Voor het vijfde jaar op rij reizen dertien studenten en drie docenten volgende week af naar Frankrijk om deelnemers van Alpe d’HuZes medisch bij te staan. Tijdens dat evenement lopen of fietsen duizenden deelnemers de Franse berg Alpe d’Huez (soms zes) keer op en neer om geld op te halen voor KWF Kankerbestrijding. De Fontysstudenten staan aan de zijlijn om hen te ondersteunen.

“We proberen ervoor te zorgen dat ze nog een keer de berg op kunnen”, zegt student Rosa, die dit jaar voor de tweede keer meegaat. “Dat doen we door ze te masseren of tapen, maar het kan ook zijn dat het anders loopt. Vorig jaar waren er bijvoorbeeld heel veel onderkoelde mensen. Die helpen we ook.”

Virtuele tocht
Dat gebeurt dus volgende week, in de week van 4 juni. Maar zover is het nog niet, want deze donderdag wordt zowel door studenten als docenten flink voorbereid op de grote tocht. Dat gebeurt in het ExploreLab in gebouw R13, waar negen wielrenfietsen op een rij staan opgesteld, met voor elke fiets een laptop.

“Op de laptop staat een applicatie waarmee we in een virtuele omgeving de Alpe d’Huez kunnen beklimmen”, zegt medeorganisator Jurre Bakker. Ook hij gaat volgende week mee naar Frankrijk. “We fietsen vandaag telkens met negen man tegelijk, vier rondes per persoon. Elke tocht is 14 kilometer en telt 1.100 hoogtemeters. De een doet daar vijf kwartier over, de ander een half uurtje langer.”

Andere acties
Een paar meter verderop staan lange tafels met daarop allerlei verschillende zelfgemaakte hapjes. Er zijn verse wafels, er is cake en er worden verse milkshakes gemaakt. Allemaal voor een paar euro per stuk, waarbij de opbrengst geheel ten goede komt aan het KWF. Ook worden er massages gegeven (die de redacteur natuurlijk ook zelf heeft getest), worden er spullen geveild en is er zelfs de hele dag een livestream. Een beetje à la Serious Request.

Johan Huijsmans, samen met Jurre Bakker organisator van het evenement, vertelt meer over het doel van deze dag. “Los van de reis naar Frankrijk willen we onze inzet ook bekender maken binnen Fontys, zodat we naast het bieden van hulp ook een mooi bedrag kunnen doneren. In de afgelopen weken hebben we al allerlei acties gedaan en vandaag is er dus deze virtuele Alpe d’HuZes-tour. Het is de eerste keer dat we dit op deze manier doen.”

Een streefbedrag hebben ze niet, maar rond de ochtendklok van tien staat de teller al op 300 euro. Twee uur later, zegt student Lotte, is daar 200 euro bij gekomen. Aan het einde van het evenement is dat bedrag verviervoudigd en staat de eindstand op 2.143,51 euro.

Lotte is de hele dag bij het evenement aanwezig en geeft de betalende bezoeker massages. De kosten daarvan bedragen tien euro per tien minuten, maar volgende week zijn ze natuurlijk gratis. “Ik ga voor de tweede keer op rij mee”, zegt ze. “Mijn oom en opa zijn allebei overleden aan kanker, dus ik vond dit een mooie manier om iets voor het KWF te kunnen doen en mijn steentje bij te dragen.”  

Twee jaar geleden zijn twee lectoraten van Fontys Mens en Gezondheid en Fontys Journalistiek een onderzoek gestart naar clichébeelden uit de zorg, plus daarbij de vraag hoe je verpleegkundigen, verzorgenden IG en verpleegkundig specialisten het beste in beeld kunt brengen. Dat deden ze in samenwerking met ZonMw V&V, een financieringsorganisatie van innovatie en onderzoek in de gezondheidszorg, 

Voor het onderzoek is ook een eerdere studie van docent-onderzoeker Jessie van Wijk gebruikt, gericht op de representatie van verpleegkundigen in de Nederlandse krantenmedia. Telkens kwam hetzelfde beeld terug: “We zien steeds dat verpleegkundigen vaak anoniem en stereotyperend worden afgebeeld”, zegt Van Wijk.  

Verschillende rollen
Een verpleegkundige is op beeld bijna altijd een blonde vrouw aan een bed of achter een medicijnkastje, vaak in het wit gekleed; de typische ziekenhuiskleur. Maar, zegt lector Pieterbas Lalleman van het lectoraat Verpleegkunde door de Tijd, die namens Mens en Gezondheid meedeed aan het onderzoek voor ZonMw: “Het gros van de verpleegkundigen werkt helemaal niet in het ziekenhuis, maar in de wijk of voor de langdurige zorg.” 

De rollen die een verpleegkundige kan hebben, rijken volgens hem veel verder dan de directe patiëntenzorg. “Bij Fontys proberen we onze verpleegkundigen heel breed op te leiden. En ja: daar hoort patiëntenzorg bij, maar zeker in de laatste decennia is daar ook heel veel ander werk bij gekomen. Ze kunnen bijvoorbeeld ook zij aan zij staan met bestuurders. Dat zien we alleen bijna niet terug in bestaande beeldbanken.” 

Beeldwijzer met tips
Het doel van het onderzoek voor ZonMw V&V was het ontwikkelen van een praktische beeldwijzer, die ervoor moet zorgen dat er meer representatieve beelden gemaakt worden over het werk dat verpleegkundigen doen. Daarin staan vijf tips centraal, te beginnen met: breng zorgprofessionals herkenbaar in beeld. Zorg voor een afspiegeling van de samenleving en breng verschillende sectoren in beeld. Ga dus niet alleen in op ziekenhuispersoneel, maar ook op wijkverpleging, GGZ, gehandicaptenzorg en GGD. Laat binnen die sectoren diversiteit van werkzaamheden zien én maak de handelingen en expertise van verpleegkundigen zichtbaar.   

Verder staan er ook nog fotografische aanwijzingen in, zoals: zet zo weinig mogelijk in scène, houd de werkomgeving zoveel mogelijk intact, gebruik zoveel mogelijk natuurlijk licht en wissel af tussen close-ups en totaalshots.  

Rol voor journalist
De beeldwijzer is bedoeld voor zowel verpleegkundigen als fotojournalisten. Lalleman: “We kunnen wel zeggen dat verpleegkundigen harder hun best moeten doen om uit te leggen wat hun werk is, maar er is hier ook een rol weggelegd voor journalisten. Want die gebruiken de beelden; zij bepalen welke foto’s er bij hun artikelen komen te staan. Dat is toch wel een heel belangrijk punt uit het onderzoek: dat de verantwoordelijkheid grotendeels bij de journalist ligt.” Van Wijk gaat daar met behulp van een verkregen promotiebeurs in de komende jaren meer onderzoek naar doen. 

Of het probleem daarna is opgelost? Daar durven Lalleman en Van Wijk geen harde uitspraken over te doen. AI werkt in ieder geval niet bepaald mee, vinden ze allebei. “Want als jij AI vraagt om een AI-gegenereerd beeld van een verpleegkundige, dan krijg je nog steeds het stereotype beeld dat we juist níét willen zien.” 

Behalve Lalleman en Van Wijk werkten ook Daniëlle Arets, Michiel Bles en Karlijn ten Cate van Fontys Journalistiek mee aan het onderzoek.

Uit nieuwe cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) blijkt dat in 2024 bijna zes op de tien (57 procent) medewerkers in zorg en welzijn te maken hebben gehad met agressie door patiënten of naasten. In de meeste gevallen gaat het om verbale agressie (48 procent), maar ook vormen als pesten (25 procent), fysieke agressie (21 procent) en bedreiging en intimidatie (10 procent) komen voor.

Eline, derdejaars student Verpleegkunde, maakte tijdens haar stage meerdere vormen van agressie mee. “Ze zoeken een beetje de grenzen op en proberen echt persoonlijke punten te raken.” Ook Naomi, eveneens derdejaars, heeft het meegemaakt. Op haar afdeling zijn sommige cliënten snel agressief. “We hebben een cliënt die superboos wordt als er iets misgaat. Dan gaat hij op tafels slaan, schreeuwen en racistische opmerkingen maken.” 

Fleur, ook derdejaars Verpleegkundestudent, herkent dit. “Ik heb echt veel verbale agressie meegemaakt op stage. En dan denk ik: ik ben een stagiair, ik ben ook gewoon aan het leren.” Naast verbale agressie maken studenten soms ook fysieke agressie mee. Naomi: “Er is een autistische patiënt op mijn afdeling die soms ineens slaat. Soms ook op mijn kont. Voor haar is dat gewoon normaal gedrag.” Ook Eline vertelt dat ze een keer heel hard is geduwd.

Achteraf
Wanneer studenten met agressie te maken krijgen, weten ze vaak niet direct wat ze moeten doen. Eline kreeg na het incident waarbij ze werd geduwd wel uitleg van haar stagebegeleiders. “Maar dat was pas achteraf. Met verbale agressie weet ik eigenlijk niet goed wat je moet doen. Je kan een VIM-melding (Veilig Incidenten Melding) maken, maar dat is ook pas achteraf."

De studenten geven aan dat ze vooral op hun stage leren omgaan met agressieve situaties. Vanuit de opleiding zelf krijgen ze daar weinig voorbereiding op. “Op stage krijg je er veel meer uitleg over dan op school”, zegt Eline. “Bij Fontys eigenlijk niet echt.” Fleur vindt dat het tijdens de communicatielessen terug zou moeten komen. Volgens de studenten zou het helpen als het onderwerp eerder in de opleiding terugkomt, bijvoorbeeld vóór de eerste stage. “Als je voor het eerst op stage gaat, ga je dit sowieso meemaken”, zegt Naomi. “Dan weet je gewoon echt niet wat je moet doen.”

Gepolst
Meike Berkers, opleidingsmanager van Fontys Verpleegkunde, verwijst naar de uitkomst van de Nationale Studentenenquête uit 2024, waarin voltijdstudenten Verpleegkunde van Fontys juist een bovengemiddeld goed cijfer gaven voor ‘het opdoen van vaardigheden voor de beroepspraktijk’. Zij heeft naar aanleiding van vragen van Bron bij docenten gepolst of zij meldingen krijgen van studenten over agressie. “Docenten geven aan dat ze zelden of nooit van studenten horen dat ze last hebben gehad van agressie.” 

Berkers benadrukt dat de opleiding wel degelijk iets doet om studenten voor te bereiden, maar dat studenten dat misschien niet herkennen als voorbereiding op agressie. “We leren ze om de-escalerend te werk te gaan. Daarbij leren ze communicatieve vaardigheden die ze kunnen inzetten als een cliënt bijvoorbeeld zijn stem verheft of wat persoonlijke grenzen zijn.” Daarnaast komt er volgend jaar, naar aanleiding van signalen uit de media en de samenleving, een training de-escalerend werken in het curriculum. 

Tot slot vertelt Berkers dat de stageplekken van tevoren grondig worden gescreend en zorgvuldig worden uitgekozen op basis van een veilig leer- en werkklimaat. Maar mochten studenten niettemin dus toch last ervaren van gedrag van cliënten in de zorg, dan raadt zij hen aan om daarover in gesprek te gaan door contact op te nemen met hun docent praktijkleren, degene die hen tijdens hun stage begeleidt.

Jenny Korsten heeft als docent Verpleegkunde en voormalig verpleegkundige de nodige kennis en ervaring op het gebied van zorg. Hetzelfde geldt voor haar moeder Gerrie, die naast doktersassistente ook het eerste aanspreekpunt bij een huisartsenpost in Venlo is. Samen kwamen ze op het idee om een online cursus te ontwikkelen voor jonge ouders met zieke kinderen.

“Het idee ontstond al tijdens de coronatijd”, vertelt Gerrie. “Het viel mij toen op dat jonge ouders die normaal gesproken veel belden met vragen over zieke kinderen, plotseling veel minder vaak belden. Waar haalden ze informatie dan vandaan, vroeg ik me af.”

In diezelfde coronaperiode beviel Jenny van een te vroeg geboren baby, met als gevolg heel veel zorgvragen. “Daarna heb ik nog een kindje gekregen dat in de eerste week na haar geboorte het RS-virus opliep, waardoor ze benauwdheidsklachten kreeg”, vertelt de docent. “Door al die dingen samen kwamen we steeds weer terug bij de vraag hoe andere ouders die geen achtergrond hebben in de zorg dit soort dingen aanpakken.”

Late uurtjes
Een uitkomst voor die ouders kan de online cursus zijn die Gerrie en Jenny samen hebben ontwikkeld. Dat deden ze samen op het zolderkamertje van Jenny, vaak in de late uurtjes als de kinderen op bed lagen. “In de cursus komen verschillende vraagstukken voorbij, met daarbij altijd de hamvraag: is het wel of geen spoed? Bel je wel of niet de huisarts, huisartsenpost of 112?”, aldus Gerrie. Een voorbeeld van de thema's is sufheid, een onderwerp waar volgens de doktersassistente heel vaak voor gebeld wordt.

“Een kindje dat écht suf is, is een kind dat amper aanspreekbaar is en dat meteen weer in slaap valt nadat je het wekt. Als het kind reageert, televisie kijkt, drinkt of een knuffeltje aanpakt, is er vaak geen sprake van spoed. Dat soort dingen leggen we allemaal uit in de cursus. Hetzelfde geldt voor benauwdheid: wanneer bel je in zo’n geval de huisarts of andere hulpdiensten en wanneer niet? Is het alarmerend of niet alarmerend, daar draait het om.”

Gerrie heeft in haar carrière al verschillende gevallen meegemaakt waarbij ouders belden die niet per se hadden hoeven bellen. Maar andersom gebeurde het ook: ouders die juist wél met spoed hadden moeten bellen, deden dat niet. 

“Zo was er ooit een moeder die heel lang in de wacht hing vanwege een ziek kind. Maar dat wachten duurde volgens haar zo lang, dat ze naar de huisartsenpost was gekomen zonder afspraak. Eenmaal daar bleek dat haar kind allemaal rare plekjes op het onderbeen had die wezen op puntbloedingen, de gevaarlijke bloedingen waar wij altijd voor waarschuwen. Dit was eigenlijk een spoedgeval en zij had dus de spoedlijn mogen bellen zonder in de wacht te staan, maar dat wist deze vrouw niet.” 

Preventief
Jenny kent de alarmsignalen omdat ze zelf al een behoorlijke tijd in de zorg werkt, maar dat geldt lang niet voor alle ouders. “Wij hopen dat onze cursus preventief kan worden aangeboden vanuit bijvoorbeeld de verloskundige of zorgverzekeringen. Want het is natuurlijk fijn dat áls je ergens tegenaan loopt, je weet op welke signalen je moet letten en hoe je moet handelen. We willen hiermee niet alleen bereiken dat mensen minder onnodig bellen als ze zich zorgen maken, maar vooral ook dat ze gerustgesteld worden.” 

De informatie uit de cursus is afkomstig van allerlei betrouwbare bronnen zoals Thuisarts, wet en regelgeving en richtlijnen van huisartsen en de NHG. Iedereen kan de cursus zelf aanschaffen voor 49 euro, maar Jenny en Gerrie hopen dat-ie in de toekomst ook vergoed kan worden door zorgverzekeraars. Gesprekken daarvoor worden gevoerd.

De vreugde in Limburg was groot toen in 2021 na een jarenlange aanloop de voltijd Gezondheidsopleiding met negen studenten van start ging bij Fontys Venlo. Dat gebeurde na een aanbesteding die voortkwam uit een in 2016 gestart project, met als doel om van Limburg de gezondste provincie van Nederland te maken. “Nu is Limburg namelijk de ongezondste provincie van het land”, legt Frédérique Emmen uit, teamvoorzitter van de opleiding Gezondheid. “Dat komt omdat we hier heel veel ouderen hebben. Er is sprake van dubbele vergrijzing, alle jeugd loopt hier weg.”

De vraag vanuit het werkveld was dan ook groot. Er is in de regio een schreeuwend tekort aan specialisten op het gebied van gezondheid, preventie en zorginnovatie. Maar zo groot als de vraag is, zo klein is het aanbod. “Studenten laten het een beetje afweten”, vervolgt Emmen. “Dat komt omdat het zo’n brede opleiding is. Als je fysiotherapie studeert, weet je dat je fysiotherapeut wordt. Studeer je engineering? Dan word je werktuigbouwkunde of engineer. Maar zo werkt dat bij ons niet.”

Bruggenbouwers
Veel mensen denken dat de studie ‘iets met verpleegkunde’ te maken heeft, maar dat is volgens Emmen veel te kort door de bocht. “We zijn absoluut geen handen aan een bed. We zijn bruggenbouwers tussen stakeholders. We houden ons bezig met allerlei verschillende domeinen. Van ziekenhuizen tot mentale zorg en burgers an sich. Wij zorgen ervoor dat mensen juist niet in een zorgtraject terecht komen.” Studenten zetten zich bijvoorbeeld in om kinderen meer te laten bewegen, het gezondheidsgedrag in een wijk te veranderen of door ouderen zo lang mogelijk thuis te laten wonen.

Dit jaar waren er wel aanmeldingen voor de voltijd opleiding, maar dat waren er volgens Emmen te weinig om de studie betaalbaar te laten houden. En dus is er vanuit de directie voor gekozen om in Limburg alleen nog de deeltijd variant aan te bieden. Daar zijn dit studiejaar zes nieuwe studenten mee gestart.  In Tilburg zit nog wel een voltijdstudie Gezondheid.

Potentie
“Zes nieuwe studenten voor deeltijd is natuurlijk nog steeds heel weinig, maar omdat er zoveel vraag is vanuit het werkveld, is het wel belangrijk om de studie aan te blijven bieden. Ik denk zelf dat het wel goed is zo. Venlo heeft potentie om de deeltijdstudie vorm te geven en de gemeente doet er alles aan om ons te behouden door ons bij allerlei verschillende bedrijven binnen te krijgen.” 

Dat laatste heeft als resultaat dat studenten heel toepassingsgericht leren door elk half jaar bij een andere opdrachtgever aan de slag te gaan. Ze zijn verplicht om van domeinen te wisselen zodat ze van alle verschillende facetten van het vak kunnen proeven. Van de vier afgestudeerde studenten hebben er drie een baan overgehouden aan zo’n opdracht. De vierde zal volgens Emmen ook binnen no time een baan hebben. “Ik durf er mijn hand voor in het vuur te steken dat onze studenten in Venlo 100 procent baangarantie hebben.”

Foto bovenin: de vier eerste afgestudeerden van de voltijd opleiding Gezondheid Venlo

“Toen ik begon als lector was ik heel positief over AI. Het is niet dat ik nu negatief ben, maar ik maak me wel zorgen en ben ook kritisch. Allereerst vanwege de footprint van AI. Die is vergelijkbaar met een klein land.”

“De modellen worden steeds groter en het trainen ervan kost ontzettend veel energie: elke vier maanden verdubbelt dit! En het gebruik kost ook veel. Eén vraag stellen aan ChatGPT is vergelijkbaar met de consumptie van een halve liter water en het opladen van een smartphone. Als miljoenen mensen dan AI gaan gebruiken om te bepalen welke groene laarsjes ze eens zullen kopen…”

Werk
En ja, wat eerder in deze serie al duidelijk werd: AI gaat heel veel kantoorbanen raken. Veel werk dat nu door mensen wordt verricht, zal straks worden overgenomen door AI. Om Pink Floyd te citeren: Welcome to the Machine.

Zo somber wil Schouten er ook weer niet over zijn. “Er komt namelijk wel iets voor terug, iets voor in de plaats. We krijgen er een hulpmiddel bij om het leven gemakkelijker te maken.”

“Al blijft moeilijk te voorspellen: in het verleden heeft nieuwe technologie ook wel eens het omgekeerde effect gehad. Veel heeft te maken met hoe de mens AI zal gaan inzetten. Een mes kan een moordwapen zijn, maar kan in de handen van een chirurg ook levens redden.”

Big tech
En hoe kijkt Schouten aan tegen het feit dat het weer de big tech-bedrijven zijn die hier op allerlei manieren de grootste winst mee gaan behalen? “Ik maak me wel zorgen over een paar dingen. Privacy bijvoorbeeld. En degene die alle data heeft, heeft ook alle macht. Dat bedrijven als Meta en Google dat op allerlei manieren verzamelen, daar vind ik wel iets van ja.”

“Je moet er toch niet aan denken dat we nog afhankelijker worden van Amerikaanse big tech-bedrijven dan we nu al zijn. Want het is natuurlijk zorgwekkend als je ziet hoe het politiek kan omslaan, zoals nu gebeurt.”

“Ja, gelukkig zijn we in Europa ook bezig. Je hebt bijvoorbeeld het Franse Mistral dat aan de weg timmert. En de EU is zich er bewust van. Er is ook al wel wetgeving. Maar zolang je weinig data hebt, heb je zoals gezegd ook weinig macht.”

Dommer
Dan de eerder deze serie ook al opgeworpen zorg over dat de mens door AI de komende generaties alleen maar dommer wordt. Je hoeft geen kennis meer te hebben, want je vraagt het gewoon aan AI. Je ziet het deels nu al gebeuren bij de jonge generatie.

“Daarom pleit ook ik voor AI-geletterdheid voor iedereen. Wat je bij die jonge generatie vooral ziet is dat zij heel veel prikkels krijgen en daardoor ook een kortere focus hebben.”

“Aan de andere kant: als het om de studenten gaat dan vind ik dat we wel een beetje uit die ratrace moeten stappen van leerdoelen aantikken. Daarom vind ik initiatieven zoals die buitenklas op Stappegoor erg positief. Ga inderdaad eens naar buiten in plaats van altijd maar in dat lokaal.”

Voordelen
De vraag was noem de voor- en nadelen. Maar het zijn vooral nadelen die Schouten noemt…

“Ha, ja er zijn ook genoeg zorgen. Maar aan de andere kant: neem de Bioblitz, waarbij studenten een maand lang alle planten, vogels en insecten op campussen fotograferen. Dan gebruik je ook een app, maar steek je tegelijkertijd heel veel op.”

“Een groter voorbeeld is de smart grid. We zitten met zijn allen in een enorme en noodzakelijke energietransitie. Waarbij we niet alleen consument zijn, maar met zonne- en windenergie ook nog energie leveren. Om dat allemaal in goede banen te leiden heb je echt data en AI nodig.”

“Hetzelfde gaat op voor de gezondheidszorg. Ook daar wordt AI ingezet om hele goede dingen te realiseren. En AI kun je wellicht dus ook gebruiken om diversiteit in de natuur te meten.”

