en accurater, maar we zijn nog niet zover dat je niet meer hoeft te controleren of het ook echt waar is.”

“Daarom is het verstandig om AI vooral te gebruiken voor dingen waar je zelf al verstand van hebt. En als AI dan eens bronnen vermeld, check dan ook die bronnen.”

Veilig
“Het derde punt is privacy. Er is nog steeds geen enkele AI-tool die helemaal veilig is. Ook die van Microsoft niet. Dus, om een voorbeeld te noemen: upload nooit je eigen medische dossier.”

En het vierde punt is even logisch als dat het noodzakelijk is. “Gebruik je eigen hersenen. De mens moet altijd de baas zijn. Het is de bekende hamburger methode: mens-machine-mens. Gebruik AI zoals je een rekenmachine gebruikt. Jij past het aan, maakt het van jou en jij geeft het de final touch.”

Dat laatste punt is ook meteen zijn grootste zorg. AI is een godsgeschenk voor wie liever lui dan moe is, en dat kan heel gevaarlijk zijn. “Het zorgt voor cognitieve ‘offloading’. Om het voorbeeld van de rekenmachine er nog maar eens bij te halen: ik stelde laatst een vraag aan een volle zaal waarop bleek dat maar heel weinig mensen nog kunnen hoofdrekenen.”

Niet langer zijn daarom alleen studenten uit het mbo en hbo uitgenodigd voor het event in het Eindhovense Klokgebouw, ook is er dit jaar een speciaal programma om scholieren uit het voortgezet onderwijs kennis te laten maken met de technische sector. “Want als je technisch talent voor deze regio wilt aantrekken en behouden, kun je daar niet vroeg genoeg mee beginnen”, aldus Mark Herman, medeorganisator van dit event.

Speeddaten
Ooit is het event ontstaan om studenten in contact te brengen met bedrijven voor hun stage of afstudeeropdracht. Een succesformule en dus is dat nog steeds een vast onderdeel. Bij een match tussen de profielen van een student en een bedrijf gaan ze tijdens het event op date. Deze speeddates zijn populair bij de 2.000 aanwezige studenten, maar ze komen toch ook vooral voor de bedrijvenmarkt.

Jorg (21) tweedejaars student Mechatronica gaat na zijn speeddates zeker nog een rondje maken bij de aanwezige bedrijven. “Je kunt hier bij veel bedrijven in een keer langs in plaats van allemaal apart. Dat is handig als je, net als ik, je contacten wil uitbreiden.”

Tweedejaars student Technische Bedrijfskunde Mark (20) wil op het event vooral ‘e-mails scoren’ bij internationale bedrijven voor een buitenlandse stage. Het kaartje om zijn nek met daarop zijn studie helpt daar soms bij. “Het maakt wel uit bij welke stand je komt. De kleur van mijn kaartje werkt voor sommige bedrijven als een magneet. Ze kijken echt wat voor studie je doet en willen dan heel graag met je praten.” 

Ook Jillis (18), tweedejaars Electrotechniek, denkt dat hij in de regio Eindhoven wel goed zit en straks voor een baan niet ver weg hoeft. Waar dat zal zijn weet hij alleen nog niet. “Ik ga breed daten, want ik heb nog geen idee wat ik ga doen. Ook op de bedrijvenmarkt ga ik met veel bedrijven praten. Er zijn er 245, dan zal er toch wel eentje zijn die me aanspreekt, hoop ik.” [Tekst gaat verder onder de foto]

Gezamenlijk aanpakken
Ook die 245 bedrijven zijn niet alleen voor het invullen van stageplaatsen naar het event gekomen. Zij zijn hier vooral om technisch talent liefst nu al aan zich te binden. En dat is nodig, zegt organisator Herman, want bij veel bedrijven is de nood hoog. Dat vraagt wat hem betreft om een gezamenlijke aanpak. “Als we als Brainportregio zien dat je met z’n allen de uitdaging hebt om technisch talent hier te houden, dan zul je ook samen moeten bekijken hoe we dat gaan doen.”

Helaas is volgens Ruud Verheggen, operation manager bij SPIE, de realiteit nu vaak dat bedrijven elkaar beconcurreren en personeel wegkapen. Dat is jammer, vindt hij. “Er is binnen de hele technische sector zoveel werk waar we mensen voor zoeken, dat is alleen niet te doen, daar heb je elkaar bij nodig.”

Net als SPIE zien veel meer bedrijven de noodzaak om gezamenlijk op te trekken. Maurice Klaassens, manager employer branding bij DAF: “Ook al zit de economische wind misschien niet altijd mee, wij blijven de krapte op de arbeidsmarkt voelen. Dat heeft ook te maken met het feit dat er aan de achterkant oudere collega’s met pensioen gaan. We moeten er dus met de hele sector voor zorgen dat die vijver met technisch talent gevuld blijft.”

Laagdrempelig
Om dat te bereiken is dit jaar voor het eerst ook ruimte in het programma voor leerlingen uit het voortgezet onderwijs. Ook zij gaan in gesprek met de aanwezige bedrijven en maken met verschillende opdrachten op een laagdrempelige manier kennis met techniek. Ruim honderd scholieren hebben zich hiervoor aangemeld en dat is positief, vindt Herman. “Het is nuttig om ook deze scholieren te kunnen laten zien dat techniek leuk is en ze hopelijk te interesseren voor het vak. Of dat genoeg is gaan we zien.”

Jan (16) zit in 4 havo en was vooraf eigenlijk niet zo enthousiast. “Eerst dacht ik dat techniek echt niks voor mij zou zijn. Maar ik vind dat je alles een kans moet geven en ontdek dus nu dat het best leuk is.”

Leerlingen van Mirjan Demmers, docent bij het Peelland college, moesten verplicht mee. Want, zegt zij: “De kans dat je in deze regio bij een technisch bedrijf komt te werken is relatief groot. Dan kan het geen kwaad om alvast kennis te maken.”

Zaadje planten
Voor veel bedrijven is Meet & Match niet de enige manier om studenten warm te laten lopen voor het vak. DAF ontwikkelt bijvoorbeeld een lespakket over techniek speciaal voor basisschoolleerlingen. Dat gebeurt allemaal op een speelse manier, vertelt Klaassens, net als vandaag. “We zijn hier niet om keihard te werven. We willen graag in contact komen om te laten zien wie we zijn en wat we doen. Op die manier komen we vroeg in beeld en planten misschien een zaadje voor later. “

Er lijkt geen dag voorbij te gaan of er is weer een nieuwe ontwikkeling in kunstmatige intelligentie. Het is nauwelijks bij te benen, zelfs voor experts. Als iemand het nog een beetje op een rijtje heeft, is het Erdinç Saçan wel. De aan Fontys ICT verbonden docent ademt AI: hij geeft er les in, maakt podcasts, schrijft columns en geeft lezingen door het hele land. En onlangs kwam dus ook bovengenoemd boek uit.

Het feit dat de ontwikkelingen zo snel gaan, verhoogt voor hem de urgentie van zijn boodschap:  “We moeten meer AI-geletterdheid creëren. Het zou voor iedereen verplicht moeten worden, van kleuters tot 80-plussers met rollators.”

Fake of niet
Zijn drie zonen (vijftien, elf en zeven jaar oud) kunnen het mantra van hun vader inmiddels dromen: alles wat je online leest of ziet, is fake totdat het tegendeel is bewezen. “Dat weten ze inmiddels heel goed. Het internet en social media zorgen voor een rare manier van kijken naar het leven. En daar maak ik me, zeker bij de jongere generaties, wel zorgen om.”

Al vallen ouderen net zo hard in die valkuil, zo weet Saçan uit eigen ervaring. “Mijn moeder stuurde me een filmpje van katten die eten aan het maken zijn. Zij geloofde dat echt…”

Angst
Wat het grote verschil is tussen de generaties merkte hij onlangs bij een presentatie in een serviceflat voor ouderen in Tilburg. De zaal zat vol met, inderdaad, mensen met rollators. Maar vooral ook met een grote dosis nieuwsgierigheid én angst. “Waar bijna elke student AI al volop gebruikt, zien ouderen alleen maar enge toepassingen. Ik heb ze getoond dat, zoals alle technologische ontwikkelingen, AI voors en tegens kent.”

“AI for good is waar het over moet gaan. Dat die technologie heel veel voordelen brengt. Voor blinden en slechthorenden, voor het bestrijden van stropers in Afrika, voor tsunamiwaarschuwingen en een betere sortering van afval, het sneller herkennen van tumorcellen. Er zijn zoveel voorbeelden van AI die positief zijn.”

Copyright
Wat vindt hij ervan dat sommigen, zoals ook de Bron-redactie, geen gebruik wensen te maken van AI? Vanwege de gevaren en, in het geval van journalistiek en culturele uitingen, omdat de big tech bedrijven lak hebben aan copyright en bronvermelding?

“Ik snap dat, en qua transparantie wordt het er inderdaad niet beter op. Die grote bedrijven ontslaan massaal hele teams die zich met ethische kwesties bezig houden. En zolang we een door geld gedreven maatschappij blijven, zullen we in dat soort zaken altijd achter de feiten aanlopen. Simpel gezegd: we worden ingezet als proefkonijnen door de big tech.”

“Dat gezegd hebbende: je maakt van jezelf wel een kluizenaar door AI te negeren. Want een status quo, dat gaat niet gebeuren. De trein is al vertrokken en die kunnen we niet meer tegenhouden.”

Fontys werkt voor de tweejarige master Applied Quantum Technology samen met de Hogeschool van Amsterdam, Saxion en De Haagse Hogeschool. Het wordt dus een joint degree, wat het an sich al bijzonder maakt. Volgens Fontys opleidingsmanager Ester Rieter komt het namelijk niet vaak voor dat hogescholen op deze manier de handen ineenslaan. “We zijn één van de eersten met zo’n combinatie”, stelt ze. 

De master is in eerste instantie bedoeld voor studenten met een bachelordiploma in technische natuurkunde, toegepaste wiskunde, elektrotechniek of ICT. “Bij studenten met een andere technische achtergrond kijken we per persoon of hun voorkennis voldoende aansluit op ons curriculum”, vervolgt Rieter. “Alles wordt in het Engels gegeven, met name omdat de voertaal in het toekomstige werkveld van de studenten ook vaak Engels is.”  

Drie keuzes
Het eerste deel van de opleiding staat in het teken van wat kwantummechanica nou eigenlijk is en het opdoen van bepaalde basiskennis. Studenten volgen, afhankelijk van hun voorkennis, twee van de drie modules: toegepaste wiskunde, programmeren of kwantummechanica. “Een ICT student hoeft programmeren niet te volgen; die focust zich liever op de vakken waar die minder voorkennis van heeft.”  

Als alle basiskennis eenmaal in huis is, gaan de studenten zich verder verdiepen en specialiseren in het door hun gekozen profiel. Ook daar zijn weer drie keuzes: Photonics, Electronics en Software. Iedere deelnemende school heeft zo zijn expertise. “We hebben per hogeschool gekeken naar wat ze in huis hebben. De expertise van Fontys ligt vooral bij Photonics en begint vorm te krijgen in de quantum software”, aldus Rieter. 

Verschillende locaties
Het is de bedoeling dat studenten straks tussen de vier verschillende scholen in vier verschillende steden gaan pendelen. Op maandag krijgen ze bijvoorbeeld les bij Fontys, op dinsdag bij Saxion. “Ze krijgen een thuisbasis waar ze de meeste tijd doorbrengen, maar zullen ook tot twee keer in de week op een van de andere locaties les krijgen.” 

Maartje Damoiseaux, directeur van Fontys Toegepaste Natuurwetenschappen (TNW), is trots op de plannen. “Het is heel ingewikkeld om dit met vier verschillende hogescholen te regelen omdat je samen overeenstemming moet bereiken over de invulling van het programma, maar ook over wie penvoerder wordt (Hogeschool van Amsterdam) en hoe je omgaat met de inschrijvingen. Je moet heel veel dingen afspreken.” 

