Gehuld in rode hesjes en stuk voor stuk voorzien van een prikstok en afvalzak liep de groep, bestaande uit zo’n twintig mensen, door verschillende straten van Eindhoven. De activiteit was een samenwerking tussen stichting Troep Troopers en vier Communicatie-studenten. Onder hen ook Sven Liebregts. “We hebben dit opgezet omdat internationale studenten, maar ook studenten in het algemeen, soms wat moeite hebben om nieuwe verbindingen te leggen”, vertelt hij.

De hoop was om vooral internationale studenten bij de activiteit te betrekken, maar daarvan was er woensdag slechts eentje aanwezig. Daarnaast liepen er, los van Sven en de drie overige organisatoren, ook nog vijf andere studenten en een aantal vrijwilligers mee. Anton Damen is er daar één van. Hij is dé plandelman van Nederland en zelfs de uitvinder van het woord plandelen, een combinatie van de woorden plastic en wandelen. “Als je aan mensen vraagt of ze mee zwerfafval willen rapen, dan worden ze daar niet enthousiast van”, legt Anton uit. “Terwijl plandelen juist heel gezellig klinkt.” 

Grootste vervuilers
Al het afval dat door de groep van de straat gehaald werd, was plastic of bevatte plastic. En ja, daar horen ook sigarettenpeuken bij. "De allergrootste vervuilers die er zijn", aldus Anton. “Pak je een sigarettenfilter waar het papiertje vanaf is, dan hou je alleen maar plastic over. Celluloseacetaat om precies te zijn. Weegt nog geen 0,5 gram, maar het verontreinigt maar liefst 1.000 liter water.” [Tekst gaat verder onder de foto]

Hoeveel afval er woensdag precies is opgeraapt, weten de deelnemers niet. Maar dat doet er eigenlijk ook helemaal niet toe. Sven: “Ons doel ligt niet op de hoeveelheid afval die we vandaag ophalen, maar meer op het maken van verbinding. En dat er niet zoveel studenten aanwezig zijn – wat overigens komt door de slechte timing vanwege de tentamenweek – maakt ook niet uit." 

“Ons doel is geslaagd”, besluit hij. "We zijn nog steeds met een mooie groep mensen, we maken de straten schoon en bovendien hebben we genoeg beeldmateriaal om video’s van te maken zodat we mensen na afloop nog kunnen enthousiasmeren. Tja, we zijn ten slotte van de opleiding Communicatie.” 

De schuldigen
Plandelman Anton kan niet anders dan dat beamen. “Als mensen je niet bezig zien, is het niet gebeurd. Dan kun je nog 100 kilo afval ophalen, het maakt geen impact. Veel belangrijker is dat mensen ons bezig zien, en dan vooral de studenten. Zij worden vaak gezien als de veroorzakers van het afval op straat, ook al zijn zij echt niet de enigen die dingen laten slingeren. Het is mooi dat mensen nu een keertje niet mopperen op studenten, maar juist zien dat ze goed bezig zijn.” 

Ook Gina Makken is blij met wat er is neergezet. Zij is de oprichter en voorzitter van stichting Troep Troopers en begon, zo vertelt ze, vijf jaar geleden met één buurt en drie mensen. "Inmiddels zijn we uitgegroeid in 24 zelfstandige groepen met 180 vrijwilligers. We hebben een megasprong gemaakt. En ja, natuurlijk is het hartstikke mooi dat we met dit soort initiatieven ook jongeren kunnen aansporen om aan te haken.”  

Het begon een tijd geleden tijdens een van de opdrachten die ze kregen vanuit hun opleiding, waarbij de studenten een activatie moesten bedenken voor een goed doel, zo legt Roos uit. “Dat maakt deel uit van de Good Vibes Week, waarin meerdere groepen geld inzamelen. Wij kozen voor Make-A-Wish, want we wilden heel graag iets voor kinderen doen.”

Om zoveel mogelijk geld op te halen koppelden de studenten hun actie aan Chloé, een 5-jarig meisje dat ernstig ziek is en kanker heeft. “Wat ze precies heeft weten we niet, maar we wisten wél wat haar grootste wens was”, aldus Eva. Prinses zijn voor een dag. “Ze werd opgehaald met een limousine, bezocht een kasteel én ontmoette Prinses Sterre terwijl ze zelf ook een prinsessenjurk aan had.”

Bewustwording
Het verhaal van Chloé werd ingezet om kinderen van een basisschool in Dommelen op de eerste plaats vooral bewust te maken van Make-A-Wish en wat die organisatie doet voor kinderen met een levensbedreigende ziekte. “Niet alleen voor kinderen die terminaal zijn dus, daar vergissen veel mensen zich nog wel eens in”, verklaart Eva.

Een andere groep studenten van dezelfde opleiding zamelt geld in voor de stichting Leergeld. Zij lieten schoolkinderen kunstwerken maken die aan ouders en familieleden verkocht gaan worden. 
De Eindhovense wethouder Samir Toub nam gisteren het eerste 'kunstwerk' in ontvangst op campus Rachelsmolen.

Al snel volgde de actie waar geld mee opgehaald gaat worden. Groep 5 tot en met 8, in totaal zes klassen, hebben woensdag de kans om een heuse dansvoorstelling te geven aan papa’s, mama’s, opa’s, oma’s en andere geïnteresseerden. Zij kunnen een entreekaartje kopen voor vijf euro. De opbrengsten van de donaties en consumpties tellen we daar ook bij op”, aldus Lenne.

Toegankelijk
Voordat de voorstelling begint krijgen de kinderen een dansworkshop van Roos, die in het dagelijks leven ook dansles geeft. “Ik weet wat deze leeftijdsgroep aankan, en daar heb ik een choreo voor bedacht. Toegankelijke pasjes, die de kinderen hopelijk goed uit kunnen voeren.”

Aan het enthousiasme zal het woensdag in ieder geval niet liggen, want heel veel kinderen wilden meedoen. Hoeveel dat er precies zijn weten de studenten nog niet. “Daar horen we vanmiddag meer over, maar dat het leuk wordt is één ding wat zeker is.”

De studenten willen uiteindelijk het streefbedrag van 800 euro passeren. Daarvan hebben ze online al meer dan de helft opgehaald. “Het eindbedrag presenteren we volgende week aan onze medestudenten, inclusief aftermovie. Iets wat alle groepen moeten doen. Zo halen we gezamenlijk hopelijk een mooi bedrag op voor het goede doel.”

Laten we beginnen met het crisisteam zelf. Dit bestaat altijd uit een voorzitter, secretaris, verslaglegger en een communicatieadviseur. “Voor iedere rol zijn altijd drie medewerkers getraind, en afhankelijk van de aard van de crisis kan het team uitgebreid worden met andere specialisten”, laat Wim Pleunis weten. Hij is woordvoerder bij Fontys en maakt soms ook deel uit van het crisisteam als communicatieadviseur.

Pleunis laat weten dat het crisisteam, in situaties omtrent het weer, altijd actuele informatie verzamelt over het weer zelf, de staat van de gebouwen, de inzet van personeel en de veiligheid en reisbaarheid voor studenten en medewerkers. Ook zijn er meerdere scenariokaarten uitgewerkt, waaronder een kaart ‘Weeralarm- en waarschuwingen’.

Crisisteam, assemble!
Stel dat het weer mogelijk gevaar oplevert, zoals bij een weeralarm van het KNMI, problemen met het openbaar vervoer of meldingen van Rijkswaterstaat dat wegen glad of onbegaanbaar zijn, dan komen deze signalen natuurlijk ook binnen bij Fontys. Dit gebeurt via verschillende kanalen.

 “Als duidelijk wordt dat de situatie gevolgen kan hebben voor de veiligheid, bereikbaarheid of het doorgaan van onderwijs, wordt het Fontys-crisisteam bij elkaar geroepen. Op basis van de verkregen informatie maakt het crisisteam een afweging”, licht Pleunis toe.

Fontys heeft namelijk een zorgplicht voor studenten en medewerkers en mag en wil hen niet blootstellen aan onnodige risico’s. “Als veiligheid bij het reizen naar een van de gebouwen of het verblijf in de gebouwen niet kan worden gegarandeerd, wordt bijvoorbeeld besloten om fysieke lessen en toetsen niet door te laten gaan. Daarbij wordt ook gekeken of onderwijs tijdelijk online kan plaatsvinden of dat toetsen moeten worden uitgesteld. Wanneer blijkt dat het verantwoord is om gebouwen eerder of helemaal te sluiten, wordt dit meegenomen in het besluit.”

Balans
Hoe complex de overwegingen en besluiten soms ook zijn, veiligheid staat altijd onbetwist op nummer één. “Maar uiteraard willen wij ook het beste onderwijs bieden voor onze studenten. Dat betekent in een heleboel gevallen, zeker voor praktijkvakken, fysiek onderwijs op locatie. Daarom proberen we altijd de juiste balans te vinden tussen snel beslissen en op tijd duidelijkheid bieden, en het bieden van het beste onderwijs voor onze studenten.”

Dat op tijd duidelijkheid bieden blijkt soms best lastig. Zo waren maandag gewoon een aantal studenten op campus Stappegoor, of waren medewerkers en studenten al onderweg voordat enige communicatie plaatsgevonden had vanuit het crisisteam. Pleunis: “Het verplaatsen van toetsen kan bijvoorbeeld heel wat impact hebben op studenten en docenten, dat willen we dus niet onnodig doen als de veiligheid gegarandeerd kan worden. Maar dat betekent soms ook dat je de afweging of beslissing pas wat later kunt maken als de informatie compleet is.”

Officiële kanalen en updates
Zodra die beslissing er is, wordt deze altijd voorgelegd aan het college van bestuur. Zij neemt uiteindelijk het formele besluit, wat zo snel en duidelijk mogelijk gecommuniceerd wordt naar studenten en medewerkers, met uitleg over wat wel en niet doorgaat. “Dat gebeurt via Fontys Actueel, Fontys Nieuws, Infopunt Veiligheid (Teams), infomonitoren, Instagram en lijncommunicatie via alle directeuren van de instituten en diensten.”

En we kunnen je alvast zeggen: het crisisteam komt vandaag weer bij elkaar, dus houd zeker later vandaag bovenstaande kanalen in de gaten voor updates over de komende dagen. Ook als de sneeuwcrisis voorbij is, komt het crisisteam nog even bij elkaar. “Na afloop van elke crisis evalueren we het proces, zodat het team bij een volgende crisis steeds weer beter voorbereid is.”

Het spel dwingt je om je eigen tijdgeest opzij te zetten en in de huid van een andere werkende generatie te kruipen. ’’Je speelt in teams en leert hoe verschillende generaties naar werk kijken,’’ zegt Vera Donkers, die Communicatie Management in Eindhoven heeft gestudeerd. ‘’Er wordt vaak gezegd dat gen Z lui is op de werkvloer, maar dat werd vijftig jaar geleden ook over de nieuwe werkende generatie gezegd.’’ 

De Generatie Game werkt met zogenaamde generatie- en speelkaarten. Iedere speler trekt een generatiekaart die hij geheim moeten houden. Daarna volgt een werksituatie op een speelkaart, zoals: ‘je collega werkt alleen met een hoofdtelefoon en noice-cancelling’. De opdracht is simpel maar effectief: reageer volgens je generatie op de desbetreffende situatie. Het andere team moet raden namens welke generatie je reageert. 

Complexe thema's
‘’Het is een spel, maar het behandelt complexe thema’s zoals werkdruk en mentale gezondheid. Er wordt gelachen en ondertussen wordt er over serieuze onderwerpen gepraat", vervolgt Donkers. Tijdens het tweede deel van het spel ligt de focus op wat collega's uit verschillende generaties van elkaar kunnen leren. Spelers staan tegenover elkaar en delen wat ze mooi vinden aan de andere generatie. ‘’Het is belangrijk om als organisatie zulke dingen bespreekbaar te maken."

Het spel krijgt ook internationaal aandacht en wordt ondertussen binnen verschillende sectoren gespeeld. ‘’Een week voor de lancering werden we uitgenodigd op een conferentie in India.’’ De conferentie bestond uit verschillende traditionele bedrijven. ‘’Het ging om bedrijven uit de print/drukindustrie waar weinig jongeren willen werken. Werkgevers zien dat natuurlijk en willen weten hoe die generatie in elkaar steekt.’’ Verder kreeg het spel ook aandacht in Duitsland, Zuid-Afrika en Australië.  

UNSNOOZED
De Generatie Game is een initiatief van communicatieadviesbureau UNSNOOZED, waar de oud-Fontysstudent oprichtster van is. Het spel is onderdeel van een workshop die ze daar aanbieden, legt ze uit, want ze vindt het belangrijk om generaties beter te laten samenwerken. 