Evolutie
“Je kunt je ook afvragen wat intelligentie nu eigenlijk precies is. Van de mens denken we het te weten ja. Maar hoe intelligent zijn dieren of planten? Of nog breder: wat is natuurlijke en wat is artificiële intelligentie? Wij hebben er miljoenen jaren over gedaan om te evolueren tot wie we nu zijn. Willen we dat technologisch nu in vijftig jaar doen? Kan dat wel?”

Die laatste vraag heeft Schouten eerder in het gesprek eigenlijk al beantwoord. “Elke grote innovatie heeft tot nu toe voor enorme winst gezorgd. Voor de economie dan, niet per se voor de mens. Wanneer zeggen we nou eens: we draaien het om. Het moet allereerst goed zijn voor de mens.”

Vrees
Hoewel hij dus niet negatief is over AI, maar zich wel zorgen maakt, heeft Schouten ook niet de indruk dat het allemaal zo snel zal gaan als sommigen roepen.

“Ik heb met verschillende AI-modellen gewerkt. Tachtig procent klopt van wat ze leveren. Maar wat me vooral opvalt is dat er nog steeds hele domme fouten optreden. Het zijn ook maar patroonherkenners hè, dus heel eendimensionaal.  AI zondigt soms tegen alle logica om de simpele reden dat het de echte wereld niet kent.”

En ook de kritiek van tegenstanders van AI in het hoger onderwijs wuift hij weg. “Er wordt vaak uit wantrouwen gehandeld en gedacht. Zo van: de studenten gaan hier misbruik van maken. Dat blijkt in de praktijk heel erg mee te vallen. Dus ik heb liever dat AI voor alle studenten gewoon toegankelijk is, waar ze nu bijvoorbeeld bij Fontys ICT met een eigen platform aan werken.”

“Wat belangrijk is, is dat iedereen gewoon zelf kritisch moet blijven nadenken. Dat is wat je moet loskoppelen van AI. Duiding moet je niet overlaten aan AI en bij de meeste processen hoort de mens dus altijd nadrukkelijk in the loop te blijven zitten.”

“Daarom zei ik dus aan het begin: niet negatief, wel kritisch. En je houdt het niet tegen. Dus je zult er toch echt iets mee moeten.”

Lees hier de eerdere afleveringen in deze serie:

>> 1. De noodzaak van AI-geletterdheid
>> 2. De vier basisregels voor AI-gebruik
>> 3. AI en hokjesdenken
>> 4. Fontysbreed met AI aan de slag en wel zo snel mogelijk
>> 5. Door AI gaan we allemaal veel minder werken
>> 6. De vraag is niet of maar wanneer AI ons de baas is
>> 7. Een eigen AI-platform voor Fontys?
>> 8. AI is een supergrote versterker van wat je al bent
>> 9. Win een jaar collegegeld terug met AI 
>>10. Boudewijn Büch als chatbot
>>11. Ik moet veel meer nadenken sinds ik AI gebruik

De Fontys Junior Academie is jaren geleden in het leven geroepen om de overstap vanuit het voortgezet onderwijs en mbo naar het hbo zo soepel mogelijk te maken. Dat gebeurt met zogeheten ‘aansluitingsactiviteiten’, die tot nu toe vooral in de techniekbranche worden georganiseerd. Maar vanaf het nieuwe studiejaar komen daar ook de domeinen Economie & Communicatie, Educatie, Mens & Gezondheid/Paramedisch bij. 

Keuze is reuze
Dat heeft als reden dat de studiekeuze voor leerlingen momenteel enorm is. Misschien zelfs wel te groot, en daardoor zien veel studiekiezers door de bomen het bos niet meer. Want ga er maar aanstaan: je rondt als jong bloempje de middelbare school af zonder enig idee welk carrièrepad je wil gaan bewandelen. Toch is het van groot belang dat je op dit moment een studie kiest die bij je past.

Maar dat is ’t hem nou juist. Want hoe weet jij welke studie bij je past? Nou, dat is dus waar de Junior Academie om de hoek komt kijken. Want met de activiteiten die hier worden georganiseerd, krijgen leerlingen van het voortgezet onderwijs en het mbo een kijkje in verschillende keukens. Voorheen dus alleen in de technische keuken, maar vanaf het nieuwe studiejaar kunnen ze ook kennismaken met alles wat met economie, communicatie, educatie en de gezondheidswereld te maken heeft.

“Wij organiseren activiteiten om leerlingen in aanraking te laten komen met de verschillende domeinen, zodat ze een beter beeld krijgen van wat ze leuk of juist niet leuk vinden”, legt Nienke van Otterloo uit, coördinator bij de Junior Academie, afdeling Techniek. Maar daar blijft het niet bij, want: “Aangezien docenten daar een grote rol in spelen en het belangrijk is dat zij weten hoe het vervolgonderwijs eruitziet, organiseren we ook voor docenten verschillende activiteiten.”

Officiële start
Officieel worden de ‘extra’ domeinen pas vanaf september bij de Junior Academie betrokken, maar achter de schermen wordt er wel al aan die nieuwe stap gewerkt. “Vanuit de domeinen werken we al een jaar samen binnen de Junior Academie, afgelopen jaar in pilotvorm, komend jaar met een vaste jaarplanning en gezamenlijke website”, vervolgt Van Otterloo.

Haar collega Martje Pool, die als strategisch consultant aansluiting vanuit de centrale diensten advies uitbrengt over hoe de aansluiting met het voortgezet onderwijs en mbo verbeterd kan worden, vult haar aan. “Veel scholen zien ons als één Fontys, maar Fontys bestaat uit heel veel verschillende instituten met heel veel verschillende contactpersonen. Dat is voor het voortgezet onderwijs natuurlijk niet te overzien, en daarom brengen we met de Junior Academie alles samen.”

Meerder doelen
Tijdens de activiteiten die de Junior Academie organiseert, worden deelnemers aan het werk gezet om de breedte van het domein en vakgebied te laten zien. Met als hoofddoel mensen enthousiast te maken voor dat domein, maar ook om te voorkomen dat ze de verkeerde studiekeuze maken. 

Pool: “We willen natuurlijk onder de aandacht brengen wat we hebben, maar dat is uiteindelijk niet het doel. Het grote doel is om de overstap tussen het voortgezet onderwijs en hbo minder groot te maken en bij te dragen aan een goede studiekeuze. Er zijn immers heel veel havisten met motivatieproblemen die overstappen naar het mbo en dan uitvallen, en om dit tegen te gaan wordt er gekeken hoe de havo praktijkgerichter kan worden en zo kan bijdragen aan de voorbereiding op het hbo. Onze activiteiten sluiten daar mooi op aan.”

Met de nieuwe domeinen die vanaf september worden toegevoegd, wordt Fontys met een groter deel vertegenwoordigd dan ooit. Maar dan zijn ze er nog steeds niet helemaal. Gaat dat in de toekomst nog veranderen? “We zijn nu met een aantal grote domeinen gestart en gaan hiermee kijken waar de struikelblokken en winkansen liggen, maar uiteindelijk hopen we alle Fontys-instituten te vertegenwoordigen bij de Junior Academie.”

Ze werkt inmiddels achttien jaar bij Fontys. Marleen Drabbels-van de Heijning was ooit drie jaar lang wijkverpleegkundige, maar ging daarna aan de slag als docent bij Fontys Mens en Gezondheid. Daarna tien jaar bij Fontys Economie en nu dan als strategisch adviseur Mens en Maatschappij.

Maar ict? Nee, dat zat er in die achttien jaar niet in. “In mijn huidige baan ben ik onder andere bezig met het programma  social en technical impact. Als ik dan bij Fontys ICT rondliep, dacht ik altijd: wat is dit toch een totaal andere wereld, ik spreek die taal gewoon niet.”

Tot zij dacht aan wat oud-directeur Fontys ICT Ad Vissers ooit zei: pas als je ict toepast, krijgt het betekenis. “Dus besloot ik het dan zelf ook te gaan doen.” Ze schreef zich in voor de 18-weekse cursus AI for Society, waarbij ze elke week een volle dag aan de bak moest.

Kopie van jezelf
De eerste opdracht luidde: bouw een digitale kopie van jezelf, een digital clone. Lastig als je helemaal niets weet van programmeren. Maar daar gaat het ook niet om, zo merkte zij gaandeweg. De vraag was vooral hoe je AI daarvoor inzet.

“Ik had me tot doel gesteld dat ik door deze cursus na een half jaar tien procent minder werkdruk zou hebben. Dan zou ik het een geslaagd initiatief hebben gevonden. Maar ik zat al na zes weken op dat punt.”

De volgende stap was alsnog zelf de beginselen van programmeren te leren. Door de cursus leerde zij beter analyseren en gebruik maken van AI. “En AI is dan net zo goed als je zelf bent. In het begin kostte het me nog heel veel tijd. Maar gaandeweg ging het steeds beter en nu verander ik continue: van Claude naar ChatGPT naar Gemini. En daarnaast ook Google Colab, enzovoort”

Spannend
Inmiddels is de cursus afgerond. Ze is blij dat ze het gedaan heeft. “Allereerst omdat ik, als iemand me aan het begin had gezegd: dit kan jij straks, dan had ik dat niet geloofd. Dan had ik gezegd: dat zou ik helemaal niet kunnen. Wel dus. Omdat je eigenlijk iedere keer weer verder bouwt op de stap die je daarvoor hebt gezet. De grootste winst is daarom dat technologie voor mij nu niet meer spannend is.”

Het tweede punt is dat zij trots is dat ze zelf hiertoe het initiatief nam, en zichzelf zo ontwikkeld heeft. “Daardoor weet ik het veel beter over te brengen op collega’s en professionals uit mijn eigen domein. Ik geef nu workshops aan collega’s, waarbij ik in simpele taal kan uitleggen hoe dit werkt. Waarbij gezegd dat domeinkennis wel essentieel is om in je eigen beroep met AI de diepte in te gaan.”

Marleen denkt dat deze cursus mensen met verschillende achtergronden ook dichter bij elkaar kan brengen. “En dat gun ik onze wereld ook, toch zeker om het in te zetten voor het sociaal en maatschappelijk domein. Als we allemaal zo een stapje naar elkaar toe zetten… En nee, ik ben niet bang dat AI het overneemt. Alhoewel ik niet de in de toekomst kan kijken. Maar we zullen uiteindelijk altijd mensen nodig hebben. Voor het menselijk contact.”

Ongelijkheid
Zeker, ook zij maakt zich zorgen over de snelle ontwikkeling rondom AI. Maar meer om een ander punt: “Dat de ongelijkheid er steeds meer door zal toenemen. Dat in wijken een deel van de bevolking wel en een deel volstrekt niet snel genoeg weet wat dit gaat betekenen voor de wereld.”

Hetzelfde geldt overigens ook voor studenten en jongeren in het algemeen. “Ja. Veel jongeren zitten opgesloten in een bubbel, in een digitale wereld. De oplossing? Benader ze dan ook in die digitale wereld. Daar kun je dat contact leggen.”

Doe iets
Ondertussen is zij druk doende om binnen haar eigen domein Mens en Maatschappij AI een eigen plek te geven. Nu nog met een paar mensen, maar ze verwacht dat er dat meer gaan worden. En ze heeft al heel veel mensen doorgestuurd naar de cursus die ze zelf volgde. “Doe in elk geval íets en leer het kennen vanuit je eigen perspectief, is mijn advies.”

Marleen benadrukt dat het veel voordelen heeft om kennis te hebben van de digitale wereld en vooral van AI. “Weten wat je doet en waarom je het doet. Dat heeft AI me vooral geleerd. Ik moet nu veel meer nadenken dan voordat ik AI gebruikte.”

En ja, de tijdwinst is inmiddels vele malen groter geworden. “Ik vind het fijn dat er nu een machine is die voor mij bijvoorbeeld verslagen uitwerkt. Ja, dat is gemakzucht. Maar ik krijg er kwaliteit voor terug: de tijd die ik daarmee win kan ik nu aan mensen besteden. En dat staat toch centraal in mijn vakgebied.”

Lees hier de eerdere afleveringen in deze serie:

>> 1. De noodzaak van AI-geletterdheid
>> 2. De vier basisregels voor AI-gebruik
>> 3. AI en hokjesdenken
>> 4. Fontysbreed met AI aan de slag en wel zo snel mogelijk
>> 5. Door AI gaan we allemaal veel minder werken
>> 6. De vraag is niet of maar wanneer AI ons de baas is
>> 7. Een eigen AI-platform voor Fontys?
>> 8. AI is een supergrote versterker van wat je al bent
>> 9. Win een jaar collegegeld terug met AI 
>>10. Boudewijn Büch als chatbot

“We hebben gewoon slim wat touwtjes met elkaar verbonden”, zegt Huijts. “Het is een platform waar je verschillende AI-modellen van verschillende providers aan kunt hangen, zowel commercieel als open source. Zonder dat de informatie bij andere partijen buiten Fontys terecht komt. We kunnen er, zoals bijvoorbeeld in het geval van het Chinese Deepseek, voor kiezen om het op onze eigen hardware te draaien zodat studenten niet bang hoeven te zijn dat hun data op een Chinese server wordt opgeslagen.”

Qua klimaatzorgen: kost dit niet veel energie? 
“Nou, daarover gaan nogal wat wilde verhalen rond in de media. Ja, AI kost energie. Maar het grootste deel daarvan gaat naar het trainen van je model. Dat doen wij niet, omdat we daar de rekencapaciteit niet voor hebben.”

“We zijn er ook nog niet helemaal klaar mee. Bij de Juridische Hogeschool laten we bijvoorbeeld checken wat de juridische vraagstukken zijn, hoe we bijvoorbeeld de AI-act moeten interpreteren en ervoor zorgen dat alles binnen de juiste juridische en ethische kaders valt.”

Voorspelbaar
Het platform maakt onder meer gebruik van een open-source interface die sterk lijkt op ChatGPT, wat het voor veel gebruikers voorspelbaarder en dus makkelijker maakt om mee te werken.

Er wordt dus heel bewust gekozen voor Open Source AI?
Suilen: “De voorkeur gaat uit naar ‘default’ op open source ja, maar we bieden een heel scala aan modellen. In plaats van overgeleverd te zijn aan de grillen van big tech, kunnen wij bepalen hoe ons systeem zich gedraagt. Dat zijn we nu met kleine groepen aan het testen. Daarbij hebben we de veiligste variant gekozen die via onze eigen infrastructuur kan worden ontsloten en waarbij we in principe elk AI-model kunnen aanbieden.”

Wat AI ongeacht het model doet, zo voegen Suilen en Huijts eraan doe, is indirect de eigenschappen van de gebruiker uitvergroten. “Als je niet kritisch bent, zul je dat ook met AI niet worden. Ben je nieuwsgierig, dan wordt je met AI nog nieuwsgieriger. Ben je lui? Dan zorgt AI ervoor dat je nog luier wordt", stelt Huijts. Waar Suilen aan toevoegt: “AI werkt eigenlijk als een supergrote versterker van wat je al bent.”

Verantwoord
Reden te meer om ervoor te zorgen dat ook dit platform verantwoord gebruikt gaat worden. Experts uit de eerdere artikelen in deze serie gaven dat ook al aan: studenten moeten (en medewerkers trouwens idem dito) wel begeleid worden in hoe AI te gebruiken.

Huijts: “Wij zien Fontys als een professioneel clubhuis. Waar je samen iets vindt van wat je leert of geleerd hebt. Hoe verhoud je je daarbij tot je medemens? Soms betekent dat frictie ja, vaak ook doorbijten. AI kan bijna alles, maar ‘mens-zijn’ dat kun je er niet mee leren.”

Is dat wat Fontys studenten bij moet brengen?
Suilen: “De rol van kennisoverdracht is wel uitgespeeld in het onderwijs. Of in elk geval heel erg onder druk komen te staan. Onze rol gaat niet meer over inhoud of kennis, maar over menselijke vaardigheden ontwikkelen, kritisch nadenken, een ethisch kompas opbouwen. Bildung? Ja, dat is het ook ja. En AI is daarin een stormram.”

Big Tech
Elon Musk, Mark Zuckerberg en Jeff Bezos gaan diep door het stof om president Trump te behagen. Terwijl de wensen van Trump niet altijd zijn wat de rest van de wereld wil. Vrijwel alles wat digitaal is, draait bij Fontys op Microsoft: van Teams tot Copilot tot email. Terwijl ook dit bedrijf tot de Amerikaanse big-tech behoort. 

Is dat wel slim? 
Huijts: “Daar zeg je iets. Het hoger onderwijs in Nederland draait voor het overgrote deel op Microsoft. Als je dat vergelijkt met Duitsland: daar gebruiken ze het maar voor een fractie, misschien 15 procent. Maar goed, we zijn als Fontys bij Surf aangesloten en dat is niet voor niets. Surf voldoet voor een groot deel aan onze behoeften. 

Knap en mooi dat de jullie een eigen AI-platform ontwikkelen. Maar zouden jullie met de collega’s ook niet een eigen systeem voor Fontys kunnen ontwikkelen?
Beide mannen glimlachen instemmend. "Technisch gezien zouden we het wel kunnen, een eigen systeem voor Fontys ontwerpen. Maar qua budget en beheer is het een heel ander verhaal.”

Lees hier de eerdere afleveringen in deze serie:

>> 1. De noodzaak van AI-geletterdheid
>> 2. De vier basisregels voor AI-gebruik
>> 3. AI en hokjesdenken
>> 4. Fontysbreed met AI aan de slag en wel zo snel mogelijk
>> 5. Door AI gaan we allemaal veel minder werken
>> 6. De vraag is niet of maar wanneer AI ons de baas is
>> 7. Een eigen AI-platform voor Fontys?

Geen student die geen AI gebruikt, en al helemaal niet bij de ICT-opleidingen. Maar of het nu ChatGPT is, Claude, Gemini, Perplexity of een van de talloze andere leveranciers: het zijn allemaal commerciële bedrijven. Oftewel: overal hangt een prijskaartje aan.

Daarnaast zijn er ook wel vragen te stellen bij de betrouwbaarheid en privacy van veel AI-modellen. Zie daar het gat waarin Huijts en Suilen sprongen door een eigen AI-platform te realiseren. De aanleiding was overigens weer een ander model: Copilot, de AI van Microsoft die via Surf door Fontys wordt aangeboden. En waar Surf van zei: gebruik het niet.

“Dat bericht van Surf, vanwege de privacy-risico’s, zorgde voor veel ruis, onder andere over welke variant nu wel of niet te gebruiken”, vertelt Suilen. Huijts vult aan: “Tegelijkertijd zagen we dat bij ons eigen instituut het mes aan twee kanten snijdt wat AI betreft.”

“Een verscheidenheid aan commerciële en open source modellen wordt hier gebruikt, maar er worden ook AI-modellen geïntegreerd in studentenprojecten en eigen modellen ontwikkeld. Dus onze behoefte hier aan AI is groter dan bij andere opleidingen, groter dan slechts een geschikte eindgebruikerstool of -chatapplicatie. En Copilot is toch een beetje de Fiat Panda onder de AI’s.”

Suilen: “Ja, onze gebruikersgroep is technisch gezien ook wel vaardiger dan veel andere studenten. Wat niet wil zeggen dat ze ook AI-vaardiger zijn. Maar wel dat er een grotere behoefte is aan een goed model en vooral ook een keuzevrijheid. En wat dat betreft is Copilot de Fiat Panda onder de AI-modellen. Bij ICT hebben we behoefte aan meer.”

Toegang
Suilen en Huijts streven naar een toegankelijk en vooral democratisch AI-platform. Huijts: “Wat je als onderwijsinstelling niet wilt, is dat de student die van thuis de dikste creditcard meekrijgt daarmee ook de meeste toegang krijgt tot AI. De betere AI’s kosten namelijk wel geld.”

Suilen: “Dus dat was een van de gedachten achter ons project: toegang faciliteren tot modellen van diverse leveranciers. Het platform dat wij ontwikkelen wordt ook niet aan personen maar aan de hele opleiding aangeboden.”

"Wij ontwikkelen dus geen model, dat is alleen voorbehouden aan echt grote partijen, maar een platform of tool om diverse modellen van leveranciers te ontsluiten. Bij ons kun je dus kiezen welke je wil gebruiken.”

“Technisch is onze AI-tool klaar, beleidstechnisch is het nog niet eens begonnen. Zo zijn we ook naar de Juridische Hogeschool gestapt om uit te laten zoeken wat mag en wat niet, en wat wenselijk is en wat niet. Er komen vanzelf heel veel vragen naar boven. Bij ons maar ook vanuit de organisatie.”

Controle
En die vragen hebben vaak een afwerend of beschermend karakter, zo heeft het tweetal al gemerkt. “Kijk, het veiligste is natuurlijk om gewoonweg alles te verbieden”, stelt Suilen. “Dat zou vandaag de dag de security officer waarschijnlijk ook zeggen over alles waar we al op draaien.”

“De reflex is namelijk vaak: controle! Maar als je alles dichttimmert, heb je vanuit Fontys geen enkele regulering, geen inzicht en dus ook geen democratisering. Want iedereen gaat toch AI gebruiken, maar via commerciële partijen en dus zonder transparantie. ”

In de volgende aflevering van deze serie, die later verschijnt, leggen Huijts en Suilen uit wat het nu precies is wat zij precies ontwikkeld hebben.

Lees hier de eerdere afleveringen in deze serie:

>> 1. De noodzaak van AI-geletterdheid
>> 2. De vier basisregels voor AI-gebruik
>> 3. AI en hokjesdenken
>> 4. Fontysbreed met AI aan de slag en wel zo snel mogelijk
>> 5. Door AI gaan we allemaal veel minder werken
>> 6. De vraag is niet of maar wanneer AI ons de baas is

Schmidt beweert (zie video onder dit artikel) dat in luttele jaren tijd een kunstmatige intelligentie is ontwikkeld, met name dóór kunstmatige intelligentie, die slimmer is dan alle mensen op aarde tezamen. Het voedt de angst die bij heel veel, met name oudere, mensen leeft: dat de wereld wordt overgenomen door kunstmatige intelligentie. 

Heeft Schmidt gelijk en is de angst bij velen hiervoor terecht?

“Dat is een lastige. Als je ziet wat er wereldwijd gebeurt, maken wij er als mensen ook een behoorlijke puinhoop van. 