Maar het is gelukt, en daar is ze blij mee. “Hoewel het een nichemarkt is die we hiermee bereiken, is er wel heel veel vraag naar. Zeker in de Brainportregio waarin wij ons bevinden. We verwachten niet dat we hier honderden studenten mee gaan trekken, maar met enkele tientallen voltijd studenten in het eerste jaar zouden we al tevreden zijn. Vanaf mei starten de aanmeldingen.”  

Wie het Fontys-gebouw aan de Tegelseweg in Venlo binnenwandelt, kan het Roboticalab niet missen. Een blik naar links en je ziet de vele robots, draadjes en computers staan, op een plek waar voorheen de studentenservicebalie gevestigd zat. Aan de realisatie van het lab is een hele verbouwing voorafgegaan, inclusief noodknoppen, perslucht, IT-voorzieningen en een antistatische vloer.   

“We krijgen nog regelmatig hele moeilijke vragen van studenten waar we geen antwoord op hebben. Zij denken nog steeds dat de studentenservicebalie hier zit”, zegt Paul van de Laar. De docent is werkzaam bij Gilde Opleidingen en vertelt samen met Hans van Oers, projectleider, die ruim 45 jaar bij Fontys heeft gewerkt en eigenlijk al dik twee jaar met pensioen is (maar daar nog niet aan toe wil geven), over de totstandkoming van het Roboticalab. “Het lab is een samenwerking tussen Gilde en Fontys en een uitvloeisel van het Centrum voor Innovatief Vakmanschap MaakSmart”, aldus Van Oers. [Tekst gaat verder onder de foto's]

De twee scholen hebben de handen ineengeslagen om de maakindustrie in Noord- en Midden-Limburg op een duurzame manier te versterken. Dat doen ze vanaf twee locaties, waarvan één werkplaats bij Gilde aan de Hagerhofweg, waar (vooralsnog) alleen vmbo- en mbo-studenten komen. De andere locatie is het Roboticalab bij Fontys, dat donderdag geopend wordt en waar studenten van mbo en hbo samen aan praktijkgerichte projecten werken. De twee locaties vormen samen het Centrum voor Engineering Maakindustrie (CEM).  

“Het idee, en dat wordt deels al uitgevoerd, is dat we vanwege de bezuinigingen en de helaas niet al te hard lopende instroom samen kunnen kijken naar zaken die aangeschaft moeten worden. Dat kunnen middelen zijn, maar ook nieuwe leerlijnen. Is het bij een van de twee scholen al beschikbaar en kunnen we elkaar op dat vlak helpen? Die samenwerking wordt steeds intensiever”, zegt Van Oers. [Tekst gaat verder onder de foto's]

Het Roboticalab wordt vier dagen per week ‘bewoond’ door Gilde-studenten van Mechatronica. Fontysstudenten zijn er ook, maar nog niet zo vaak als de mbo’ers. Soms werken ze samen, maar die ontwikkeling staat nog in de kinderschoenen. De wens is om ze in de toekomst vaker met elkaar in deze ruimte te laten werken zodat ze ook van elkaar kunnen leren.   

“Want de ene groep doet heel andere dingen dan de andere”, vertelt Van de Laar. “In het lab staan zowel robots als cobots, robots die samen kunnen werken met mensen. Ze bevatten heel veel verschillende functionaliteiten. Je kunt ze van punt naar punt laten lopen, maar je kunt ook codes voor complexe taken toepassen. Die twee mogelijkheden tekenen ook een beetje het scheidingsvlak tussen mbo- en hbo-studenten. De ene groep richt zich op het conceptuele, de andere op het uitwerken daarvan.” 

Wij natuurwetenschappers, zo stellen Carla van Beuningen, Jan van Geldrop en Vincent Fischer, vonden alles maar vanzelfsprekend wat we hier doen. Er gebeuren de mooiste dingen bij deze opleiding, maar niemand had de behoefte dat van de daken te schreeuwen. Daardoor was het ook lastig om de studie te ‘verkopen’ aan potentiële studenten.

Moeilijk uit te leggen
Lastig en ook niet okay: de studentaantallen lopen bij dit kleine instituut van 720 studenten al jaren terug. Fischer: “Ons ‘smoelwerk’ was niet echt helder. Het was best moeilijk om uit te leggen wat we hier nu precies doen, wat voor studie je hier nu eigenlijk volgt. Ja, dat het met techniek, biologie en chemie te maken heeft. Maar daar ben je er niet mee.”

En dus ging docent Fischer met de voorzitter van de curriculum commissie Jan van Geldrop rond de tafel zitten om het profiel van Applied Science in een nieuwe jas te hijsen.

De opleiding, zo zegt Van Geldrop, liep qua maatschappelijke relevantie al flink voorop binnen Fontys. Maar nu is dat ook zichtbaar. “We ontwikkelen nu iets waarmee we midden in de maatschappij staan, dat én heel erg TGO (Talentgericht Onderwijs, red.) is én heel erg Fontys for Society. Zes maatschappelijk heel relevante thema’s rond één of meer van de Sustainable Development Goals die Fontys ook omarmt.”

Circulair en groen
Vanaf komend studiejaar kunnen studenten kiezen uit de volgende thema’s: circulair water, van molecuul naar medicijn, van DNA naar bioproduct, leven, analyse en biochemie, schone energie en groene chemie en tot slot structurele en functionele materialen. Van deze modules kiezen studenten, na eerst een startmodule doorlopen te hebben met een introductie op alle vakgebieden, er uiteindelijk drie van de zes.

Dus de wat meer biologisch/medisch/agro geïnteresseerde student zal een voorkeur hebben die daarin voorziet en de meer biologisch/chemisch of chemisch/technologisch geïnteresseerde student zal andere keuzes maken.

Op dit moment telt het instituut, dat in Technische Natuurkunde en Applied Science twee richtingen kent, zo’n 700 studenten. Dat waren er vijf jaar geleden rond de 1.000. Nieuwe aanwas is dus meer dan welkom.

Onderwijsmanager Van Beuningen: “Wat niet helpt is dat er op de havo minder op de profielen wordt gestuurd die aansluiten bij onze opleidingen. Dat maakt de vijver waaruit wij moeten vissen ook kleiner. Of wij de moeilijkste opleidingen hebben van Fontys? Nee, dat geloof ik niet. Maar het is wel iets wat we vaker horen.”

Tijdgeest
Dat zal deels met de recent nog ingewikkelde profilering te maken hebben. Maar ook de tijdgeest speelt een rol. Fischer: “Ja, die is zeker belangrijk. Drill, baby, drill: er zijn op dit moment meer mensen die het allemaal niet zo serieus nemen of niet wensen te kijken naar de gevolgen voor de toekomst. En de Nederlandse jeugd is conservatiever dan ooit. Dus ja, dat werkt ook niet in ons voordeel.”

Aan de andere kant: bij dit instituut moeten ze het juist hebben van studenten die daar wel mee bezig zijn. “En dat zie je ook terug. De studenten die wij aantrekken zijn toch wel wereldverbeteraars te noemen: jongeren die een positieve bijdrage willen leveren aan de wereld van nu en morgen.”

Bijna de helft van de studenten bij TNW is vrouwelijk. Van Beuningen: “Ook daar zit een misverstand: alsof wij een harde bèta-opleiding zijn. Maar dan moet je toch eerder bij Engineering zijn.”

Waterkwaliteit
Het idee om het over deze boeg te gooien werd voor Fischer en Van Geldrop bevestigd door een Nieuwsuur-item over de kwaliteit van Nederlands water en het dreigend tekort aan drinkwater. Applied Science was al met Talentgericht Onderwijs bezig voordat het een Fontysbreed thema was en het had al een module Circulair Water.

En uiteraard nog steeds. Dat blijkt in een van de laboratoria van het instituut, waar op dat moment een collega voorover gebogen door een microscoop zit te turen. Met dunne penstipjes geeft hij op de afgedekte petrischaaltjes aan hoeveel bacteriekoloniën hij per staal Dommelwater heeft ontdekt.

Fischer: “De Dommel stroomt hier langs deze campus, en is voor mij de rode draad, of beter de blauwe draad, voor alles wat we hier doen op dat vlak. Want het is toch beschamend dat wij te boek staan als het land met de grootste kennis over water terwijl we tegelijkertijd het meest vervuilde water van heel Europa hebben.”

Paradepaardje
Die laboratoria zijn overigens ook wel een paradepaardje. Er wordt ook gebruik van gemaakt door studenten van Summa College en door masterstudenten van de Fontys lerarenopleiding in Tilburg. Is dat trouwens geen idee, dat lerarenopleidingen Scheikunde, Natuurkunde en Biologie ook naar Nexus worden gehaald en op een of andere wijze samengaan met TNW?

Van Beuningen: “Inhoudelijk zou dat zeker goed kunnen. En gezien de dalende studentaantallen, ook bij die educatieve studies, en de vierkante meterprijzen bij Fontys, zou het een logische stap kunnen zijn.”

Voor nu wordt echter vooral ingezet op de nieuwe profilering. Met veel aandacht voor wereldwijde vraagstukken als efficiëntere energieproductie, schoner water waarin minder kleurstoffen en medicijnresten belanden, een waterstofeconomie of het brengen van goede gezondheidszorg naar afgelegen gebieden.

En dat het gaat werken, daar zijn de drie van overtuigd. “We hebben nu twee open dagen gehad. En we zien overduidelijk dat studenten nu veel beter begrijpen wat we hier doen, waar je hier mee aan de slag gaat. En niet alleen studenten, ook hun ouders.”

Foto boven: van links naar rechts Carla van Beuningen, Victor Fischer en Jan van Geldrop

Dat muziek veel invloed heeft op de gemoedstoestand en het welbevinden van de mens, is uit verschillende onderzoeken allang gebleken. Maar mogelijk heeft muziek ook positieve effecten op het bèta-brein. Ella Hueting, directeur bij Fontys Engineering, ziet dat al jaren en wil daarom nu muziekonderwijs inzetten bij ‘haar’ instituut. Idealiter al vanaf het komende schooljaar. 

Het idee is jaren geleden ontstaan toen Hueting nog directeur was bij het ArTEZ-Conservatorium. “Daar zag ik dat veel mensen die daar werkten een bèta-achtergrond hadden. Vanwege bezuinigingen bij orkesten stapten veel van hen over naar bijvoorbeeld het wiskundevak. Andersom zie ik nu bij Engineering hetzelfde: veel mensen die in de technieksector werken, spelen op professioneel niveau muziek.”  

Meer studenten 
Daar moeten we iets mee, vindt Hueting. En ze is zeker niet de enige: mensen uit allerlei hoeken werken nu met haar samen om met behulp van de Beethoven-gelden grote stappen te zetten. “Door muziekonderwijs aan te bieden bij onze opleidingen, willen we onderzoeken of er inderdaad een link zit tussen muziek en het bèta-brein, en of dat een positief effect kan hebben op de leerresultaten van onze studenten. De muziekopleiding van Fontys gaat ons daarbij helpen, samen met de TU/e, Summa, ASML, het Metropoolorkest en de Music Cognition Research Group van de Universiteit van Amsterdam."

Je moet dan niet denken aan een uurtje blokfluitles of het doen van twee studies tegelijkertijd. Nee, eerder aan een minor op het gebied van muziek. Of het realiseren van faciliteiten waarmee Engineering-studenten tijdens hun studie muziek kunnen maken. Natuurlijk met als doel dat de technische opleidingen meer studenten trekken. Misschien zelfs wel studenten die twijfelen tussen een muziek- of techniekopleiding. “Want die twijfelaars zijn er veel”, zegt Hueting. 