‘’De kijk op werk verandert en dat is maar goed ook, maar dat betekent wel dat je als werkgever mee moet bewegen.’’ De jonge ondernemer hoopt dat meer mensen het spel gaan spelen. ‘’Het is een super mooie stap rondom dit vraagstuk en we onderzoeken op dit moment hoe we een structurele aanpak kunnen realiseren.’’

In het Debat van het Zuiden werd het zelden spannend: de standpunten van de partijen zijn zo langzamerhand wel bekend. Dat punt moet je Geert Wilders nageven. Toen hem gevraagd werd waarom hij aan zo weinig debatten meedoet, was precies dat zijn antwoord. En inderdaad, ook de PVV-leider kwam nergens met nieuwe inzichten of standpunten. Net als de andere zes.

Media
Maar mooi was het wel voor het twintigtal Journalistiekstudenten die nu eens van dichtbij mochten meemaken hoe zo’n debat eraan toe gaat. En hoe de media daarbij te werk gaan. Het debat was een initiatief van de regionale omroepen uit Zeeland, Brabant en Limburg, maar ook dagbladjournalisten, de NOS en andere nieuwsorganisaties waren aanwezig. 

Zoals ook het bestuur van Fontys en uiteraard directeur Gerrie Zwartjes van de Journalistiek-opleiding. Zwartjes en de Fontysbestuurders hebben wel een topmaand gehad: eerst kwam de koning er een kijkje nemen, en nu dus alle politieke zwaargewichten inclusief (waarschijnlijk) de toekomstige premier van het land. “Het is toch mooi dat we dit hier hebben kunnen doen. Het toont de kracht van dit gebouw”, aldus Fontysvoorzitter Houterman.

Brainport
Zoals gezegd was het wel jammer dat de organiserende omroepen, nota bene in hét mediahuis van het zuiden, mediabeleid en de vrijheid van meningsuiting niet als onderwerp hadden gekozen. En helaas ook niet onderwijs. 

De enige die tijdens het debat concreet onderwijs benoemde was Frans Timmermans, voorman van GroenLinks-PvdA. Het kwam ter sprake tijdens het thema samenwerking. CDA-leider Bontenbal noemde Brabant, en meer specifiek Eindhoven en Brainport, hét voorbeeld van hoe samenwerking tot meer succes leidt. 

Timmermans vulde dat even later aan: "Brainport, de meest innovatieve regio ter wereld, is geboren uit de triple helix - de samenwerking van overheid, bedrijfsleven en onderwijs.” Daar kan politiek Den Haag een voorbeeld aan nemen, zo betoogde hij. Waar Timmermans nog aan toevoegde: “Daarom willen wij ook niet bezuinigen op onderwijs en onderzoek, maar er juist in investeren.” Later noemde hij ook dat er meer leraren voor de klas moeten komen te staan.

Levensader
De andere partijen? Geen woord over onderwijs. Desgevraagd zei Timmermans na afloop van het debat dat het hem had verbaasd dat de andere partijen daar niets over zeiden. “Een gemiste kans. Toch zeker hier in Brabant, waar onderwijs en onderzoek de levensader van de provincie zijn.”

Bij het onderwerp wonen werd ook met geen woord over studenten gerept. Aan de andere kant: alle partijen zijn wel voor minder regels en meer en sneller bouwen. De noodzaak daartoe was een van de zeldzame punten waarover ze het alle zeven eens waren.

Over de oorzaak (PVV en Ja21 wezen naar de asielzoekers) en hoe er meer gebouwd moet worden, liepen de meningen wel uiteen. Maar ook die standpunten zijn inmiddels al vaak voor het voetlicht gebracht.

Klimaatangst, mentale gezondheidsproblemen, digitale overbelasting en financiële stress. De nieuwe generatie krijgt er allemaal mee te maken. Maar hoe zorg je ervoor dat deze groep jongeren in plaats van alle hoop verliest, juist geïnspireerd wordt? Voor die uitdaging stonden Fontysstudenten Sanne van den Boogaard, Amy Sanders en Dean Flaat.

De uitdaging komt uit handen van RA*W, een non-profitorganisatie die jong talent een spotlight geeft in de advertisingwereld, en reclamebedrijf Bauer Media Outdoor. “Bauer Media heeft door heel Nederland schermen op scholen hangen”, legt vierdejaars Advertising-student Sanne uit. “Voor een landelijke wedstrijd moesten we daar een optimistische campagne voor ontwerpen om studenten bewust te maken van een bepaald onderwerp.”

Persoonlijke kwesties
Welk onderwerp dat zou zijn, maakte niet uit, maar de Fontysstudenten kozen voor het onderwerp dat vrijwel elke student tegenwoordig bezighoudt: AI. “We vragen heel veel en heel snel dingen aan ChatGPT. Daar krijg je altijd een meelevend antwoord op, want dat is hoe ChatGPT in elkaar zit; die zal je nooit tegenspreken. Maar wij willen met onze campagne laten zien dat je sommige dingen écht niet aan ChatGPT kunt vragen.”

Welke dingen dat zijn? Persoonlijke dingen vooral. Zoals een speech op de begrafenis van je oma, een oprechte bedankbrief of een motivatiebrief voor een bijbaantje. “Dat zijn dingen die vanuit jezelf moeten komen”, vervolgt Sanne. “Some answers only live in you. Dat is de boodschap die we jongeren mee willen geven. Je mag ChatGPT prima gebruiken, maar soms moet je zelf nadenken want uit jezelf krijg je een veel beter en oprechter antwoord dan ChatGPT of andere mensen je kunnen geven.”

Onverwachts
Van alle inzendingen wonnen de drie Fontysstudenten de eerste prijs. En daarmee wordt hun campagne binnenkort op 240 schermen verspreid over allerlei verschillende scholen in Nederland getoond. “Nee, die hadden we niet aan zien komen”, zegt Sanne over de winst. “Maar het is natuurlijk hartstikke leuk. Hoewel het geen verplichte schoolopdracht is om hieraan deel te nemen, kunnen we er wel heel veel leeruitkomsten mee afstrepen.”

“Ik kreeg donderdagochtend van de directeur (Gerrie Zwartjes, red.) te horen dat de koning het stuk had gelezen, het interessant vond en daar graag met mij over in gesprek wilde", aldus Baijens. "Mijn eerste reactie was: daar ga ik niet op in. Precies om wat ik al in mijn opiniestuk schreef.” 

Baijens schreef onder meer dat het omarmen van de macht – of het nu om een koning of om een minister gaat – journalisten mede tot dragers van die macht maakt. En dat dit niet de taak is van journalisten. 

“Dat is ook echt hoe ik er als privépersoon over denk. Maar de directeur wees me erop dat ik ook docent ben. En dat ik studenten dus moet laten zien dat je nooit het gesprek uit de weg gaat. Dat je vanuit die rol ook een verantwoordelijkheid hebt. En daar had en heeft ze wel gelijk in. Dus heb ik uiteindelijk toch ingestemd met het verzoek van de koning. Wat ik wel grappig vind is dat ook collega-journalisten me allemaal zeiden dat ik het gesprek aan moet gaan."

Non-gesprek
Het gesprek vindt nu tussen de andere activiteiten door plaats in de koffiekamer van de school in het Mindlabs-gebouw. “Ik heb nog geen protocol ontvangen, maar dat zal nog wel komen. Het probleem wat ik ook heb met dit soort gesprekken is dat het voor hem en voor mij misschien leuk is, maar daar houdt het ook meteen op. Wat met de koning besproken wordt, mag nooit naar buiten komen. Daarom is het ook inherent problematisch en eigenlijk een non-gesprek.”

Baijens erkent dat de koning de regels niet heeft bepaald, dat doet immers het parlement. “Maar door mee te gaan in die regels houdt hij wel de status quo in stand, een status quo die gunstig is voor de macht. Ik ben benieuwd wanneer de koning zelf eens zegt: dit gaat te ver. Er vindt elders een genocide plaats en daar ga ik me wel over uitspreken. Ik weiger namelijk te accepteren dat iemand geen ‘zeggingskracht’ heeft. Hij heeft ook een eigen geweten. Ik ben benieuwd wanneer hij dat inzet. Dat ga ik hem ook vragen."

Weerklank
Baijens klinkt strijdbaar en kritisch. En dat vindt weerklank bij studenten, heeft hij gemerkt. “Collega's zijn allemaal stil. Alsof iedereen in de lakeistand springt. Maar ik ben wel blij dat we het er nu allemaal over kunnen hebben. En ik vind het ook echt wel fideel van de koning dat hij het gesprek aan wil gaan. Dat siert hem.”

Bij de aangekondigde komst van de koning naar de opleiding Fontys Journalistiek wil ik een kritische noot plaatsen. Het is namelijk de vraag of we zo’n bezoek, met de woorden van de directeur, ‘heel eervol’ moeten noemen. Hoe dienen journalisten en de opleiding journalistiek zich te verhouden tot de macht?

De macht van de koning is beperkt. Maar de Koning symboliseert nog steeds de eenheid van de regering. Tot voor kort zat daar een radicaal-rechtse eenmanspartij in, die onze democratie bedreigt met aanvallen op journalisten, rechters en de Grondwet. Willem-Alexander installeerde menig PVV-minister, ondertekende wetten die een bezuiniging van meer dan een miljard op het Hoger Onderwijs mogelijk maken, houdt mede een regering in stand die klimaatmaatregelen afremt en die weigert een genocide een genocide te noemen. Hij spreekt zich niet uit. Misschien nog erger: hij is de enige in Nederland zonder vrijheid van meningsuiting. Zijn wij vereerd zo iemand met veel bombarie feestelijk te ontvangen? We kunnen niet eens serieus vragen stellen, want we weten dat er geen echt antwoord komt, behalve van de Rijksvoorlichtingsdienst. 

Van waakhond naar welkomstcomité
Fontys leidt journalisten op, onder meer door ze de rol van ‘waakhond’ aan te laten nemen. Op 2 oktober verschuift de rol van waakhond naar welkomstcomité, van kritische controleur naar decorstuk voor het imago van de macht.

Journalistiek is geen voorlichtingsdienst. Een opleiding journalistiek evenmin. Nu kan het zo zijn dat de koning zich interesseert in het opleiden van jonge journalisten. Daar zijn open dagen voor. Hij kan Villa Media lezen. Maar Fontys is geen PR-bureau. En al helemaal geen applausmachine. Onze eerste verantwoordelijkheid ligt niet bij de status quo, maar bij het publiek – bij de burger die recht heeft op controle van de macht, op waarheid, en op context.

Dienstbare journalistiek
Volgens Kovach en Rosenstiel is de journalistiek pas écht dienstbaar aan de democratie als ze haar kritisch vermogen volledig benut – vooral wanneer macht zich presenteert met een glimlach en een lintje. Het omarmen van die symbolische macht – of het nu om een koning of om een minister gaat – maakt ons mede tot dragers van die macht. Dat is niet onze taak.

De wereld staat in brand. Onze democratie wankelt. Antifascisme wordt het liefst verboden, fascisme vooralsnog niet. Welk voorbeeld geven wij onze studenten als wij onze kritische stem inruilen voor beleefdheid, voor protocollen? We spelen met onze relevantie. We zijn een controle op de macht, niet een verlengstuk ervan.

Jos Baijens is docent eindredactie en taalbeheersing bij Fontys Journalistiek.

De twee studenten Communicatie merkten in hun omgeving dat veel mensen bang zijn voor de dood en het ook spannend vinden om het erover te hebben. Iets wat ze ook bij zichzelf en zeker ook bij jongeren om hen heen herkennen.

Maar dat betekent niet dat het onderwerp onbesproken moet blijven, vindt Marieke. “De dood hoort nou eenmaal bij het leven. En dat je ooit een keer doodgaat, is iets wat zeker is. Dus waarom zou je dat onderwerp dan vermijden?”

Moeilijk bespreekbaar
De jonge documentairemakers leerden elkaar kennen tijdens hun studie IEMES bij Fontys. Lieke (22) zit nu in haar laatste jaar en Marieke (24) is inmiddels afgestudeerd. Samen maakten ze al eerder documentaires. Het is hun gezamenlijke passie. Ze kiezen daarbij onderwerpen die vaak moeilijk bespreekbaar zijn. Een thema als de dood gaan ze dan ook juist niet uit de weg.

Lieke: “We vroegen ons af waarom we eigenlijk bang zijn voor de dood. Want we zijn jong en gezond. We waren dan ook erg nieuwsgierig hoe het zou zijn als je niet gezond bent. Zou je dan ook bang zijn?”