Op dit moment is het zo dat AI gevoed moet worden met data, net als wijzelf trouwens. Punt is dat er nog geen bewustzijn in zit.

Daar is een interessant gedachte-experiment over, dat heet de paperclip maximizer. AI krijgt de vraag paperclips te maken en slaat door, door alles in paperclips om te zetten. 

Dat soort filosofische vragen geeft inzicht in waar we tegenaan kijken. AI kent namelijk niet zoiets als de menselijke maat. Vandaar bijvoorbeeld ook het verbod om het in te zetten bij hypotheekbeoordelingen. 

AI gebruiken om iets de baas te zijn, dat kan helpen. Maar het stuur uit handen geven, is iets heel anders. Echter: we doen dat al regelmatig, door technologie ‘letterlijk’ aan het roer te zetten.”

Ja, dat stelde je in de vorige aflevering van deze serie al, doelend op onder meer auto’s en vliegtuigen. Een potlood kan een moordwapen zijn. Maar een potlood kan geen massamoordenaar zijn. AI in potentie wel. Hoe voorkom je dat?

“De analogie van het potlood gaat erom wat de mens ermee doet. Hetzelfde geldt voor AI. Dus pogingen van onder meer de EU in de vorm van de AI Act en de handhaving daarvan zijn interessant. Zoals bij alles is het ook bij AI de kunst om het niet te laten ontsnappen. Het lijkt erop dat we daar op het randje zitten, zeker in militaire zin.”

Regelgeving loopt altijd veel te ver achter technologische ontwikkelingen aan. Gaan we hier weer de mist in?

“Ja. De veranderingen gaan zo snel dat de ethiek, de regelgeving en de handhaving altijd achter de werkelijkheid aanrennen. Het lijken wel designer drugs. Ik denk dat het ook niet anders kan gezien de complexiteit van de maatschappij. Het antwoord op deze vraag is dan ook niet of het kan, maar wanneer het gebeurt."

Rens van der Vorst schreef in een van zijn Broncolumns over twee AI-modellen die met elkaar in gesprek raakten en een voor mensen totaal onbegrijpelijke taal met elkaar gingen spreken. Brrr?

“Het voelt awkward maar is het niet. De modellen zijn geïnstrueerd om te communiceren. Echter, de hele context is alleen de twee modellen. In het kader van communiceren doen ze dus precies wat er verwacht wordt, zie ook de paperclip maximizer).

Het punt is wel dat we niet meer weten waar ze het over hebben. Dirty jokes, world domination of recepten voor cupcakes? Daar zit waarschijnlijk de ‘brrr’.”

Verstrek jij zelf zorgeloos al je privégegevens aan AI? Zoniet, welke tips heb je dan voor gebruikers?

“Zorgeloos zeker niet. Maar het is haast niet te vermijden. Social media en webgebruik maken het er niet eenvoudiger op. Zeker als anderen ook nog zaken van je gaan posten.

Tip is om er niet argeloos in te zijn. Denk na over gebruik van social media en over het delen van je hele hebben en houden met de wereld. Zeker als dat ook anderen betreft. Dus ouders: denk na bij het posten van beelden van je kroost…”

Lees hier de eerdere afleveringen in deze serie:

>> 1. De noodzaak van AI-geletterdheid
>> 2. De vier basisregels voor AI-gebruik
>> 3. AI en hokjesdenken
>> 4. Fontysbreed met AI aan de slag en wel zo snel mogelijk
>> 5. Door AI gaan we allemaal veel minder werken

Het werkveld is ontzettend aan het veranderen. Niet dat het ooit heeft stilgestaan, maar de veranderingen gaan dit millennium wel heel hard. Slaats: “De homo universalis bestaat niet meer. Je hebt in deze tijd een cluster aan mensen nodig om iets nieuws te maken.”

Bij dat cluster hoort tegenwoordig AI, of we het nu leuk vinden of niet. En Slaats vindt AI leuk. Leuk en onvermijdelijk. Want gek genoeg, zo betoogt hij, beseffen veel mensen niet in hoeverre zij nu al gewend zijn aan dit soort technologie, vaak ook nog van het soort dat letterlijk van levensbelang is.

“Natuurlijk in ziekenhuizen. Maar technologie heeft al veel meer taken van ons overgenomen. De lift, de auto, het vliegtuig: het zijn allemaal voorbeelden van techniek waaraan we ons al volledig hebben overgeleverd.”

Het is slechts een begin, zo stelt hij. “Als we als onderwijs samen met het bedrijfsleven met AI aan de slag gaan is er nog zoveel winst te behalen. Neem de ziekenhuizen. In de operatiekamers mag veel veranderd zijn, maar bijvoorbeeld de bedden in de ziekenhuiskamers zijn nog vrijwel hetzelfde als in de negentiende eeuw."

"AI kan erg helpen met innovatie in dat soort omgevingen. Het komen tot snellere ontwikkeling van innovatieve oplossingen omdat de drempel van gebruik laag is, maar ook als directe hup bij diagnose, gespreksvastlegging en duiding etcetera. Kortom: met dat soort dingen gaat AI heel erg helpen.”

Kapot
“Er gaan door AI hele nieuwe beroepen ontstaan. En ja, ondertussen gaan er dus ook dingen kapot. De vraag is of dat erg is. Had je een landarbeider honderd jaar geleden verteld dat zijn baan ooit niet meer zou bestaan, dan had hij je uitgelachen. Maar zijn baan bestaat niet meer.”

“Welke banen nu zullen verdwijnen of minder nodig zijn? Nou, veel van wat bijvoorbeeld communicatiemedewerkers doen, kun je ook aan AI overlaten. Hetzelfde geldt voor programmeurs, voor 3D-designers, voor juristen. En nog een hele rits aan andere beroepen. In feite zullen alle high volume tasks, waarvan er veel voorbeelden zijn, door AI voor een heel groot deel worden overgenomen."

Onderstaande video geeft volgens Slaats een aardig beeld van hoe die toekomst eruit gaan zien. [Tekst loopt door onder video]

Slaats zei in de vorige aflevering van deze Bronserie al dat er geen enkele beroepsgroep is die zich volledig kan of zal onthouden van AI. Maar hoe zit het dat dan met de creatieve sector? Beroepsmuzikanten, componisten, schrijvers, beeldend kunstenaars? 

Slaats geeft toe dat er nog wel wat op te lossen valt als het gaat om eigenaarschap en copyright. “Maar er is nog steeds een grote behoefte aan origineel materiaal. Er wordt uiteraard al wel geprobeerd om AI dat te laten maken, in de muziek bijvoorbeeld, maar iets echt nieuws maken blijkt nog niet gemakkelijk.” 

Niettemin, ook dat gaat ooit nog gebeuren, zo voorspelt Slaats. “Nu is AI nog vooral goed in samenvatten en conclusies trekken. En dat doet het in een waanzinnig tempo, processen gaan echt supersnel. Maar over een paar jaar kan AI veel meer dan dat.”

Waar Slaats, zelf een begenadigd gitarist, aan toevoegt: “Winst is natuurlijk wel dat de live uitvoering weer veel meer aantrekkingskracht krijgt.”

Werken wordt een luxe 
In het algemeen zal AI in elk geval heel veel werk over gaan nemen dat nu nog door mensen wordt verricht. Niet al het werk zal verdwijnen, maar het krijgt wel een heel ander imago en een heel andere betekenis, zo denkt de Fontysdocent.

“Ik zie een toekomst voor me waarin we naar de 8-urige werkweek gaan, of in elk geval een veel kortere werkweek. Werken wordt steeds meer een luxe situatie. En welzijn komt in een veel hoger aanzien te staan.”

“Maar ik kan er natuurlijk ook naast zitten. De beroemde Britse econoom John Maynard Keyes heeft tenslotte ook ooit een dergelijke voorspelling gedaan en die is vooralsnog niet uitgekomen.”

“Hoe het onderwijs door AI verandert? Dat heeft alles te maken met hoe het werk verandert. Die twee haken op allerlei manieren in elkaar. Er zullen nieuwe beroepen ontstaan", stelt Slaats, een van de echte AI-experts die bij Fontys rondlopen.
En minstens zo belangrijk: "Uiteraard gaan ook bepaalde beroepen verdwijnen. Die moet je dus zo snel mogelijk uit je onderwijsaanbod halen. Dat zou anders niet fair zijn naar de studenten toe.”

Rijker
Slaats denkt niet dat er een beroepsgroep is die zich volledig zal of moet onthouden van AI. “Nee. Neem rechters of journalisten. Die maken nu al gebruik van internet. AI moet je zien als een nieuwe abstractielaag, als een deel van de input waardoor je een rijkere basis krijgt om tot conclusies te komen. Een nieuw stuk gereedschap dus waardoor sommige dingen echt veel gemakkelijker worden. Dat wil niet zeggen dat AI de taak van de journalist of de rechter moet overnemen.”

En dat is ook hoe het ingezet moet worden in het onderwijs: “AI is zó’n groot stuk gereedschap dat je als onderwijsinstelling verplicht bent dat aan al je studenten mee te geven. AI is heel handig als input. Maar ook hier geldt: als je het als output gaat gebruiken, dan kan het heel fout gaan.”

Kennis
“De vraag waar en hoe je AI gebruikt, en dus of je daarover voldoende kennis in huis hebt, is heel essentieel. Daarom is het zo belangrijk dat docenten en medewerkers heel goed weten wat AI betekent voor beroepen, voor het werkveld, en wat de ethiek erachter is.”

En collega’s en medewerkers die er niet aan willen? “Je kunt simpelweg niet anders. Het is vergelijkbaar met de introductie van de computer en internet: als de maatschappij het omarmt moet onderwijs er iets mee. En we zijn het ook verplicht aan onze studenten.

Niveau
Het taal- en rekenniveau van leerlingen en studenten, zelfs afgestudeerden, hobbelt al jaren achteruit. Maakt AI dat niet erger? 

“Op nieuwe technologie volgt altijd het commentaar: dadelijk kunnen ze niet meer fatsoenlijk rekenen, schrijven, enzovoorts. Maar dat zie ik anders. De wereld verandert gewoon en met deze hulpmiddelen kunnen ze productiever zijn dan ooit. Bovendien: je kunt AI niet verbieden, net zo min als het gebruik van internet. Want hoe dan ook: de student gaat, of is het al aan het gebruiken.”

Slaats vindt daarom dat AI onderdeel van het onderwijs moet zijn in de volle breedte van Fontys. “En daar moeten we verrekte snel mee aan de slag. Hopelijk gaan we dat dit keer slimmer doen dan toen social media of internet hun intrede deden. De fout die we toen maakten, is dat we de student niet geleerd hebben hoe je er het beste mee om kunt gaan. Nu kunnen en moeten we dat wel.”

Ellende
Social media hebben naast goede dingen ook heel veel ellende veroorzaakt. Maar is AI vanwege de ongekende mogelijkheden niet veel gevaarlijker? “We sturen jongeren ook met een auto de weg op. Dat is een moordwapen van minstens 1200 kilo. Maar door ze een rijbewijs te laten halen, hebben we die jongeren wel eerst ‘geprimed’. Dat is precies wat we nu ook met AI zouden moeten doen."

Zeventien opleidingen Verpleegkunde in Nederland zijn onder de vlag van het Landelijk Overleg Opleiding Verpleegkunde (LOOV) het nieuwe platform ontdekverpleegkunde.nl begonnen. Marloes van den Broek, opleidingsmanager bij Fontys Verpleegkunde, is daar als voorzitter bij betrokken. Zij zegt dat het nodig is om de breedte van het beroep hbo verpleegkunde zichtbaar te maken.

“De tekorten in de zorg gaan we hier niet mee oplossen, maar we hopen wel het eenzijdige beeld dat veel mensen nu van verpleegkunde hebben, te kunnen veranderen. Het is vaak niet duidelijk welke kansen het beroep allemaal biedt en daar willen we iets aan doen. We willen zichtbaarheid geven aan de veelzijdigheid van de hbo-verpleegkundige.”

Doorgroeimogelijkheden
Nu wordt het beeld in veel gevallen beperkt tot het werken in het ziekenhuis. Maar, legt Van den Broek uit, er zijn veel meer sectoren waar verpleegkundigen kunnen werken. “Wat nu vaak onderbelicht blijft, is dat er heel veel doorgroeimogelijkheden zijn. We worden steeds meer uitgedaagd om innovatief te denken, complexe zorgtrajecten te coördineren en leiderschap te tonen. We willen op een positieve manier laten zien wat er allemaal gebeurt in de zorg.” 

Want er gebeurt genoeg, stelt de opleidingsmanager. Technologische innovaties bijvoorbeeld, het gebruik van AI, de toename van techniek op de operatiekamers, en ga zo nog maar even door. “We zien studenten op dat vlak groeien; ze vinden het leuk om daarmee bezig te zijn en halen er energie uit. Dat willen we ook aan de rest van Nederland laten zien.”

En met ‘de rest van Nederland’ doelt Van den Broek ook op mannen, omdat deze doelgroep nog erg achterblijft binnen de verpleegkunde-opleiding en de zorg. “Het zijn nog steeds vaak vrouwen die zich aanmelden voor deze studie. En als het al mannen zijn, dan trekken ze vaak naar bepaalde sectoren zoals acute zorg, de psychiatrie en defensie. Maar mannen zijn natuurlijk ook nodig in andere richtingen, zoals ouderenzorg. Met de campagne hopen we ook die zichtbaarheid te vergroten.” 

Verschillende doelgroepen
De boodschap wordt via verschillende kanalen verspreid om zoveel mogelijk mensen te bereiken. Naast de mannen zijn dat jonge ‘potentials’ van 15 tot 22 jaar, de deeltijd doelgroep van 30 tot 45 jaar en de ouders van potentiële studenten. “We hebben samen met de andere hogescholen de handen ineengeslagen om meer zichtbaarheid aan het beroep te geven. Dat we daar ondanks de regionale verschillen in de instroom – bij de een daalt de instroom terwijl die bij de ander stijgt – samen de verantwoordelijkheid voor pakken, maakt me trots.”

Een half jaar geleden kreeg Johan Huijsmans, docent bij de opleiding Fysiotherapie, een belletje van Stichting ANDERS Eindhoven. Zij hadden een patiënt, een zwangere vrouw, die fysiotherapie nodig had maar dat niet kon betalen. De vraag was of Huijsmans iemand kende die haar kon helpen.

Die persoon kende hij. De vrouw werd doorverwezen naar een collega van Fontys Centre of Health & Movement, waar – voornamelijk met studenten en docenten - spreekuren gehouden worden waar mensen gratis naartoe kunnen. “De insteek daarvan is om authentieke situaties te creëren voor onze studenten. Het werkveld naar binnenhalen”, legt Huijsmans uit. “Mensen die zorg niet kunnen betalen, vormen ook een doelgroep. Maar daar zijn we nog nooit mee in aanmerking gekomen.”

En toen ontstond bij Huijsmans het idee om daar iets mee te doen. “We hebben sinds de nieuwbouw een hele mooie fitnessruimte in R12. Ik wilde daar al langer iets mee, maar had nooit de juiste doelgroep. Nu hebben we die wel”, vervolgt Huijsmans. Vlak voor de krokusvakantie is het project gestart. Mensen die in armoede leven kunnen vrijblijvend langskomen om samen met een zestal studenten aan de slag te gaan met hun hulpvraag. De één komt met klachten, de ander wil bijvoorbeeld fitter worden.

Echte situaties
“Het idee hiervan is dat studenten te maken krijgen met authentieke situaties en de echte patiënt. In dit geval gaat het om een doelgroep die ver-van-hun-bedshow is. Dat was voor mij de meerwaarde om hiermee aan de slag te gaan, los van het maatschappelijke belang. Dit zijn patiënten die onze studenten in eerste instantie niet snel tegenkomen. Ze leren hiermee in de praktijk een stukje sensitiviteit en communicatie te ontwikkelen richting een andere doelgroep dan waar ze zichzelf in begeven.”

Het project zou eigenlijk met acht patiënten van start gaan, maar slechts één van hen is op komen dagen. Daarover zegt een van de deelnemende studenten: “Eén van de redenen waarom ik dit project ben gaan doen is omdat het een doelgroep is waarvan je denkt dat je er veel over weet, maar wat dus eigenlijk niet zo is. Zijn er patronen waardoor ze zich afmelden? Misschien is er een bepaald soort schaamte dat vaker voorkomt dan ik misschien besef. Met dit project krijgen we een veel beter beeld van hoe we daar als toekomstige fysiotherapeuten mee om moeten gaan.”  

Mooie aanvulling
Bij de opleiding zelf krijgen ze niet vaak te maken met mensen die in armoede leven. “We krijgen geen voorlichting over hoe deze doelgroep in elkaar steekt”, zegt een andere student. “Daarom is het een mooie aanvulling op de opleiding. We leren nu wat we wel en niet aan een patiënt kunnen vragen en wat een patiënt wel of niet kwijt wil. Wat wil die persoon zeggen over zijn persoonlijke situatie en in hoeverre hebben we bepaalde informatie nodig om een behandelplan te kunnen maken?”

Het project loopt momenteel tien weken, maar als het succesvol blijkt, hoopt docent Huijsmans op uitbreiding. “Ik wil er graag iets structureels van maken dat het hele jaar doorloopt. Hopelijk voor studenten van de hele opleiding. Nu doen alleen tweedejaars mee.”

De olifant heeft de toepasselijke naam Polyfant gekregen en is gemaakt door kunstenares Rebecca Banens vanuit een initiatief van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Het idee erachter? Het inzichtelijk maken van de grote hoeveelheid afval, en daarmee ook de uitstoot van broeikassen op het milieu, afkomstig uit de zorg.

De Polyfant reist het hele land door en staat momenteel bij Fontys, met dank aan verpleegkundedocent Suzanne Guffens. Ze vertelt dat de vervuiling die de zorg teweegbrengt een grote bedreiging is voor onze gezondheid. “Studenten en docenten moeten zich ervan bewust zijn dat het leveren van zorg een grote impact kan hebben op het milieu.”

Oplossingen
Want dat de zorgwereld veel afval met zich meebrengt, staat buiten kijf. Kijk alleen al naar de staaroperaties: daarvan worden er in Nederland ieder jaar zo’n 180.000 van verricht. Er komt bij die operaties zoveel afval bij kijken, dat we jaarlijks ongeveer 900 Polyfanten zouden kunnen maken met enkel schoon verpakkingsmateriaal. “Gelukkig wordt er door allerlei firma’s en industrieën al nagedacht over hoe verpakkingen kleiner kunnen worden gemaakt”, aldus Guffens.

“Maar wat ook al zou schelen, is als staaroperaties vaker dubbel worden uitgevoerd. Dus niet aan slechts één oog, zoals nu vaak gebeurt, maar aan twee ogen. Onderzoek wijst uit dat dit geen nadelige effecten heeft op de patiënt, terwijl het wel een heel groot positief effect heeft op de uitstoot van broeikasgassen.” Want, stelt de docent, zo hoeven patiënten die aan beide ogen geopereerd moeten worden, slechts één keer naar het ziekenhuis te rijden.

Bewustzijn creëren
Het in huis brengen van de Polyfant is volgens Guffens slechts een kleine stap in de goede richting om zoveel mogelijk bewustwording over duurzaamheid te creëren bij studenten en docenten. Volgens Guffens gebeurt dat nu te weinig in het bestaande onderwijs. “Ik haal het aan in mijn lessen omdat het mij aan het hart gaat, maar ik zou het graag verweven zien in het curriculum of als leerlijn.”

Die kant gaat het langzaam maar zeker op. Guffens is naast docent bij Fontys Mens en Gezondheid ook als docentonderzoeker actief bij het in september geopende GreenOffice, en houdt zich daar bezig met duurzame ontwikkeldoelen. “We zijn bij Fontys op zich al goed bezig”, vindt ze. “Kijk naar de reisbewegingen; met de NS-businesskaart worden medewerkers gestimuleerd om met het openbaar vervoer naar het werk te komen.”

Maar dan zijn we er nog niet. Guffens: “Ik denk dat we in de visies van de curricula heel duidelijk moeten zijn over leeruitkomsten die te maken hebben met duurzame ontwikkeldoelen. In 2018 heeft Fontys de Sustainable Development Goals-charter ondertekend. Sindsdien zijn er al stappen genomen, maar ik denk dat we de duurzame ontwikkeldoelen nog meer terug kunnen laten komen in de onderwijscurricula." 

"Het is belangrijk dat we het belang daarvan laten inzien. En dat gaat in de komende jaren zeker gebeuren. Verschillende instituten hebben zich al bij ons aangesloten en kenbaar gemaakt dat ze mee willen denken. Ik wil graag ook andere opleidingen uitnodigen om eens stil te staan bij de inhoud van eigen curricula en te onderzoeken waar kansen liggen.”

“Niemand hoeft tegen me te zeggen dat ik mijn telefoon weg moet leggen”, was de eerste reactie van eerstejaarspedagogiekstudent Mirthe (22) toen ze hoorde dat ze was ingeloot voor het onderzoekstraject Fitphone. “Ingeloot ja, want niemand wilde hieraan meewerken.” Ook haar vriendinnen en medestudenten Iris, Julia en Tanja niet. 

“Ik denk omdat het te confronterend is”, aldus Iris (17). En toch zijn ze deze week in de hal van gebouw R13 op campus Rachelsmolen, waar een kleine expositie plaatsvindt van hun bijdrage aan Fitphone. Daaruit blijkt dat de zes weken waarin ze hun schermgebruik hebben geanalyseerd en de daaropvolgende zelfgekozen interventies levensveranderend voor hen zijn geweest. 

Fitphone is in september officieel gestart als een onderzoekstraject onder leiding van Herm Kisjes. “Het programma richt zich op het ontwikkelen van interventies die bijdragen aan gezond smartphonegebruik bij jongvolwassenen van 18 tot 25 jaar”, licht de professional doctorate (PD) toe, die zich al ruim een decennia bezighoudt met het thema. 

Gezonde gewoonten 
Hij vertelt dat Fitphone al enkele jaren wordt toegepast binnen het onderwijs van Fontys Mens en Gezondheid (FMG), maar nu een stap verder gaat met een praktijkgericht onderzoeksproject. “Binnen Fitphone dragen studenten actief bij aan het ontwerpen, testen en evalueren van interventies die gericht zijn op het stimuleren van gezonde smartphonegewoonten.” 