Bezuinigingen 
Qua timing lijkt het project in dat opzicht op een goed moment te komen. Eerder deze maand uitte het Landelijk Kenniscentrum Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA) dat er zorgen zijn over het niveau van het muziekonderwijs in Nederland. Door de bezuinigingen op de cultuursector sluiten steeds meer muziekscholen hun deuren, wat gevolgen heeft voor het niveau van muziekstudenten en dus de doorstroming naar conservatoria.  

“Ik hoop onze opleidingen aantrekkelijker te maken en serieus te kunnen onderzoeken of we inderdaad met het spelen van muziek de wiskundige vaardigheden kunnen trainen. Maar wat ik stiekem ook hoop, is dat de overheid gaat zien hoe belangrijk muziek is en er weer meer in de cultuursector geïnvesteerd gaat worden. Want dat er zo hard bezuinigd wordt op muziekeducatie, vind ik echt heel erg.” 

In landen om ons heen, zoals België en Duitsland, maar ook in Azië en Zuid-Amerika, is volgens Hueting meer aandacht voor muziekonderwijs. “En daar kiezen ook meer mensen voor bèta-onderwijs. Of dat daadwerkelijk iets met elkaar te maken heeft, moet blijken uit wetenschappelijk onderzoek. Daar gaan we ook mee aan de slag, maar dat gaat jaren duren. De focus ligt nu eerst op het introduceren van muziek bij onze opleidingen en het op die manier aantrekkelijker maken van het werken in de chip-industrie.”  

Bij het GreenTechLab van Fontys worden technische vraagstukken binnen de agro-, food- en logistieke sector in samenwerking met de maakindustrie beantwoord met behulp van onderzoek, engineering en het bouwen van prototypes. Regelmatig resulteert dat in technische uitvindingen die daadwerkelijk door bedrijven gebruikt zouden kunnen worden. Maar dat is het ‘m nou juist: dat gebeurt niet. 

Geen winstoogmerk
Een groot deel van alle prototypes belandt nu in dozen op de plank, waar ze stof staan te happen en in de vergetelheid raken. Terwijl ze ook overgedragen zouden kunnen worden aan studenten start-ups. Of verkocht kunnen worden aan derden. Misschien kunnen ze zelfs als intellectueel eigendom onder licenties worden weggezet.

“Wij zijn geen commercieel bedrijf met een winstoogmerk dat het moet hebben van verkopen van producten”, vertelt Marcel Roosen, manager van het GreenTechLab. “Het zit niet in het dna van Fontys; wij willen mensen opleiden en niet per se producten verkopen. Bovendien is het hebben van een winstoogmerk niet eens wenselijk, omdat je het concurrerend vermogen van het bedrijfsleven niet oneerlijk mag benadelen als Fontys-zijnde.”

Geen tijd
Dat heeft als gevolg dat er weinig gebeurt met de ontwikkelde technologie en daaruit vloeiende prototypes. “Wij hebben in de loop der jaren een grote vergaarbak ontwikkeld waar momenteel inderdaad weinig mee gebeurt. Dat komt deels omdat we er geen tijd voor hebben. Wij werken van project naar project en hebben met deadlines te maken. Na het ene onderzoek moeten we door naar het andere onderzoek, en dat maakt het lastig om ons nog bezig te houden met eerdere projecten.”

Bovendien, stelt Roosen, zijn er ook geen middelen om de prototypes door te ontwikkelen. “Het gaat goed tot je geen subsidie meer krijgt om verder te gaan. De intentie is natuurlijk om verder onderzoek te doen, ook voor de partners waar je mee werkt, maar we zijn helaas heel afhankelijk van subsidie.”

En daar komt ook nog een vierde oorzaak bij: “Wij doen technologisch onderzoek dat maatschappelijk relevant is en daarmee proberen we impact te creëren. Het maken van prototypes is een afgeleide en geen doelstelling op zich. Die prototypes hebben potentie, maar het gaat niet om volwaardige producten. Er moet nog veel gedaan worden – zoals bijvoorbeeld wet- en regelgeving – voor je een volwaardig product krijgt.”

Geen beleid
De manager omschrijft het als een stukje bevroren technologie, waar geen beleid of proces over aanwezig is. Het kan daarom niet ontdooien en vervolgens in de markt worden gezet. Een oplossing is er nog niet, maar Roosen heeft wel ideeën over hoe ze hun technologische uitvindingen met de rest van de wereld kunnen delen.

“Bij universiteiten is het vaak eenvoudiger. Daar doen ze fundamenteel onderzoek, daar komen vindingen uit en die worden gepubliceerd, waarna de universiteiten erkenning en credits krijgen. Bovendien hebben universiteiten vaak start-upprogramma’s die een vervolg van de door hun gedane onderzoeken mogelijk maken."

"Bij het GreenTechLab zitten we echter gevangen in fysieke materialen, en dat maakt het een uitdaging om credits te verkrijgen. Veel publiceren doen we niet, en het etaleren van prototypes is lastig. Het enige wat voor ons dus overblijft, is het delen van kennis en onderzoeksresultaten.”

Dat zou bijvoorbeeld kunnen door via een portal of webpagina verslaggeving te doen over wat een prototype kan doen, welke onderdelen je daarvoor nodig hebt en hoe je hem in elkaar zet. Een soort doe-het-zelfpakket. “Maar we willen onze kennis ook bij onze studenten neerleggen, zodat zij er (hopelijk) mee verder kunnen gaan. Dat doen we al met de minor A-systems, maar daarmee zijn we er nog lang niet. We kunnen veel meer dan alleen dit.”

Hoe aan nieuwe studenten te komen is de grote uitdaging van alle opleidingen binnen Fontys. Zeker nu. En gezeteld in de Brainport en met het oog op Operatie Beethoven geldt dat vooral ook voor de technische opleidingen. Vorige week liet ICT-directeur Frens Vonken zijn licht er al op schijnen bij Bron. Dit keer vertelt Ella Hueting, directeur van Fontys Engineering, hoe dat specifiek bij haar instituut ervoor staat.

Heb je veel contact met bedrijven uit de Brainport-regio?
“Heel veel. Ik krijg gemiddeld twee keer per week een verzoek vanuit het werkveld of wij mee kunnen doen aan een project of een onderzoek. Dat kan gaan over kerncentrales, een bedrijf uit de Brainportregio, Defensie. Iedereen wil graag met ons samenwerken. Dat wil ik ook wel. Maar ik heb er simpelweg de mensen niet voor. Niet de medewerkers en niet de studenten.”

Dus je kunt niet overal ja op zeggen?
“Nee. Hoe mooi ook al die verzoeken uit het werkveld zijn. Aan de andere kant is mijn motto wel: nooit nee zeggen. Je hoeft ook niet alles zelf te doen. Ik verwijs dan vaak door naar collega’s elders in het land.”

Toen jij elf jaar geleden hier aan de slag ging, ging het slecht met Engineering. Nu is het een van de weinige instituten binnen Fontys die, tegen de stroom in, groeit. Is dat puur omdat je in deze regio zit, waar zo’n enorm tekort aan technisch personeel is?
“Daar hebben we wel jarenlang hard voor gewerkt. Het gaat al langer veel beter. Wetend dat er slechtere tijden aan zouden komen, hebben we de afgelopen jaren ons portfolio flink uitgebreid. Ook dit jaar telt onze school weer een kleine honderd studenten meer dan vorig jaar. Uiteraard groeien we ook vanwege de aantrekkingskracht van deze regio. Vanwege de semiconductorindustrie en toeleveranciers hoeven onze studenten zich geen zorgen te maken of er werk voor ze zal zijn na hun studie.

Deze regio is wel echt een feest om in te werken. We zitten hier met ASML en die andere giganten gewoon midden in de Champions League wat dat betreft. In die zin sta ik echt te popelen, ook omdat ik voor andere Fontysinstituten heel veel mogelijkheden zie. Het is een hele grote uitdaging en ik heb nog een heel lang verlanglijstje.”

Als het om techniekstudenten gaat, zullen er voorlopig nooit voldoende afgestudeerde bachelorstudenten zijn om aan de vraag uit de markt te voldoen. In deze regio zijn immers duizenden nieuwe werknemers nodig voor de komende jaren. Wat kan Engineering nog meer doen om aan die vraag te voldoen?
“Uiteraard proberen we ook internationale studenten aan te trekken. En proberen we de uitval zo ver mogelijk terug te brengen. Ook dat gaat goed, het rendement in de hoofdfase bij Engineering is nu 98 procent.

Daarnaast zijn we druk bezig om samen met de TU/e hier in Eindhoven een gezamenlijk eerste jaar op te zetten. Bij de universiteit zien zij soms ook studenten afhaken die het in het eerste jaar niet redden en veel beter op hun plek zouden zijn bij ons. Door gezamenlijk een eerste jaar in te richten, bieden we studenten keuzes aan en raak je ze niet zo snel kwijt.

We zetten ook vol in op Ad’s en masters, waarbij ik de samenwerking van de technische instituten in Nexus ook echt als een kans zie. Nu volgt 90 procent van al onze studenten nog een bacheloropleiding. Het doel is dat we toegaan naar een verhouding van 70 procent bachelor en 30 procent masters, bij- en omscholing.”

Levert bij- en omscholing nog iets op?
“Jazeker. Zo worden er komende maand weer zestig medewerkers van ASML en toeleveranciers bijgeschoold via cursussen over hoe het productieproces te verbeteren. Daarvoor hebben we hier docenten die oorspronkelijk uit de auto-industrie komen, die deze cursussen geven. Want als er één tak is waar ze het productieproces tot op de millimeter verfijnd en verbeterd hebben, is het wel in de auto-industrie.

En wat omscholing betreft richten we ons nu ook op de partners van expats die in de Brainportregio werken en wonen. Dat zijn vrijwel zonder uitzondering vrouwen. Of die technisch geschoold zijn? Nou, je moet weten dat Nederland wat dat betreft echt helemaal onderaan bungelt: hier kiezen meisjes en vrouwen amper voor technische studies. Dat is in het buitenland wel anders.

Er wonen grofweg 40.000 expats in de Brainportregio. Van de echtgenotes van die expats heeft 42 procent een technische studie gedaan. We werken samen met het Expat Spouses Initiative, dat zich daar met steun van de gemeente Eindhoven volledig op richt en al met 4.000 van die expatpartners aan de slag is. Dus daar zit een enorm potentieel.”

Het gaat om eenmalig 450 miljoen euro en structureel 80 miljoen die het kabinet beschikbaar stelt om meer talent op te leiden voor de halfgeleiderindustrie (semicon) in Nederland. Dat is nodig vanwege de verwachte groei in deze sector, waarvan Brainport Eindhoven het kloppend hart is. Momenteel werken in deze sector ruim 50.000 mensen bij ongeveer 335 bedrijven. De komende vijf jaar neemt de vraag naar extra arbeidskrachten toe met 38.000, waarvan 26.000 alleen al in deze regio. 

Daarvoor moeten duizenden extra technici worden opgeleid, en ook worden om- en bijgeschoold, zowel in het mbo, hbo als wo. Er ligt een plan klaar die de onderwijsinstellingen samen hebben opgesteld. Het is nu aan deze instellingen om dit te gaan uitvoeren. “De komende maanden gaan we concrete invulling geven aan het plan”, aldus ICT-directeur Frens Vonken, die nauw betrokken is geweest bij de voorbereidingen. 

Wat houdt het plan in? 
“Het is een veelomvattend plan waarbij we ons in grote lijnen gaan richten op het vergroten van de instroom, doorstroom en uitstroom van studenten, het flexibiliseren en uitbreiden van onderwijsprogramma's, het intensiveren van studentbegeleiding en de verdere ontwikkeling van het programma Leven Lang Ontwikkelen (LLO).” 