Ze besloten dit te onderzoeken in hun nieuwe documentaire en volgden onder meer Kasper Klaarenbeek (63), die zes jaar geleden te horen kreeg dat hij kanker heeft en niet meer beter wordt. Ook hij ervaart dat het lastig is om te praten over zijn aangekondigde dood, zeker als man.

“Wij mannen worden anders opgevoed dan vrouwen. Eigenlijk wordt ons gewoon afgeleerd om onze emoties goed te voelen. Laat staan dat we leren om over gevoelens te praten.”  

Groot genieten van klein geluk
Maar ook in onze maatschappij ziet hij dat we de dood ver weg ‘in een donkere kamer hebben verstopt’. Hij wilde dan ook graag meewerken aan de documentaire en laat zien hoe hij met een levensverwachting tussen de vijf en tien jaar besloot om de dood niet te ontkennen, maar recht in de ogen te kijken.

“Ik zeg wel eens grappend: ongeneeslijk ziek worden heeft mijn leven gered. In sociaal emotionele zin is dat ook echt waar. Ik leef veel bewuster. Ik hoef de Machu Picchu niet meer te beklimmen of de Noordpool te zien. Wat ik nu doe, is vooral groot genieten van klein geluk.”

De documentaire gaat wat Marieke betreft dan ook meer over het leven dan over de dood, en het is zeker geen tranentrekker. “Het is geen zielige film geworden, waar je keihard om moet huilen. Natuurlijk zie je hoe zwaar het is voor mensen die ongeneeslijk ziek zijn. Maar ook vooral hoe positief ze naar het leven kijken en genieten van de kleine dingen. Dat zet je als kijker wel echt aan het denken over hoe je zelf in het leven staat en wat je gelukkig maakt. Mij ik elk geval wel.”

Vrolijk gestrest
De jonge documentairemakers zijn op dit moment in ieder geval bezig met iets waar zij heel blij van worden. Al voelen ze, nu de deadline nadert, wel wat druk bij de eindmontage. “We zijn allebei erg perfectionistisch, dus het kost heel veel tijd”, zegt Lieke. “Maar we blijven wel steeds tegen elkaar zeggen hoe vet het is dat we dit aan het doen zijn. Dus we zijn vrolijk gestrest.”

Ze hebben nog even de tijd want de première van de documentaire is op 9 oktober. Door de samenwerking met Stichting Palliatieve Zorg Nederland konden ze het dit keer groots aanpakken en dus huurden ze een bioscoopzaal bij Pathé Stappegoor in Tilburg. Inmiddels zijn er al bijna honderd kaarten verkocht en al dat publiek verhoogt de spanning wel een beetje, merkt Marieke.     

“Net als iedereen zien ook de hoofdpersonen de documentaire dan voor het eerst. Dus we vinden het vooral erg spannend wat zij ervan vinden. Maar daarnaast is het natuurlijk heel cool dat je eigen film op zo’n groot doek wordt vertoond.”

Hechte band
En daar houdt het wat hen betreft niet mee op. Ze hopen dat hun documentaire ook op andere plekken te zien zal zijn. Al was het alleen al voor de twee hoofdpersonen, waar ze een hechte band mee hebben opgebouwd.

“We hadden tijdens de draaidagen met allebei al echt een klik. En ook nu tijdens het monteren hebben we veel contact”, vertelt Lieke. “Margriet, een van de hoofdpersonen, had laatst een scan en dan appt ze de uitslag ook naar ons. Ik hoop echt dat het contact zo blijft, want we zijn erg aan ze gehecht geraakt.”

De twee docenten van de Fontys-opleiding Communicatie-Creative Concepts for Communication (CO-CCC) in Tilburg zijn al bijna hun hele leven actief in de muziekindustrie. Hun studenten maken dan ook dankbaar gebruik van het uitgebreide netwerk dat zij in de jaren hebben opgebouwd. Dat netwerk wordt alleen maar groter nu ook hun oud-studenten in het wereldje zijn gaan werken.

“Onze alumni zitten inmiddels op verschillende managementposities in de entertainment business”, vertelt Gribling. “Dan is het voor onze studenten best interessant dat we met één telefoontje - of twee als je langs een secretaresse moet - contact kunt leggen.”

Warme contacten
Ronald (25) vierdejaars student aan dezelfde opleiding, kreeg via die warme contacten een opdracht bij Warner Music Benelux. “Ze snapten niet waarom ineens het aantal streams was gezakt en vroegen zich af waar dat aan kon liggen. Ik heb dat onderzocht en een oplossing bedacht. Daar waren ze heel blij mee en dus mag ik hier later dit jaar verder aan werken.”

En zo snijdt het mes aan twee kanten. Steeds vaker kloppen spelers uit de muziekindustrie bij Fontys aan nu de vraagstukken daar steeds complexer zijn geworden. “Natuurlijk moet deze branche steeds creatiever worden door de bezuinigingen in de culturele sector”, zegt Gribling. Maar er speelt meer, vult Bijlsma aan.

“Ook maatschappelijke vraagstukken zoals het gebruik van AI, duurzaamheid bij festivals en rechtenkwesties vragen bijvoorbeeld om een oplossing. Maar daar heb je wel meerdere disciplines voor nodig.”

Pasklare oplossingen
En daar past een HLO, een hybride leeromgeving waar onderwijs, werkveld en onderzoekers elkaar opzoeken, perfect bij. Het is volgens Bijlsma niet meer dan logisch om ook andere opleidingen binnen Fontys te betrekken bij het zoeken naar pasklare oplossingen voor de muziekindustrie.

“Als je bijvoorbeeld iemand van Communicatie en ICT bij elkaar zet, dan heb je twee verschillende aanvliegroutes om naar een probleem te kijken. Dan kom je niet alleen tot hele andere oplossingen, je leert ook ontzettend veel door eens vanuit een ander perspectief te kijken.”

Nieuwe generatie
Een nieuw perspectief is ook de reden waarom bedrijven in de muziekbranche graag met studenten samenwerken. Ze zijn benieuwd hoe een nieuwe generatie tegen bepaalde onderwerpen aankijkt, weet Bijlsma. “Ze begrijpen eigenlijk niet hoe Gen Z werkt en functioneert. En weten dus ook niet hoe ze deze groep het beste kunnen bereiken.”

Ronald weet dat wel en koos voor meer interactie met de jonge doelgroep van Warner. “Jongeren van nu vinden het belangrijk om ergens bij te horen en dus is het goed om te werken aan community building.” Zijn advies aan de muziekindustrie is dan ook: “Meer met jongeren werken en vooral met mij”, zegt hij lachend. 

Regionale samenwerking
De docenten zitten vol grootse plannen voor de toekomst, maar lopen in eerste instantie niet te hard van stapel. “Je kunt het natuurlijk meteen heel groot aanpakken, maar wij doen het liever bottom-up. Iets wat je eigenlijk wel het Tilburgse model kunt noemen. Laat het ontstaan en bouw het langzaam op.”

De komende tijd zetten ze in op samenwerkingen dichtbij huis. De eerste gesprekken met de gemeente Tilburg en ook de provincie Noord-Brabant zijn al achter de rug. “Onze opleiding staat natuurlijk hier in Tilburg en dat is eigenlijk gewoon een muziekstad. Met poppodium 013, Paradox, de Rockacademie en van oudsher ook IEMES. Het is voor ons dus heel logisch om als kennisinstituut hier te beginnen en de muziekindustrie regionaal kracht bij zetten.”

De awards worden net als vorig jaar uitgereikt tijdens het Fontys for Society event op campus Rachelsmolen. Het zijn er twee, één voor Fontys-studenten en één voor Fontys-medewerkers. Om in aanmerking te komen voor de prijzen moet het initiatief bijdragen aan de oplossing voor een maatschappelijk vraagstuk.

“For Society, dus,” legt Mandy van Baardwijk, coördinator content & events bij Fontys uit. “Deze awards zijn bedoeld om betekenisvolle projecten in het zonnetje te zetten en tegelijkertijd een extra boost te geven om het goede werk voort te zetten.”

Erkenning en aanmoediging
Een prijs voor erkenning en aanmoediging dus die bestaat uit een award, gemaakt door Fontysstudent Floor en een geldbedrag van duizend euro. Maar Van Baardwijk hoopt op meer. “Het zou mooi zijn als de extra aandacht voor deze maatschappelijke projecten er ook voor zou zorgen dat er binnen Fontys nieuwe samenwerkingen ontstaan.” Dat is nodig vindt ze. “Instituten zitten soms erg in hun eigen cocon en mensen zijn over het algemeen erg bescheiden. Soms zijn er kruisbestuivingen nodig om een project naar een hoger niveau te tillen.”

Een externe jury nomineerde zes uiteenlopende projecten, drie van studenten en drie van medewerkers, die wat hen betreft voldoen aan de gestelde criteria. Initiatieven met aantoonbare maatschappelijke impact, die bijdragen aan een betere samenleving.

Categorie Studenten
Fontys Caribbean Connection (FCC)
Het doel van dit studenteninitiatief is een warm welkom en betere begeleiding voor studenten uit het Caribisch gebied. Door onboardingprogramma’s, taalondersteuning, peer-begeleiding en workshops voor docenten bevordert FCC inclusie, welzijn en studiesucces met aandacht voor culturele verschillen en sociale verbinding.

Kijk Vooruit 
Schermgebruik bij jonge kinderen leidt tot een stille bijziendheidsepidemie. Deze campagne van vier studenten Communicatie maakt ouders bewust van de gevolgen van overmatig schermgebruik en biedt alternatieven met spelelementen. Door middel van krachtige beelden én concrete oplossingen zet dit project aan tot gedragsverandering. Het project won eerder al een prijs bij de Dutch Creativity Awards.

Opposites Attract 
Polarisatie tegengaan via technologie? Deze datingapp van drie ICT-studenten matcht mensen op verschillen in plaats van overeenkomsten en laat zien hoe AI kan bijdragen aan maatschappelijke verbinding. Met dit vernieuwende concept sleepten de studenten begin dit jaar een geldprijs van duizend euro binnen tijdens de Polarisation Challenge.  

Categorie Medewerkers
Straatroute 
Met dit initiatief leren Social Work-studenten tijdens een wandeling door Eindhoven van ervaringsdeskundigen die zelf dakloos zijn geweest. Door studenten met deze unieke onderwijspraktijk onder te dompelen in een andere leefwereld kunnen ze een dieper begrip ontwikkelen voor het leven van anderen en draagt het bij aan het doorbreken van stigma’s.

Prebachelor voor vluchtelingstudenten 
Tijdens deze prebachelor worden vluchtelingstudenten geholpen bij hun inburgeringsproces en worden zij voorbereid op het behalen van het staatsexamen Nederlands als tweede taal (Nt2). Studenten krijgen in dit schakeljaar niet alleen taallessen, maar worden ook bijgespijkerd in andere vakken. Naast les krijgen ze ook sociale begeleiding via buddy’s.

Versterk je Veerkracht 
Versterk je Veerkracht is de titel van een digitaal werkboek op basis van ACT-methodiek, ontwikkeld voor Fontys-studenten. Het biedt toegankelijke oefeningen en inzichten om studenten te helpen met mentale veerkracht, zingeving en zelfkennis. Het werkboek is inmiddels ook buiten Fontys in gebruik.

Het is de tweede keer dat de Fontys For Society Awards worden uitgereikt en ze zijn een blijvertje aldus Van Baardwijk. Ook als de slogan van Fontys ooit mocht veranderen. “Het idee voor deze awards valt natuurlijk perfect samen met de gedachte achter Fontys for Society, dus ik zou er wel van balen als er een andere pay off zou komen. Maar ik verwacht niet dat dat snel zal gebeuren en anders vinden we daar vast wel weer wat op.”

“Toen ik begon als lector was ik heel positief over AI. Het is niet dat ik nu negatief ben, maar ik maak me wel zorgen en ben ook kritisch. Allereerst vanwege de footprint van AI. Die is vergelijkbaar met een klein land.”

“De modellen worden steeds groter en het trainen ervan kost ontzettend veel energie: elke vier maanden verdubbelt dit! En het gebruik kost ook veel. Eén vraag stellen aan ChatGPT is vergelijkbaar met de consumptie van een halve liter water en het opladen van een smartphone. Als miljoenen mensen dan AI gaan gebruiken om te bepalen welke groene laarsjes ze eens zullen kopen…”

Werk
En ja, wat eerder in deze serie al duidelijk werd: AI gaat heel veel kantoorbanen raken. Veel werk dat nu door mensen wordt verricht, zal straks worden overgenomen door AI. Om Pink Floyd te citeren: Welcome to the Machine.