Naast FMG zijn Avans Hogeschool, de Technische Universiteit Eindhoven, Tranzo Universiteit Tilburg betrokken bij het onderzoek, net als enkele maatschappelijke partners. Samen streven zij naar het ontwikkelen van een breed toepasbaar interventieprogramma dat jongeren ondersteunt in hun persoonlijke en digitale welzijn. Het traject duurt in totaal vijf jaar. 

Een eerste verkenning van Fitphone en enkele studentenprojecten worden deze week gedeeld in een expositie. Kisjes: “Wat je hier ziet zijn enkel prototypes en ideeën. Het is de bedoeling dat we een aantal hiervan gaan uitwerken tot een werkbare tool, bijvoorbeeld die van het groepje van Mirthe en Iris. Zij deden onderzoek naar hun smarthphonegebruik en wat dit met hen deed." 

Schokkend 
“Dat was echt schokkend”, zeggen Mirthe en Iris. Ze zaten allebei gemiddeld zes uur per dag op hun telefoon, scrollend en filmpjes kijkend op sociale media. “We kwamen er al snel achter dat het allemaal bullshit was”, zegt Mirthe. “Omgerekend besteedde ik daar jaarlijks negentig dagen van mijn tijd aan!” De telefoon betekende afleiding tegen verveling of als ‘muurtje’ in sociale situaties. 

Niet dat de studenten er gelukkig van werden. Gevoelens van onrust en teleurstelling overheersten. Zowel Mirthe als Iris besloot tijdelijk enkele socialemedia-apps te verwijderen en daarna het gebruik drastisch te verminderen. Het resultaat verbaast ze nog altijd. Mirthe: “Ik slaap beter, sport vaker, heb meer contact met mijn moeder en mijn vrienden. En: het is eindelijk rustig in mijn hoofd.” 

Echt contact 
Iris had in het begin vooral moeite haar telefoon te laten liggen. Soms pakte ik hem wel 400 keer per dag op, zelfs als ik in gesprek was met mensen. “Sinds ik me hiervan bewust ben en weet hoe snel ik ben afgeleid, let ik erop dat ik in sociale situaties echt aandacht heb voor anderen. Het échte contact gaat voor online contact.” 

Mirthe en Iris raden iedereen aan het eigen smartphonegebruik in kaart te brengen. “Voor ons was bewustwording genoeg en wij zaten echt gekluisterd aan onze telefoon”, aldus Mirthe. "Wij maken het voortaan bespreekbaar.” 

Op Instagram heeft Fontys een reel geplaatst waarbij medewerkers en studenten de duimen omhoogsteken voor studenten die naast hun studie mantelzorg verlenen. Daarbij wordt verwezen naar een online zelfhulpmodule voor mantelzorgers. 

"Die aandacht is nodig", zegt Debbie Jarec van Fontys Studentenvoorzieningen. “Veel studenten vinden de zorg die ze geven aan een ziek familielid vanzelfsprekend en vragen daarom vaak laat om hulp of ondersteuning.”

Niet geregistreerd
Om hoeveel Fontysstudenten het gaat die mantelzorg verlenen, is niet duidelijk. Deze gegevens mogen niet worden geregistreerd in verband met de privacy. Wel blijkt uit de Nationale Studentenenquête (NSC, 2024) dat 17 procent van alle respondenten een of meer ondersteuningsbehoeften heeft. 1,5  procent geeft aan met bijzondere familieomstandigheden te maken te hebben, zoals een scheiding, ziekte of overlijden. 

De mantelzorg die studenten verlenen, is heel wisselend, weet Jarec. “Het kan gaan om de zorg voor een ziek familielid of voor broertjes of zusjes, omdat de ouders niet voor ze kunnen zorgen. Het komt ook voor dat studenten financieel moeten bijspringen als ouders vanwege ziekte (tijdelijk) niet meer kunnen werken." 

Soms is het een combinatie van zorg en financiële ondersteuning. Dan kan een studie behoorlijk zwaar worden.” Met alle gevolgen van dien. “In enkele gevallen kan mantelzorg leiden tot langstuderen of soms zelfs tot uitval of stoppen met de studie”, aldus Jarec. 

Eerder hulp vragen
Met de campagne wil Fontys dit soort situaties voorkomen en hoopt ze dat studenten eerder hulp vragen. “Er zijn verschillende mogelijkheden om studenten te ondersteunen, zoals een studieplan op maat en afstudeersteun. Wanneer dit geregeld is, geeft dat vaak wat meer rust. Maar ook een gesprek met een studentcoach kan al helpen.”

Elke twee jaar doet advies- en ingenieursorganisatie Arcadis onderzoek naar de gezondheid van de 25 grootste steden van Nederland. Daarbij wordt gekeken naar verschillende domeinen, waarvan vijf belangrijke pijlers: gezonde buitenruimte, gezond milieu, gezonde mobiliteit, gezonde gemeenschap en gezonde bebouwde omgeving. Tilburg scoort op al deze punten minder dan het gemiddelde en komt daarmee op de 22ste plek terecht. Eindhoven is op de 20ste plek geëindigd.

Verbetering nodig 
Pauline van den Berg, die sinds februari voor Fontys onderzoek doet naar de fysieke leefomgeving en de invloed daarvan op de gezondheid, gezond gedrag en het welbevinden van mensen, legt uit waar dat aan ligt. En belangrijker nog: wat deze steden kunnen doen om bij een volgend onderzoek niet zo laag te eindigen.

“Tilburg scoort op alle onderdelen aan de lage kant. Hittestress bijvoorbeeld; vanwege de grote hoeveelheid stenige en harde materialen houdt de stad meer warmte vast. Daarvoor zou Tilburg meer groen aan kunnen brengen, want groen zorgt voor verkoeling. Maar de stad zou voor een gezondere leefomgeving ook kunnen inzetten op verkeersveiligheid, sociale veiligheid en op een gezonder milieu.”

Eindhoven scoort met name op de gezonde gemeenschap lager. “Eindhoven is best een groene stad, daar ligt het niet aan. Het is vooral het gevoel van sociale veiligheid en ontmoeting waar deze stad beter op zou kunnen scoren. Gelukkig heeft Eindhoven deze punten in het vizier en wordt er onder meer gekeken naar de luchtkwaliteit, maar ook naar mobiliteit. Ze zijn bijvoorbeeld al druk bezig met het stimuleren van wandelen en fietsen.”

Aan de woningnood wordt in Eindhoven ook gewerkt. Er is een groot tekort aan huizen en dus moet er gebouwd worden. Maar gaat dat dan weer niet ten koste van de hoeveelheid groen in de stad? “Dat kun je slim oplossen door de binnenstad te verdichten. Compact bouwen. In de hoogte en niet in de breedte. Als je gebouwen met meerdere verdiepingen realiseert, hou je meer ruimte over voor groen. Al is té hoog natuurlijk ook niet bevordelijk, omdat je dan contact met de straat verliest.”

Meer onderzoek 
Van den Berg noemt het onderzoek van Arcadis ‘leuk voor de steden die hoog eindigen’, maar heel veel zegt het volgens haar niet. “De studie richt zich echt op een stad als geheel, terwijl we met onze eigen onderzoeken ook zien dat er binnen een stad – dus in verschillende wijken en buurten – grote verschillen zijn in hoe ze scoren op gezondheid.”

Dat heeft volgens de onderzoeker te maken met verschillende aspecten die heel sterk met elkaar samenhangen. “In buurten waar veel mensen met een lagere sociaaleconomische positie wonen, zie je vaak minder kwaliteit van groen. En in wijken waar minder voorzieningen zijn, zijn mensen minder tevreden over de infrastructuur. Het aantal eenzame mensen is in die buurten ook hoger.”

De oplossing daarvoor? Die hoopt Van den Berg met een nieuw onderzoek dat in februari van start gaat te vinden. “We willen meer inzicht krijgen in de relatie tussen de gebouwde omgeving en eenzaamheid. Dat doe ik samen met mijn collega Eric Schoenmakers, kennispartners uit zes verschillende landen en de gemeente Eindhoven. Over twee jaar moet het onderzoek af zijn en weten we hopelijk meer.”

Het bedrijventerrein rondom Eindhoven Airport is grijs, veel panden staan leeg en er is weinig groen. “Mensen brengen een derde van hun dag door op hun werk”, aldus Vastgoedkunde-docent Esther de Jong. Volgens haar is een ‘groene gezonde werkomgeving’ belangrijk; niet alleen voor het faciliteren van gezond (werk)gedrag van mensen, zoals buiten wandelend vergaderen, maar ook voor de biodiversiteit en klimaatadaptatie om bijvoorbeeld hittestress tegen te gaan. “Zo werken we aan aantrekkelijke werklocaties.”

Samen met docent Nico Schram wist De Jong een jarenlange samenwerking te sluiten tussen het Eindhovense district, HAS en Fontys. Een meerjarenplan waarin studenten alles op alles zetten om het gebied juist wél aantrekkelijk te maken voor werknemers en buurtbewoners.

Duurzame thema's
Iedere vijf weken werken twintig studenten van de opleiding Vastgoedkunde aan de realisatie van de groenimplementatie. De eerste groep, waar studenten Ravi Geilen en Daan Arends deel van uitmaken, storten zich daarbij vol op de Nationale Klimaatweek en het verzamelen van data.

Dat doen ze door komende week iedere dag in een duurzaam thema te gieten. Zo komen de onderwerpen ruimte en gezondheid, groen, voeding en ontspanning en natuur en mens aan bod. “Eindhoven Airport District is een heel groot bedrijventerrein dat veel grond bezet om winst te maken, maar de aanwezigheid van groen en gezondheid ontbreekt”, steekt Ravi van Wal.

Betonjungle
“Nu is het gebied rondom Eindhoven Airport vooral grijs en geasfalteerd, een soort betonjungle”, vult tweedejaarsstudent Daan Arends hem aan. Daar wil Eindoven Airport District graag verandering in zien. Het terrein moet een combinatie van werk, wonen en duurzame thema’s gaan waarborgen.

 “Wanneer je een wandeling wil maken door de omgeving kan dat nu langs de busbaan. Stel je eens voor wat het aanleggen van een houtsnipper pad in het gebied kan doen. Ik weet zeker dat velen dan sneller geneigd zijn om een wandeling te maken, zelfs tijdens een vergadering.”

Dataverzameling
Om de transitie naar een groenere en gezondere leef- en werkomgeving kracht bij te zetten, staan er tijdens de Nationale Klimaatweek tal van activiteiten op het programma. Aan de hand van lezingen, workshops, kennissessies, een pubquiz en spellen wil het studententeam een schat aan data ophalen.

Ook is er een digital twin maquette, zodat deelnemers zien hoe hun keuzes het groen rondom Eindhoven Airport beïnvloeden, en kan men op plattegronden een favoriete wandelroute of ‘groene plek’ aanduiden. “Zo participeren we, samen met de mensen die in dit gebied werken en wonen, in praktijkgericht onderzoek.”

Want hoe leuk zo’n klimaatweek ook is, voor beide studenten is de uitkomst van de dataverzameling het belangrijkst. “Op deze manier kan iedereen aangeven wat zij van deze werk- en leefomgeving vinden en leveren ze input over hoe dit groener en prettiger te maken”, legt Daan uit.

Input, implementatie en realisatie
De verzamelde data wordt uiteindelijk verwerkt en gebundeld door een volgende groep tweedejaarsstudenten van de opleiding Vastgoedkunde, die alle informatie overhandigt aan het district. Later volgt dan ook de implementatie en realisatie. “Helaas ligt dat niet meer in onze handen, maar we hebben echt ons best gedaan en vertrouwen erop dat de groepen na ons dat net zo doen”, vult Ravi aan.

Hoewel het voor de huidige studentengroep de laatste projectweek is, blijven ze ook daarna een gezamenlijke boodschap uitdragen. “Je moet gedurende de dag aan je eigen gezondheid werken. En dus ook met plezier en een fijn gevoel naar je werk komt. Een duurzame en groene omgeving helpt je daarbij, dus maak je daar hard voor.”

Dat is zo geregeld in de aanvullende afspraken cao HBO 2023-2024. Hogescholen zijn verplicht griepvaccinaties aan te bieden aan werknemers die regelmatig in kleine ruimtes in nauw contact staan met anderen. De invulling van het beleid rondom de doelgroep en verstrekking wordt aan de hogescholen overgelaten.

Fontys heeft besloten dat alle medewerkers jonger dan zestig jaar die zich dit najaar tegen griep willen laten vaccineren de kosten bij hun werkgever kunnen declareren. Deze kosten worden – op uitzonderingen na – namelijk niet vergoed vanuit de basisverzekering van de zorgverzekeraar. 

Geen toestemming nodig
Om een vergoeding te ontvangen, hoeft een medewerker geen toestemming te vragen. Je gaat eenvoudigweg naar de huisarts voor het zetten van een griepprik. Nadat je deze hebt gehad, vraag je een vergoeding aan via HR2day. De kosten worden via de eerstvolgende salarisbetaling uitgekeerd.

Voor het zetten van de vaccinatie en een vergoeding moeten Fontysmedewerkers voor 1 december contact opnemen met hun huisarts. De cao-afspraak geldt alleen voor 2024. Na dit jaar gaan werkgevers en de vakbonden opnieuw overleggen over de voortzetting van deze afspraak.

De landelijke campagne voor de griepvaccinatie is medio oktober van start gegaan. In de eerste week na de herfstvakantie hebben zes medewerkers van Fontys gebruikgemaakt van de mogelijkheid om de kosten van de griepprik bij hun werkgever te declareren. 

Eerstejaarsstudenten van de opleiding Creative Marketing Concepts (CMC) in Tilburg staan aan het roer van het hardloopfestijn. Reinoud Koelink is een van hen. “Vanuit CMC kregen we de opdracht om een evenement te organiseren. Door studenten en voor studenten.”

Reinoud wist al snel waar hij, samen met zijn medestudenten, naartoe wilde werken. “Ik heb vaak genoeg gedacht: ‘Nu kom ik van die bank of van mijn kamer af, nu ga ik naar buiten om een rondje hard te lopen’. Maar in je eentje is dat maar saai.”

Samen
Dus, bedachten de studenten, dan doen we het samen. “Het idee van onze Tilburg Student Run is dus niet alleen om studenten in beweging te krijgen, maar ook om sociale connecties op te bouwen. Dat kan heel gemakkelijk wanneer je samen naar buiten gaat en een rondje loopt.”

Medestudent Quinn viel daarnaast op dat studenten om hem heen steeds minder bezig zijn met het milieu. “Dat willen we ook veranderen. Onze generatie moet juist veel meer betrokken zijn als het gaat om duurzaamheid. Niet alleen voor onszelf, maar ook voor onze planeet, onze kinderen en de generaties daarna.”

Bomen planten
Daarom wordt, voor iedere deelnemer die vrijdag aan de start van de Tilburg Student Run staat, ergens ter wereld een boom geplant. Dat gebeurt in samenwerking met GROW MY TREE. “Deze partner sponsort de helft van de bomen en de andere helft wordt gefinancierd met het inschrijfgeld dat we ophalen met ons hardloopevenement”, legt Quinn uit.

Alle deelnemers krijgen na het uitlopen van de route een certificaat mee naar huis, een soort ‘adoptiepapier’ dat laat zien dat er dankzij hen ergens een boom is gepland. “Door mee te doen aan onze run doe je dus ook goed voor de wereld”, vult Reinoud aan.

De Tilburg Student Run is volgens Reinoud een eenmalig evenement. Toch hoopt hij als organisator dat er mooie initiatieven uit voort kunnen vloeien. “Zoals een community via Whatsapp of Strava, zodat studenten die interesse hebben of deelnemen contact met elkaar kunnen blijven houden of samen kunnen gaan rennen. Een mooi begin van een nieuwe community."

Een BN'er was hij al. Hij bezocht premier Rutte, kwam bij wereldleiders en topwetenschappers over de vloer, zijn boek VerpleegThuis werd een bestseller en wordt mogelijk een televisieserie. En dan hebben we het nog niet over alle prijzen en onderscheidingen die hij kreeg: Brabander van het Jaar, de Young Impact Award, de George Maduro Prijs, de Visionair Award 2019, en ga zo maar door. 

En nu dus ook een Gouden Kalf. Die prijs komt overigens niet zomaar uit de lucht vallen. Die komt hem en de twee kompanen waarmee hij Human Forever maakte - regisseur Jonathan de Jong en editor Bastiaan Brand - toe, omdat dit de documentaire is die het meest werd bezocht in de Nederlandse bioscopen. Tien maanden lang draaide de film, die in november ook bij Fontys werd vertoond, daar. En daarnaast ook nog eens in bioscopen in 18 andere landen.

“Jazeker ben ik ook blij met deze prijs. Het is ontzettend belangrijk dat een film over mensen met dementie een Gouden Kalf wint. Dat de hoopvolle boodschap over dementie ook bij een breder en ander publiek terechtkomt”, zegt Toebes. “En dat terwijl heel veel mensen toen we de film nog moesten maken niet geloofden dat er veel mensen naartoe zouden komen.”

Reis over de wereld
Wel dus. En het einde is nog niet in zicht. Niet in Nederland, waar de docu nu ook op Videoland te zien is. En niet in het buitenland. Want na de officiële première tijdens de G20-top over dementie en de publiekspremière in Koninklijk Theater Tuschinski, is Human Forever aan een reis over de hele wereld begonnen. Een reis die nog altijd voortduurt. Zo was Toebes zes weken geleden nog in Brazilië en twee weken geleden in Nieuw-Zeeland. 

In dat laatste land wordt de documentaire op 16 oktober zelfs in het parlement vertoond. “Zodat ook politici er anders naar gaan kijken, dat de kwaliteit van leven centraal hoort te staan bij mensen met dementie”, aldus Toebes. En voor later dit jaar is hij uitgenodigd door Yale University om zijn boodschap over te brengen aan academici in de VS. Daarna gaat hij naar Zuid-Afrika, waar de documentaire in première gaat in een van de townships waar Teun en zijn metgezellen ook hebben gefilmd. 

Vervolg
Ondertussen wordt er al druk gebroed op een vervolg. “Er komt een tweede deel van Human Forever. Daar zijn we nu mee bezig. Die zal als centrale vraag hebben: hoe bouwen we sterke gemeenschappen. Want we willen allemaal ergens bij horen en onderdeel van zijn. Samenleven is het antwoord op hoe te overleven. We hopen dat de film in juni 2026 af is.”

Dennis Arts is binnen het lectoraat Move to Be gespecialiseerd in hoe technologie een rol speelt in het stimuleren van bewegen. Hij vindt dat de maatregel van Google, het moederbedrijf van YouTube, zowel voor- als nadelen kent. “Eerdere onderzoeken tonen aan dat dit soort specifieke content schadelijk kan zijn voor jongeren, maar ze moeten wel blijven bewegen.”

De video’s in kwestie laten jongeren bijvoorbeeld zien hoe zij, onder andere dankzij het gebruik van bepaalde supplementen en trainingsschema’s, binnen luttele tijd een ‘killer body’ kunnen kweken. “Hierdoor ontwikkelen zij ongezonde gewoontes, zorgt het voor een verdrongen zelfbeeld en kan dit zelfs leiden tot psychische problemen waardoor depressies kunnen ontstaan”, aldus Arts.

Terug naar de oudheid
Tijdens hun puberjaren zijn jongeren op zoek naar hun identiteit en hoe zij er uit moeten zien. Een ideaalbeeld dat al speelt sinds de tijd van de oude Grieken. Vergeet ook niet de fitnessvideo’s met Jane Fonda, de beelden van een gewichtheffende Arnold Schwarzenegger, of de in weinig verhullende badkleding paraderende deelnemers van Ex on the Beach.

“Een ideaalbeeld waar de commerciële wereld volledig op focust, waardoor we nu allemaal denken dat we er op een bepaalde manier uit moeten zien. Terwijl het totaal onrealistische verwachtingen zijn.”

Naïef
Vanuit dat oogpunt is het volgens de docent-onderzoeker goed dat YouTube verantwoordelijkheid neemt, maar het is volgens Arts ook naïef om te denken dat jongeren zo geen toegang meer tot deze video’s heeft.  “Jongeren kunnen simpelweg invullen dat ze in een ander jaartal zijn geboren, waardoor alle content weer verkrijgbaar is.”

De docent-onderzoeker is van mening dat de maatregel van Youtube een goed begin is, maar dat er veel meer nodig is om jongeren te weren voor valse verwachtingen. “Daar zal zelfs een scala aan interventies aan vooraf moeten gaan. Zogenaamde fitfluencers weten zelf ook dat hun resultaten niet binnen enkele maanden bereikt zijn, maar zo adverteren ze er wel mee. Zulke progressie komt pas na een jarenlang proces, maar dat zijn natuurlijk geen leuke video’s om te laten zien.”

Geen spektakel maar inhoud
Anderzijds vindt Arts dat social media juist een heel krachtig middel kan zijn om jongeren meer te laten bewegen. Dat is nodig, blijkt onder andere uit stijgende cijfers rondom bewegingsarmoede en het feit dat steeds meer Nederlanders overgewicht hebben. “We moeten jongeren de juiste manieren aanleren en uitleggen hoe zij verantwoord omgaan met hun lichaam en de juiste voeding.  Fitness is een hele toegankelijke manier om dit te bewerkstelligen, maar dat moet wel goed begeleid worden.”

Een abonnement in een 24/7-sportschool, zonder enige vorm van coaching, gaat daarbij niet helpen. “We moeten bronnen gaan creëren die wél betrouwbaar zijn, die gevoed worden vanuit expertise, een realistisch beeld uitstralen en goede voorbeelden tonen. Technologie kan daar goede ondersteuning in bieden zodat we de jeugd gezonder en meer in beweging krijgen, terwijl zij zich meer bewustzijn van hun eigen lichaam, geest en een gezonde levensstijl. Geen spectaculaire video’s, maar inhoud die ze daadwerkelijk wat brengt.”

Dat Katie onder meer ‘kwetsbaar durft handelen en niet schroomt om bureaucratie te omzeilen’ is voor jury én publiek voldoende haar onlangs uit te roepen tot ‘Sociaal Werker van het Jaar’. Winnen was wennen voor haar: “Vroeger hoorde ik altijd dat ik iets niet kon. Later groeide mijn zelfbeeld. Maar dit is wel een hoogtepunt.”

De verkiezing van stimuleringsplatform Sociaal Werk werkt! is bedoeld om sociaal werkers zichtbaarder te maken. In de haar nu toegewezen rol van ambassadeur wil Katie zich inzetten voor het belang van ervaringsdeskundigheid en het bespreekbaar maken van mentale gezondheid: “Als ik straks naar een ministerie ga, neem ik zeker een jongere mee.”