“Het mbo (Summa en Ter AA) gaat voornamelijk aan de slag met zij-instroomtrajecten, de TU/e focust op masterstudenten en wij gaan ons programma verbreden en flexibiliseren. Daarnaast starten we met de industrie nieuwe semicontracks en komt er meer praktijkgericht onderwijs. Ook gaan we samenwerken op het gebied van voorlichting, werving en uitwisseling van studenten. Daarnaast gaan we studenten begeleiden van opleiding naar werk en zetten we een gezamenlijk alumnibeleid op om de stayrate van internationale studenten te vergroten.” 

“We versterken hybride leeromgevingen, er komen crossovers met andere werkvelden en we gaan gezamenlijk onderzoek doen. Naast diploma’s kunnen ook certificaten en microcredentials worden uitgereikt. Microcredentials spelen vooral een rol in het LLO-aanbod.” 

De regio heeft te maken met demografische krimp. Waar halen de onderwijsinstellingen op korte termijn zoveel nieuwe studenten vandaan? 
“De motivatie is om meer mensen te laten instromen. Dat gaat maar beperkt, omdat je niet per se meer mensen hebt. Dat kun je alleen bereiken door een bredere doelgroep aan te spreken. Daarvoor moeten we aantrekkelijke programma’s, labels en tracks aanbieden die potentiële studenten aanspreken, evenals aansluiting en doorstroom tussen opleidingen en mbo, hbo en wo verbeteren. We gaan gezamenlijk de juiste voorlichting geven om elke student op de juiste plaats te laten landen.” 

“Daarnaast moet het voor studenten makkelijker worden om te switchen tussen een opleiding, instituut of onderwijsinstelling zonder dat ze studievertraging oplopen. En ze krijgen de mogelijkheid om ook halfjaarlijks aan een (andere) opleiding te beginnen.” 

“Maar zelfs dan zijn we er nog niet. We zullen een beroep moeten doen op onbenut en vooral internationaal talent. Bijna de helft van de nieuwe aanwas zal uit het buitenland moeten komen.” 

Heeft het kabinet niet juist een rem gezet op internationalisering en Engelstalig onderwijs? 
“In oktober heeft het kabinet inderdaad extra regels aangekondigd om de 'verengelsing' in het hoger onderwijs en de instroom van internationale studenten terug te dringen. Daar is in de toekenning van de gelden en het akkoord op ons plan geen uitzondering op gemaakt. Ik kan me niet goed voorstellen dat Engelstaligheid van een aantal opleidingen in de semicon gerelateerde opleidingen afgewezen gaat worden, maar ik ben ervan overtuigd dat we nog de nodige inspanningen zullen moeten verrichten om nut en noodzaak daarvan te onderbouwen. Om de stayrate en integratie te verhogen investeren we in taalonderwijs en interculturele competenties. Als mensen zich hier thuis voelen, is de kans namelijk groter dat ze hier blijven na hun afstuderen.” 

Wat moet er bij Fontys gebeuren om al deze veranderingen in gang te zetten? 
“Binnen de ondersteunende diensten en de instituten die hierbij betrokken zijn worden er teams opgericht die de verantwoordelijkheid krijgen over een bepaald project. In totaal betreft het een aanzienlijk aantal mensen verdeeld over verschillende diensten en de instituten Engineering, Techniek & Logistiek, Bedrijfsmanagement, Applied Sciences en ICT.” 

We hebben te maken met bezuinigingen. Waar haalt Fontys deze medewerkers vandaan? 
“Grotendeels hebben we die mensen zelf. Wel wordt het een uitdaging om de juiste personen op de juiste plek te krijgen. We moeten kijken in hoeverre de opdracht inhoudelijk bij ieder van hen past. Mogelijk hebben we hier en daar wat extra mensen nodig, die we extern moeten aantrekken. In de begrotingen hebben we hiermee rekening gehouden.” 

Het werkveld wordt nadrukkelijk betrokken bij het onderwijs. Waarom? 
“Door bedrijven te laten participeren in het onderwijs en werkelijke opdrachten uit het bedrijfsleven te laten oppakken door studenten en onderzoekers, krijg je realistischer onderwijs. We hebben de indruk hebben dat dit de motivatie van studenten en daarmee het resultaat en het rendement van hun studie ten goede komt. We doen dit nu ook, maar gaan dat versterken. De ervaring is dat studenten na hun afstuderen sneller en beter inzetbaar zijn.” 

Er wordt nagedacht over een gezamenlijk eerste studiejaar voor een aantal opleidingen in het hbo en wo. Wat is het doel hiervan? 
“We zien de afgelopen jaren dat er een toename is van het aantal vwo’ers dat doorstroomt naar het wo. Een deel van deze studenten valt uit, omdat ze beter op hun plek zouden zijn in het hbo. Met een gezamenlijk eerste opleidingsjaar willen we ervoor zorgen dat studenten meteen op de juiste plek terechtkomen. Bij Elektrotechniek zijn de gesprekken het verst gevorderd.” 

Kan het ergens nog misgaan met het uitrollen van het plan? 
“We hebben als Brainportregio een grote ambitie. Er zijn veel verschillende partners bij betrokken en het succes hangt af van de som van het geheel. Dat is een uitdaging. De grootste bedreiging zie ik in het falen van de toestroom van internationale studenten. Dan ben je meteen de helft van je ambitie kwijt. Zo moet het Engelstalig onderwijs geen probleem gaan opleveren en zal er tijdig extra huisvesting gerealiseerd moeten worden.” 

Waar ligt de winst voor Fontys? 
“In diezelfde ambitie. We krijgen een enorm mooie kans om in tijden van krimp en bezuinigingen ons onderwijs en onderzoek te verbeteren en een bijdrage te leveren aan wat de regio nodig heeft. De eerste miljoenen zijn toegekend voor de komende twee jaar. Als ze blijken te lonen, stelt het kabinet de rest ervan beschikbaar. Het is dus aan de onderwijsinstellingen om te laten zien dat het plan dat we hebben neergelegd ook echt de extra technici gaat opleveren die nodig zijn.” 

Ja, er komen al jaren studenten over de vloer bij het Máxima Medisch Centrum voor het volgen van een stage of het doen van onderzoek. In de geneeskunde bijvoorbeeld. Of verpleegkunde, fysiotherapie, psychologie, farmacie of medische technologie. Maar studenten Technische Bedrijfskunde zoeken het vaak ergens anders. Bij VDL bijvoorbeeld, of ASML.

Voor Ahmet Yalçin was dat precies de reden waarom hij juist wel geïnteresseerd was in een stageplek in het ziekenhuis. Hij was op zoek naar een uitdagende opdracht en dacht die bij het Máxima Medisch Centrum te kunnen vinden. Dat gebeurde ook. “Voor zover ik weet ben ik de eerste student Technische Bedrijfskunde die hier onderzoek heeft gedaan”, vertelt Ahmet, die vorige maand afstudeerde. 

Wachttijden
Het onderzoek dat de student moest uitvoeren stond al vast voor zijn komst. Zoek uit of de lange wachttijden voor jonge kinderen met kruisbandletsel verkort kunnen worden, zodat ze weer sneller kunnen sporten. En, niet geheel onbelangrijk, breng in kaart hoe het huidige proces nu is.

Ahmet vertelt hoe hij dat heeft aangepakt. “Ik ben begonnen met het houden van interviews met betrokkenen en ben vervolgens in gesprek gegaan met verschillende mensen uit het ziekenhuis om het huidige proces in kaart te brengen. Daarna heb ik allerlei data verzameld.”

Door die stappen te nemen kwam Ahmet er al snel achter dat de huidige wachttijden voor jonge kinderen met voorste kruisbandletsel veel te lang zijn. Gemiddeld 2,3 maanden. En dat moest veel sneller kunnen, besloot hij. “Ik heb onderzocht welke factoren ervoor zorgen dat het zo lang duurt en heb vervolgens advies gegeven over hoe je dat anders kunt aanpakken.” 

Planning
Het probleem zit hem volgens Ahmet in het planningsproces. “De chirurg die ik in mijn onderzoek meenam, had geen vaste operatiesessies voor jonge kinderen met kruisbandletsel. Voor volwassenen zijn daar wel speciale momenten voor gereserveerd, maar voor jongeren niet. Ik heb geadviseerd om daar verandering in te brengen door om de twee weken een dagdeel te reserveren voor dit soort operaties. Kinderen hoeven dan niet langer 2,3 maanden te wachten op een operatie, maar slechts 6 weken.”

Het plan van Ahmet heeft indruk gemaakt, zowel bij het ziekenhuis als bij Fontys. Het plan, waarmee de student met een 8,3 afstudeerde, wordt al ingezet bij het Máxima Medisch Centrum. “Ze hebben het uitgezet bij de planning en gaan er ook echt iets mee doen. Het is natuurlijk fijn dat je werk wordt erkend.”

“Heel mooi dat deze belangrijke stap wordt gezet”, schrijft bestuursvoorzitter Joep Houterman van Fontys op LinkedIn. “Dit is een geweldige kans om samen met onze partners in de Brainportregio en daarbuiten echt het verschil te maken. Hiermee kunnen we duizenden studenten én werkenden op alle niveaus opleiden voor de banen van de toekomst in de semicon-sector.”

De opgave om meer talent op te leiden is er een van nationaal formaat. Daarom heeft het kabinet daar eenmalig 450 miljoen euro voor beschikbaar gesteld en 80 miljoen euro structureel. Doel is om tot en met 2030 33.000 extra technici op te leiden voor de microchipsector, in zowel het mbo, hbo als wo.  Dat hebben de ministeries van Economische Zaken (EZ) en Onderwijs (OCW) gisteren bekendgemaakt. 

Die investeringen zijn hard nodig om de ontwikkelingen in de microshipindustrie mogelijk te maken. Een sector die van groot belang is voor de Nederlandse en Europese economie, aldus de overheid. Omdat de meeste mensen nodig zijn in de Brainportregio Eindhoven, gaat meer dan de helft van het bedrag naar onderwijsinstellingen in deze regio. Zij kunnen al vanaf 2025 van start met het opleiden van extra technici. 

In- en doorstroom bevorderen
Fontys, TU/e, Summa en Ter AA krijgen de komende twee jaar gezamenlijk een bedrag van 45 miljoen euro om extra studenten op te leiden. Daarnaast is een bedrag van ruim 17 miljoen euro beschikbaar voor het opleiden van nog eens duizenden mensen via om- en bijscholing. Welk bedrag Fontys precies ontvangt, is nog niet duidelijk. Het gaat binnen Fontys om de instituten Engineering, Techniek & Logistiek, Bedrijfsmanagement, Applied Sciences en ICT. 

Frens Vonken, directeur van Fontys ICT, is nauw betrokken bij de plannen. “Het geld zal onder meer worden besteed aan het vergroten van de in- en doorstroom van studenten, het flexibiliseren en uitbreiden van onderwijsprogramma's, het intensiveren van studentbegeleiding en de verdere ontwikkeling van het programma Leven Lang Ontwikkelen (LLO)." 

Voor de regio’s Twente, Delft en Noord-Nederland trekt het kabinet respectievelijk 20,5 miljoen, 9,4 miljoen en 5,9 miljoen euro uit. De investeringen zijn voor de komende twee jaar. Als ze blijken te lonen, stelt het kabinet de rest van de 450 miljoen vanaf 2027 beschikbaar. Naast de bijdrage van het kabinet dragen ook bedrijven en onderwijsinstellingen bij: in totaal 310 miljoen euro, melden het ministerie van EZ en OCW.  

“De onderwijsinstellingen leggen niet direct geld bij, maar zij dragen wel bij in de vorm van goederen en diensten”, benadrukt een woordvoerder. "De waarde daarvan is meegerekend in dit bedrag. Overigens is het grootste deel van die 310 miljoen afkomstig uit het bedrijfsleven."