Zo somber wil Schouten er ook weer niet over zijn. “Er komt namelijk wel iets voor terug, iets voor in de plaats. We krijgen er een hulpmiddel bij om het leven gemakkelijker te maken.”

“Al blijft moeilijk te voorspellen: in het verleden heeft nieuwe technologie ook wel eens het omgekeerde effect gehad. Veel heeft te maken met hoe de mens AI zal gaan inzetten. Een mes kan een moordwapen zijn, maar kan in de handen van een chirurg ook levens redden.”

Big tech
En hoe kijkt Schouten aan tegen het feit dat het weer de big tech-bedrijven zijn die hier op allerlei manieren de grootste winst mee gaan behalen? “Ik maak me wel zorgen over een paar dingen. Privacy bijvoorbeeld. En degene die alle data heeft, heeft ook alle macht. Dat bedrijven als Meta en Google dat op allerlei manieren verzamelen, daar vind ik wel iets van ja.”

“Je moet er toch niet aan denken dat we nog afhankelijker worden van Amerikaanse big tech-bedrijven dan we nu al zijn. Want het is natuurlijk zorgwekkend als je ziet hoe het politiek kan omslaan, zoals nu gebeurt.”

“Ja, gelukkig zijn we in Europa ook bezig. Je hebt bijvoorbeeld het Franse Mistral dat aan de weg timmert. En de EU is zich er bewust van. Er is ook al wel wetgeving. Maar zolang je weinig data hebt, heb je zoals gezegd ook weinig macht.”

Dommer
Dan de eerder deze serie ook al opgeworpen zorg over dat de mens door AI de komende generaties alleen maar dommer wordt. Je hoeft geen kennis meer te hebben, want je vraagt het gewoon aan AI. Je ziet het deels nu al gebeuren bij de jonge generatie.

“Daarom pleit ook ik voor AI-geletterdheid voor iedereen. Wat je bij die jonge generatie vooral ziet is dat zij heel veel prikkels krijgen en daardoor ook een kortere focus hebben.”

“Aan de andere kant: als het om de studenten gaat dan vind ik dat we wel een beetje uit die ratrace moeten stappen van leerdoelen aantikken. Daarom vind ik initiatieven zoals die buitenklas op Stappegoor erg positief. Ga inderdaad eens naar buiten in plaats van altijd maar in dat lokaal.”

Voordelen
De vraag was noem de voor- en nadelen. Maar het zijn vooral nadelen die Schouten noemt…

“Ha, ja er zijn ook genoeg zorgen. Maar aan de andere kant: neem de Bioblitz, waarbij studenten een maand lang alle planten, vogels en insecten op campussen fotograferen. Dan gebruik je ook een app, maar steek je tegelijkertijd heel veel op.”

“Een groter voorbeeld is de smart grid. We zitten met zijn allen in een enorme en noodzakelijke energietransitie. Waarbij we niet alleen consument zijn, maar met zonne- en windenergie ook nog energie leveren. Om dat allemaal in goede banen te leiden heb je echt data en AI nodig.”

“Hetzelfde gaat op voor de gezondheidszorg. Ook daar wordt AI ingezet om hele goede dingen te realiseren. En AI kun je wellicht dus ook gebruiken om diversiteit in de natuur te meten.”

Evolutie
“Je kunt je ook afvragen wat intelligentie nu eigenlijk precies is. Van de mens denken we het te weten ja. Maar hoe intelligent zijn dieren of planten? Of nog breder: wat is natuurlijke en wat is artificiële intelligentie? Wij hebben er miljoenen jaren over gedaan om te evolueren tot wie we nu zijn. Willen we dat technologisch nu in vijftig jaar doen? Kan dat wel?”

Die laatste vraag heeft Schouten eerder in het gesprek eigenlijk al beantwoord. “Elke grote innovatie heeft tot nu toe voor enorme winst gezorgd. Voor de economie dan, niet per se voor de mens. Wanneer zeggen we nou eens: we draaien het om. Het moet allereerst goed zijn voor de mens.”

Vrees
Hoewel hij dus niet negatief is over AI, maar zich wel zorgen maakt, heeft Schouten ook niet de indruk dat het allemaal zo snel zal gaan als sommigen roepen.

“Ik heb met verschillende AI-modellen gewerkt. Tachtig procent klopt van wat ze leveren. Maar wat me vooral opvalt is dat er nog steeds hele domme fouten optreden. Het zijn ook maar patroonherkenners hè, dus heel eendimensionaal.  AI zondigt soms tegen alle logica om de simpele reden dat het de echte wereld niet kent.”

En ook de kritiek van tegenstanders van AI in het hoger onderwijs wuift hij weg. “Er wordt vaak uit wantrouwen gehandeld en gedacht. Zo van: de studenten gaan hier misbruik van maken. Dat blijkt in de praktijk heel erg mee te vallen. Dus ik heb liever dat AI voor alle studenten gewoon toegankelijk is, waar ze nu bijvoorbeeld bij Fontys ICT met een eigen platform aan werken.”

“Wat belangrijk is, is dat iedereen gewoon zelf kritisch moet blijven nadenken. Dat is wat je moet loskoppelen van AI. Duiding moet je niet overlaten aan AI en bij de meeste processen hoort de mens dus altijd nadrukkelijk in the loop te blijven zitten.”

“Daarom zei ik dus aan het begin: niet negatief, wel kritisch. En je houdt het niet tegen. Dus je zult er toch echt iets mee moeten.”

Lees hier de eerdere afleveringen in deze serie:

>> 1. De noodzaak van AI-geletterdheid
>> 2. De vier basisregels voor AI-gebruik
>> 3. AI en hokjesdenken
>> 4. Fontysbreed met AI aan de slag en wel zo snel mogelijk
>> 5. Door AI gaan we allemaal veel minder werken
>> 6. De vraag is niet of maar wanneer AI ons de baas is
>> 7. Een eigen AI-platform voor Fontys?
>> 8. AI is een supergrote versterker van wat je al bent
>> 9. Win een jaar collegegeld terug met AI 
>>10. Boudewijn Büch als chatbot
>>11. Ik moet veel meer nadenken sinds ik AI gebruik

Het 15 minutes-project is in een ver verleden ooit ontstaan om Communicatie-studenten vijftien minuten te laten bellen met mensen uit het werkveld. Dat kon een alumnus zijn, maar ook de CEO van een groot bedrijf. Met als achterliggende gedachte: ga met elkaar in gesprek en kijk wat dat teweeg kan brengen. 

Ondanks het succes kwam het even stil te leggen, waarna docent Piet van Beurden het in coronatijd weer oppakte. Sindsdien heeft het project buitengewone proporties aangenomen. “De resultaten zijn bizar”, zegt Van Beurden. “Heel veel studenten hebben een stage of baan overgehouden aan dat ene belletje. Maar er is ook iemand geweest die zijn afstudeerjaar gesponsord heeft gekregen om onderzoek te doen voor een bedrijf.”

Digitaliseren
In een paar jaar tijd verzamelde Van Beurden meer dan 600 betrokken coaches die open stonden voor een gesprek met een student. Die linkte hij handmatig aan zijn studenten, maar omdat daar heel veel tijd in ging zitten, is hij nu toe aan verandering. De docent wil de boel gaan digitaliseren en is met behulp van twee IT-studenten bezig met het bouwen van een website. 

“Iedereen mag zich op de site aanmelden als coach”, legt Van Beurden uit. “Bij de huidige studenten die ik nu lesgeef, heb ik twee categorieën. Enerzijds heb je de reguliere coach, die met welke student dan ook kan bellen voor een kwartierig gesprek van mens tot mens. Het maakt eigenlijk niet uit waar dat gesprek over gaat en waar het naartoe gaat.” 

Maar aan de andere kant heeft hij ook studenten die bezig zijn met kunst en design. Bij die groep zorgt hij ervoor dat ze gelinkt worden aan iemand die bijvoorbeeld een atelier heeft, in de hoop dat ze daar ooit een expositie mogen doen. “Ik heb nu al een aantal keer meegemaakt dat een student dat voor elkaar heeft gekregen door met een externe professional te bellen.” 

Kennis delen
Van de 600 coaches die Van Beurden ooit had, zijn er nu nog een kleine 200 over in de nieuwe opzet. De docent hoopt dat dat aantal zal groeien en dat ook collega’s van andere instituten gebruik gaan maken van zijn initiatief. “Omdat ik denk dat dit platform heel waardevol kan zijn, gun ik het andere docenten, coaches, begeleiders en decanen ook. Ik wil het niet voor mezelf houden.” 

Waarom zou hij ook? Want met zijn initiatief kunnen studenten op een heel laagdrempelige manier van alles bereiken. “En wat is nou een kwartiertje bellen? Je kunt je bak koffie erbij zetten, tegelijkertijd een broodje eten en ondertussen praat je een kwartier. Dat stelt niet zoveel voor, maar wat eruit komt, kan gigantisch zijn. Ik ben nog steeds verbaasd over de resultaten van de afgelopen jaren. Bovendien kan het studenten ook helpen om over hun belangst heen te komen.”

Wie zich als coach wil aanmelden, kan dat via deze link doen. Je mag bij Fontys hebben gestudeerd, maar dat hoeft niet. De enige eis die Van Beurden aan een coach stelt, is “mens zijn en kunnen praten”. Oké, en kunnen luisteren is natuurlijk ook wel handig.

De Fontys Junior Academie is jaren geleden in het leven geroepen om de overstap vanuit het voortgezet onderwijs en mbo naar het hbo zo soepel mogelijk te maken. Dat gebeurt met zogeheten ‘aansluitingsactiviteiten’, die tot nu toe vooral in de techniekbranche worden georganiseerd. Maar vanaf het nieuwe studiejaar komen daar ook de domeinen Economie & Communicatie, Educatie, Mens & Gezondheid/Paramedisch bij. 

Keuze is reuze
Dat heeft als reden dat de studiekeuze voor leerlingen momenteel enorm is. Misschien zelfs wel te groot, en daardoor zien veel studiekiezers door de bomen het bos niet meer. Want ga er maar aanstaan: je rondt als jong bloempje de middelbare school af zonder enig idee welk carrièrepad je wil gaan bewandelen. Toch is het van groot belang dat je op dit moment een studie kiest die bij je past.

Maar dat is ’t hem nou juist. Want hoe weet jij welke studie bij je past? Nou, dat is dus waar de Junior Academie om de hoek komt kijken. Want met de activiteiten die hier worden georganiseerd, krijgen leerlingen van het voortgezet onderwijs en het mbo een kijkje in verschillende keukens. Voorheen dus alleen in de technische keuken, maar vanaf het nieuwe studiejaar kunnen ze ook kennismaken met alles wat met economie, communicatie, educatie en de gezondheidswereld te maken heeft.

“Wij organiseren activiteiten om leerlingen in aanraking te laten komen met de verschillende domeinen, zodat ze een beter beeld krijgen van wat ze leuk of juist niet leuk vinden”, legt Nienke van Otterloo uit, coördinator bij de Junior Academie, afdeling Techniek. Maar daar blijft het niet bij, want: “Aangezien docenten daar een grote rol in spelen en het belangrijk is dat zij weten hoe het vervolgonderwijs eruitziet, organiseren we ook voor docenten verschillende activiteiten.”

Officiële start
Officieel worden de ‘extra’ domeinen pas vanaf september bij de Junior Academie betrokken, maar achter de schermen wordt er wel al aan die nieuwe stap gewerkt. “Vanuit de domeinen werken we al een jaar samen binnen de Junior Academie, afgelopen jaar in pilotvorm, komend jaar met een vaste jaarplanning en gezamenlijke website”, vervolgt Van Otterloo.

Haar collega Martje Pool, die als strategisch consultant aansluiting vanuit de centrale diensten advies uitbrengt over hoe de aansluiting met het voortgezet onderwijs en mbo verbeterd kan worden, vult haar aan. “Veel scholen zien ons als één Fontys, maar Fontys bestaat uit heel veel verschillende instituten met heel veel verschillende contactpersonen. Dat is voor het voortgezet onderwijs natuurlijk niet te overzien, en daarom brengen we met de Junior Academie alles samen.”

Meerder doelen
Tijdens de activiteiten die de Junior Academie organiseert, worden deelnemers aan het werk gezet om de breedte van het domein en vakgebied te laten zien. Met als hoofddoel mensen enthousiast te maken voor dat domein, maar ook om te voorkomen dat ze de verkeerde studiekeuze maken. 