Eén op drie
Jongerenwerkers ondersteunen hun doelgroep bij de ontwikkeling naar volwassenheid. Dit gebeurt, in samenwerking met bijvoorbeeld scholen, door laagdrempelig contact te maken, te signaleren en motiveren. Taken zijn deels preventief gericht en vallen buiten de formele jeugdzorg.

Juist het ongedwongen karakter maakt dit werk relevant. “Eén op de drie jongeren heeft mentale klachten”, zegt Katie, werkzaam bij het Tilburgse R-Newt, de jeugdwerktak van maatschappelijk ondersteuner ContourdeTwern. “Wij zijn dichtbij in de wijk. De basis ligt in oprecht contact maken met jongeren. We hoeven niet eerst al hun antecedenten te kennen maar kijken vooral naar de behoeften.”

En dat werkt. “Als je investeert in vertrouwen, zie je jongeren vaak gigantisch veranderen. Ze hebben allemaal een drang naar autonomie. Wij kunnen hen helpen die te voelen.”

Zelfontdekking
Haar bacheloropleiding Social Work voltooide Katie in 2012. Ze was zeventien toen ze begon en nam een roerige jeugd mee naar Fontys. “Natuurlijk dacht ik: Ik ga alle problemen oplossen! Vandaar ook mijn keuze voor de GGz-kant.” Langzaam landde het inzicht dat die eigen ervaringen haar juist geschikt maakten voor jongerenwerk.

“Mijn verhaal is niet standaard. Maar aanvankelijk dacht ik dat ik niet uit dat rugzakje mocht putten.” Docent John Smits speelde een belangrijke rol in het zelfontdekkingsproces van Katie. “Hij was eerstejaarsmentor en vroeg me: Waarom speel je altijd de clown? Jij bent slim en krijgt veel meer waardering als je dat laat zien… Maar ik verstopte me om niet weer gekwetst te worden. John prikte door mijn beschermingsmechanisme heen.”

Aanjager Ervaringsdeskundigheid
Inmiddels is Katie twaalf jaar actief als jongerenwerker. Gaandeweg liet ze eigen ervaringen meer toe in haar werk en zette ze die ook in. “In het begin voel je je hierin niet altijd gesteund. Dan flapte een collega eruit: ‘Ik snap niet dat een kind van twaalf zelfmoord pleegt’. Ik wist dan dat ik qua kennis iets zou kunnen delen, maar zei nooit: Heb je even?”

Uiteindelijk ging ze de zekerheid voelen zichzelf eerlijker te uiten. Het volgen van een opleiding tot ervaringsdeskundige – erop gericht om deelnemers die problematieken aan den lijve hebben ondervonden, vanuit een hervonden balans te laten werken – maakte het plaatje rond. “Je ziet daar dat de hele groep zich openstelt, waaronder mensen die ik zeer serieus nam als professional. Dat geeft vertrouwen.”

Inmiddels is ze binnen R-Newt aanjager op dit thema. “De inzet van ervaringsdeskundigheid in het sociaal domein is niet vanzelfsprekend. Theoretisch ingestelde medewerkers onderschatten het ervaringsstuk soms. En het is belangrijk dat er een goede beleidscontext ligt. Sommige organisaties denken niet verder en willen vooral graag inhaken op een trend.”

De inzet van ervaringsdeskundigheid hoeft niet ingrijpend te zijn. “Het kan gaan om kleinere triggers. Het besef: als ik mij nu kwetsbaar opstel en iets kleins uit mijn eigen verleden deel, dan bied ik iemand misschien nét weer de motivatie om door te gaan.”

Positieve benadering
Terugkijkend op haar eigen ervaring met hulpverlening: “Ik voelde me ongezien en vertrouwde niemand. Het begint al met het invullen van een online vragenlijst. Dat creëert afstand. Terwijl de kern van een hulpvraag is dat je samen een band aangaat. Je wilt iemand treffen die wil zien wie je echt bent.”

In de ‘systemische’ wereld van onderwijs en jeugdzorg belanden jongeren vaak in vastomlijnde structuren. “Maar belangrijker is om vooral verder te blijven kijken. Wie is de persoon áchter de problematiek? Bovendien wordt weleens vergeten een jongere te complimenteren met wat wel goed gaat. Ik probeer in iedereen iets positiefs te ontdekken.”

Theorie en praktijk
Wat zijn Katies ambities? “Ik wil dat ervaringsdeskundigheid even zwaar gaat wegen als de conventionele theoriekennis. Daarin heb ik nu als aanjager al meer een beleidsmatige rol. Maar steeds geldt dat ik de combi zoek en de praktijk nooit helemaal los wil laten. Jongeren gaan voor beleidsnota’s.”

Wat wil ze Fontys-studenten van nu meegeven? “Ben je bewust van je frisse blik. Je bent misschien nieuw, en nog niet uitgeleerd, maar je neemt wel je eigen kijk op dingen mee, en mensen die al langer in het vak zitten kunnen daarvan leren. En verder: wees kritisch en eigenwijs. Zeg lekker wat je denkt.” [Frank van den Nieuwenhuijzen]

De Workplace Vitality Hub is drie jaar geleden opgericht en bevindt zich op de High Tech Campus in Eindhoven. Verschillende onderwijs- en onderzoeksinstellingen doen er onderzoek naar vitale werkplekken. Naast Fontys zijn ook onder andere TU/e, imec en TNO erbij betrokken. Afgelopen zaterdag konden geïnteresseerden een kijkje komen nemen tijdens een open dag.

Eveline Kersten is een van de Fontys-medewerkers die werkzaam is bij de Workplace Vitality Hub. Zij bevindt zich dagelijks in een ware oase van luxe en ontspannende faciliteiten die bij moeten dragen aan de gezondheid van werknemers. “Er zijn heel veel mensen met hart- en vaatziekten, met diabetes, een burn-out of psychische klachten. In onze levende onderzoeksomgeving doen we onderzoek naar hoe medewerkers fitter en vitaler kunnen worden, meer mentale rust kunnen nemen en meer bewegen.”

Proef op de som
En hoe doe je beter onderzoek dan door zelf de proef op de som te nemen? Kersten geeft aan dat je vitaliteit kunt stimuleren door kantoren anders in te richten. “Wij hebben dat op de hub gedaan door te zorgen voor voldoende daglicht, het plaatsen van meerdere slaapbanken en een watermassagebed. Verder hebben we ook geluidsdichte boxen waar je tot rust kunt komen en een podcast kunt luisteren, zenders die aangeven wanneer je te lang zit en meetapparatuur die de luchtkwaliteit meet.”

Een andere ontwikkeling van de Workplace Vitality Hub komt voort uit een promotieonderzoek van Ida Damen, een collega van Kersten. “Ze is gepromoveerd op wandelend vergaderen”, vertelt Kersten. “Mensen wandelen vaak alleen tijdens de lunch, maar waarom zou je dat niet doen tijdens een vergadering, meeting of coachgesprek? Het is heel ongezond om de hele dag te blijven zitten en om meer mensen aan het wandelen te krijgen, heeft Damen op verschillende plekken - ook rondom de campus van Fontys - speciale wandelroutes uitgezet.”

Moment van rust
De vraag is nu alleen: wordt daar ook echt gebruik van gemaakt? Het zittend werken achter een bureau zit er bij veel mensen zo ingenesteld, dat het lastig is om het eruit te krijgen. “Dat klopt”, vervolgt Kersten. “En het is ook niet iets wat we van de ene op de andere dag kunnen veranderen. Zelf proberen we in ieder geval alles wat we onderzoeken ook echt toe te passen. Vergaderen doen we staand, we gaan regelmatig op het watermassagebed liggen en nemen af en toe een momentje rust in een geluidsdichte box.”

Kersten en haar collega’s sporen elkaar aan om van de toepassingen gebruik te maken en kijken elkaar niet raar aan als iemand zijn of haar werkplek verlaat voor een korte massage. “Maar medewerkers die dit niet gewend zijn, doen dat misschien wel. We hebben op verschillende werkplekken experimenten gedaan met een slaapbank en zien dat mensen het toch vreemd vinden als een ander tien minuten tijdens werktijd gaat liggen. Die sociale norm moet veranderen. Als je kijkt naar het aantal burn-outs in Nederland, is het heel raar dat we daar niet preventief iets aan doen. Eigenlijk zouden we moeten zeggen: ‘Goh, wat goed dat je even gaat liggen en niet over je eigen grenzen heen gaat’. Hoe we die gedachtegang kunnen veranderen, is een van onze onderzoeksvragen.”

Stimuleren
Naast collega’s werken er ook studenten van Fontys mee aan de onderzoeken van de Workplace Vitality Hub. Vanuit verschillende richtingen worden de faciliteiten die de living lab biedt, gestimuleerd. Een van de projecten waar de studenten zich mee bezig houden, is een door Workplace Vitality Hub ingerichte buitenwerkplek met een relaxte stoel, wifi en elektriciteit. “De studenten kijken hoe ze anderen kunnen stimuleren om daar meer gebruik van te maken. Andere studenten zijn dan weer bezig met een hele gave reload booth, een stoel met een soort kapje eroverheen zodat je je kunt afsluiten van de rest.”

Het onderzoek is uitgevoerd door de sportbond NOC*NSF en laat zien dat jongeren meer zijn gaan sporten, maar dat de aantallen nog wel lager liggen dan vóór corona. In 2019 sportte 75 procent van de 13- tot 18-jarigen, vorig jaar ging het – na een stijging ten opzichte van het jaar daarvoor – om 67 procent. Jongens sporten volgens de studie vaker dan meisjes. 

Redenen om niet vaak te sporten? Die zijn er genoeg, maar school of een (bij)baan wordt vaak genoemd, ook door student Danique. “Ik ben zumba-instructrice”, vertelt ze. “In het begin van mijn studie gaf ik twee keer per week les, nu doe ik dat vanwege drukte op school nog maar een keer per week. Naast het lesgeven sport ik verder niet, terwijl ik dat vroeger wel altijd gedaan heb.”

Uitval bij jongeren
Naast school en werk zijn er volgens Dave van Kann, lector bij het Fontys Sport en Bewegen-lectoraat Move to Be, ook nog andere oorzaken. Hij doet momenteel onderzoek naar wat er nodig is om eerste- en tweedejaars vmbo-leerlingen meer te laten bewegen. “Dat jongeren meer zijn gaan sporten, is niet een beeld dat wij heel sterk herkennen”, zegt hij.

“Het fluctueert altijd wat. We zien dat er uitval is van kinderen die naar het voortgezet onderwijs gaan. Ze krijgen andere prioriteiten, een andere sociale omgeving, zijn druk met school, afstanden worden groter en ze krijgen bijbaantjes. Hetzelfde geldt natuurlijk voor studenten: ze gaan op zichzelf wonen, vrienden vertrekken en ze maken nieuwe vrienden. Als mensen een transitie doormaken, dreigen ze uit te vallen op vlakken zoals sporten.”

Lichamelijke klachten
Ná het studeren komt er ook weer zo’n transitiefase. Als mensen kinderen krijgen of fulltime gaan werken, bijvoorbeeld. “Maar dan komt er op een gegeven moment ook een moment dat je geconfronteerd wordt met de eerste klachten”, legt Van Kann uit. “Als je niet genoeg beweegt en vaak zittend werkt of een statische houding aanneemt, kun je rugklachten krijgen, zwaarder worden of met andere klachten te maken krijgen. Dat kan dan weer een trigger zijn om het sporten wél weer op te pakken.”

Maar dat is natuurlijk niet de manier om mensen aan het bewegen te krijgen. Van Kann heeft betere ideeën. “Het werkt niet als we dingen steeds duurder maken naarmate leerlingen of studenten ouder worden. Maar sportverenigingen moeten hun kosten kunnen dragen, dus daar zit de oplossing niet. We kunnen beter kijken naar wat jongeren nodig hebben. Ze willen niet structureel twee tot drie keer per week trainen of wedstrijden spelen, ze willen niet overal aan vastzitten. Kunnen we daar niet naar kijken en meer beweegaanbod creëren dat aansluit aan de behoeftes die jongeren hebben?”

Sporten op topniveau
Die vlieger gaat voor student Romee niet op. Zij hockeyt op professioneel niveau en sport daarom zeven keer per week. Het is voor haar niet meer of minder geworden voor, tijdens of na corona. “Maar dat is puur vanwege het niveau waarop ik sport.”

Haar studiegenootje Lara is daarentegen wél minder gaan sporten in vergelijking met een paar jaar terug. Reden: een verhuizing. “Ik heb heel lang gehandbald, maar daar ben ik mee gestopt omdat ik naar een andere stad ben verhuisd. Tegenwoordig ga ik één tot twee keer per week naar de sportschool. Dat is minder dan voor en tijdens corona; toen sportte ik heel veel thuis.”   

De RevSim is een gamestoel die gericht is op de revalidatie van chronisch zieke mensen. Zowel docenten als studenten werken eraan mee. Geert-Jos van der Maazen is de projectleider en kwam op het idee van de stoel. Dat gebeurde een paar jaar geleden toen de docent op het vliegveld van Lelystad was.

“Een vriend van mij is piloot en geeft les aan onervaren piloten met een door hemzelf gebouwde simulator met een joystick en VR-bril. Dat bracht me op ideeën”, vertelt Van der Maazen. “Het is een prachtige manier om iemand te leren vliegen; je stimuleert de mens met praktische oefeningen om een vaardigheid aan te leren. Toen vroeg ik mezelf af of we dit niet ook toe konden passen in de medische wereld.”

En of dat kon. De docent kreeg subsidie voor het aanschaffen van een gamestoel, VR-bril en een complex computersysteem en ging samen met studenten en collega’s aan de slag. Het resultaat is de RevSim, met financiële ondersteuning van Fontys EdTech en het Centre of Expertise Health . “Als ik als fysiotherapeut tegen een chronische patiënt zeg dat hij zijn linkerarm honderd keer moet buiten en strekken, dan is hij er na de dertigste keer wel klaar mee. Het is veel leuker om te revalideren op een interactieve manier, spelenderwijs met een VR-bril op je neus. Het zorgt voor een totaalbeleving.”

Gamen
De simulatiestoel maakt bewegingen van links naar rechts en van voren naar achteren. De patiënt die erin zit, vaak iemand met niet-aangeboren hersenletsel of iemand die herstelt van een beroerte, wordt met een VR-bril in een door Fontys-studenten ontworpen spel gezogen.

Dat werkt zo: “Je zit in een roeibootje op een meer en krijgt te maken met golfslag. Door met je romp te bewegen houd je het bootje in evenwicht. Maar ondertussen vliegen er ook vogels door het beeld heen die je kunt verslaan met een sabel. Het is de bedoeling dat je zoveel mogelijk vogels uit de lucht prikt. Hoe meer vogels je vangt, hoe meer punten je krijgt.”

Revalidatietool
Momenteel werken studenten van de opleidingen Werktuigbouwkunde, Fysiotherapie, ICT en Chemie mee aan het project. De bedoeling is om er in de komende jaren meer studenten bij te betrekken en verschillende games te ontwikkelen. Er wordt al gewerkt aan spellen waarmee mensen opnieuw kunnen leren autorijden en het menselijke lichaam kunnen ontdekken.

Al doende hoopt Van der Maazen genoeg materiaal te kunnen verzamelen om te bewijzen dat de stoel een goede revalidatietool in de zorg kan zijn. “Het is misschien ambitieus, maar we hopen dat de stoel een functionele toepassing in de praktijk gaat worden. Dat zou ik prachtig vinden.”

De interesse is er al. Van der Maazen heeft uit verschillende hoeken enthousiaste geluiden gehoord en staat de komende weken op meerdere evenementen en beurzen om RevSim aan het grotere publiek te tonen. “Ik durf het niet met zekerheid te zeggen, maar volgens mij hebben we met deze uitvinding een wereldprimeur. We zijn er tot op heden in ieder geval niet in geslaagd om een vergelijkbare toepassing van een game simulatiestoel te vinden.”

Theunissen vervult samen met Eric Schoenmakers vanuit het Centre of Expertise Health de rol als themaleider voor een gezonde, fysieke en sociale leefomgeving. “We willen dat iedereen een eerlijke kans op een gezond leven heeft”, steekt de onderzoekster van wal. “Vanuit het Centre of Expertise houden we ons daarom bezig met de gezonde, fysieke en sociale leefomgeving, gezondheidsvaardigheden en samenzorg voor de toekomst.”

Daar volgde eerder al verschillende rapporten uit over groene stedelijke leefomgeving en een gezonde voedselomgeving. Nu verschijnt van haar hand het derde en meest recente rapport over hitte en hittestress in steden. “Daarvoor is onderzocht wat steden kunnen doen tegen hittestress, een soort koele oplossingen als het ware.”

Overzicht van maatregelen
Theunissen wilde aanvankelijk het effect van hittestress op de gezondheid onderzoeken. Maar na een uitvoerige research bleek dat deze zaak al vaak beschreven is. “In tegenstelling tot een overzicht van alle maatregelen die we kunnen nemen om dit te voorkomen en welke effecten die maatregelen hebben.”

Die zijn volgens de onderzoekster van groot belang. “Men onderschat wat hitte met je kan doen, totdat het fout gaat. Denk bijvoorbeeld aan ouderen, die vaak binnen blijven op een warme dag, zwangere vrouwen of mensen die zwaar fysiek werk doen: alles kost op een hetere dag meer energie waardoor je lichaam harder moet werken, met mogelijke hitteberoertes tot gevolg.”

Koele oplossingen
De mogelijke maatregelen die steden kunnen treffen heeft Theunissen samengevoegd in het rapport ‘Verhitte Steden, koele oplossingen’, zodat gemeentes, bouwbedrijven, aannemers en alle andere instanties die te maken hebben met steden en stedelijk ontwerp hier leer uit kunnen trekken. “In steden stijgt de temperatuur steeds meer en dat probleem wordt door de huidige klimaatverandering alleen maar groter. Daar moeten we iets aan doen.”

De meest effectieve maatregelen zijn schaduw, wind en reflectiviteit. “Het meest ideale zou het bouwen van een nieuwe stad zijn, zodat je deze perfect ten opzichte van de wind kunt zetten en je ervoor zorgt dat er altijd voldoende schaduw is en dat gebouwen en de bestrating de straling van de zon voldoende reflecteren.”

Schaduwdoeken, verdiepingen en coatings
Maar die vlieger gaat niet op. Dus hoe kunnen steden als Eindhoven en Tilburg er dan wél voor zorgen dat de temperatuur daalt? “Door het plaatsen van schaduwdoeken of het plaatsen van extra verdiepingen op gebouwen waarbij we trapsgewijs een deel inleveren. Daarbij moeten we wel weer rekening houden met de windrichtingen. Gebruik daarnaast lichte kleuren en licht stucwerk, of kies voor een coating die de straling weerkaatst.”

Het is een greep uit de oplossingen die het rapport van Theunissen biedt. Aan haar nu ook de taak om het rapport zo te vertalen dat desbetreffende gemeentes, zorginstanties, aannemers, projectontwikkelaars, maar ook studenten en bewoners de verzamelde informatie en aanbevelingen daadwerkelijk kunnen gebruiken. “Dat is nog een work in progress, maar gelukkig maken we deel uit van een mooi samenwerkingsverband waardoor straks alle maatregelen voor iedereen duidelijk, behapbaar en uitvoerbaar zijn.”

Social Runclubs hebben in de afgelopen jaren aan populariteit gewonnen. In Amsterdam heb je er een met duizenden volgers en ook in andere grote steden komen er steeds meer bij. Drie maanden geleden startte Robin Rouschop er samen met de zusjes Vera en Laura Driessen een in Eindhoven.

“Het idee ontstond tijdens een hardlooprondje met Vera,” legt Robin uit, afgestudeerd in Bedrijfskunde. “Ik vroeg naar haar doelen en het leek haar gaaf een run club te starten. Dat leek mij ook geweldig, dus begonnen we meteen. Later sloot ook Laura aan. Zij is grafisch vormgever en verzorgt alle branding op onze socials. We begonnen met een klein groepje vrienden en familie, en inmiddels hebben we 600 volgers op Instagram. Daarvan zitten er 160 in onze WhatsApp-groep en lopen er elke week 25 mee.”

Die 25 sportievelingen worden opgedeeld in drie rengroepen. De een rent 5 kilometer op een beginnerstempo, de ander 7,5 of 10 kilometer op een gevorderder niveau. “Welke afstand er ook gelopen wordt, het sociale aspect staat op de eerste plek, het bewegen op de tweede. Want uiteindelijk draait het allemaal maar om één ding: het leren kennen van nieuwe mensen op een laagdrempelige manier. Verbinding is de drijfveer.” [Tekst gaat verder onder de foto's]

De Social Runclub gaat elke zaterdag om 10.00 uur van start. Er wordt begonnen met een rondje rennen en na een mooie tocht door een bepaald deel van Eindhoven – de ene keer gaat de route langs de Karpendonkse Plas, de andere keer door Strijp S – ontmoeten alle deelnemers elkaar in een cafeetje. Daar wordt ruim de tijd genomen om met elkaar bij te kletsen.

De gemiddelde deelnemer is 25 jaar oud. Er rennen studenten mee, internationale studenten, expats, maar ook werkenden. Iedereen is welkom. “Van Fontys lopen er studenten van allerlei verschillende opleidingen mee. Je hebt mensen die Verpleegkunde studeren, maar ook vastgoedstudenten. Het is een heel diverse groep.”

Zo’n twee derde van de deelnemers is Nederlands, de rest internationaal. De voertaal is momenteel nog Nederlands, maar Robin wil op korte termijn switchen naar Engels. “Omdat er steeds meer internationale studenten bij komen”, legt hij uit. “We willen zo inclusief mogelijk zijn, en daar hoort Engels als voertaal bij.”

LINQ is het resultaat van een schoolopdracht waar Lique en Rude in het laatste jaar van hun opleiding Communicatie in Eindhoven aan werkten. Daarvoor gingen ze op zoek naar een maatschappelijk probleem waar ze op een communicatieve en creatieve manier een oplossing voor moesten vinden.

“Wij zijn ons gaan verdiepen in de gezondheidszorg en kwamen erachter dat 80 procent van alle mensen met onverklaarbare klachten vrouw is”, legt Lique uit. “We bedoelen daar personen mee die met bepaalde klachten naar de huisarts gaan, vervolgens worden doorgestuurd en uiteindelijk – na een heel proces – met veel vraagtekens blijven zitten omdat er geen duidelijke diagnose kan worden gesteld.” 