Plannen uitwerken
Basis voor de investeringen van het kabinet zijn plannen die onderwijsinstellingen de afgelopen maanden zelf hebben gemaakt, en waar ze nu dus mee aan de slag kunnen. In hun plannen gaat het niet alleen om meer plek voor studenten bij technische opleidingen, maar ook bijvoorbeeld om samenwerkingen tussen mbo-instellingen, hogescholen en universiteiten om meer technici op de arbeidsmarkt te krijgen. 

Denk aan een gezamenlijk eerste studiejaar en meer leer-werktrajecten in het mbo en maatregelen om uitval van studenten te voorkomen. Ook gaan er meer mensen uit het bedrijfsleven lesgeven, zodat opleidingen beter aansluiten bij de praktijk.

“We gaan de plannen verder afstemmen en uitwerken met alle betrokken partners", aldus bestuursvoorzitter Houterman. “Fontys gaat daar een grote bijdrage aan leveren", vult ICT-directeur Vonken aan. "We staan klaar om veel studenten op te leiden, op alle niveaus. Van associate degrees tot masters, over de volle breedte van alle vakgebieden. Samen uiteraard met de andere betrokken instellingen.”

Het onderzoek van de 22-jarige Guus stond in het teken van de onderhoudsprocessen bij de luchtmacht. Hij voerde het uit tijdens zijn afstudeerstage, die hij vorige week met een dikke voldoende afrondde. Sindsdien zit hij – zij het met frisse tegenzin – thuis om bij te komen van de toch wel zware periode, die in februari van start ging.

“Het was de bedoeling om mijn studie in vier jaar af te ronden, maar omdat de backgroundcheck van de luchtmacht langer duurde dan verwacht, heb ik een paar maanden vertraging opgelopen.” 

Die backgroundcheck is standaard bij defensie en moet bij iedereen die daar komt te werken worden uitgevoerd. “Het duurde bij mij wat langer vanwege mijn leveranciersonderzoek voor een eerdere opdracht in China, een land waar ze voorzichtig mee moeten zijn. Je gaat immers toch met gevoelige en geheime informatie werken.”

Uitdaging
Vertraging of niet, Guus wilde koste wat kost bij de luchtmacht zijn studie afronden. Hij was op zoek naar een uitdaging en wilde buiten zijn comfortzone treden. “Eerst had ik het idee om mee te doen met een soort AI-integratie in het ziekenhuis van Eindhoven, maar toen zag ik de stage bij de luchtmacht voorbijkomen waarbij ik mijn eigen onderzoek mocht bepalen. Dat wekte mijn interesse.”

De student besloot zich te willen richten op het aanpakken van de wapensystemen van de luchtmacht. Het oorspronkelijke idee was om álle wapensystemen te onderzoeken, maar dat bleek toch iets te ambitieus. “En dus ben ik me gaan richten op de Apache-helikopter. Ik wilde vooral kijken naar hoe je ervoor kunt zorgen dat een Apache in de lucht blijft door naar onderhoudsprocessen en het aanvragen van componenten te kijken.”

Dat moet je even uitleggen? “Om een Apache in de lucht te kunnen houden, moet het materieel compleet zijn. Dus als er iets stukgaat, dan moet je daar iets voor verzinnen. Een Apache wordt niet bestuurd als een Ferrari; onderdelen slijten, gaan stuk en regelmatig onderhoud, zowel preventief als correctief, is noodzakelijk. Toch moeten er voldoende vlieguren worden gemaakt.”

Klinkt ingewikkeld en dat was het ook. Voor een leek op dit gebied, maar ook voor een student Technische Bedrijfskunde die al de nodige ervaring heeft opgedaan. “Nee, het was geen makkelijk project. Als ik dit vergelijk met andere projecten die ik heb gedaan, dan was dit wel echt een paar niveautjes hoger. De luchtmacht is een organisatie met veel complexe vraagstukken.”

Toekomst
Ondanks de brok ervaring die Guus heeft opgedaan, ziet hij een toekomst bij de luchtmacht niet zitten. “In de tijd dat ik bij de luchtmacht zat, heb ik vooral op het kantoor in Woensdrecht gezeten. Ik ben slechts één keer naar de vliegbasis in Gilze en Rjien geweest om een Apache in het echt te kunnen zien . En nee, ik heb er helaas niet in gevlogen. Ik ben erachter gekomen dat ik toch iemand ben die dichter bij het product wil zijn en andere prestatievormen wil kunnen zien, buiten zaken zoals operationele beschikbaarheid.”

Wat hij wél wil gaan doen? Die kogel is nog niet door de kerk.  In ieder geval een master. “Die staat op mijn bucketlist en als er eenmaal iets op mijn bucketlist staat, dan moet ik dat kunnen afvinken. Ik weet alleen nog niet of ik meteen aan de master wil beginnen of dat ik eerst een tijdje ga werken. In ieder geval een van de twee, want stilzitten is niets voor mij. Vakantie hoeft voor mij ook niet. Ik wil gewoon actief bezig zijn.”

“Het gaat goed hier, ik ben er nog steeds. Er is veel veranderd in de afgelopen maanden. In het begin vond ik de stap naar een zelfstandig leven in Venlo erg spannend, maar nu is mijn leventje normaal geworden. Een goede ontwikkeling, al zeg ik het zelf. En bijzonder om te ervaren.

Alles is nieuw als eerstejaarsstudent. Zo heb ik vorige week voor het eerst een tentamenweek gehad en werken we hier in semesters, terwijl ik vanuit de middelbare school gewend ben dat we iedere paar weken iets nieuws leren. Hier is het een halfjaar lang hetzelfde, maar gelukkig bevalt me dat prima.”

Grip en skills
“Ik ben meer geaard en voel me beter dan in augustus. Ik merk aan de lessen die ik krijg dat dit echt mijn opleiding is en de weken vliegen voorbij. Ik heb meer grip op mijn dagelijkse leven en weet wat ik kan verwachten. Dat geeft me rust.

Deze eerste periode zijn we begonnen met werken in de werkplaats, waar we skills-lessen volgen zodat we zelfstandig in een werkplaats kunnen werken. Elektronica, plastic, metaal: alles komt voorbij. Doordat we in elke les een ander onderdeel moesten maken, heb ik uiteindelijk een eigen wagentje kunnen bouwen dat zelfstandig rijdt. Dat vond ik ontzettend gaaf.”

Motivatie
“Ook heb ik leren solderen, iets wat ik nog nooit gedaan had maar waar ik blijkbaar heel goed in ben. In technisch tekenen ben ik dan weer verschrikkelijk slecht. Wel heb ik wat handigheidjes meegekregen om mijn ideeën toch op papier te kunnen zetten. Ik leer niet alleen nieuwe dingen, maar ook meer over mezelf. En dat werkt ontzettend motiverend.

In het begin van mijn studie was ik echt nog zoekende. Binnen de opleiding, maar ook in deze vreemde, nieuwe stad. Ik heb soms nog steeds wel moeite met het combineren van mijn opleiding, werken en voor mezelf zorgen. Het is druk en iedere dag verloopt anders. Soms heeft dat te maken met dingen die ik zelf niet in de hand heb en dat vind ik lastig om los te laten.”

Hotspots
“Toch bevalt het studentleven me hier steeds meer. De vriendschappen met medestudenten worden steeds sterker, mijn bijbaan en collega’s zijn fantastisch en de Venlose binnenstad ken ik inmiddels op m’n duim. Zo heb ik zelfs al een paar favoriete hotspots, zoals het tuincentrum, verschillende pittoreske restaurants, het oude stadshuis op de Markt en een lokale platenzaak." [Tekst gaat verder onder de foto's]

"Die platenzaak vind ik het tofst. Ik hou van muziek en wanneer vrienden uit Brabant op bezoek komen laat ik ze graag zien wat daar allemaal te vinden en te beluisteren is. Dat geldt eigenlijk ook voor andere steden. Ik heb Roermond al bezocht en een dagtrip naar Maastricht staat ook nog op de planning. Steden waar ik vanuit het kleine Zeeland hoogstwaarschijnlijk nooit zou zijn geweest. Ik zie wonen in een andere stad dan ook echt wel als een privilege.”

Huis en thuis
“Toch blijf ik diep van binnen echt een huismus. Ik hou ervan om met mijn familie en vrienden in Zeeland te zijn, maar dat is een stuk minder dan voorheen. Daarom ga ik ieder weekend nog naar Brabant en plan ik mijn weekenden zo vol mogelijk. Venlo is mijn huis, maar bij mijn ouders en vrienden ben ik thuis.

Dat heeft er wellicht ook mee te maken dat ik hier niet in een typisch studentenhuis woon, maar in een complex waar iedereen zijn eigen voorzieningen heeft. Mensen zijn daardoor een stuk zelfstandiger en de groepsbinding ontbreekt. Dat had ik graag anders gezien, omdat ik zo nog meer mensen had kunnen leren kennen.”

Vastelaovend
"Gelukkig maken mijn studiegenoten en mijn werk daarin veel goed. Ik breng iedere dag door met vrienden van Mechatronica, maar mijn collega’s zijn ook echt fantastisch. Ik heb vorige week vrijdag zelfs voor de eerste keer Vastelaovend meegemaakt. Dat liet me een heel andere kant van Venlo zien. Ik merkte verbondenheid en mocht cultuur snuiven als nooit tevoren. Dat maakte enorme indruk.

Ik laat mijn roots echter niet los. Ik sluit hier overal af met een ‘houdoe’, zodat mensen weten dat ik eens en altijd een Brabander ben. En daar ben ik trots op. Maar dat ik de kans heb gekregen om hier te kunnen studeren en wonen, blijft een mooi gegeven.”

Vooruitkijken
“Hoewel het dus tijdelijk is, zit ik hier echt wel op mijn plek. De studie bevalt zo goed dat ik zelfs al zoek naar vacatures van bedrijven die ik interessant vind. Iets wat soms niet helemaal goed uitpakt. Waarom niet? Omdat ik veel eisen zie staan die ik in mijn opleiding niet ga leren.

Maar gelukkig bestaat er ook nog zoiets als een minor. Welke minor ik precies ga volgen weet ik nog niet, maar ik heb gelukkig nog even de tijd voordat ik daarover moet beslissen. Nu gaan we eerst maar eens aan de slag met de tweede periode, ik kijk ernaar uit.”

Libelles die niet alleen de schoonheid van het vliegende dier laten zien, maar ook meteen het publiek met de neus op de feiten drukken dat ze met uitsterven worden bedreigd. Dat was het idee achter de technische kunstinstallatie Dragonfly, het GLOW-project van het negenkoppige studententeam van de minor BeCreative.

Het kunstwerk viel zo in de smaak tijdens GLOW dat het team afgelopen weekend niet alleen de publieksprijs won, maar ook de vakjuryprijs in ontvangst mocht nemen. “Op de publieksprijs hadden we wel een beetje gehoopt, maar dat we in allebei de categorieën als winnaar uit de bus kwamen, hadden we nooit verwacht”, laat minorstudent Elise Wolterink weten.

The Stream
Samen met acht andere studenten maakte zij deel uit van het winnende studententeam. “GLOW vond het heel gaaf dat we met ons project niet alleen onze technische kwaliteiten tentoonstelden, maar ook aandacht vroegen voor de leefsituatie van de libelle. Iets wat goed paste bij het thema van dit jaar: The Stream.”

Het studententeam wilde aanvankelijk een installatie maken van een onderwaterwereld, met dieren in en rondom de Dommel. “Deze wilden we tijdens GLOW laten functioneren op de stromen van de Dommel, maar dat bleek in de praktijk te lastig om in korte tijd te realiseren. Toen hebben we uiteindelijk voor één van die dieren gekozen.”

Tentoongesteld
En met succes, want met het winnen van beide prijzen wist het minorteam 3000 euro binnen te slepen. Geld dat onder andere ingezet wordt voor de optimalisatie van de huidige libellen. “Er komen er namelijk een aantal in de hal van Eindhoven Airport te hangen. Ook in het Nexus-gebouw komt er een in het atrium.” [Tekst gaat verder onder de foto's.]