Pool: “We willen natuurlijk onder de aandacht brengen wat we hebben, maar dat is uiteindelijk niet het doel. Het grote doel is om de overstap tussen het voortgezet onderwijs en hbo minder groot te maken en bij te dragen aan een goede studiekeuze. Er zijn immers heel veel havisten met motivatieproblemen die overstappen naar het mbo en dan uitvallen, en om dit tegen te gaan wordt er gekeken hoe de havo praktijkgerichter kan worden en zo kan bijdragen aan de voorbereiding op het hbo. Onze activiteiten sluiten daar mooi op aan.”

Met de nieuwe domeinen die vanaf september worden toegevoegd, wordt Fontys met een groter deel vertegenwoordigd dan ooit. Maar dan zijn ze er nog steeds niet helemaal. Gaat dat in de toekomst nog veranderen? “We zijn nu met een aantal grote domeinen gestart en gaan hiermee kijken waar de struikelblokken en winkansen liggen, maar uiteindelijk hopen we alle Fontys-instituten te vertegenwoordigen bij de Junior Academie.”

Na maandenlange conflicten met het universiteitsbestuur zette de redactie van Cursor (TU Eindhoven) de website in oktober 2023 op zwart: een protest tegen het op non-actief stellen van de hoofdredacteur. Een jaar later dwong het Delftse College van Bestuur het nieuwsmedium Delta een kritisch artikel te verwijderen en in 2022 haalden hackers de website van het Maastrichtse nieuwsmedium Observant offline. De redactie zou zich schuldig hebben gemaakt aan ‘transfobe taal’. 

Deze en andere hoog oplopende conflicten rond de academische persvrijheid haalden de afgelopen jaren de landelijke pers. Hoe staat de persvrijheid van hogeronderwijsmedia er nu voor? En welke lessen trekken redacties uit dergelijke voorvallen?

Fixatie op imago
Ze was behoorlijk ‘flabbergasted’, vertelt Bridget Spoor achteraf. Spoor, redacteur bij nieuwsmedium Cursor van de Technische Universiteit Eindhoven, had te horen gekregen dat de hoofdredacteur, Han Konings, haar artikel over grensoverschrijdend gedrag van een hoogleraar niet zou plaatsen. Niet omdat ze niet genoeg bronnen of bewijsmateriaal had, maar omdat de redactieraad niet akkoord ging. 

Hoewel Konings formeel gezien wel mocht publiceren, zag hij hier toch vanaf wegens ernstige spanningen met het bestuur. Ook een kritisch stuk over de nieuwe rector weigerde hij enige maanden later te plaatsen. “Hij had zoiets van, het is een goed stuk, maar als we het publiceren, gaat de relatie met het bestuur helemaal kapot en komen er represailles", zegt Spoor. “Dan worden we gekort, of verliezen we onze baan. En ik zei: als dat argument in ons hoofd zit, zijn we al verloren.”

Een onafhankelijke commissie oordeelde naderhand dat het universiteitsbestuur de interne regels rondom de persvrijheid van Cursor had geschonden door het uitoefenen van mentale druk op de hoofdredactie.

Angst
Gedoe rondom persvrijheid van de hogeronderwijsmedia is niet iets van de laatste jaren. Ries Agterberg, hoofdredacteur van DUB (Universiteit Utrecht), vertelt dat bestuurlijke angst voor onverkwikkelijk nieuws over de eigen campus vooral in de jaren negentig sterk toenam. Een neoliberale politieke koers zette de instellingen aan tot voortdurende concurrentie en een fixatie op het eigen imago. 

“Dat profileren van de eigen universiteiten is nu wel wat minder dan toen”, zegt Agterberg. “Toen waren ze nog veel gevoeliger voor negatief nieuws dat naar buiten kwam. Nu zie je dat ze vooral kijken hoe ze zo min mogelijk mensen tegen het hoofd kunnen stoten, bijvoorbeeld op het terrein van diversiteit. Ze waaien mee met een bepaalde wind.”

Toch blijft mogelijke imagoschade door negatieve berichtgeving voor veel instellingsbesturen een gevoelig punt, zo blijkt uit gesprekken met acht nieuwsplatformen. Saskia Bonger, hoofdredacteur van Delta, vertelt bijvoorbeeld over de moeizame contacten met bepaalde woordvoerders die inmiddels zijn vertrokken. “Ze trokken te pas en te onpas onze integriteit in twijfel. Bij vragen ontspon zich een hele discussie over of het wel de juiste vragen waren. Voor mij was het zonneklaar dat dit een poging was om ons aan onszelf te doen twijfelen. Het was echt gaslighting.”

Zwak redactiestatuut
Edith van Gameren, hoofdredacteur van Profielen (Hogeschool Rotterdam) zegt dat de redactie gemiddeld eens per jaar onenigheid heeft rondom persvrijheid. “Het schuurt altijd. Stel dat we constateren dat er iets mis is met de onderwijskwaliteit. Dan vragen we het college te reageren, want het doel van de hogeschool is goed onderwijs te verzorgen."

"Op dat moment kunnen ze proberen aan de noodrem te trekken door naar de redactieraad te stappen en begint er een soort spel: Wat is het belang om dit op te schrijven? Hebben we de journalistieke regels wel goed gevolgd?”

De redactieraad baseert het oordeel op het redactiestatuut, maar daarin speelt journalistieke onafhankelijkheid niet de hoofdrol. “In ons redactiestatuut staat dat we het belang van de hogeschool moeten dienen”, zegt Van Gameren. “Dat is een formulering die ruimte laat om wat we schrijven in te perken. Wanneer is transparantie niet meer in het belang van de hogeschool?”

Buffer
De situatie van Profielen is niet uitzonderlijk. Ook bij Cursor liep de situatie mede uit de hand door een redactiestatuut dat de journalisten verbood om de belangen van de instelling te schaden. Het redactiestatuut is inmiddels vervangen door een robuust document waarin de persvrijheid van Cursor beter is verankerd. 

“Het voelt nu als een buffer, een soort helm die helemaal goed zit”, zegt Spoor. “Ook voor de redactieraad hebben we zelf mensen mogen aandragen met journalistieke expertise. Alle checkboxes zijn nu goed, dat geeft mij een gerust gevoel.”

In Delft leidde het conflict tussen Delta en het universiteitsbestuur eveneens tot een herziening van het redactiestatuut en ook andere redacties sleutelen momenteel aan hun handvest. Hoewel de redactie van Resource (Universiteit Wageningen) het bijvoorbeeld zelden aan de stok heeft met het huidige bestuur, neemt hoofdredacteur Willem Andrée maar liever het zekere voor het onzekere. “Ook bij ons komt er nu een zin in het statuut dat Resource niet gebruikt kan worden voor welk deelbelang dan ook. Het is geen marketing. Universiteiten worden betaald met gemeenschapsgeld en daar hoort gewoon een tegenmacht bij.”

Pesten met geld
De Groningse UKrant is, net als enkele andere hogeronderwijsmedia, ondergebracht in een onafhankelijke stichting. Volgens hoofdredacteur Rob Siebelink maakt dat de buffer tussen de krant en het bestuur nog net iets schokbestendiger. “Formeel is het zo dat ik mijn spreekwoordelijke middelvinger kan opsteken naar de collegevoorzitter. Niemand kan mij wat maken op de redactie, want ik hoef geen verantwoording af te leggen aan het college van bestuur.” 

Tegelijkertijd relativeert hij die luxe. “Het bestuur kan natuurlijk wel zeggen: wij waarderen een onafhankelijke pers, maar volgend jaar krijg je minder geld. Dat gebeurde een jaar of zeven geleden. Het werd gebracht als noodzakelijke bezuiniging, maar het was gewoon pesten. Aan het eind van het verhaal heb je altijd die afhankelijkheid.”

Bron
Het belang van geld als smeermiddel van de persvrijheid komt bij meerdere gesprekken met redacties naar voren. Gevraagd of hij bij Fontys vrij is om te schrijven wat hij wil, zegt hoofdredacteur Jan Ligthart van Bron volmondig ‘ja’. Of hij daar ook aan toe komt, is een tweede. 

“Met drie fte zijn wij een van de minst bedeelde media in de hoger onderwijswereld. Onze directe buren, Cursor, hebben een redactie van ruim zes fte, terwijl de universiteit een derde is van de omvang van Fontys. Soms komt de redactieraad met goede tips, waarvan ik denk, ja, dat had ik zelf ook al bedacht, maar dat gaat gewoon niet met onze bezetting.” 

Bovendien moet Bron ook nog eens een enorm terrein bestrijken, van Venlo tot Tiburg en van Den Bosch tot Sittard, en daarmee een van de grootste verspreidingsgebieden in het hoger onderwijs. Uiteraard een vrijwel onmogelijke taak is met een dergelijk kleine redactie. Dus bedoeld of onbedoeld spelen door het bestuur toegekende budgetten bij Bron en andere hogeronderwijsmedia een grote rol.

Intimidatie
Maar niet alleen bestuurders maken het de hogeronderwijsmedia soms lastig. Ook studenten staan geregeld op de stoep omdat ze het niet eens zijn met de inhoud of bij nader inzien hun naam van de website verwijderd willen zien.

Wat eenmaal op het internet verschijnt, blijft ook jaren later nog voor jan en alleman te vinden. Hoofdredacteur Wieneke Gunneweg van Erasmus Magazine herinnert zich nog dat studenten ooit stapels papieren kranten probeerden weg te slepen uit onvrede met de inhoud. Wie nu een publicatie teniet wil doen, moet de redactie zover krijgen het offline te halen. 

Pogingen daartoe kunnen soms vervelende vormen aannemen, vertelt Gunneweg. “Een paar weken geleden hadden we een verhaal over een feest voor queer studenten van kleur. Een van onze freelancers die ook graag naar dat soort feesten gaat, maakte er een verhaal over. Dat is heel erg geëscaleerd, terwijl wij gewoon netjes en volgens journalistieke regels hebben geopereerd. Onze medewerker is echt heftig geïntimideerd.”

Gunneweg ervaart inmiddels meer druk op de persvrijheid door ontevreden studenten, dan door lastige bestuurders. “Het is iets van de laatste paar jaar. Ik relateer het wel eens aan de coronatijd. Daardoor zijn ontwikkelingen in de maatschappij in stroomversnelling geraakt met groepen die tegenover elkaar staan. Alles wat in de samenleving speelt, komt ook de universiteit binnen.”

‘Bloed aan je handen’
Siebelink herkent dit. “Ik heb doorgaans meer problemen vanuit die hoek, dan vanuit het universiteitsbestuur. Vorig jaar stond bijvoorbeeld een tentenkamp van pro-Palestijnse activisten naast de redactie. Ik kom uit de dagbladenwereld, ik ben in oorlogen geweest, dus ik word niet snel warm of koud van een bedreiging. Maar het was wel intimiderend wat ze toen deden. Bijvoorbeeld op de persoon spelen: ‘Rob Siebelink, jij bent hoofdredacteur, je hebt bloed aan je handen als je niet voor ons bent.’ Dat soort dingen.”

Vorig jaar zag Siebelink zich drie keer genoodzaakt om op het politiebureau melding te doen van bedreiging en intimidatie. “De polarisatie en verharding zijn een beetje inherent aan de samenleving. Maar als je drie keer bij de politie zit, dan geeft dat wel te denken.”

Om woede en onbegrip te voorkomen, probeert Gunneweg transparanter te zijn over journalistieke keuzes. In verantwoordingskaders geeft Erasmus Magazine tekst en uitleg over hoe artikelen tot stand kwamen. Tegelijkertijd is de hoofdredacteur de eigen grenzen wat beter gaan bewaken. 

“Als mensen vroeger met stoom uit de oren bij ons binnen kwamen lopen, lieten we alles uit de handen vallen om in gesprek te gaan. Op een gegeven moment zei ik: dit gaan we dus niet meer doen. Als iemand boos is, prima. Kunnen we er binnen vijf minuten uitkomen? Zo nee, maak dan maar een afspraak.”

Ze werkt inmiddels achttien jaar bij Fontys. Marleen Drabbels-van de Heijning was ooit drie jaar lang wijkverpleegkundige, maar ging daarna aan de slag als docent bij Fontys Mens en Gezondheid. Daarna tien jaar bij Fontys Economie en nu dan als strategisch adviseur Mens en Maatschappij.

Maar ict? Nee, dat zat er in die achttien jaar niet in. “In mijn huidige baan ben ik onder andere bezig met het programma  social en technical impact. Als ik dan bij Fontys ICT rondliep, dacht ik altijd: wat is dit toch een totaal andere wereld, ik spreek die taal gewoon niet.”