Eenzijdig onderzoek
Om erachter te komen wat de oorzaak is van het grote aandeel vrouwen dat met onverklaarbare klachten rondloopt, gingen Lique en Rude op onderzoek uit. Daaruit is volgens hen gebleken dat bij medische onderzoeken de focus in het verleden vooral op mannen lag. “Het gevolg van jarenlang eenzijdig onderzoek heeft geleid tot deze cijfers. De zorg is inmiddels bijgeschroefd en er wordt ook onderzoek op vrouwen gedaan, maar de nasleep is nog altijd zichtbaar.”

De studenten willen vrouwen met onverklaarbare klachten helpen en komen daarom met LINQ. “In Nederland doneren we stamcellen en bloed, maar nog geen diagnoses. Wij willen daar verandering in brengen met LINQ, een platform voor vrouwen. Aan de ene kant heb je vrouwen die hun onverklaarbare klachten kunnen registreren in een database, aan de andere kant kunnen vrouwen die wel ooit een diagnose hebben gehad, die diagnose doneren.”

Advies
LINQ legt vervolgens een link tussen de onverklaarbare klachten en de bestaande diagnoses. Lique legt uit hoe dat werkt: “Stel, een vrouw heeft klachten als bekkenpijn, onvruchtbaarheid en vermoeidheid. Haar wordt door de huisarts verteld dat het met haar menstruatie of overgang te maken heeft, maar daar kan ze niet zoveel mee. Ze zoekt haar klachten op in de database van LINQ en vindt vervolgens een match met de mogelijke diagnose endometriose.”

Endometriose is een aandoening waarbij slijmvlies buiten de baarmoeder zit en komt bij ongeveer één op de tien vrouwen voor. “LINQ geeft hiermee natuurlijk geen diagnose. We zien het meer als een advies waar vrouwen vervolgens mee terug naar de dokter kunnen gaan, in de hoop meer onderzoek over deze aandoening te kunnen krijgen. We hopen dat vrouwen daardoor niet langer achterblijven met talloze vragen en mentale problemen, waar ze op den duur meer last van kunnen krijgen dan van de fysieke klachten.”

Naast vrouwen zijn ook huisartsen en specialisten welkom op het platform. Sterker nog: Lique en haar studiemaatje Rude hopen dat LINQ uiteindelijk een technologische database wordt die wordt overzien door artsen. “We hebben al heel veel positieve reacties ontvangen op ons concept. Vorige week mochten we zelfs een Zilveren Lamp in ontvangst nemen tijdens de Dutch Creativity Awards. Van alle studenten en concepten die meededen, kwamen wij als winnaar uit de bus.”

Pulsed organiseert elk semester een Hell-week waarbij studenten zichzelf moeten uitdagen. Ze treden buiten hun comfortzone, focussen zich op hun mentale gezondheid, houden zich bezig met discipline en met weerbaarheid. De editie van dit blok ging maandag van start met zo’n vijftig studenten. Op dag vier zijn er daar nog ruim dertig van over, de rest is afgevallen omdat ze het te zwaar vonden of omdat ze bepaalde opdrachten niet voltooid hebben.

Weinig slaap
Initiator Thom van Os, docent bij Pulsed, legt met trillende kaken uit wat deze week precies inhoudt. Twee minuten geleden zat hij nog in een ijsbad, een opdracht die alle overgebleven Pulsed-studenten donderdag voorgeschoteld krijgen op campus Rachelsmolen. “Maandag om vijf uur in de ochtend zijn we begonnen. Het loopt nu al een paar dagen, dus ik zit zelf ook redelijk zonder slaap.”

Aan elke dag van de Hell-week zit een thema verbonden. Maandag stond in het teken van goede en slechte gewoontes, dinsdag draaide om modus en focus, woensdag om timemanagement en donderdag om het buiten je comfortzone treden. Normaal gesproken moet iedereen ’s avonds om tien uur naar bed, om zich vervolgens na nét te weinig slaap om vijf uur in de ochtend weer te melden. “Maar vanavond is het doorhaal-donderdag. We gaan proberen helemaal niet te slapen.” 

Geen probleem, denkt student Bart. Hij grijpt de uitdaging met beide handen aan. “Ik ga het absoluut proberen. Ik heb heel veel prework-out in huis - in één scoop zit 200 gram cafeïne - dus ik denk dat het daar wel mee moet lukken.”

Doorhaal-donderdag
Het ijsbad moet hij nog trotseren. “Ik denk dat ik dat deel het zwaarste ga vinden van de hele week. De rest van de opdrachten vind ik prima te doen. Ook het vroege opstaan. Normaal gaat mijn wekker om kwart voor zes, nu drie kwartier eerder. Daar kan ik wel mee leven. Moeilijker vind ik het om ’s avonds om tien uur al naar bed te moeten.”

Een andere student die na vier dagen nog steeds vol goede moed meedoet aan de Hell-week, is Meike. Zij heeft minder problemen met het ijsbad, iets meer met de korte nachten. “Deze week is echt f*cking zwaar, maar ook f*cking leuk. Vooral het slapen is bij mij een ding. De eerste nacht heb ik anderhalf uur geslapen. Dinsdag ging het wel, maar gisteren heb ik de hele dag lopen janken. Is niet erg, hoor. Ik weet dat ik dit nodig heb. Ik wil verandering in mijn leven en ik denk dat deze week daarbij kan helpen door mezelf uit te dagen.”

Door personeelsproblemen, de stijgende vraag naar zorg en vergrijzing komt de verpleegkundige zorg de laatste jaren onder een steeds grotere druk te staan. Dat heeft als gevolg dat een verpleegkundige steeds vaker werkt vanuit een medisch perspectief en niet vanuit de ‘menselijke kant’. Terwijl dat nou net is waar verpleegkundigen voor zijn, stelt Jelle Reijngoudt. 

Hij is van origine verpleegkundige en werkt inmiddels al een paar jaar als docentonderzoeker bij Fontys Verpleegkunde. Samen met José van Dorst, promovenda aan de Universiteit van Maastricht, schreef hij het informatieve boek ‘Het verpleegkundig proces – op weg naar de best passende zorg’, dat volgende maand verschijnt.

“Ik heb in de wijkverpleging gewerkt en kwam er daar achter dat de processen in de zorg niet goed op elkaar aansluiten”, aldus Reijngoudt. “In het onderwijs merk je dat nog sterker. Op stageplaatsen zien we regelmatig dat de anamnese, een intakegesprek waarbij de ziektegeschiedenis met een arts wordt doorlopen, niet of onjuist wordt afgenomen bij patiënten. Dat zorgt ervoor dat je problemen mist.” 

Mishandeld
De docentonderzoeker geeft een voorbeeldje uit het boek, gebaseerd op een waargebeurd verhaal uit een ziekenhuis waar hij studenten begeleidt. “Op een ziekenhuisafdeling wordt een patiënt tot vier keer toe opgenomen met een complexe botbreuk. De eerste drie keer wordt geen navraag gedaan, waardoor er pas bij de vierde opname – wanneer die navraag wél plaatsvindt – blijkt dat de patiënt thuis wordt mishandeld. Als er de eerste drie keer wel was doorgevraagd, had dit misschien voorkomen kunnen worden.” 

Verpleegkundigen focussen zich tegenwoordig steeds vaker op het medische probleem, terwijl ze veel breder moeten kijken. Verder dan het bekijken van bloeduitslagen of andere feitelijke kennis. “We zien met name in settings waarbij verpleegkundigen samenwerken met artsen dat het medisch aspect belangrijker is geworden, en dat het verpleegkundige aspect naar achteren is geschoven. Het is natuurlijk handig dat verpleegkundigen medisch georiënteerd zijn, maar we zijn geen minidokters. We zijn een klein onderdeel in het leven van een patiënt. Of horen dat in ieder geval te zijn.”

Kritisch kijken
Met het boek willen Reijngoudt en zijn collegaschrijver Van Dorst terug naar de basis. Terug naar waar het verpleegkundevak voor staat. "We willen het verpleegkundige proces weer laten gebruiken zoals het bedoeld is. Hoe? Door verpleegkundigen kritisch te laten kijken naar hun eigen handelen. We zijn al op weg naar een wereld met betere zorg, maar moeten nog wel een grote stap zetten naar de best passende zorg voor patiënten. Dit boek focust op hoe je die zo efficiënt mogelijk in kunt zetten in tijden van schaarste en tekorten, zoals bij covid.”

In een onlangs verschenen rapport van onderzoeksinstituut TNO staat dat ruim een kwart van de 15-plussers uit Nederland op een gemiddelde dag 8,5 uur of langer zit. Dat aantal wordt in andere delen van Europa door slechts 11 procent van de bevolking bereikt.

De oorzaak? “Het komt door de manier waarop we onze tijd besteden”, zegt Steven Onkelinx, docent Fysiotherapie bij Fontys. “We zitten steeds meer achter schermpjes en worden niet fel uitgedaagd om te bewegen. Die verandering is er in de loop der jaren langzaam ingeslopen, maar de coronacrisis zal het proces hebben versneld.”

Te veel zitten is gevaarlijk en kan ernstige gevolgen hebben voor de gezondheid. Fysiostudent Noud Rekers vertelt dat er twee varianten van rug- en nekklachten zijn die het vaakst voorkomen door overmatig zitten: motor control impairment en het bovenkruissyndroom. Verder bestaat er ook een verhoogde kans op hart- en vaatziekten, diabetes type II en vroegtijdig overlijden.

Een aantal tips
Tijd voor actie dus. Maar hoe zorg je daarvoor? Onkelinx en Steven hebben een aantal tips, waarvan Onkelinx de eerste geeft. “Als je een kantoorbaan hebt, kom je er niet onderuit dat je veel moet zitten. Maar probeer jezelf tijdens het werken uit te dagen om de trap te nemen in plaats van de lift. Ik zit in R12, één van de drie nieuwe gebouwen van campus Rachelsmolen, en daar moet je zoeken naar de lift. Fontys heeft er daarmee voor gezorgd dat je niet langer wordt uitgenodigd om de lift te nemen. Dat is een goede ontwikkeling.”

Geen lift nodig? Zorg er dan voor dat je elke twintig à dertig minuten van je stoel komt. “Ga even rechtop staan of wandel een paar meter. Dan voorkom je dat je lichaam in een slaapstand terechtkomt. Het is niet dat je ogen anders dicht zouden vallen, maar je zorgt er op deze manier wel voor dat je spieren geprikkeld blijven”, aldus Onkelinx.

Noud vult aan: “Mensen denken dat je altijd een rechte houding moet hebben, maar het is helemaal niet erg om soms even onderuit te zitten. Veel belangrijker is om regelmatig van houding te wisselen. Om rug- en nekklachten te reduceren, zou je dit het beste elke twintig minuten kunnen doen. Want hoe goed je ook zit, als je te weinig afwisselt, kan zelfs de meest perfecte houding in pijn- en spierklachten resulteren.”  

Een goede houding
Oké, wisselen van houding dus. En over het algemeen recht zitten. Dat betekent: een actieve rug. Billen zijn aangeschoven tegen de rugleuning. Knieën in 90 graden. Schouders in een ontspannen houding. Nek ontspannen. Hoofd rechtop en naar voren kijkend. De ellebogen zijn ondersteund en hebben een hoek van 90 graden. De rug wordt ondersteund door een leuning of kussentje. 

“Omdat ik momenteel aan mijn scriptie werk en daardoor veel zit, ben ik heel bewust bezig met mijn eigen zithouding", zegt Noud. "Ik check regelmatig hoe mijn hoofd boven mijn romp staat, wat idealiter in een rechte lijn gebeurt. De nek druk ik iets naar achteren. Dat voel misschien onnatuurlijk, maar is wel belangrijk. Bovenin je nek zitten heel veel kleine spieren die je actief moet houden. Het zijn je stabilisatiespieren die ervoor zorgen dat de grote spieren, die vaak voor de meeste rug- en nekklachten zorgen, onbelast blijven.”

Nouds docent Onkelinx zorgt uiteraard ook voor een goede zithouding, maar houdt zich daarnaast ook op een andere manier in beweging. Hij fietst drie keer per week naar zijn werk in Eindhoven. Vanuit Hasselt is dat zeventig kilometer heen, zeventig kilometer terug. “Als we ons eigen gedrag niet veranderen, denk ik dat we in de toekomst alsmaar meer passiever worden en minder zullen bewegen tijdens onze werkzaamheden." [Karen Luiken]

Uit de laatste cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) blijkt dat 16 procent van de Nederlanders van 20 jaar of ouder het afgelopen jaar obesitas had. Nog eens ruim één derde van de 20-plussers is te zwaar. Tel die twee groepen bij elkaar op en je komt uit op een ruime meerderheid met overgewicht. Begin jaren 80 ging het nog om 33 procent.

“Dat is best zorgwekkend”, vindt derdejaars student Kim Gielen. “Op deze manier komen er steeds meer ziektes in de zorgmaatschappij bij. Daardoor wordt niet alleen het zorgpersoneel belast, maar gaan ook de ziektekosten omhoog.” 

Oorzaak
Eén oorzaak is er volgens Kim niet. Deels heeft het te maken met een verandering van de levensstijl. De moderne technologie en verandering op de arbeidsmarkt, waardoor we steeds meer thuiswerken en achter computers zitten, zorgen voor minder lichaamsbeweging. Met overgewicht of zelfs obesitas als gevolg. 

“Maar het heeft ook te maken met gemak en toegankelijkheid. Mensen leven steeds vaker in een hectische omgeving, waardoor ze sneller voor makkelijke en ongezondere maaltijden kiezen.”

Ouders
Een andere oorzaak kan volgens een eerstejaarsstudent die in de afgelopen maanden onderzoek deed bij jongeren tussen de nul en achttien jaar, gezocht worden bij het thuisfront. 

“Het begint allemaal bij je ouders. Als je op de middelbare of hogeschool zit, ben je volwassen genoeg om je eigen keuzes te maken. Maar als je op de basisschool zit, volg je vaak het voorbeeld van je vader en moeder. Als er thuis geen groenten en fruit aanwezig zijn, is het geen wonder dat je ze niet eet. Kinderen nemen slechte gewoontes automatisch over.”

Oplossing
Maar er is ook nog een derde oorzaak. En een vierde, vijfde, zesde en zevende. “Het heeft met heel veel factoren te maken”, zegt tweedejaarsstudent Jessica Tietema. “Beweeg je genoeg? Rook je? Houd je je eetpatroon bij? Eet je gevarieerd? Gebruik je drugs? Ontspan je genoeg? En heb je stress? Veel mensen denken dat het alleen bij het stukje voeding en beweging ligt, maar dat is niet zo. Gewicht heeft met veel meer zaken te maken.”

Voor veel van die dingen valt een oplossing te bedenken. “We weten natuurlijk dat meer sporten helpt, net als gezonder eten. Maar ik vind dat er daarnaast ook meer bewustwording moet komen”, zegt Kim. “Je hebt concepten als Hello Fresh, die relatief gezond eten aanbieden, maar niet goedkoop zijn. Supermarkten zouden daar in mijn ogen meer mee kunnen doen. Zij hebben genoeg gezond voedsel in de schappen liggen. Promoot dat dan ook.” [Karen Luiken]

Je herkent het vast wel: na een (paar) uur sporten in een volle sporthal ben je moe, en niet alleen door de lichamelijke inspanning. Meestal komt dat door de akoestiek in de sportzaal. Die is vaak niet optimaal. We staan er alleen niet bij stil, want we denken dat het erbij hoort. Maar dat is niet zo, weet Saskia Tuinder inmiddels.  

De docentonderzoeker bij Fontys Paramedisch doet samen met een groot aantal partijen onderzoek naar de akoestiek in sportzalen en het effect dat dit heeft op vakleerkrachten bewegingsonderwijs. De meeste mensen knappen snel op na het sporten, maar dat geldt niet voor een gymleraar. De sporthal is zijn werkplek en hij geeft ook nog eens les aan kinderen in het primair onderwijs.

De onderzoeksgroep deed het afgelopen anderhalf jaar geluids- en akoestische metingen in sporthallen en gehoormetingen bij vakleerkrachten bewegingsonderwijs. Ook nam ze vragenlijsten af. “Veel van de vakleerkrachten gaven aan aanzienlijke last te ervaren van hoge geluidsniveaus”, vertelt Tuinder.

“Hoofdpijn, concentratieverlies en stemproblemen komen voor. Net als overprikkeling en stress. Een op de drie ondervraagde vakleerkrachten ervaart een piep in het oor, gemiddeld is dat een op vijf bij mensen in dezelfde leeftijdsgroep. Blootstelling aan hoge geluidsniveaus kan op lange termijn voor onherstelbare gehoorschade zorgen. Die sluipt er vaak geleidelijk in, waardoor je het niet in de gaten hebt.”

App voor geluidsmetingen
Bij het onderzoek zijn stakeholders betrokken, waaronder gehoor- en geluidsspecialisten, de vakvereniging KVLO, diverse gemeenten, NOC*NSF en verschillende Fontysinstituten. Zo gaan onderzoekers van Fontys Sport en Bewegen het werkveld in en heeft Fontys Toegepaste Natuurwetenschappen geluidsmetingen gedaan. Studenten van Fontys ICT zijn bezig met het ontwikkelen van een app waarmee vakleerkrachten zelf geluidsmetingen kunnen doen, zodat ze weten hoe groot de belasting is waaraan ze worden blootgesteld in hun werkomgeving. “Als deze te hoog is, kunnen ze het gesprek aangaan met hun werkgever”, aldus Tuinder. [De tekst gaat verder onder de foto]

Een sportzaal moet voldoen aan de norm voor bouwakoestiek. Een ruimte mag namelijk niet te veel galmen. Voldoet een ruimte hier aan, dan zegt dat nog niets over een veilig geluidsniveau weet Tuinder. Daar zijn Arbonormen voor die wettelijk zijn vastgelegd. Een werknemer is verplicht gehoorbescherming te gebruiken als de dagelijkse blootstelling gemiddeld hoger is dan 85 decibel (dB). “We hebben metingen gedaan bij verschillende sportzalen in Nederland. Bij de slechtst presterende accommodatie maten we een daggemiddelde van 92 dB, met uitschieters naar 130 dB.”

Akoestische panelen
Daar valt volgens de docentonderzoeker wel wat aan te doen. Beheerders van de gebouwen, meestal zijn dat gemeenten, kunnen de akoestiek van sportzalen onder meer verbeteren door het aanbrengen van akoestische wand- en plafondpanelen. “Die absorberen het geluid en verminderen zo de galm in een ruimte. Het helpt enorm om de akoestiek aan te passen. Uit ons onderzoek is gebleken dat een ruimte daardoor als veel aangenamer en rustiger wordt ervaren.” [De tekst gaat verder onder de foto]

Een andere preventieve maatregel is gehoorbescherming. “De helft van de door ons ondervraagde vakleerkrachten weet niet dat ze van hun werkgever recht heeft op gehoorbescherming. Met het onderzoek willen we bewustwording creëren. Niet alleen bij vakleerkrachten bewegingsonderwijs, maar ook bij schoolbesturen, beleidsmakers, opleiders en studenten. Door het probleem in beeld te brengen en te agenderen willen we een bijdrage leveren aan een gezonde werkomgeving.” De onderzoeksgroep komt voor de zomer met haar aanbevelingen. [Marieke Verbiesen]

Even wat cijfers op een rij: naar schatting hebben 450.000 Nederlanders postcovid. 90.000 mensen zijn ernstig beperkt. Fontys telt ongeveer 40.000 studenten en 5.000 medewerkers. Hoeveel van hen kampen met postcovid en tegen welke beperkingen lopen zij aan? Daar gaat een onderzoeksgroep van Fontys Paramedisch zich over buigen. Daarna wordt het onderzoek buiten Fontys voortgezet.

Het promotieonderzoek wordt geleid door Leoni van Dijk. De docentonderzoeker van Fontys Paramedisch merkt op dat er inmiddels veel studies zijn verschenen over postcovid, maar dat er amper onderzoek is gedaan naar de impact ervan onder jongvolwassenen. “Dat is onze doelgroep. Daarom zien we het als onze maatschappelijke opdracht om hier praktijkgericht onderzoek naar te doen.”

Doel is om meer inzicht te krijgen in de klachten en de dagelijkse beperkingen. “Wat is de impact op de kwaliteit van leven van studenten? Tegen welke uitdagingen lopen ze aan? Welke ondersteuningsbehoeften hebben zij? Daarbij richten we ons op de sociale, emotionele en fysieke beperkingen die zij ervaren”, aldus Van Dijk. “Als we meer inzicht krijgen in hun beperkingen en behoeften, kunnen we betere ondersteuning bieden.”

Onvoldoende gehoord
Bij postcovid gaat het om aanhoudende klachten als vermoeidheid, problemen met het verwerken van prikkels, hoofdpijn, kortademigheid bij inspanning, verminderde reuk, spierpijn en slaapproblemen. Uit eerste gesprekken met verschillende medewerkers en studenten blijkt dat de doelgroep binnen Fontys zeer divers is en uiteenlopende ervaringen en behoeften heeft rondom de gezondheid. Volgens Van Dijk voelen veel jongvolwassenen met postcovid zich onvoldoende gehoord.

Dat geldt ook voor deeltijdstudent Bart Wijten. Hij volgt de opleiding tot Leraar Consumptieve Technieken bij Fontys. “In eerste instantie stuitte ik op veel onbegrip, vooral vanuit mijn werkgever. Ze dachten dat de klachten werden veroorzaakt door een burn-out die ik eerder heb gehad. Maar voor mij waren de klachten die ik overhield na corona heel anders. Uiteindelijk is mijn contract niet verlengd.”

Bart was een van de eerste in Nederland die besmet werd met het virus. Er was toen nog maar weinig over bekend. “Ik was jong en iedereen dacht dat ik wel beter zou worden. De focus lag vooral op oudere mensen.” Weken werden maanden en maanden werden jaren. Nog altijd kampt de deeltijdstudent met vermoeidheid, benauwdheid en concentratie- en geheugenproblemen

Balansen
Toen corona hem in zijn greep kreeg, zat Bart in zijn derde studiejaar. Hij werkte drie dagen op een school en ging één dag naar school, de andere dagen studeerde hij. Dat veranderde doordat zijn klachten niet overgingen. Het eerste jaar na de besmetting kon hij helemaal niets, het jaar erna werkte hij een halve dag, vorig jaar werd dat anderhalve dag en inmiddels zit hij in zijn oude ritme. “Maar het is elke dag ‘balansen’ om mijn dagen door te komen.”