Dat laatste is volgens Ella Hueting, directeur van Fontys Engineering waar de minor BeCreative onder valt, een kers op de taart. Of beter gezegd op de vlaai, want maandagochtend werd de winst van het studententeam nog eens overgedaan met vlaai en cadeaubonnen voor de winnaars. “Het is het tweede jaar op rij dat Fontys de vakjuryprijs wint. Dat zegt ook iets over de kwaliteit van onze minor. Dat deze studenten in beide categorieën hebben gewonnen is echt bijzonder en daar zijn we allemaal ontzettend trots op”, aldus de directeur.

“Dit hebben we met z’n allen gedaan, met de studenten op de eerste plek. Maar ook onze conciërges die tijdens de bouw het gebouw langer open hielden, het labteam dat heeft geholpen met het maken van onderdelen en de schoonmakers die de werkvloer schoon hielden hebben hier allemaal hun steentje aan bijgedragen.”

Verkopen en bezinken
Hoewel GLOW nu ten einde is en de winst gevierd is, heeft het studententeam achter Dragonfly het de komende tijd nog erg druk. “Afgelopen week zijn er enorm veel mensen naar ons toe gekomen met de vraag of ze een libelle kunnen kopen. Voor in hun bedrijf, tijdens evenementen, of gewoon voor in huis. Daar gaan we donderdag samen over in gesprek”, aldus de student.

Maar voordat het zover is hebben de studenten morgen een welverdiende dag rust. Toch zitten Elise en haar teamgenoten niet graag stil. “Morgen kunnen we alles even laten bezinken. Maar we hebben nu allemaal wel een nieuwe drive om onze libelles te optimaliseren en om door te gaan. Onze minor loopt nog tot februari, maar wie weet wat daarna volgt.”

Student Justin Griffioen kreeg, samen met medestudenten Tim van Bavel en Nick Brouwers, een opdracht van een van de partners die is aangesloten bij de minor Electric Drive: Bas Koeten Racing. “Bas heeft heel veel zonnepanelen op zijn bedrijfspand liggen en bezit een Polestar, een elektrische auto”, trapt Justin af.

Koeten wilde zijn ‘extra’ energie gebruiken en vroeg de drie studenten om uit te zoeken of de auto ook kon dienen als thuisaccu. “Hij heeft zelfs een andere Polestar voor ons gekocht om dit te testen.”

Polestar op de stoep
Dat ging echter niet vanzelf. Justin ging samen met Tim en Nick op bezoek bij het bedrijf van Koeten om te sparren over het onderzoek en de eventuele mogelijkheden. “Toen hebben wij hem kunnen overtuigen om met een fysieke auto aan de slag te gaan. Niet veel later stond er ook daadwerkelijk een op de stoep”, vertelt Justin enthousiast.

Een kleine sidenote: het ging wel om een schadeauto die het drietal zelf moest repareren voordat ze deze aan de praat kregen. “Uiteindelijk kregen we het voor elkaar dat we de auto konden op- en ontladen. Dat was echt onwerkelijk.”

Snelladen
Stroom vanuit de auto zo omvormen dat het in huis gebruikt kan worden. Dat was het uiteindelijke doel van de drie studenten. "We hebben uiteindelijk een eigen printplaat gemaakt voor op een Arduino die de communicatie met de auto regelt. Deze data wordt dan doorgestuurd naar een Raspberry Pi (een singleboardcomputer) om te decoderen en te communiceren dat de auto verbonden is met een snellaadpaal. Zo konden we de auto ontladen met een omvormer."

Justin, Tim en Nick wisten uiteindelijk de stroom uit de auto (400 volt DC) om te zetten naar stroom die men normaliter in huis nodig heeft (3-fase 230v AC), en op te slaan in een accu. Justin: “Die accu levert dezelfde energie als de netaansluiting van je energieleverancier. Je wasmachine, lampen, laptop en tv kunnen hier dus ook echt op werken. In die zin is onze oplossing een extra energievoorziening voor je huis.”

Frikandellen
Om hun resultaten kracht bij te zetten bakten de studenten tijdens een gezamenlijke barbecue frikandellen in frietpannen op stroom die middels de omvormer uit de Polestar werd gehaald. “Welkome snacks voor onze medestudenten, maar van het proces erachter werden zij ook ontzettend enthousiast", aldus Justin.

Dat enthousiasme wordt gedeeld door veel mensen op LinkedIn, waar Justin de bevindingen van zijn team deelde. “We zijn door verschillende bedrijven uitgenodigd om ons omvormsysteem te testen. Zelfs bedrijven die met Lightyear (auto op zonne-energie, red.) werkten en Polestar zelf weten ons te vinden.”

Verbeteren en installeren
Wat dat inhoudt voor de toekomst weet de student nog niet. Wel heeft Justin al verschillende stageplaatsen aangeboden gekregen. “Het is nu echter aan de volgende groep om dit project te vervolgen. Zij gaan ons proof of concept verbeteren en het wellicht installeren bij Bas Koeten thuis. Of ik het lastig vind om dit los te laten? Nee hoor. Een van mijn groepsgenoten blijft het contactpunt voor de nieuwe studenten, dus ik weet dat het bij hem in goede handen ligt.”

Wel realiseert Justin zich dat hij, samen met zijn groep, een letterlijke stroomversnelling op gang heeft gebracht. “Ook het bedrijfsleven weet nu dat het omvormen van stroom voor thuisgebruik mogelijk is. Veel fabrikanten zouden begin dit jaar laadpalen produceren die dit bewerkstelligen, maar er is er nog geen op de markt gebracht. Dat wij hebben laten zien dat dit inderdaad kan, zal het hele proces wellicht versnellen.”

“Ik woon sinds juni op mezelf in Venlo, waar ik dit jaar ben begonnen met mijn studie Mechatronica. Wat ben ik blij dat mijn opleiding is begonnen, want de eerste paar maanden dat ik hier woonde viel de stad me een beetje tegen. Ik hoopte al veel medestudenten te ontmoeten, maar velen waren juist wegens de zomervakantie naar huis. De campus was leeg en mijn eerste bijbaan hier pakte ook niet goed uit. Een pittige periode, totdat we de introductieweek van Fontys hadden.

Toen dacht ik: eindelijk. Eindelijk zijn er mensen die hetzelfde doen en leuk vinden als ik, leeftijdsgenoten waar ik connecties mee kan leggen. De eerste keer dat ik mijn studiegenoten zag en we begonnen aan onze intro heb ik dan ook meteen vrienden gemaakt. En wat bleek: de dagen vliegen sindsdien voorbij."

Denken aan de toekomst
"Ik heb voor de opleiding Mechatronica gekozen omdat ik graag in de techniek- en logistieksector wil werken. Daar liggen mijn interesses. Ik houd van dingen maken en problemen oplossen, en daar past deze opleiding perfect bij. Je bent na vier jaar misschien niet de beste in elektrotechniek, werktuigbouwkunde of industrial product design, maar je hebt straks wel verstand van al deze richtingen. Dat biedt veel doorgroeimogelijkheden in de toekomst.

Ik kijk wat dat betreft ook nu al uit naar het werkende leven, maar ben ook ontzettend benieuwd waar ik gedurende mijn studie stage kan gaan lopen. Hopelijk is dat bij fijne werkgevers waar ik nog meer kan leren en aan mijn eigen expertises kan werken. Ik zie mijn loopbaan als het ware als een roltrap naar boven, naar nog mooiere en betere momenten. Dat ik dat mag ervaren met de klas die ik nu heb, op een opleiding die me zo goed past, zie ik als pure winst." (Tekst gaat verder onder de foto's)

“Ik heb de eerste stappen in het studentenleven inmiddels al gemaakt. Sommigen wat makkelijker dan de ander, want zo vind ik het bijvoorbeeld wel een uitdaging om iedere dag voor mezelf te koken. Laten we het zo zeggen dat mijn appartementencomplex wellicht een paar onvoorziene brandoefeningen door mij heeft gehad. In de weekenden reis ik op en neer naar Zeeland, een klein dorpje in Brabant waar ik vandaan kom. Daar woont mijn familie en heb ik ook een hechte vriendengroep waar ik graag tijd voor vrijmaak. Hier in Venlo speel ik veel gitaar, een van mijn grootste hobby's. ”

Nieuwe student, nieuwe indrukken
"Als hbo student moest ik ook wel even wennen aan het studierooster, maar dagen van half negen tot vijf op de campus horen nu eenmaal bij dit nieuwe leven. Student zijn is dus niet alleen settelen op sociaal, maar ook op educatief vlak. Zo weet ik van mezelf dat ik niet kan ‘blokken’ voor toetsen of tentamens, maar juist moet begrijpen hoe bepaalde formules werken voordat ik daarmee aan de slag kan gaan. Ik ben heel benieuwd hoe ik dat hier ga ervaren.

Hoe je het ook went of keert: als nieuwe student krijg je veel nieuwe indrukken die je een plek moet geven. Ik heb op het begin ook echt wel getwijfeld of ik wel de juiste keuze had gemaakt. Maar inmiddels zie ik het studeren en het op mezelf wonen als een soort adventskalender: als nieuwe student ervaar ik iedere dag iets leuks. De stad Venlo bevalt me goed, ik fiets binnen tien minuten van huis naar college, heb een leuke bijbaan in een lokaal restaurant en leer steeds meer mensen beter kennen."

Alles op alles
"Dat wil ik alle andere studenten ook graag meegeven. Een paar weken geleden kende ik nog niemand, maar nu vind ik het ontzettend bijzonder dat ik met zoveel eensgezinde studenten ben. Ben daarom lekker jezelf en stel jezelf open voor anderen. Dat betaalt zich op een gegeven moment allemaal uit. Vergeet ook niet te genieten, en zet alles op alles om het meeste uit je studie en studententijd te halen."

Dit voorjaar dreigde chipfabrikant ASML uit Nederland te vertrekken. Dat kwam mede door de beperking van het aantal buitenlandse studenten en kennismigranten, waar met name PVV en NSC op aansturen. ASML vreesde straks niet genoeg medewerkers te kunnen vinden.

Tamelijk snel heeft het vorige kabinet toen besloten de portemonnee te trekken en 450 miljoen euro beschikbaar te stellen, plus 80 miljoen per jaar vanaf 2031. Met dat geld moeten onder meer extra studenten voor de techniek gewonnen worden. Het plan kreeg de codenaam ‘Beethoven’.

38 duizend extra technici
Voor de microchipsector zouden er zo’n 38 duizend extra technici nodig zijn, vooral rond Eindhoven. Het gaat om medewerkers op alle niveaus: uit het mbo, hbo en wetenschappelijk onderwijs. Eén van de Beethovenplannen: zorgen dat technisch opgeleide internationals in Nederland blijven werken. Ook zouden er meer vrouwen voor techniek moeten kiezen.

Daar stelde regeringspartij NSC schriftelijke vragen over. Deze partij kijkt nog altijd met argwaan naar de komst van buitenlandse studenten en kennismigranten naar Nederland. NSC wil weten hoe die overheidsmiljoenen gaan zorgen voor extra technici. 

Daar heeft de nieuwe onderwijsminister Eppo Bruins nog geen concreet antwoord op, maar de bedrijven en onderwijsinstellingen kunnen bijvoorbeeld “programma’s ontwikkelen om internationale studenten te koppelen aan banen in de microchipsector”, oppert hij. Ook kunnen ze met het geld hun wervingscampagnes aanpassen om ‘genderbias’ te doorbreken.

Zorg, onderwijs
Er zijn meer studies die extra studenten nodig hebben, merkt NSC op. Denk maar aan verpleegkunde en de lerarenopleidingen. Als je techniekstudies populairder maakt, gaat dat dan niet ten koste van de gezondheidszorg en het onderwijs?