Tot zij dacht aan wat oud-directeur Fontys ICT Ad Vissers ooit zei: pas als je ict toepast, krijgt het betekenis. “Dus besloot ik het dan zelf ook te gaan doen.” Ze schreef zich in voor de 18-weekse cursus AI for Society, waarbij ze elke week een volle dag aan de bak moest.

Kopie van jezelf
De eerste opdracht luidde: bouw een digitale kopie van jezelf, een digital clone. Lastig als je helemaal niets weet van programmeren. Maar daar gaat het ook niet om, zo merkte zij gaandeweg. De vraag was vooral hoe je AI daarvoor inzet.

“Ik had me tot doel gesteld dat ik door deze cursus na een half jaar tien procent minder werkdruk zou hebben. Dan zou ik het een geslaagd initiatief hebben gevonden. Maar ik zat al na zes weken op dat punt.”

De volgende stap was alsnog zelf de beginselen van programmeren te leren. Door de cursus leerde zij beter analyseren en gebruik maken van AI. “En AI is dan net zo goed als je zelf bent. In het begin kostte het me nog heel veel tijd. Maar gaandeweg ging het steeds beter en nu verander ik continue: van Claude naar ChatGPT naar Gemini. En daarnaast ook Google Colab, enzovoort”

Spannend
Inmiddels is de cursus afgerond. Ze is blij dat ze het gedaan heeft. “Allereerst omdat ik, als iemand me aan het begin had gezegd: dit kan jij straks, dan had ik dat niet geloofd. Dan had ik gezegd: dat zou ik helemaal niet kunnen. Wel dus. Omdat je eigenlijk iedere keer weer verder bouwt op de stap die je daarvoor hebt gezet. De grootste winst is daarom dat technologie voor mij nu niet meer spannend is.”

Het tweede punt is dat zij trots is dat ze zelf hiertoe het initiatief nam, en zichzelf zo ontwikkeld heeft. “Daardoor weet ik het veel beter over te brengen op collega’s en professionals uit mijn eigen domein. Ik geef nu workshops aan collega’s, waarbij ik in simpele taal kan uitleggen hoe dit werkt. Waarbij gezegd dat domeinkennis wel essentieel is om in je eigen beroep met AI de diepte in te gaan.”

Marleen denkt dat deze cursus mensen met verschillende achtergronden ook dichter bij elkaar kan brengen. “En dat gun ik onze wereld ook, toch zeker om het in te zetten voor het sociaal en maatschappelijk domein. Als we allemaal zo een stapje naar elkaar toe zetten… En nee, ik ben niet bang dat AI het overneemt. Alhoewel ik niet de in de toekomst kan kijken. Maar we zullen uiteindelijk altijd mensen nodig hebben. Voor het menselijk contact.”

Ongelijkheid
Zeker, ook zij maakt zich zorgen over de snelle ontwikkeling rondom AI. Maar meer om een ander punt: “Dat de ongelijkheid er steeds meer door zal toenemen. Dat in wijken een deel van de bevolking wel en een deel volstrekt niet snel genoeg weet wat dit gaat betekenen voor de wereld.”

Hetzelfde geldt overigens ook voor studenten en jongeren in het algemeen. “Ja. Veel jongeren zitten opgesloten in een bubbel, in een digitale wereld. De oplossing? Benader ze dan ook in die digitale wereld. Daar kun je dat contact leggen.”

Doe iets
Ondertussen is zij druk doende om binnen haar eigen domein Mens en Maatschappij AI een eigen plek te geven. Nu nog met een paar mensen, maar ze verwacht dat er dat meer gaan worden. En ze heeft al heel veel mensen doorgestuurd naar de cursus die ze zelf volgde. “Doe in elk geval íets en leer het kennen vanuit je eigen perspectief, is mijn advies.”

Marleen benadrukt dat het veel voordelen heeft om kennis te hebben van de digitale wereld en vooral van AI. “Weten wat je doet en waarom je het doet. Dat heeft AI me vooral geleerd. Ik moet nu veel meer nadenken dan voordat ik AI gebruikte.”

En ja, de tijdwinst is inmiddels vele malen groter geworden. “Ik vind het fijn dat er nu een machine is die voor mij bijvoorbeeld verslagen uitwerkt. Ja, dat is gemakzucht. Maar ik krijg er kwaliteit voor terug: de tijd die ik daarmee win kan ik nu aan mensen besteden. En dat staat toch centraal in mijn vakgebied.”

Lees hier de eerdere afleveringen in deze serie:

>> 1. De noodzaak van AI-geletterdheid
>> 2. De vier basisregels voor AI-gebruik
>> 3. AI en hokjesdenken
>> 4. Fontysbreed met AI aan de slag en wel zo snel mogelijk
>> 5. Door AI gaan we allemaal veel minder werken
>> 6. De vraag is niet of maar wanneer AI ons de baas is
>> 7. Een eigen AI-platform voor Fontys?
>> 8. AI is een supergrote versterker van wat je al bent
>> 9. Win een jaar collegegeld terug met AI 
>>10. Boudewijn Büch als chatbot

De drie afstudeerders deden voor hun journalistieke theatervoorstelling maandenlang onderzoek naar de relatie tussen mensen en AI. Ze goten dat in een theatervorm waarbij niet alleen zijzelf maar ook een acteur aan het woord komt. En dus, vertelt Mike, bestond hun afstudeerproductie voor een groot deel uit het schrijven van scripts en dialogen.

“Tijdens onze research bleek dat heel veel mensen een gesprekje hebben met hun chatbot. Niet alleen omdat ze eenzaam zijn, maar ook gewoon om hun hart te luchten of advies te vragen. We besloten al deze verhalen samen te brengen in een fictief persoon en dat door een acteur te laten vertellen.”

Feitelijk onderbouwd
Journalistiek tastbaar en voelbaar maken, dat is wat ze willen bereiken. De studenten staan daarom ook zelf op het podium om het onderwerp vanuit journalistiek oogpunt te belichten. Dat deze nog niet zo gangbare vorm van afstuderen vragen opriep bij docenten was te verwachten. 

Maar dat is niet nodig, vindt Amber: “Onze voorstelling is helemaal feitelijk onderbouwd door interviews met experts en ervaringsdeskundigen, daar zijn theatrale dingen aan toegevoegd maar dat maakt het niet minder journalistiek.”

Thijs van den Houdt, docent en onderzoeker bij de opleiding Journalistiek, begeleidde de drie studenten tijdens het afstudeerproces en benadrukt dat ze het zichzelf niet gemakkelijk hebben gemaakt. Naast het feit dat het optuigen van een theaterproductie veel werk kost, hebben ze bij de keuze voor deze mengvorm namelijk wel wat extra’s uit te leggen.       

“Als je kiest voor een theaterstuk en daar fictie aan toevoegt, is het als journalist wel belangrijk dat je daar verantwoording voor aflegt en duidelijk laat zien waar je dat gedaan hebt en waarom. Daar moet je heel transparant in zijn.” 

Eenrichtingsverkeer
Van den Houdt ziet studenten graag vaker kiezen voor kunstvormen, zoals theater, dans of muziek om hun verhalen te vertellen. Iets wat in het werkveld al veel langer gebeurt. Daarom doet hij onderzoek om te kijken hoe Live Journalistiek ook in de opleiding een vaste plek kan krijgen. Want het is volgens Van den Houdt een aanwinst voor het vak.

“Onderzoek laat zien dat mensen journalisten veel meer vertrouwen als ze daarmee oog in oog staan. En dat het gewoon mensen zijn die je ook zelf een vraag kunt stellen. Deze vorm biedt die mogelijkheid, omdat het geen eenrichtingsverkeer is waarbij de journalist alleen maar zendt.”

De studenten staan tijdens de voorstelling open voor vragen van het publiek over de manier waarop ze te werk zijn gegaan in hun journalistieke proces. Ook nodigen ze mensen in de zaal uit om hun ervaring en mening te delen over de menselijke kanten van AI. Iets wat bij meer traditionelere afstudeervormen niet had gekund.  

Mike: “We hadden over dit onderwerp natuurlijk ook een documentaire kunnen maken, maar dan heb je geen directe interactie, dat is heel erg zenden. Een kijker kan weglopen en popcorn gaan pakken of iets anders gaan doen. Bij een voorstelling ben je als publiek van begin tot einde veel meer betrokken.”

Meer begrip
Amber hoopt dan ook dat de keuze voor theater ervoor zorgt dat bezoekers zich beter in hebben kunnen leven en meer begrip hebben gekregen voor mensen die om wat voor reden dan ook hun toevlucht zoeken tot een chatbot. Want, zo ontdekten ze ook, daar wordt nog wel eens lacherig over gedaan.

“We willen niemand overtuigen dat het gebruik van chatbots goed of slecht is, dat is niet onze bedoeling. Wel hoop ik dat als mensen de zaal uitlopen hun blik iets is verbreed en dat ze de volgende keer dat dit onderwerp ter sprake komt, er hopelijk iets genuanceerder naar kijken.”

Live journalistiek is wat Van den Houdt betreft dan ook de perfecte plek om een debat te voeren en niet op de manier waarop het nu vaak gebeurt op online platforms.

“We hebben echt een plek nodig waar het publieke debat gevoerd kan worden. En het hoort bij onze journalistieke verantwoordelijkheid om te zorgen voor een ruimte waar dat kan. Social media is dat in ieder geval niet. Ik vind het schadelijk hoe mensen daar met elkaar omgaan. Onze studenten laten met dit theaterstuk zien dat het wel mogelijk is. Juist door elkaar recht in de ogen te kijken en op een fatsoenlijke manier het gesprek te voeren. ”   

“We hebben gewoon slim wat touwtjes met elkaar verbonden”, zegt Huijts. “Het is een platform waar je verschillende AI-modellen van verschillende providers aan kunt hangen, zowel commercieel als open source. Zonder dat de informatie bij andere partijen buiten Fontys terecht komt. We kunnen er, zoals bijvoorbeeld in het geval van het Chinese Deepseek, voor kiezen om het op onze eigen hardware te draaien zodat studenten niet bang hoeven te zijn dat hun data op een Chinese server wordt opgeslagen.”

Qua klimaatzorgen: kost dit niet veel energie? 
“Nou, daarover gaan nogal wat wilde verhalen rond in de media. Ja, AI kost energie. Maar het grootste deel daarvan gaat naar het trainen van je model. Dat doen wij niet, omdat we daar de rekencapaciteit niet voor hebben.”

“We zijn er ook nog niet helemaal klaar mee. Bij de Juridische Hogeschool laten we bijvoorbeeld checken wat de juridische vraagstukken zijn, hoe we bijvoorbeeld de AI-act moeten interpreteren en ervoor zorgen dat alles binnen de juiste juridische en ethische kaders valt.”

Voorspelbaar
Het platform maakt onder meer gebruik van een open-source interface die sterk lijkt op ChatGPT, wat het voor veel gebruikers voorspelbaarder en dus makkelijker maakt om mee te werken.

Er wordt dus heel bewust gekozen voor Open Source AI?
Suilen: “De voorkeur gaat uit naar ‘default’ op open source ja, maar we bieden een heel scala aan modellen. In plaats van overgeleverd te zijn aan de grillen van big tech, kunnen wij bepalen hoe ons systeem zich gedraagt. Dat zijn we nu met kleine groepen aan het testen. Daarbij hebben we de veiligste variant gekozen die via onze eigen infrastructuur kan worden ontsloten en waarbij we in principe elk AI-model kunnen aanbieden.”

Wat AI ongeacht het model doet, zo voegen Suilen en Huijts eraan doe, is indirect de eigenschappen van de gebruiker uitvergroten. “Als je niet kritisch bent, zul je dat ook met AI niet worden. Ben je nieuwsgierig, dan wordt je met AI nog nieuwsgieriger. Ben je lui? Dan zorgt AI ervoor dat je nog luier wordt", stelt Huijts. Waar Suilen aan toevoegt: “AI werkt eigenlijk als een supergrote versterker van wat je al bent.”

Verantwoord
Reden te meer om ervoor te zorgen dat ook dit platform verantwoord gebruikt gaat worden. Experts uit de eerdere artikelen in deze serie gaven dat ook al aan: studenten moeten (en medewerkers trouwens idem dito) wel begeleid worden in hoe AI te gebruiken.

Huijts: “Wij zien Fontys als een professioneel clubhuis. Waar je samen iets vindt van wat je leert of geleerd hebt. Hoe verhoud je je daarbij tot je medemens? Soms betekent dat frictie ja, vaak ook doorbijten. AI kan bijna alles, maar ‘mens-zijn’ dat kun je er niet mee leren.”