Hij is nog even ver met zijn studie als voor corona. Toch is Bart vastbesloten om zijn opleiding af te ronden. Daar heeft hij wel de hulp van Fontys bij nodig. “Wat ik fijn vind is het regelmatige contact met de decaan. En ik word begeleid door een studentpsycholoog, maar die zie ik weinig omdat deze het erg druk heeft. Waar ik nu tegenaanloop, is dat mensen aan de buitenkant niet zien wat er met me aan de hand is. Docenten weten wel dat ik postcovid heb, maar vergeten dat ook snel weer.”

Enquête
De onderzoeksgroep van Leoni van Dijk heeft al een eerste aanzet gemaakt naar het promotieonderzoek. Noah Bongers, student fysiotherapie, heeft een enquête opgesteld en deze is verspreid onder studenten en medewerkers van Fontys. De vragen gaan onder andere over lichamelijke klachten, zorgbehoefte, mentaal welbevinden, het dagelijkse leven en participatie. “Het doel van de vragenlijst is om de grootte van het probleem binnen onze organisatie in kaart te brengen”, aldus Van Dijk.

Ook Bart heeft de vragenlijst ingevuld. Hij wil graag meewerken aan het onderzoek, zodat de situatie van studenten en medewerkers met postcovid verbeterd kan worden. “Ik kan nu niet bij iedereen op begrip rekenen. Dat snap ik ook wel. Maar het voelt heel eenzaam. Ik sta wel ingeschreven, maar wordt onvoldoende gezien en gehoord. Ik wil graag weer als volwaardige student worden gezien, mijn bachelor halen en de docent worden die ik voor ogen heb.” [Marieke Verbiesen]

Net afgestudeerd aan Fontys Sporthogeschool met een bachelor- en masterdiploma op zak, trok Eva de stoute schoenen aan. Het thema betekenisvol ouder worden van de Nationale Denktank 2023 sloot bijzonder goed aan op de master Healthy ageing professional en haar afstudeeronderzoek. Daarin onderzocht ze de mogelijkheden om uitval in het leefstijlprogramma Cool te voorkomen.

“Cool staat voor coaching op leefstijl en is een traject voor mensen met obesitas of overgewicht en heeft als doel gewichtsverlies en een betere kwaliteit van leven te bereiken”, licht Eva toe. De alumnus bedacht onder meer een ‘praatplaat’ voor zorgverleners, andere zorgverwijzers en leefstijlcoaches die het Cool-programma aanbieden.

“Aan de hand van de praatplaat kunnen zij beter uitleggen wat het Cool-programma inhoudt en wat deelnemers aan het programma in die twee jaar dat het traject loopt, kunnen verwachten.” In samenwerking met Expertisecentrum Leefstijlinterventies en een illustrator is de praatplaat verder ontwikkeld en inmiddels landelijk beschikbaar voor gebruik. De organisatie van de Nationale Denktank was onder de indruk van het onderzoek van Eva en de impact die het heeft. 

Oplossingen
Ruim vier maanden werkte Eva samen met 19 andere jonge denkers en doeners aan oplossingen voor knelpunten om betekenisvol ouder te worden. Hun achtergronden lopen ver uiteen: van natuurkunde tot geneeskunde en bouwkunde tot sportkunde, in het geval van Eva. “Dat had als voordeel dat we diverse perspectieven inbrachten met verrassende resultaten tot gevolg.”

Eva en de andere deelnemers lazen veel literatuur en spraken experts en ouderen. “Zo kwamen wij erachter waar voor ouderen de opvallendste knelpunten liggen. Denk aan kansenongelijkheid, de complexiteit van toeslagen, leeftijdsdiscriminatie, het taboe rondom intimiteit en seksualiteit, mobiliteitsarmoede en het onder druk staan van ontmoetingsplekken. Ook belangrijk: duurzame inzetbaarheid op de arbeidsmarkt en het onbenut potentieel binnen zowel betaald werk als vrijwilligerswerk.”

Onlangs presenteerden de deelnemers hun resultaten. Volgens de Nationale Denktank zijn er mooie oplossingen bedacht. Zo ligt er het voorstel van een basispensioen. Dat regelt financiële zekerheid zonder complexiteit. Het is een uniforme ouderenuitkering waarbij de toeslagen zijn inbegrepen. Dat hoeven ouderen dus niet zelf uit te zoeken.

Een andere oplossing moet de arbeidsparticipatie vergroten. Lola Loopbaan is een digitale loopbaancoach die ouderen met behulp van AI helpt om te ontdekken wat voor werk ze willen doen en hoe ze dat voor elkaar kunnen krijgen. Ook worden ze direct gekoppeld aan beschikbare vacatures.

Mantelzorg en jij
Eva richtte zich met vijf anderen op zingeving. De oplossing die zij bedachten, noemden ze Mantelzorg en jij. “Een op de drie Nederlanders is mantelzorger. Hoewel deze mensen aangeven dat dit veel voldoening geeft, legt de zorg voor een naaste ook een grote druk op hen. Vaak weten ze niet dat er mogelijkheden zijn die hen hierbij kunnen ondersteunen. Sterker nog, meestal hebben ze niet eens door dat ze mantelzorg verlenen, omdat ze handelen uit liefde en vanzelfsprekendheid.”

De campagne die Eva met haar groepje bedacht gaat ervoor zorgen dat mantelzorgers door zorgverleners en werkgevers gewezen worden op hun rol als mantelzorger. Daarbij krijgen ze een sleutelhanger met een QR-code overhandigd. Als ze die scannen, komen ze op een website met een digitale informatiegids waarop ondersteuningsmogelijkheden staan voor mantelzorgers. “Er bestaat al veel, maar je moet het wel weten”, zegt Eva.

Veel van de oplossingen die tijdens de Nationale Denktank 2023 zijn bedacht, worden verder uitgerold. Sommige deelnemers hebben al een bedrijfje opgericht. Twee deelnemers uit het groepje van Eva starten in februari met een pilot rond ‘Mantelzorg en jij’ bij een huisartsenpraktijk. Zelf denkt ze erover om hun bevindingen te delen in een gastcollege voor masterstudenten Healty Ageing aan Fontys Sporthogeschool. “Het onderwerp gaat iedereen aan, want we worden allemaal ouder en het liefst betekenisvol.” [Marieke Verbiesen]

“Ik heb studenten al binnen zien piepen om de scanner te bewonderen”, laat Giljaam Pas weten. Als docent nucleaire geneeskunde bij Fontys Paramedisch staat hij aan het roer als het gaat om het gebruiken van de scanner. “Zelf kijk ik er ook enorm naar uit om hiermee te werken.”

Radioactieve stoffen
Nucleaire geneeskunde is een tak van sport binnen de medische beeldvorming waar radioactieve stoffen worden gebruikt, zo legt hij uit. “Die stoffen injecteer je in een patiënt waardoor deze radioactief wordt en straling uitzendt. De apparatuur vangt die straling op en maakt daar beelden van, zodat we een duidelijke diagnose van een patiënt kunnen stellen.”

Dat gebeurt met de Spect-CT, een door Siemens ontwikkelde gammacamera mét CT-scan, waarbij twee koppen de straling die uitgezonden wordt opvangen. “Dat wij deze scanner hebben staan is super bijzonder. We zijn nu niet alleen up to date, maar lopen de komende jaren zelfs voorop.”

Beroepsmatig handelen
Om ervoor te zorgen dat Pas en zijn studenten veilig kunnen werken met het apparaat, zijn onder andere de muren van de ruimte voorzien van lood. “De geïnjecteerde straling gaat alle kanten op, waardoor juiste voorzorgsmaatregelen erg belangrijk zijn.” 

En nee, dat betekent niet dat er straks radioactieve studenten rondlopen op het campusterrein. “Maar we hebben wel radioactieve bronnen die daadwerkelijk een duidelijk beeld geven wanneer deze gescand worden, waardoor onze studenten precies leren hoe deze scanner werkt en hoe zij beroepsmatig moeten handelen.”

Pas doelt daarmee op het ontvangen van patiënten in een wachtkamer, het geven van instructies, het begeleiden naar het apparaat en het invoeren van de juiste instellingen. “Voor de CT-scanner hebben we poppen met botten of orgaanachtig materiaal, zodat we hiermee al wel kunnen oefenen.”

Opvoeden
En de radioactieve bronnen? Die liggen in een kluis en worden als dat nodig is voorzichtig geplaatst. “De tijd rondom deze bronnen moet zo kort mogelijk zijn en afstand nemen is daarbij ook belangrijk. En wanneer de Spect-CT draait, mag je niet in dezelfde ruimte zijn. Daar gaan we onze studenten de komende tijd in opvoeden, zodat we daarna meer de diepte in kunnen en veel kunnen oefenen. Dat gaat fantastisch worden, want deze scanner is een stuk geavanceerder en intuïtiever dan het apparaat dat we hadden.”

Terwijl verderop in het gebouw echo’s gemaakt kunnen worden van zwangere vrouwen, zal de opleiding nucleaire geneeskunde het apparaat niet voor patiënten kunnen gebruiken. “Daar hebben we de papieren niet voor, en dat is ook lastig met wetgeving. Maar dat neemt niet weg dat we hier wel een hele mooie toekomst tegemoet gaan.” [Noëlle van den Berg]

In alle vroegte stapt Aaron Nijssen, ondersteunend medewerker bij Fontys Paramedisch, campus Rachelsmolen op. Hij verhuist van Fontys TF naar gebouw R13. Hij heeft de rondleiding voor medewerkers afgelopen vrijdag gemist, dus hij zal zelf zijn weg naar zijn nieuwe werkplek moeten vinden. In de centrale hal blijft hij staan en kijkt om zich heen.

“Wat is het hier ruim en licht”, zegt hij. “De nieuwigheid spat ervan af. Gebouw TF was op. De verhuizing komt op het juiste moment.” Er wordt nog gewerkt aan de centrale trap, dus Nijssen zal een andere route naar de derde verdieping moeten vinden. Zoekend kijkt hij om zich heen, collega’s groetend die op dezelfde wijze hun bestemming proberen te vinden. Uiteindelijk vindt hij zijn directe collega’s door de blauw geschilderde ruimtes te volgen.

En dat is precies de bedoeling. De gebouwen R11, 12 en 13 bieden onderdak aan verschillende instituten, met als doel dat er meer onderling wordt samengewerkt. Elk instituut heeft zijn eigen kleur, zodat collega’s en studenten elkaar makkelijker kunnen vinden. Aaron Nijssen ziet er de voordelen wel van in. “De lijntjes zijn veel korter nu de instituten niet meer op verschillende locaties in Eindhoven zitten. Je zoekt elkaar makkelijker op en er is meer kans om nieuwe collega’s te ontmoeten.”

Kloppend hart
Gebouw R13 is het kloppend hart van Social Studies, Kind en Educatie, Pedagogiek, Mens en Gezondheid en Paramedisch. Het gebouw beschikt over diverse (openbare) onderwijsruimten en werkplekken voor ondersteunend personeel en docenten. R12 huisvest verschillende praktijkruimten, zoals spreek- en behandelkamers en trainings- en observatieruimten. Hier zullen studenten ook met echte cliënten gaan werken.

R11 is het gebouw met campusbrede voorzieningen zoals het auditorium, restaurant en het centrale servicepunt. Het restaurantgedeelte opent op 1 januari 2024 zijn deuren. 

Voor de ingang van R13 schalt inmiddels funky discomuziek uit een dj-tafel. Een viertal jonge mannen van entertainmentbureau Contraversial heet de medewerkers en studenten welkom. Anne van den Munckhof en Latoya Dankers van Fontys Huisvesting en Facilitaire Zaken delen wegwijzers uit met daarin plattegronden van de drie nieuwe gebouwen.

Heel handig, vindt eerstejaars podotherapiestudent Bo Strosser. Het is de eerste keer dat ze op campus Rachelsmolen komt. Haar eerste reactie: “Wat is het hier groot!” Een beetje timide staat ze voor gebouw R12 te wachten op twee medestudenten. Ze heeft vandaag al meteen les op de nieuwe locatie. Docent Martine van Hensbergen en studentcoach Marieke Dingen vangen Bo en de andere podotherapiestudenten op. “We doen het vandaag rustig aan”, zegt Van Hensbergen. “Ik wil dat jullie rustig kunnen landen.”

Einde van een tijdperk
De docent neemt ze mee op een tour door de gebouwen, langs leslokalen en praktijkruimten. De studenten zijn onder de indruk. Het is hier mooi, ruim en heel nieuw. Elise Dunk kon haar weg in TF niet vinden, liep naar eigen zeggen altijd achter haar medestudenten aan, maar hier heeft ze het vertrouwen dat ze op haar plek is. “Er staat ook overal goed aangeven waar wat is”, zeggen medestudenten David en Suzan.

Voor Van Hensbergen betekent de verhuizing het einde van een tijdperk. “Ik liep al even rond in het TF-gebouw, eerst als student, en inmiddels al 25 jaar als docent." Ze is erg te spreken over de nieuwe poli podotherapie: ruim, met veel ramen en nieuwe behandelstoelen. Dat docenten en ondersteunend personeel niet altijd op een vaste plek zitten, zoals eerder wel het geval was, kan lastig zijn voor studenten, denkt ze. “We zijn niet meer zo makkelijk te vinden. Maar mensen zijn gewoontedieren, dus we vinden vast wel een nieuwe, vaste plek." 

"En anders hebben we altijd nog onze groepsapp”, zegt studentcoach Marieke Dingen. Het is gewoon even wennen, besluiten ze.

De hele dag lopen studenten en medewerkers nieuwsgierig rondkijkend de gebouwen in en uit. “We hebben alleen nog maar positieve geluiden gehoord”, zeggen Anne van den Munckhof en Latoya Dankers. Toch zijn er ook mensen die minder blij zijn. De rode tekstverlichting van de parkeergarage geeft al voor het middaguur aan dat er geen plaats meer is. De verkeersregelaar stuurt iedereen die met de auto komt weg, de wijk in of naar een andere, betaalde parkeerplaats in de buurt.

Parkeren monitoren
Volgens Judith Tollig van Huisvesting en Facilitaire Zaken zou de parkeergarage en de extra parkeerplaatsen die nog worden gerealiseerd, voldoende moeten zijn voor het aantal gelijktijdig aanwezige studenten en medewerkers op de campus. “We gaan dit de komende weken zorgvuldig monitoren. Als blijkt dat er structureel te weinig parkeerplaatsen zijn, zullen we daar actie op ondernemen. In het uiterste geval gaan we een parkeervergoeding vragen, omdat we het gebruik van de auto proberen te ontmoedigen en duurzaam vervoer stimuleren.”

De komst van de vijf instituten betekent ook een uitbreiding van het aantal beveiligers op de campus. “Deze week letten we erop of alles goed verloopt en of iedereen zijn weg kan vinden”, vertelt beveiliger Bjorn Franken. “Het is voor iedereen even wennen, ook voor ons.” 

Voor sommigen is een nieuwe omgeving extra spannend. Caitlin Valkering heeft een beperking waardoor ze in een rolstoel zit, en ze heeft ASS, een vorm van autisme. Vorige week heeft de student orthopedische technologie een rondleiding gehad, speciaal voor studenten met een beperking. “Mijn eerste indruk is dat de gebouwen best goed toegankelijk zijn voor mensen in een rolstoel. Maar ik heb mijn twijfels over de open leeromgeving, omdat ik erg prikkelgevoelig ben.” 

Toch wil Caitlin geen voorbarige conclusies trekken. “Ik moet het eerst ervaren voordat ik erover kan oordelen.” Vol goede moed draait ze haar rolstoel richting de ingang van R13. “Welkom”, roepen Van den Munckhof en Dankers haar toe. [Marieke Verbiesen]

Er is een dertigtal geïnteresseerden aanwezig bij de opening van het symposium. Volgens docent-onderzoeker Anne-Mie Sponselee, die het symposium in goede banen leidt, is inclusief werken het willen maken van keuzes waardoor we bewust of onbewust geen mensen buitensluiten. “Met het woord symposium merkte ik al dat ik een bepaalde drempel opwierp voor onze studenten. Dus vanaf nu houden we het maar bij bijeenkomsten.”

Deze bijeenkomst staat in het teken van samenwerking tussen praktijk, onderwijs en onderzoek om samen een bijdrage te leveren aan eerlijke kansen op gezond leven, het liefst voor iedereen. “Het zou mooi zijn als je vandaag nóg bewuster bezig bent met inclusiever onderzoek, geïnspireerd raakt en handvatten en tips krijgt zodat we iedereen die inclusievere zorg en gezondheid ook kunnen bieden.”

Baat bij interventies
Om dat te bewerkstelligen komen deze middag verschillende professionals aan bod, zoals gezondheidsmakelaar Julia Hiddink van GGD Brabant-Zuidoost. Als gezondheidsmakelaar adviseert zij bij de ontwikkeling en uitvoering van gezondheidsbeleid in de regio. "Uit onderzoek blijkt dat mensen met een laag inkomen en een lage opleiding vijftien jaar minder lang in goede gezondheid leven en zeven jaar minder lang leven. Daarom hebben we gekeken welke doelgroep in onze regio de meeste baat heeft bij bepaalde interventies.”

Voor Hiddink was het een uitdaging om juist die doelgroepen bij onderzoeken te bereiken. "Doe daarom, voordat je onderzoek uitvoert, eerst een stapje terug en kijk naar je doelgroep. Past je onderzoek of activiteit wel bij ze of vinden zij hele andere dingen relevant?” Lector Gera Nagelhout sluit zich daar volledig bij aan. “Inclusief onderzoek gaat over het onderzoek zo toegankelijk maken zodat iedereen mee kan doen. Heb je enquêtes met moeilijke vragen? Dan moet je doelgroep die wel begrijpen.” Ook diversiteit hoort volgens haar bij inclusief onderzoek. “Spreek bijvoorbeeld niet alleen met hoogopgeleiden, maar zorg voor diverse steekproeven. Zo realiseer je een positieve verandering in het doen van onderzoek.”

Het belang van inclusief onderzoek
Waarom is inclusief onderzoek eigenlijk zo belangrijk? Dat heeft volgens Nagelhout alles te maken met de maatschappelijke impact. “Wanneer je mensen bij je onderzoek betrekt, wordt het vaak maatschappelijk relevanter en kom je tot betere vragen en uiteindelijke interventies. Wanneer iedereen bijvoorbeeld je vragen begrijpt, kunnen meer mensen meedoen en wordt je onderzoek daar beter van. Ook leren de mensen die jij hierbij betrekt iets over onderzoek en leer jij iets over hen. Daarnaast heb je ook altijd nog het ethische aspect: mensen hebben het recht om mee te denken en te beslissen over onderzoek dat over hun gaat.” [Tekst gaat verder onder de foto]

Dat onderzoeken soms ook niet goed gaan blijkt uit de afsluitende presentatie van keynotespeaker en gezondheidswetenschapper Charifa Zemouri. “We zijn zoveel bezig met inclusie, inclusieve zorg en inclusieve wetenschap. Toch blijft het een hekel punt. Waarom is dat zo en wat houdt inclusie tegen? Dat heeft alles te maken met institutioneel racisme.”

Afkomst als (probleem)factor
Iedereen verdient dezelfde toegang tot goede zorg en juiste uitkomsten. Maar uit onderzoek van Zemouri blijkt dat veel wetenschappelijk onderzoek en de resultaten daarvan toegewezen worden aan iemands afkomst. “Maar waarom is dat altijd een factor? Sterker nog, een probleemfactor? Je kunt je afkomst namelijk niet veranderen, maar we houden er wel vaak rekening mee.” Zo zijn er alleen in Nederland al ruim 400 onderzoeken die afkomst toetsen. “Zo krijg je misverstanden door associaties met sterke gevolgen.”

Aan de hand van verschillende voorbeelden toont Zemouri het publiek onderzoeken die niet inclusief zijn of verkeerde beelden schetsen. Allemaal zorgen ze voor vooroordelen, radicalisatie, discriminatie en stigmatisatie. “Benadruk daarom altijd dat je je patiënten of doelgroep niet benadert op afkomst, maar op klinisch beeld. Anders werk je institutioneel racisme in de hand.”

Streven naar verbetering
Hoe komt het dat we dit soort dingen allemaal weten, maar dat er niets mee gedaan wordt? Niet alleen in Nederland, maar in de hele wereld? Dat heeft volgens Zemouri alles te maken met de feiten en wat we geloven. “Feiten die niet passen bij wat je denkt, worden vergeten. Dat gebeurt niet opzettelijk, maar we kunnen hier wel een les uit trekken."

“Daarom moeten we voortbouwen op elkaars kennis”, vervolgt de gezondheidswetenschapper. "We moeten streven naar het aanpakken van de historische beelden over mensen, biologie en de wetenschap om zo kennis, onderzoek en onderwijs te bevorderen. Door dat te herkennen en te kijken wat voor impact het heeft op je werk, kun je inclusie bevorderen. Maar gebruik je foute data en aannames, krijgen we juist te maken met nog meer exclusie.” [Noëlle van den Berg]

Van de lichting die in 2005 het mbo-diploma kreeg, was 8 procent binnen vijf jaar ‘opgeschoold’, zoals het CBS het noemt. In de lichting van 2016 was dat ruim het dubbele: 17 procent.

Er zijn bovendien meer mbo-verpleegkundigen dan voorheen. In 2005 behaalden 3.500 mbo-studenten een diploma in de verpleegkunde. Dat waren er 6.310 in 2021. 

Alles bij elkaar gaat het dus om enkele honderden die doorstuderen. Het grootste deel van hen begint direct na het behalen van het mbo-diploma en slaagt binnen drie jaar voor de hbo-opleiding. Maar daarna kan het ook nog. “Van de lichting 2005 haalden in 2021 nog steeds mensen hun hbo-diploma”, noteert het CBS, “maar het gaat dan om relatief kleine percentages.”

Naar verwachting stijgt het tekort aan verpleegkundigen de komende jaren tot zo’n tienduizend hbo-verpleegkundigen in 2032 en nog eens 4.400 gespecialiseerde verpleegkundigen. Ook zullen er dan zo’n achttienduizend mbo-verpleegkundigen te weinig zijn. [HOP]

Harder, Better, Faster, Stronger? heet het onderzoek naar het onder druk staan van het studentenwelzijn in het hoger onderwijs. Het onderzoek is uitgevoerd door Trimbos- instituut, Expertisecentrum inclusief onderwijs (ECIO) en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) in opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. 