Het mogelijke succes van techniekstudies kan inderdaad ten koste van de zorg en het onderwijs gaan, erkent Bruins (die overigens namens NSC in het kabinet zit). Daarom werken de regio’s volgens de minister aan “het vergroten van de vijver van talent”. Hij noemt bijscholing en omscholing van werkenden, maar ook “het gericht aantrekken van internationaal talent”.

Thuisland
Andere landen kampen ook met een gebrek aan technici, legt hij uit. Een van de oplossingen in die landen: als hun techniekstudenten naar het buitenland zijn gegaan, willen ze die weer naar het ‘thuisland’ laten terugkeren. Hij zegt het niet expliciet, maar Nederland is dus niet het enige land dat aan deze internationals trekt.

De vierdejaarsstudent volgde het afgelopen halfjaar de minor A-Systems (High Tech Agricultural Solutions). Samen met zijn medestudenten deed hij verder onderzoek naar de grijper van de robotappelplukker. Deze grijper is een aantal jaar geleden mede bedacht door een stagiair van Fontys en wordt door opeenvolgende studentengroepen uit het minorprogramma doorontwikkeld. 

De technologie achter de grijper maakt het mogelijk om appels te plukken door middel van een vacuümtechniek. Deze grijper is met een robotarm bevestigd aan een zelfrijdende machine. Hiermee kunnen appels voorzichtig van de boom worden geplukt en op een transportband van de zelfrijdende machine worden gelegd, zonder dat er mensenhanden aan te pas komen. Althans, dat is de bedoeling.

Voortborduren
De techniek is nog niet marktrijp. Tot dusver is de robot getest met een volronde 3D-geprinte appel. Bram en zijn medestudenten zijn de techniek onder meer gaan testen met appels van kleiner en groter formaat en onder verschillende weersomstandigheden. Dat deden ze in het GreenTechLab van Fontys in Venlo waar een testopstelling staat opgesteld van de robotarm met grijper.

“Het was heel leerzaam om te zien hoe de robotgrijper reageerde op droogte, beneveling en regenachtige omstandigheden die we nabootsten in het lab”, vertelt Bram. “Ook ondervonden we dat de grijper niet elk formaat en elke vorm appel goed kan vastgrijpen. Doordat er lucht bij kon komen, verloor hij regelmatig zijn grip. Daarin zitten punten van verbetering.” (tekst gaat verder onder de video)

Hun conclusies geven de studenten door aan de volgende minorgroep, stagiaires en afstudeerders. Zo borduurt de ene groep studenten voort op de ontwikkelingen van de voorgaande groep. Totdat de grijper aan de wensen en behoeften van de opdrachtgever voldoet. Want dat is uiteindelijk de bedoeling, dat de robotappelplukker als hij is uitontwikkeld in gebruik wordt genomen.

Bram begint te glunderen bij de gedachte hieraan. “Het is heel bijzonder om een bijdrage te mogen leveren aan een toepassing die straks echt door telers in hun boomgaard wordt gebruikt.” 

Dat beaamt ook projectleider van het GreenTechLab Daniel Rateike. “Vanuit didactisch oogpunt is het heel mooi dat studenten kunnen meewerken aan een product van een bestaande opdrachtgever. Als onderwijsinstelling mogen we trots zijn dat we aan zo’n belangrijk project mogen meewerken.”

Patent
En bijzonder is het, want een robotappelplukker bestaat nog niet. De machine is onderdeel van het project NXTGEN HIGHTECH. Een miljoenenproject dat deels gefinancierd wordt door het Nationaal Groeifonds van de overheid, waaraan belangrijke partners meedoen zoals Munckhof Fruit Tech Innovators. Er zit zelfs patent op de grijper die door de Fontys-stagiair in de basis mede is bedacht, weet Rateike.

“We spelen met deze nieuwe technologie in op een behoefte onder fruittelers. Zij kampen met personeelstekorten waardoor een groot deel van de appels aan de bomen blijft hangen, met inkomstenderving en voedselverspilling tot gevolg. De robotappelplukker kan hier op termijn een oplossing voor zijn.”

Zover is het echter nog niet, er zullen nog vele tests volgen voordat de toevallige voorbijganger de robot in de boomgaard appels zal zien plukken. Maar dan zijn de perspectieven veelbelovend: de automatische plukmachine zou bijvoorbeeld vermarkt kunnen worden als exportproduct of ze zou kunnen worden doorontwikkeld voor andere fruitsoorten zoals peren. Bram en Rateike zien het over een aantal jaren wel gebeuren.

Het gaat nu goed met haar, maar een aantal jaren geleden werd bij de moeder van Nikki (21) borstkanker geconstateerd. Dat was de eerste kennismaking met mammografie. “Mijn moeder vond het onderzoek niet prettig”, zegt de studente. Het was voor Nikki reden om te kiezen voor de opleiding Medisch Beeldvormende en Radiotherapeutische Technieken (MBRT) aan Fontys Paramedisch.

In haar afstudeerproject valt alles samen. “Dat ik een bijdrage kan leveren aan de ontwikkeling van een alternatieve manier van borstkankerscreening vind ik heel bijzonder. Mijn moeder is heel trots op me en heeft zich al aangemeld als vrijwillige proefpersoon voor de testfase van de Early Warning Scan.”

Deze scan is bedacht door Tom Sanders, die een achtergrond heeft in 3D-fotografie. Hij heeft de scan bedacht nadat er bij zijn vrouw borstkanker werd geconstateerd, wat niet ontdekt was in het huidige bevolkingsonderzoek, waar zij al tien jaar aan deelnam. Hij bedacht een vroegtijdige, pijnloze screening die voor alle vrouwen toegankelijk is en niet alleen voor vrouwen vanaf 50 jaar.

Geen gemakkelijke klus
Sinds eind 2019 is de Early Warning Scan in de ontwikkeling. Het is bijna zover dat hij kan worden getest op vrouwen. Daarvoor moet een onderzoeksprotocol worden geschreven waarmee Nikki nu bezig is. “In het protocol beschrijf ik alle stappen die gevolgd moeten worden om de kans op fouten te verkleinen en ethische richtlijnen te kunnen handhaven.”

Dat is geen gemakkelijke klus, weet ze. “Er zitten veel haken en ogen aan en er is veel wet- en regelgeving waar ik rekening mee moet houden. Daar moet ik heel zorgvuldig mee omgaan.” Ook is het nodig dat er een niet-WMO-verklaring aangevraagd wordt, zodat de scan op een juiste manier getest kan worden, zonder dat het onder de Wet medisch wetenschappelijk onderzoek met mensen (WMO) valt. “Daarmee moet ik ook rekening houden in het onderzoeksprotocol.”

PITCH
Gelukkig krijgt Nikki ondersteuning van een begeleider van PITCH, zegt ze. PITCH staat voor Platform to Innovate, Test & Connect in Health. Het platform verbindt zorg-innoverende bedrijven en zorgaanbieders met studenten en docentonderzoekers van Fontys Paramedische Hogeschool. “PITCH was ook bezig om contact te leggen met Tom Sanders, zodoende is het allemaal heel snel gegaan.”

Inmiddels heeft Nikki veel mensen gesproken en is ze naar eigen zeggen goed op weg met haar afstudeerproject. Voor de zomervakantie hoopt ze het onderzoeksprotocol te hebben afgerond. Nikki hoopt dat de Early Warning Scan voor haar dertigste in het bevolkingsonderzoek naar borstkanker is opgenomen. Dat is de adviesleeftijd waarop artsen haar hebben aangeraden zichzelf vroegtijdig te laten screenen op de ziekte. “Als de screening met de nieuwe scan zou kunnen plaatsvinden, zou ik dat een fijn idee vinden.”

Jonge vrouwen
Toch is ze zich ervan bewust dat met het scanapparaat geen diagnose gesteld kan worden. “Er kunnen wel afwijkingen gesignaleerd worden waarmee je het advies kunt krijgen om je verder te laten onderzoeken. En het grootste voordeel is dat deze methode pijnloos is, zonder straling werkt en eenvoudig kan worden uitgevoerd.”

“Een deel van de vrouwen laat zich nu niet onderzoeken omdat de mammografie geen prettig onderzoek is. Dat willen ze voorkomen met de Early Warning Scan”, aldus Nikki. “En ik vind het vooral belangrijk dat jongere vrouwen ook meegenomen kunnen worden in het bevolkingsonderzoek met de Early Warning Scan. Met het huidige bevolkingsonderzoek is dat pas vanaf 50 jaar.”

Organisator van de challenge is de Rijksdienst voor het Wegverkeer (RDW), die zo haar kennis op het gebied van autonome vervoermiddelen wil uitbreiden. “Oftewel: voertuigen zonder chauffeur”, licht ICT-docent Frans Mouws toe. “In Amerika worden al pizza’s en pakketjes bezorgd met zelfrijdende karretjes. Binnen Nederland wordt er inmiddels geëxperimenteerd met Renault Twizy’s en andere kleine personenauto’s.”

Quad
Een Fontys-team debuteert dit jaar in de Self Driving Challenge (SDC), die sinds vier jaar bestaat. Tegenstand komt onder meer van Rijsuniversiteit Groningen, TU/e en HAN. “Wij zitten in de open categorie”, vertelt Mouws. “We maken geen gebruik van de door RDW aangeboden kart, maar rijden met een eigen quad.”

Ondanks de inzet van een mechanisch voertuig ligt de grote uitdaging op ICT-gebied. “Een 2D-camera vormt de ‘ogen’ van de quad, waarnemingen worden via ICT-toepassingen vertaald naar automatische reacties en stuurhandelingen.” Op die manier moet de quad inspelen op realistische verkeersscenario’s: opstarten bij een stoplicht, specifieke snelheid, gewenste actie bij een zebrapad en een inparkeeractie.

“Voor de waarneming van een verkeersbord met een snelheidslimiet van 30 kilometer per uur maak je allerlei modellen. Vervolgens bepaal je met behulp van GPS-coördinaten hoe hard je rijdt en welke snelheidsaanpassing nodig is.”

Zulke algoritmes en berekeningen bestaan toch al? “Klopt, sommige databanken voor zelfrijdende voertuigen zijn openbaar. Maar lang niet alles. Veel reacties en handelingen moet je zelf uitvinden. Onze Fontys-quad functioneert tenslotte anders dan een zelfrijdende Tesla.”

Stapsgewijs verder
“Als je het vergelijkt met een chauffeur: eerst moeten de hersenen werken, daarna komen de fysieke handelingen.” Dat beeld geeft student Tijs Crielaard, die samen met praktijkbegeleider Edwin van den Oetelaar bij TQ op Strijp aan de quad sleutelt. 

Crielaard geeft toe dat er veel gepuzzel bij komt kijken: “Sommige dingen werken niet zoals verwacht. Maar mooi als je zo’n hobbel toch weer neemt. Het is een proces met leerpijnen.”

Ook in bredere zin ziet het veertienkoppige Fontys-team de debuutdeelname vooral als leerproces. “Voor de finale op vrijdag 14 juni moet nog wel wat werk verzet worden”, stelt Mouws. “Maar eigenlijk zie ik dit jaar als pilot. Het mooie van dit project: volgend jaar kunnen we gewoon weer meedoen. Met alle kennis en kunde die we nu oppikken. Zo moet binnen Fontys een cyclus gaan ontstaan rond die SDC.”

Interne afstemming
Daarbij komt nog iets anders. Nu is er alleen in de initiatiefase van het project sprake van interdisciplinaire samenwerking, waarbij Engineering en ICT de koppen bij elkaar staken. “Ondanks dat docent Bas Geleijns van Fontys Automotive één van de initiatiefnemers is, zijn er bij Automotive nog geen studenten ingestapt. Dat kan te maken hebben met het feit dat ICT ongeveer tien keer zo veel studenten heeft.”