Is dat wat Fontys studenten bij moet brengen?
Suilen: “De rol van kennisoverdracht is wel uitgespeeld in het onderwijs. Of in elk geval heel erg onder druk komen te staan. Onze rol gaat niet meer over inhoud of kennis, maar over menselijke vaardigheden ontwikkelen, kritisch nadenken, een ethisch kompas opbouwen. Bildung? Ja, dat is het ook ja. En AI is daarin een stormram.”

Big Tech
Elon Musk, Mark Zuckerberg en Jeff Bezos gaan diep door het stof om president Trump te behagen. Terwijl de wensen van Trump niet altijd zijn wat de rest van de wereld wil. Vrijwel alles wat digitaal is, draait bij Fontys op Microsoft: van Teams tot Copilot tot email. Terwijl ook dit bedrijf tot de Amerikaanse big-tech behoort. 

Is dat wel slim? 
Huijts: “Daar zeg je iets. Het hoger onderwijs in Nederland draait voor het overgrote deel op Microsoft. Als je dat vergelijkt met Duitsland: daar gebruiken ze het maar voor een fractie, misschien 15 procent. Maar goed, we zijn als Fontys bij Surf aangesloten en dat is niet voor niets. Surf voldoet voor een groot deel aan onze behoeften. 

Knap en mooi dat de jullie een eigen AI-platform ontwikkelen. Maar zouden jullie met de collega’s ook niet een eigen systeem voor Fontys kunnen ontwikkelen?
Beide mannen glimlachen instemmend. "Technisch gezien zouden we het wel kunnen, een eigen systeem voor Fontys ontwerpen. Maar qua budget en beheer is het een heel ander verhaal.”

Lees hier de eerdere afleveringen in deze serie:

>> 1. De noodzaak van AI-geletterdheid
>> 2. De vier basisregels voor AI-gebruik
>> 3. AI en hokjesdenken
>> 4. Fontysbreed met AI aan de slag en wel zo snel mogelijk
>> 5. Door AI gaan we allemaal veel minder werken
>> 6. De vraag is niet of maar wanneer AI ons de baas is
>> 7. Een eigen AI-platform voor Fontys?

Geen student die geen AI gebruikt, en al helemaal niet bij de ICT-opleidingen. Maar of het nu ChatGPT is, Claude, Gemini, Perplexity of een van de talloze andere leveranciers: het zijn allemaal commerciële bedrijven. Oftewel: overal hangt een prijskaartje aan.

Daarnaast zijn er ook wel vragen te stellen bij de betrouwbaarheid en privacy van veel AI-modellen. Zie daar het gat waarin Huijts en Suilen sprongen door een eigen AI-platform te realiseren. De aanleiding was overigens weer een ander model: Copilot, de AI van Microsoft die via Surf door Fontys wordt aangeboden. En waar Surf van zei: gebruik het niet.

“Dat bericht van Surf, vanwege de privacy-risico’s, zorgde voor veel ruis, onder andere over welke variant nu wel of niet te gebruiken”, vertelt Suilen. Huijts vult aan: “Tegelijkertijd zagen we dat bij ons eigen instituut het mes aan twee kanten snijdt wat AI betreft.”

“Een verscheidenheid aan commerciële en open source modellen wordt hier gebruikt, maar er worden ook AI-modellen geïntegreerd in studentenprojecten en eigen modellen ontwikkeld. Dus onze behoefte hier aan AI is groter dan bij andere opleidingen, groter dan slechts een geschikte eindgebruikerstool of -chatapplicatie. En Copilot is toch een beetje de Fiat Panda onder de AI’s.”

Suilen: “Ja, onze gebruikersgroep is technisch gezien ook wel vaardiger dan veel andere studenten. Wat niet wil zeggen dat ze ook AI-vaardiger zijn. Maar wel dat er een grotere behoefte is aan een goed model en vooral ook een keuzevrijheid. En wat dat betreft is Copilot de Fiat Panda onder de AI-modellen. Bij ICT hebben we behoefte aan meer.”

Toegang
Suilen en Huijts streven naar een toegankelijk en vooral democratisch AI-platform. Huijts: “Wat je als onderwijsinstelling niet wilt, is dat de student die van thuis de dikste creditcard meekrijgt daarmee ook de meeste toegang krijgt tot AI. De betere AI’s kosten namelijk wel geld.”

Suilen: “Dus dat was een van de gedachten achter ons project: toegang faciliteren tot modellen van diverse leveranciers. Het platform dat wij ontwikkelen wordt ook niet aan personen maar aan de hele opleiding aangeboden.”

"Wij ontwikkelen dus geen model, dat is alleen voorbehouden aan echt grote partijen, maar een platform of tool om diverse modellen van leveranciers te ontsluiten. Bij ons kun je dus kiezen welke je wil gebruiken.”

“Technisch is onze AI-tool klaar, beleidstechnisch is het nog niet eens begonnen. Zo zijn we ook naar de Juridische Hogeschool gestapt om uit te laten zoeken wat mag en wat niet, en wat wenselijk is en wat niet. Er komen vanzelf heel veel vragen naar boven. Bij ons maar ook vanuit de organisatie.”

Controle
En die vragen hebben vaak een afwerend of beschermend karakter, zo heeft het tweetal al gemerkt. “Kijk, het veiligste is natuurlijk om gewoonweg alles te verbieden”, stelt Suilen. “Dat zou vandaag de dag de security officer waarschijnlijk ook zeggen over alles waar we al op draaien.”

“De reflex is namelijk vaak: controle! Maar als je alles dichttimmert, heb je vanuit Fontys geen enkele regulering, geen inzicht en dus ook geen democratisering. Want iedereen gaat toch AI gebruiken, maar via commerciële partijen en dus zonder transparantie. ”

In de volgende aflevering van deze serie, die later verschijnt, leggen Huijts en Suilen uit wat het nu precies is wat zij precies ontwikkeld hebben.

Lees hier de eerdere afleveringen in deze serie:

>> 1. De noodzaak van AI-geletterdheid
>> 2. De vier basisregels voor AI-gebruik
>> 3. AI en hokjesdenken
>> 4. Fontysbreed met AI aan de slag en wel zo snel mogelijk
>> 5. Door AI gaan we allemaal veel minder werken
>> 6. De vraag is niet of maar wanneer AI ons de baas is

Schmidt beweert (zie video onder dit artikel) dat in luttele jaren tijd een kunstmatige intelligentie is ontwikkeld, met name dóór kunstmatige intelligentie, die slimmer is dan alle mensen op aarde tezamen. Het voedt de angst die bij heel veel, met name oudere, mensen leeft: dat de wereld wordt overgenomen door kunstmatige intelligentie. 

Heeft Schmidt gelijk en is de angst bij velen hiervoor terecht?

“Dat is een lastige. Als je ziet wat er wereldwijd gebeurt, maken wij er als mensen ook een behoorlijke puinhoop van. 

Op dit moment is het zo dat AI gevoed moet worden met data, net als wijzelf trouwens. Punt is dat er nog geen bewustzijn in zit.

Daar is een interessant gedachte-experiment over, dat heet de paperclip maximizer. AI krijgt de vraag paperclips te maken en slaat door, door alles in paperclips om te zetten. 

Dat soort filosofische vragen geeft inzicht in waar we tegenaan kijken. AI kent namelijk niet zoiets als de menselijke maat. Vandaar bijvoorbeeld ook het verbod om het in te zetten bij hypotheekbeoordelingen. 

AI gebruiken om iets de baas te zijn, dat kan helpen. Maar het stuur uit handen geven, is iets heel anders. Echter: we doen dat al regelmatig, door technologie ‘letterlijk’ aan het roer te zetten.”

Ja, dat stelde je in de vorige aflevering van deze serie al, doelend op onder meer auto’s en vliegtuigen. Een potlood kan een moordwapen zijn. Maar een potlood kan geen massamoordenaar zijn. AI in potentie wel. Hoe voorkom je dat?

“De analogie van het potlood gaat erom wat de mens ermee doet. Hetzelfde geldt voor AI. Dus pogingen van onder meer de EU in de vorm van de AI Act en de handhaving daarvan zijn interessant. Zoals bij alles is het ook bij AI de kunst om het niet te laten ontsnappen. Het lijkt erop dat we daar op het randje zitten, zeker in militaire zin.”

Regelgeving loopt altijd veel te ver achter technologische ontwikkelingen aan. Gaan we hier weer de mist in?

“Ja. De veranderingen gaan zo snel dat de ethiek, de regelgeving en de handhaving altijd achter de werkelijkheid aanrennen. Het lijken wel designer drugs. Ik denk dat het ook niet anders kan gezien de complexiteit van de maatschappij. Het antwoord op deze vraag is dan ook niet of het kan, maar wanneer het gebeurt."

Rens van der Vorst schreef in een van zijn Broncolumns over twee AI-modellen die met elkaar in gesprek raakten en een voor mensen totaal onbegrijpelijke taal met elkaar gingen spreken. Brrr?

“Het voelt awkward maar is het niet. De modellen zijn geïnstrueerd om te communiceren. Echter, de hele context is alleen de twee modellen. In het kader van communiceren doen ze dus precies wat er verwacht wordt, zie ook de paperclip maximizer).

Het punt is wel dat we niet meer weten waar ze het over hebben. Dirty jokes, world domination of recepten voor cupcakes? Daar zit waarschijnlijk de ‘brrr’.”

Verstrek jij zelf zorgeloos al je privégegevens aan AI? Zoniet, welke tips heb je dan voor gebruikers?

“Zorgeloos zeker niet. Maar het is haast niet te vermijden. Social media en webgebruik maken het er niet eenvoudiger op. Zeker als anderen ook nog zaken van je gaan posten.

Tip is om er niet argeloos in te zijn. Denk na over gebruik van social media en over het delen van je hele hebben en houden met de wereld. Zeker als dat ook anderen betreft. Dus ouders: denk na bij het posten van beelden van je kroost…”

Lees hier de eerdere afleveringen in deze serie:

>> 1. De noodzaak van AI-geletterdheid
>> 2. De vier basisregels voor AI-gebruik
>> 3. AI en hokjesdenken
>> 4. Fontysbreed met AI aan de slag en wel zo snel mogelijk
>> 5. Door AI gaan we allemaal veel minder werken

Het werkveld is ontzettend aan het veranderen. Niet dat het ooit heeft stilgestaan, maar de veranderingen gaan dit millennium wel heel hard. Slaats: “De homo universalis bestaat niet meer. Je hebt in deze tijd een cluster aan mensen nodig om iets nieuws te maken.”

Bij dat cluster hoort tegenwoordig AI, of we het nu leuk vinden of niet. En Slaats vindt AI leuk. Leuk en onvermijdelijk. Want gek genoeg, zo betoogt hij, beseffen veel mensen niet in hoeverre zij nu al gewend zijn aan dit soort technologie, vaak ook nog van het soort dat letterlijk van levensbelang is.

“Natuurlijk in ziekenhuizen. Maar technologie heeft al veel meer taken van ons overgenomen. De lift, de auto, het vliegtuig: het zijn allemaal voorbeelden van techniek waaraan we ons al volledig hebben overgeleverd.”

Het is slechts een begin, zo stelt hij. “Als we als onderwijs samen met het bedrijfsleven met AI aan de slag gaan is er nog zoveel winst te behalen. Neem de ziekenhuizen. In de operatiekamers mag veel veranderd zijn, maar bijvoorbeeld de bedden in de ziekenhuiskamers zijn nog vrijwel hetzelfde als in de negentiende eeuw."

"AI kan erg helpen met innovatie in dat soort omgevingen. Het komen tot snellere ontwikkeling van innovatieve oplossingen omdat de drempel van gebruik laag is, maar ook als directe hup bij diagnose, gespreksvastlegging en duiding etcetera. Kortom: met dat soort dingen gaat AI heel erg helpen.”

Kapot
“Er gaan door AI hele nieuwe beroepen ontstaan. En ja, ondertussen gaan er dus ook dingen kapot. De vraag is of dat erg is. Had je een landarbeider honderd jaar geleden verteld dat zijn baan ooit niet meer zou bestaan, dan had hij je uitgelachen. Maar zijn baan bestaat niet meer.”

“Welke banen nu zullen verdwijnen of minder nodig zijn? Nou, veel van wat bijvoorbeeld communicatiemedewerkers doen, kun je ook aan AI overlaten. Hetzelfde geldt voor programmeurs, voor 3D-designers, voor juristen. En nog een hele rits aan andere beroepen. In feite zullen alle high volume tasks, waarvan er veel voorbeelden zijn, door AI voor een heel groot deel worden overgenomen."