Het onderzoeksrapport geeft aan waar de oorzaken van al die prestatiedruk en stress vandaan komt en doet ook suggesties over of deze te voorkomen of verminderen zijn. Dat de minister hiervoor naar Den Bosch komt, is logisch. Maar al net zo logisch is de komst van de koningin, aangezien zij erevoorzitter is van MIND Us, een organisatie die ernaar streeft dat jongeren grip krijgen op hun mentale gezondheid. 

Ook de keuze voor Fontys als locatie voor de overhandiging is niet toevallig. Twee jaar geleden is een speciaal projectteam onder leiding van Heidi van den Hout, speciaal voor dit project met NPO-gelden binnengehaald voor de duur van twee jaar, aan de slag gegaan met studentenwelzijn bij  Fontys Pedagogiek. Dat project is vrijwel afgerond nu. De afgelopen week vonden nog twee themadagen plaats in Den Bosch en Eindhoven, waarbij studenten aan de hand van een knap in elkaar gezette toneelopvoering de discussie aangingen over stress en prestatiedruk. 

Van den Hout, maar ook andere docenten en studenten van Fontys hebben als experts meegedaan in de zogenaamde expertrondes waarin landelijk informatie werd opgehaald rond dit thema. De uitkomsten daarvan zijn in het onderzoeksrapport verwerkt. 

Die uitkomsten maar zeker ook de resultaten van bovengenoemde projectgroep bij Fontys worden de komende tijd Fontysbreed ingezet en toegepast om ‘een blijvende impuls aan studentenwelzijn’ te geven. [Jan Ligthart]

foto: RVD

Bastiaan studeerde Vastgoed bij Fontys en studeerde een halfjaar geleden af met zijn scriptie over Het verbindende woonconcept. Meteen daarna kreeg hij de kans om voor de Eindhovense woningcorporatie Woonbedrijf een praktijkgericht onderzoek te doen onder jongvolwassenen. “Als jongvolwassene wordt er van je verwacht dat je alles uit het leven haalt”, zegt Bastiaan. “Eenzaamheid onder jongvolwassenen? Nee, dat bestaat niet.”

De cijfers die Bastiaan wist te achterhalen vertellen een ander verhaal. Zes op de tien jongvolwassenen ervaart dagelijks een leegte (Van Gaalen, 2022). Onder studenten is de eenzaamheid zelfs nog groter: maar liefst 81% van de studenten voelt zich weleens eenzaam, 51% voelt zich regelmatig eenzaam en 29% voelt zich structureel eenzaam (RIVM, Trimbos-instituut en GGD GHOR Nederland, 2022).

“Eenzaamheid onder jongvolwassenen is een enorm taboe”, stelt de oud-Fontysstudent. “Er wordt niet graag gesproken over het feit dat zij niet voldoen aan het standaardbeeld dat van hen wordt geschetst. En als het onderwerp ter sprake komt, wijzen oudere generaties hen erop dat het hun eigen schuld is of dat het in hun tijd niet bestond.”

Verantwoordelijkheid nemen
Bastiaan wil deze misverstanden wegnemen door het probleem te positioneren en te zoeken naar oplossingen die wel bijdragen. Ook de vastgoedmarkt kan én moet hierin verantwoordelijkheid nemen, vindt hij. Maar het huidige aanbod op de woningmarkt draagt volgens hem niet bij aan de oplossing tegen eenzaamheid onder jongvolwassenen. Integendeel.

“De huidige woningmarkt dwingt woningzoekenden om hoge huren te betalen, waardoor er weinig ruimte overblijft voor vertier en vermaak. Bovendien dwingt de woningnood partijen om in hoog tempo nieuwe woningen te realiseren. Daardoor verdwijnen veel gemeenschappelijke ontmoetingsruimten in hoogbouw en neemt de anonimiteit toe.”

Het verbindende woonconcept
Volgens Bastiaan kan het ontwerp van gebouwen eenzaamheid voorkomen door te sturen op toevallige ontmoetingen. Hij pleit daarom voor verbindende woonvormen. “Het verbindende woonconcept zet de behoeften van de toekomstige bewoners centraal”, licht Bastiaan toe. “Ongeacht of zij werken of studeren.”

Uit een enquête onder de doelgroep blijkt dat de meerderheid (77%) de voorkeur geeft aan een wooncluster met vier personen (zie figuur 1). Bastiaan: “Elk cluster bestaat hierbij uit vier zelfstandige studio’s. Om deze te bereiken moeten de bewoners door een gemeenschappelijke ruimte. Deze ruimte vergroot de kans op (toevallige) ontmoetingen en stimuleert het organiseren van gezamenlijke activiteiten.” [Tekst gaat verder onder de afbeelding] 

Er wordt al met regelmaat geëxperimenteerd met woonvormen waar jongeren samenwonen met ouderen of kwetsbaren. Maar de combinatie van studerende en werkende jongvolwassenen blijkt nauwelijks te bestaan, weet Bastiaan. “Terwijl het juist zo leerzaam kan zijn om deze twee groepen met elkaar te verbinden.”

Grote impact
Daarom roept hij de vastgoedbranche op om na te denken over toekomstige ontwikkelingen. “Begin desnoods met kleine stappen”, raadt Bastiaan aan. “Neem de toekomstige bewoners weer als uitgangspunt en betrek ze bij het proces. En neem de sturing op toevallige ontmoetingen hierin mee. Voor de sector is het misschien een kleine moeite, maar voor de bewoner kan het van grote impact zijn.” [Marieke Verbiesen]

Femke omschrijft zichzelf als een idealistisch persoon, iemand die anderen graag helpt. Haar keuze om een deel van haar huis af te staan aan een student, bewijst dat. “Ik vind het heel vervelend als studenten niet kunnen studeren omdat ze geen woonruimte hebben of met veel reistijd zitten”, vertelt ze.

Ruimte over
De docent Verpleegkunde is net verhuisd en woont samen met haar twee zoons van zeven en elf in Eindhoven. Ze heeft een grote kamer over, bedoeld voor een student die ze mogelijk al gevonden heeft. Nota bene dankzij een reactie op een artikel op de website van Bron. Het kennismakingsgesprek tussen de twee staat gepland voor begin oktober. 

"Een moeder was op zoek naar een kamer voor haar dochter. Zij woont in Almere en reist elke dag vier uur om op school te komen”, aldus Femke. “De moeder vertelde dat haar dochter geen type is voor een studentenhuis. Het is een rustig meisje dat zich wil richten op haar studie en daarom voor een hospita kiest.”

Win-win
Volgens Femke is het een win-winsituatie. De student krijgt een kamer, Femke krijgt er een hulpje bij. “Ik heb best vaak het probleem dat ik als alleenstaande moeder een oppas nodig heb. Bijvoorbeeld als ik ’s avonds even wil gaan hardlopen. Mijn kinderen kan ik nog niet alleen thuislaten. Misschien dat de student, tegen betaling uiteraard, af en toe een paar uurtjes op mijn jongens wil passen.”

Femke ziet meer voordelen: “Ik was al langer aan het spelen met deze gedachte. Waarschijnlijk had ik het niet gedaan als ik een partner zou hebben, maar nu kan het me ook op financieel gebied wat meer ruimte geven.”

Boodschappen
Hoeveel ze precies voor de kamer wil vragen, weet de docent nog niet. Een berekening op Kamernet leert haar dat ze er zo’n 400 euro voor kan krijgen. “Maar ik zit ook met stijgende energieprijzen”, legt Femke uit. “Qua boodschappen doe ik niet zo moeilijk. De student mag altijd mee-eten. Ik kook meestal toch te veel. Als er een persoon extra aan tafel zit, maakt dat voor mij niet uit.”

Over regels heeft Femke al nagedacht. De weekenden houdt ze graag voor zichzelf en haar kinderen, dus het zou fijn zijn als de inwonende student dan een paar dagen naar haar ouders gaat. “Al neemt dat natuurlijk niet weg dat ze in bepaalde weekenden gewoon welkom is.”

De wasmachine mag ze gebruiken, de douche uiteraard ook. Haar vrienden zijn welkom, maar daar wil Femke nog wel iets op bedenken. “Want in welke ruimte laat ik hen zitten? In haar eigen kamer of in de woonkamer? Verder zou het fijn zijn als het op een bepaalde tijd stil is, net zoals op een camping. Stappen mag en laat thuiskomen natuurlijk ook, maar dan moet niet het hele huis wakker worden gemaakt.”

Platforms
Mocht de klik er na het kennismakingsgesprek met de student uit Almere niet zijn, dan zoekt Femke verder naar een andere ‘huisgenoot’. Het is nog de vraag hoe ze dat gaat aanpakken. In ieder geval niet via speciale platforms zoals Kamernet. Want: “Je weet dan niet wie je in huis haalt. En omdat ik twee kinderen heb, is dat best spannend. We willen iemand vinden die zowel bij ons huishouden als bij onze levensstijl past.” [Karen Luiken]

Dat de huidige situaties in de zorg de laatste tijd nijpend zijn is geen verrassing. Maar daar blijft het volgens Cox niet bij. “Deze ontwikkelingen hebben ook impact op onze opleiding. Onze studenten lopen namelijk vanaf hun eerste jaar al stage, maar het wordt steeds lastiger om iedereen van een juiste stageplek te voorzien.”

Weinig manuren en de hoge werkdruk binnen verschillende zorgorganisaties en -afdelingen hebben daar alles mee te maken. “Sommigen van hen willen stoppen met het begeleiden van onze studenten omdat ze daar simpelweg geen tijd en ruimte voor hebben. Studenten worden gezien als iets ‘extra’s’ waar je vooral veel energie in moet steken. Dat begrijp ik enerzijds wel, maar zij zijn juist de collega’s van de toekomst. En ze moeten toch ergens beginnen met leren, niet?”

Meedenken met de arbeidsmarkt
Om te waarborgen dat iedere student een juiste stageplaats vindt, zet de stagecoördinatie binnen de opleiding alles op alles om iedereen van een adres te voorzien. “We moeten daarin meedenken met de afdelingen. Wat kan wel en wat juist niet? En als je geen plaats hebt voor eerste- of tweedejaars, kunnen vierdejaars met meer ervaring dan wel stage komen lopen? Die creativiteit heeft er tot nog toe voor gezorgd dat toch iedereen goed terechtkomt.”

Al zijn daar niet meteen alle problemen mee opgelost. Het aantal aanmeldingen bij verpleegkundeopleidingen daalt dit jaar namelijk op landelijk niveau. Iets waarvan Cox had verwacht dat dit eigenlijk na de eerste corona-uitbraak al zou gebeuren. "Ik dacht dat de coronapandemie jonge mensen zou afschrikken om voor een baan in de zorg te kiezen, maar dat zagen we tijdens het eerste coronajaar niet terug in de aanmeldingen. Ik denk dat de waardering vanuit de samenleving er toen juist voor heeft gezorgd dat studenten voor verpleegkunde kozen, maar dat effect is inmiddels wel verdwenen.”

Banen liggen voor het oprapen
Waar ligt dat dan precies aan? “Het beeld van de zorg is er mede door de huidige stand van zaken helaas niet beter op geworden. Bovendien zijn er ook onwijs veel mogelijkheden voor jonge mensen. Niet alleen wat opleidingen betreft, want ook de banen liggen voor het oprapen.”

Toch weerhoudt de terugloop in aanmeldingen er Cox niet van om alles op alles te zetten binnen de zorgopleidingen. “We merken dat de zorg aan het veranderen is en daar spelen wij op in. Zo gaan we in de toekomst veel meer gebruik moeten maken van technologie waardoor we werkzaamheden wegnemen die je niet per se zelf hoeft te doen als verpleegkundige. Zo wordt het werk verlicht en de werkdruk minder.”

Ontwikkelingen in het onderwijs
Zelfs in vergelijking met een aantal jaar geleden is er nu veel meer mogelijk op technologisch gebied. Denk daarbij aan de monitoring van patiënten en het bijhouden van vitale functies. “Daar borduren we op voort. Bijvoorbeeld met een ‘slimme bril’, waardoor een verpleegkundige op afstand mee kan kijken met een mantelzorger om begeleiding op afstand te geven. Dat geeft de mantelzorger zekerheid van goed werk en verlicht wederom de werkdruk van de verpleegkundige.”

Die technologische ontwikkelingen krijgen ook een plek in het curriculum van de opleiding. “We moeten technologie niet meer zien als iets aparts, het moet vanzelfsprekend worden dat je dit als verpleegkundige meeneemt in je dagelijkse werkzaamheden. Dit zit deels al in de opleiding verwerkt, maar krijgt een prominentere plek in de toekomst.”

‘Verbinding moet blijven’
De technologie draagt volgens Cox uiteindelijk bij aan efficiënt en arbeidsbesparend werk in de zorg. “Maar het menselijk contact mogen we daarbij niet verliezen. Dat moet simpelweg overeind blijven. Als verpleegkundige kies je namelijk voor een waardevol beroep, waarbij je overduidelijk ook kiest voor de samenleving. Die verbinding mag niet verdwijnen.”

Voor toekomstige studenten die twijfelen over een toekomst in de zorg, heeft de directeur nog een laatste advies. “Verpleging is zoveel meer dan alleen die hoge werkdruk en onregelmatige uren. Het is juist een heel mooi en dankbaar beroep. Ook voor studenten op hbo-niveau. De zorg is namelijk een complex en uitdagend iets, waar je ook als hbo-professional je voldoening uit kunt halen.”

Cox doelt daarbij onder andere op de mogelijke problematiek rondom een patiënt. “Je zet je in om het totale zorgplaatje te laten kloppen zodat iemand met een ziekte of beperking goed kan functioneren in de maatschappij. Of dat nu gaat om zorg, wonen of financiën: samen met andere professionals los je allerlei uitdagingen op. Als zorgprofessional kun je dus erg veel betekenen voor je medemens. En dat is in mijn optiek een heel mooi gegeven.” [Noëlle van den Berg]

Heb je een lichamelijke klacht of blessure? Dan kun je als medewerker, student of externe partner van Fontys terecht in het behandelcentrum bij de Fontys Paramedische Hogeschool, gehuisvest in het pand aan de Dominee Theodor Fliednerstraat in Eindhoven. 

“Je kunt je via een speciale website aanmelden voor een spreekuur”, legt Brechtje Poelman uit. Zij is als consultant zakelijke dienstverlening nauw betrokken bij de oprichting van het concept. “Of je nou een medische klacht hebt, een pedicurebehandeling voor je voeten wenst, een echo wilt of stem- of spraakproblemen hebt. Je kunt er allemaal voor terecht.”

Jarenplan
Het idee voor het behandelcentrum is zeven jaar geleden ontstaan. Poelman: “Het begon met Engelstalige studenten die geen stageplek konden vinden. We wilden voor hen een authentieke leeromgeving creëren waarin ze in aanraking kwamen met de praktijk. Daarna dachten we al snel: het zou ook leuk zijn om eerste- en tweedejaarsstudenten op deze manier kennis te laten maken met het werkveld.”

Zo gezegd, zo gedaan? Niet helemaal. Het heeft jaren geduurd voordat FCHM uiteindelijk de deuren kon openen. En dat gebeurde dus donderdag, met alle toeters en bellen die daarbij komen kijken. “Het behandelcentrum is voor alle studenten, maar het zijn vooral de eerste- en tweedejaars die fulltime aanwezig zullen zijn. Misschien ook derde- en vierdejaars, maar die gaan de praktijk al in met een stage of minor.” 

Vrijwillig
In eerste instantie zullen studenten op vrijwillige basis in het centrum aanwezig zijn, later – zo is de bedoeling – wordt het een onderdeel van het curriculum. “We zijn bezig met de verbinding tussen praktijkleren binnen Fontys en de curricula, maar zolang dat nog niet ingebed zit, en dat kan lang duren, proberen we studenten enthousiast te maken om uit zichzelf te komen.”

Poelman heeft er vertrouwen in dat het gaat lukken. “Superveel vertrouwen zelfs. Onze studenten zijn met hun passie bezig. Ze zijn niet alleen op school om te leren, maar ook om elkaar te ontmoeten en beter te worden in hun vak. Het wordt nooit meer zo leuk als tijdens hun studietijd. Wij hebben de verantwoordelijkheid om hen dat te laten voelen en ervaren. En dat doen we door onderwijs leuk te maken. Ik denk dat dit een element is dat onderwijs leuk maakt.” [Tekst gaat verder onder de afbeeldingen]

Om te vieren dat het centrum officieel de deuren opent, is er donderdag op de locatie een route uitgestippeld. Een van de eerste stops na binnenkomst is een lokaal waar Mariëlle Dortmans zit, docent Stem. Bij haar kunnen liefhebbers stemtests doen. Echt storm loopt het echter niet. “Er lopen af en toe wel mensen binnen, maar het is niet superdruk”, zegt ze. 

Dortmans zal binnenkort ook regelmatig in het behandelcentrum te vinden zijn. “Na de zomer gaan we echt starten en worden er uren opgenomen in het rooster. Mensen mogen dan langskomen voor een gratis behandeling terwijl studenten meekijken.”

Spelletjes 
Een paar lokalen verder worden er spelletjes gespeeld. Een soort 30 seconds bijvoorbeeld, speciaal voor fysiotherapeuten. Bedoeling daarvan: termen uit de fysiowereld omschrijven zonder het woord daadwerkelijk te noemen. Drie docenten spelen enthousiast mee. ‘Bekkeninstabiliteit!’, klinkt het antwoord wanneer Jaron Schnitzer zijn uitleg heeft geven. En daarna: ‘Contractie!’, ‘Intermitterend drukken!’, ‘BMI!’. 

Wie vervolgens de route verder volgt en de trap omhoog neemt, komt bij het lokaal van Jeroen van Bree en Bastiaan van Zundert uit. Zij staan bij een Biodex-apparaat, een grote stoel waar door het maken van buig- en strekbewegingen de kracht van een knie of schouder kan worden gemeten.

Voetballers van FC Eindhoven zijn er volgens de docenten Fysiotherapie bekend mee. Van Bree: “Zij maken er ook gebruik van na een blessure. Met deze tests kunnen we kijken of ze er klaar voor zijn om terug het veld op te gaan.” [Karen Luiken]

Stel je eens voor dat je een partnerwaarschuwing krijgt: je hebt seks gehad met iemand die een soa heeft. Een onaangename verrassing die een hoop geregel met zich meebrengt. Je moet namelijk eerst naar de huisarts, een test doen, wachten tot de analyses vanuit een ziekenhuislaboratorium als uitslag in een computersysteem gezet worden, terug naar de huisarts voor een vervolggesprek en uiteindelijk starten met een behandeling.

Daar komt verandering in als het aan lectoren Anne Loonen en Joost Schoeber ligt. Vanuit het lectoraat Applied natural sciences startten zij het onderzoek ‘Moleculaire diagnostiek naar de huisarts’, waarin het gehele proces van testen en wachten op uitslag voor patiënten wordt vereenvoudigd.

Van lang wachten naar meteen geholpen
Dat gebeurt in een notendop door een simpele test die in de toekomst af te nemen is bij de huisarts zelf.  “Patiënten kunnen direct met deze test zien of zij ergens mee besmet zijn. Het lange wachten hoeft daarbij niet meer, omdat de huisarts meteen een behandeling voor kan schrijven.”

Maar voordat het zover is moet er nog veel onderzoek plaatsvinden. Dat wordt uitgevoerd met verschillende partners zoals TU Eindhoven, ziekenhuizen, gezondheidsexperts, klinieken en huisartsenposten. Zo wordt onder andere gekeken naar welk lichaamsmateriaal voor de test gebruikt moet worden. “Denk daarbij aan een coronatest. Maar in plaats van de monsters via mond en neus, willen we nu het liefst gebruik maken van urine.”

Miljoen euro aan budget
De RAAK-PRO-subsidie, die toegekend wordt door Regieorgaan SIA, moet daarbij helpen. “We hebben 700.000 euro ontvangen en partners moeten 30 procent van de kosten dragen. Zo loopt het budget van ons project op tot een miljoen euro voor de komende vier jaar.”

Van die subsidie wordt ten eerste een PhD aangenomen die de verbindende factor vormt tussen alle partners. “Deze start in het najaar als spin in het web. Daarna gaan we onze test en onze technologie ontwikkelen en valideren. Met als uiteindelijk doel een aanpasbaar systeem te genereren dat ook andere aandoeningen op kan sporen, gewoon bij de huisarts in de praktijk.”

RISE
Eenzelfde budget komt vrij voor het Fontysproject RISE, waarin de nadruk wordt gelegd op mensen die een beroerte hebben gehad. Het project loopt al even, maar er valt nog veel te winnen aldus docentonderzoeker Roderick Wondergem: “We hebben al een behandeling ontwikkeld voor mensen die na een beroerte direct naar huis gaan en relatief veilige restverschijnselen hebben, maar deze groep loopt veel risico. Daar zetten we ons nu voor in.”

Een tweede beroerte, hoge bloeddruk of andere aandoeningen: het zijn allemaal mogelijke gevolgen voor mensen die na een beroerte thuis komen te zitten. “Zij lopen bij een huisarts, maar in dat programma speelt bewegen geen grote rol. Mensen die een beroerte hebben gehad zitten zo’n 70 tot 80 procent van de dag. Daarom richt ons onderzoek zich op het vertrouwen terugkrijgen in ‘gewoon bewegen’ in plaats van zitten.”

Coaching en bewegingsmonitor
Met RISE wil de onderzoeksgroep van Fontys met andere partners patiënten weer rustig laten wandelen, kleine dingen in en rondom huis doen, of gewoon een dagelijkse boodschap.  Dat gebeurt door middel van een vijftien weken lang traject, bestaande uit coaching en het controleren van een bewegingsmonitor.

“Met die monitor kunnen patiënten ieder moment van de dag terugkijken op hun beweeggedrag. En coaches maken aan de hand van die gegevens een actieplan. Maar eerst gaan we de integratie binnen ons onderzoek beter verdelen en inzetten op een grotere gebruiksvriendelijkheid. Daarna starten we met meer onderzoek onder twee groepen: een met standaardzorg, en een andere met ‘pluszorg’. Daarin kijken we naar de effectiviteit van ons systeem. Dat voert Fontys uit met fysio’s, een integratieteam en naasten van deelnemers, zodat we optimale ondersteuning kunnen bieden in het herstel van de cliënten.” [Noëlle van den Berg]