Maar ook het curriculum speelt een rol. “Doordat wij Open Onderwijs aanbieden zijn studenten flexibeler om mee te doen aan zulke projecten. Als je gewoon regulier vakonderwijs aanbiedt, zitten studenten daaraan vast. Hun deelname valt dan in hun eigen tijd of heel misschien tijdens een stage.” De afstemming per instituut kan dus beter.

Ook ICT-docent Edwin van den Oetelaar en student Tijs Crielaard zien die interdisciplinaire samenwerking graag meer vorm krijgen. Laatstgenoemde verwijst naar de internationale auto-ontwerpcompetitie Formula Student, waaraan Technische Universiteit Eindhoven al langer meedoet. “Via een stage ben ik daarbij betrokken geweest. Dat team, bestaande uit verschillende disciplines en faculteiten, is perfect op elkaar ingespeeld. Intern zijn alle scheidingswanden qua organisatie en curriculum weggenomen. Die gunstige voorwaarden moeten we binnen Fontys ook krijgen.”

Het onderzoek is in opdracht van het College voor de Rechten van de Mens uitgevoerd door KBA Nijmegen en ResearchNed, en zoomt in op hoe algoritmes momenteel in het onderwijs worden ingezet en welke risico’s op discriminatie er zijn. Projectleider Charlotte Baarda zegt volgens NOS dat de schaal waarop algoritmes in het onderwijs worden gebruikt, fors is toegenomen.

Ook Fontys maakt er gebruik van. En ook voor Fontys geldt dat er meer bewustwording over algoritmes nodig is. Maar er is bij deze instelling geen reden voor paniek omdat algoritmes hier niet op ‘een risicovolle manier’ worden gebruikt om besluiten mee te nemen. Dat stelt Gisa de Jonge, functionaris voor gegevensbeschermer, die dit collegejaar onderzoek doet naar algoritmes en kijkt naar hoe Fontys op dit gebied voldoet aan de eisen van de AVG-wetgeving.

Risico’s
De Jonge beaamt dat aan het gebruik van algoritmes verschillende risico’s kleven. Het College voor de Rechten van de Mens waarschuwt er bijvoorbeeld voor dat er op scholen vaak te weinig kennis is om algoritmes op een verantwoorde manier in te zetten, waardoor discriminatie bij leerlingen en studenten kan ontstaan, bijvoorbeeld omdat ze dyslecxie of autisme hebben.

Algoritmes zouden gebruikt kunnen worden om toetsen na te kijken. Of om lesstof aan te passen aan het gedrag van leerlingen of studenten. Misschien zelfs voor anti-fraudesoftware. Bij Fontys werd er bijvoorbeeld een algoritme meegeleverd bij Turnitin (plagiaatcontrole), dat kan zien of een werkstuk door AI gemaakt wordt. “Maar daar wordt bij ons allemaal geen gebruik van gemaakt”, legt De Jonge uit. “Als belangrijkste reden omdat we de uitkomsten niet betrouwbaar genoeg vinden.”  

Wel gebruikt Fontys op andere vlakken algoritmes, stelt De Jonge. “Ten eerste hebben we studenten die het gebruiken tijdens hun lessen. Bij ICT moeten eerstejaars bijvoorbeeld met ChatGPT werken. Maar ook bij Journalistiek houden studenten zich bezig met algoritmes en AI.”

Het tweede punt is dat de verschillende diensten van Fontys steeds meer en steeds vaker met algoritmes te maken krijgen doordat ze bijvoorbeeld spontaan met al bestaande applicaties worden meegeleverd. Zo kijkt de dienst Marketing, Communicatie & PR naar hoe algoritmes gebruikt kunnen worden op de websites van Fontys om de gebruiksvriendelijkheid te vergroten en ze aan te passen op de behoeften van gebruikers, en kijkt de dienst Informatievoorziening & Technologie of ze Microsoft Copilot, een assistent-functie voor kunstmatige intelligentie, op een verantwoorde manier kunnen inzetten.

Verschil
 De Jonge legt uit dat er een verschil is tussen algoritmes en AI. Algoritme omschrijft ze als een soort recept waarvan de uitkomst volgt uit een aantal vooraf gedefinieerde stappen. “Het gevaar hierbij is een beslissing op basis van ‘de computer says no’. Belangrijk is daarbij is dat er menselijk handelen tussen zit dat mag bijsturen. Maar bij AI beslist de computer volledig; je weet niet waarom de computer ‘no’ heeft gezegd, dat heeft hij zelf bedacht.” Oftewel: bij algoritmes kun je nog bijsturen, bij AI is dat veel moeilijker.

“Ik heb nog niet kunnen vinden dat Fontys gebruikmaakt van algoritmes of AI waarbij computers bepalen wat er aangeboden wordt. Bij toetsen werkt Fontys altijd met mensen. We hebben veel aandacht voor het begeleiden van studenten. We gebruiken wel degelijk algoritmes, maar niet op basis waarvan dit soort besluiten genomen wordt. De mens blijft altijd nodig. AI kan ons niet overnemen. De mens moet de uiteindelijke beslissing nemen. Tegen de mens kun je klagen, die kan ingrijpen.”

Het WK Robotics, dat ieder jaar georganiseerd wordt door de organisatie FIRST, vormt al jaren het ultieme strijdtoneel voor Team Rembrandts, een groep bestaande uit 75 leerlingen en (oud-)studenten uit de Brainport-regio. Er nemen jongeren aan deel van Fontys, Summa, TU/e, het Heerbeeckcollege en het Zwijsencollege.

Emma van het Westende is al jaren een van de trouwe teamleden. Zij studeert Technische Bedrijfskunde bij Fontys. Vanwege tentamens kon ze dit jaar niet bij het WK in Houston aanwezig zijn, maar ze heeft de competitie wel op de voet gevolgd vanuit Eindhoven. 

“Tijdens het WK ga je in vier dagen tijd van kwalificaties naar het strijden om de wereldtitel”, legt Emma uit. “Er doen in het totaal zeshonderd teams mee, die zich verspreiden over verschillende divisies. Alleen de acht beste teams mogen uiteindelijk met de door hun gekozen allianties meedoen aan de finale.”

Team Rembrandts hoorde daar ook bij en eindigde op de vierde plek. Dat is minder dan wat ze vijf jaar geleden bereikten, maar veel meer dan ze dit jaar verwacht hadden. “We hadden een goede robot, en dat wisten we ook, maar dat we zover zouden komen? Dat hadden we nooit durven dromen”, zegt Emma. 

“Ons team is in de afgelopen jaren heel erg veranderd. Qua dynamiek, professionaliteit en structuur. We hebben flinke stappen gemaakt in hoe studenten worden opgeleid, want dat is uiteindelijk waar Team Rembrandts voor bedoeld is: om meer mensen te enthousiasmeren voor de techniek. We zijn gegroeid, maar hadden niet verwacht zo hoog te eindigen. Het ging tegen al onze verwachtingen in.”

Middels Operatie Beethoven wordt ruim 2,5 miljard geïnvesteerd in de toekomst van Brainport, waar onder andere gigant ASML zich bevindt. Nieuwe werknemers zijn daarbij onmisbaar. En om potentiële professionals met het omliggende werkveld te verbinden, stonden dinsdag ruim 220 bedrijven klaar om hen met open armen te ontvangen. “Ook voor bedrijven zijn onze studenten van evident belang”, licht organisator en accountmanager bij Centre of Expertise HTSM Mark Herman toe.

Dat beaamt ook Ella Hueting, directeur van Fontys Engineering. “Fontys is een belangrijke leverancier van werknemers in de technieksector.” Zo blijkt uit een eerdere rondvraag dat 70 tot 80 procent van de vrouwelijke studenten die Fontys Engineering de afgelopen vijf jaar kende, allemaal in de regio zijn blijven werken. “Dat geldt ook voor onze internationals. Waar je vaak ziet dat internationals graag een buitenlandervaring opdoen, komen ze juist bij ons studeren omdat ze weten dat ze hier ook aan het werk kunnen.”

Grootste van Nederland
Alle technische opleidingen van Fontys leiden jaarlijks zo’n 10.000 mensen per leerjaar op, wat Fontys volgens Hueting de grootste toeleverancier van Nederland en dus ook de Brainport-regio maakt. “Dat moet ook. Eindhoven is de technische motor van Nederland, en Fontys is de schakel die mbo, hbo en wo daarin verbindt.”

Zo zocht ASML tot een aantal jaar geleden voornamelijk naar wo-ers. Maar de grootste programma’s die nu lopen, vragen voornamelijk mbo-, en hbo-ers. Voor het onderhoud van machines bijvoorbeeld, en het bouwen ervan. Speciaal voor deze studenten werd deze week de zesde editie van Meet & Match georganiseerd, waar studenten in gesprek konden over mogelijke stages, afstudeeropdrachten of bijbanen. 

Ruim 220 bedrijven wilden met veel belangstelling deelnemen. Logisch, vindt Herman: “Studenten moeten een bedrijf kennen voordat zij daarmee in zee willen. Bedrijven investeren met dit event niet alleen in hun naam, maar uiteindelijk ook in hun toekomst.”

Kennismaken
Opvallen tussen de meute dus. Nodig om studenten te enthousiasmeren, zo blijkt. “Sommige studenten hebben zelfs geen LinkedIn omdat ze anders bedolven worden onder aanvragen en hun inbox ontploft. Maar deze week zijn er voldoende contacten uitgewisseld. Over vier jaar zijn onze studenten potentiële medewerkers met minimaal twee jaar ervaring. En komt een jonge professional in die tijd een vacature tegen van een bedrijf met een bekende naam, dan is de kans groter dat deze aanslaat omdat ze je kennen.”

Niet alleen bedrijven uit de regio toonden deze week interesse. Ook medewerkers van Cern in Zwitserland, bekend van de deeltjesversneller, kwamen speciaal voor het Fontys-event naar Nederland. Hetzelfde geldt voor geïnteresseerden uit Taiwan, die werkzaam zijn bij een bedrijf waar ASML chips voor levert. “We hebben de vraag gekregen of wij wellicht ook hun medewerkers op kunnen leiden, net zoals we ASML-medewerkers scholen met de Manufacturing Excellence Course. Dat geeft maar weer eens aan hoe belangrijk Fontys is”, vult Hueting aan.

Investeren in toekomst
Dat is uiteindelijk ook waar Hueting met de technische opleidingen naartoe wil. “Fontys moet in één adem genoemd worden met ASML en Brainport. Dat vergt nog aardig wat werk in de nabije toekomst, maar daar maken we ons graag hard voor.” 

Operatie Beethoven kan daarbij helpen. Een investering van 2,5 miljard euro voor de toekomst van ASML én Brainport. Met 450 miljoen naar talentonderwijs tot en met 2030, en daarna structureel 80 miljoen euro per jaar. Hueting: “Het is geweldig dat we hier deel van uit mogen maken. Natuurlijk hebben we nog dingen op te lossen, maar de toekomst stemt me vrolijk. We betekenen niet alleen veel voor ASML, maar willen in de toekomst ook aan de slag met Defensie, mobiliteit, vergrijzing, de energietransitie en biotechnologie.”

Fontys op de voorgrond
Een vitale Brainport vraagt volgens de directeur ook om meer (jeugd)zorg, goed onderwijs en vakkundig economisch personeel. “Allerlei facetten waarin Fontys een belangrijke rol kan en moet spelen. Daar moeten we instellingbreed capaciteit voor vrijmaken, zodat we onszelf meer op de voorgrond kunnen zetten en men wereldwijd weet dat ook Fontys haar plek in deze regio meer dan verdient.” 

Daar sluit Herman zich volledig bij aan. “Het was dinsdag overduidelijk, we hebben met onze opleidingen en studenten echt goud in handen.”