Onderstaande video geeft volgens Slaats een aardig beeld van hoe die toekomst eruit gaan zien. [Tekst loopt door onder video]

Slaats zei in de vorige aflevering van deze Bronserie al dat er geen enkele beroepsgroep is die zich volledig kan of zal onthouden van AI. Maar hoe zit het dat dan met de creatieve sector? Beroepsmuzikanten, componisten, schrijvers, beeldend kunstenaars? 

Slaats geeft toe dat er nog wel wat op te lossen valt als het gaat om eigenaarschap en copyright. “Maar er is nog steeds een grote behoefte aan origineel materiaal. Er wordt uiteraard al wel geprobeerd om AI dat te laten maken, in de muziek bijvoorbeeld, maar iets echt nieuws maken blijkt nog niet gemakkelijk.” 

Niettemin, ook dat gaat ooit nog gebeuren, zo voorspelt Slaats. “Nu is AI nog vooral goed in samenvatten en conclusies trekken. En dat doet het in een waanzinnig tempo, processen gaan echt supersnel. Maar over een paar jaar kan AI veel meer dan dat.”

Waar Slaats, zelf een begenadigd gitarist, aan toevoegt: “Winst is natuurlijk wel dat de live uitvoering weer veel meer aantrekkingskracht krijgt.”

Werken wordt een luxe 
In het algemeen zal AI in elk geval heel veel werk over gaan nemen dat nu nog door mensen wordt verricht. Niet al het werk zal verdwijnen, maar het krijgt wel een heel ander imago en een heel andere betekenis, zo denkt de Fontysdocent.

“Ik zie een toekomst voor me waarin we naar de 8-urige werkweek gaan, of in elk geval een veel kortere werkweek. Werken wordt steeds meer een luxe situatie. En welzijn komt in een veel hoger aanzien te staan.”

“Maar ik kan er natuurlijk ook naast zitten. De beroemde Britse econoom John Maynard Keyes heeft tenslotte ook ooit een dergelijke voorspelling gedaan en die is vooralsnog niet uitgekomen.”

“Hoe het onderwijs door AI verandert? Dat heeft alles te maken met hoe het werk verandert. Die twee haken op allerlei manieren in elkaar. Er zullen nieuwe beroepen ontstaan", stelt Slaats, een van de echte AI-experts die bij Fontys rondlopen.
En minstens zo belangrijk: "Uiteraard gaan ook bepaalde beroepen verdwijnen. Die moet je dus zo snel mogelijk uit je onderwijsaanbod halen. Dat zou anders niet fair zijn naar de studenten toe.”

Rijker
Slaats denkt niet dat er een beroepsgroep is die zich volledig zal of moet onthouden van AI. “Nee. Neem rechters of journalisten. Die maken nu al gebruik van internet. AI moet je zien als een nieuwe abstractielaag, als een deel van de input waardoor je een rijkere basis krijgt om tot conclusies te komen. Een nieuw stuk gereedschap dus waardoor sommige dingen echt veel gemakkelijker worden. Dat wil niet zeggen dat AI de taak van de journalist of de rechter moet overnemen.”

En dat is ook hoe het ingezet moet worden in het onderwijs: “AI is zó’n groot stuk gereedschap dat je als onderwijsinstelling verplicht bent dat aan al je studenten mee te geven. AI is heel handig als input. Maar ook hier geldt: als je het als output gaat gebruiken, dan kan het heel fout gaan.”

Kennis
“De vraag waar en hoe je AI gebruikt, en dus of je daarover voldoende kennis in huis hebt, is heel essentieel. Daarom is het zo belangrijk dat docenten en medewerkers heel goed weten wat AI betekent voor beroepen, voor het werkveld, en wat de ethiek erachter is.”

En collega’s en medewerkers die er niet aan willen? “Je kunt simpelweg niet anders. Het is vergelijkbaar met de introductie van de computer en internet: als de maatschappij het omarmt moet onderwijs er iets mee. En we zijn het ook verplicht aan onze studenten.

Niveau
Het taal- en rekenniveau van leerlingen en studenten, zelfs afgestudeerden, hobbelt al jaren achteruit. Maakt AI dat niet erger? 

“Op nieuwe technologie volgt altijd het commentaar: dadelijk kunnen ze niet meer fatsoenlijk rekenen, schrijven, enzovoorts. Maar dat zie ik anders. De wereld verandert gewoon en met deze hulpmiddelen kunnen ze productiever zijn dan ooit. Bovendien: je kunt AI niet verbieden, net zo min als het gebruik van internet. Want hoe dan ook: de student gaat, of is het al aan het gebruiken.”

Slaats vindt daarom dat AI onderdeel van het onderwijs moet zijn in de volle breedte van Fontys. “En daar moeten we verrekte snel mee aan de slag. Hopelijk gaan we dat dit keer slimmer doen dan toen social media of internet hun intrede deden. De fout die we toen maakten, is dat we de student niet geleerd hebben hoe je er het beste mee om kunt gaan. Nu kunnen en moeten we dat wel.”

Ellende
Social media hebben naast goede dingen ook heel veel ellende veroorzaakt. Maar is AI vanwege de ongekende mogelijkheden niet veel gevaarlijker? “We sturen jongeren ook met een auto de weg op. Dat is een moordwapen van minstens 1200 kilo. Maar door ze een rijbewijs te laten halen, hebben we die jongeren wel eerst ‘geprimed’. Dat is precies wat we nu ook met AI zouden moeten doen."

Hij komt er op veel manieren ook op terug in zijn boek ‘AI voor Iedereen’. “Initieel was het mijn bedoeling bij het schrijven van dat boek om vooral de positieve kanten van AI te laten zien. Maar na alle gesprekken die ik met experts voerde, veranderde dat.”

Los van de eerder in deze Bronserie door Erdinç geschetste haken en ogen, noemt hij nog twee principiële nadelen van AI: “Zolang als wij mensen vooroordelen hebben en anderen in hokjes plaatsen, zal AI dat ook doen.”

“En waar ik me ook zorgen over maak is dat we straks AI ook voor ‘normale’ dingen gaan gebruiken. Dat je AI vraagt hoe een baksteen wordt gemaakt, om maar een simpel voorbeeld te geven. Dat je zelf dus geen moeite meer hoeft te doen om kennis te vergaren. Ik weet niet wat dat met onze hersenen doen, geen idee.”

Strijd
Zo blijft het een strijd tussen de toepassingskant van AI en de morele aspecten van kunstmatige intelligentie. Nog los van het feit dat steeds minder mensen écht veel weten over AI en hoe het precies werkt.

“In het begin liet ik bij lezingen nog wel zien hoe AI precies werkt. Maar ik kwam er al snel achter dat dit in vrijwel elke zaal het ene oor in en het andere oor uitging. Dus ben ik daarmee gestopt. Nu laat ik zien welke tools er zijn. Maar dan zou je nog steeds wel moeten snappen hoe dat werkt.”

Diploma
En hoe is dat dan bij Fontys? “Je ziet dat onze studenten volop gebruik maken van AI, al dan niet bewust van haken en ogen. Sommige gebruiken het zo goed dat je hen bijna binnen een jaar een diploma kunt geven.”

Maar dat is ook meteen de door velen al vaak aangehaalde valkuil, die door AI alleen nog maar dieper gemaakt wordt: veruit de meeste studenten willen gewoon met zo weinig mogelijk energie zo snel mogelijk hun diploma halen. Ziet ook Erdinç. “De meerderheid kijkt alleen maar naar ‘certificeren’ in plaats van ‘leren’. Dat roept allerlei vragen op. Zoals: moet je de opleidingen wel vier jaar laten duren? Waarom niet twee jaar?”

We moeten, zo is Erdinç heel stellig, iets doen aan ons onderwijs. Het moet anders volgens hem. “We zijn goed bezig, begrijp me niet verkeerd. Maar er kan meer en het kan beter. Als het om AI gaat ben ik trots op de basis die wij leggen in ons onderwijs bij Fontys. We hebben verdiepende workshops, we hebben een beleid. Maar als het gaat om de ontwikkeling van het onderwijs, kan het sneller.”

De wereld staat niet stil, wil hij er maar mee zeggen. Dus er zou meer geëxperimenteerd mogen worden. “Niets is voor altijd. Twintig jaar geleden meldde ik, zoals zovelen, nog op mijn cv dat ik ‘pc-vaardig’ was. Dat doet niemand meer. Nu zie je dat studenten op hun cv ‘AI-vaardig’ zetten.”

Natuurlijk, ook Erdinç ziet de gevaren in van AI. “Er is een groot risico dat de al bestaande digitale kloof nog immens veel groter wordt. Wat als big tech straks besluit dat je 200 dollar per maand moet betalen voor een AI-tool? Veel mensen kunnen dat helemaal niet betalen. En het heeft overal invloed op. Daarom hoop ik dat de Nederlandse overheid ook door blijft gaan met de ontwikkeling van een eigen GPT.”

Voor de overheid ziet hij sowieso een grote taak weggelegd. Niet in verbiedende wetgeving. “Nee, dan gaat het de illegaliteit in en ben je nog verder van huis. Maar je moet wel vooraf nadenken over ethische consequenties en daarnaar handelen als wetgever. Ik ben ook helemaal voor de AI Act. En blij dat ik in Europa woon, waar wetgevers ons beschermen tegen misbruik en manipulatie door AI.”

Motorkap
Erdinç geeft zelf als eerste toe dat hij niet de expert is die weet wat er onder de motorkap van AI gebeurt. Er lopen ook binnen Fontys genoeg mensen rond die daar meer kennis van hebben. Maar over de ethische kanten, de voor- en nadelen en de wijze waarop je AI kunt inzetten, daar weet hij genoeg van.

En dat geldt lang niet voor iedereen. Vandaar zijn pleidooi voor AI-geletterdheid als verplichte kost voor iedereen. Hij heeft om te beginnen vier basisregels die hij iedereen op het hart wil drukken.

“Gebruik AI als startpunt maar nooit als eindpunt. Check altijd de uitkomst, dus ga er nooit blind vanuit dat AI het enige en correcte antwoord heeft. Zeker, de informatie wordt steeds beter en accurater, maar we zijn nog niet zover dat je niet meer hoeft te controleren of het ook echt waar is.”

“Daarom is het verstandig om AI vooral te gebruiken voor dingen waar je zelf al verstand van hebt. En als AI dan eens bronnen vermeld, check dan ook die bronnen.”

Veilig
“Het derde punt is privacy. Er is nog steeds geen enkele AI-tool die helemaal veilig is. Ook die van Microsoft niet. Dus, om een voorbeeld te noemen: upload nooit je eigen medische dossier.”

En het vierde punt is even logisch als dat het noodzakelijk is. “Gebruik je eigen hersenen. De mens moet altijd de baas zijn. Het is de bekende hamburger methode: mens-machine-mens. Gebruik AI zoals je een rekenmachine gebruikt. Jij past het aan, maakt het van jou en jij geeft het de final touch.”

Dat laatste punt is ook meteen zijn grootste zorg. AI is een godsgeschenk voor wie liever lui dan moe is, en dat kan heel gevaarlijk zijn. “Het zorgt voor cognitieve ‘offloading’. Om het voorbeeld van de rekenmachine er nog maar eens bij te halen: ik stelde laatst een vraag aan een volle zaal waarop bleek dat maar heel weinig mensen nog kunnen hoofdrekenen.”

Er lijkt geen dag voorbij te gaan of er is weer een nieuwe ontwikkeling in kunstmatige intelligentie. Het is nauwelijks bij te benen, zelfs voor experts. Als iemand het nog een beetje op een rijtje heeft, is het Erdinç Saçan wel. De aan Fontys ICT verbonden docent ademt AI: hij geeft er les in, maakt podcasts, schrijft columns en geeft lezingen door het hele land. En onlangs kwam dus ook bovengenoemd boek uit.

Het feit dat de ontwikkelingen zo snel gaan, verhoogt voor hem de urgentie van zijn boodschap:  “We moeten meer AI-geletterdheid creëren. Het zou voor iedereen verplicht moeten worden, van kleuters tot 80-plussers met rollators.”

Fake of niet
Zijn drie zonen (vijftien, elf en zeven jaar oud) kunnen het mantra van hun vader inmiddels dromen: alles wat je online leest of ziet, is fake totdat het tegendeel is bewezen. “Dat weten ze inmiddels heel goed. Het internet en social media zorgen voor een rare manier van kijken naar het leven. En daar maak ik me, zeker bij de jongere generaties, wel zorgen om.”

Al vallen ouderen net zo hard in die valkuil, zo weet Saçan uit eigen ervaring. “Mijn moeder stuurde me een filmpje van katten die eten aan het maken zijn. Zij geloofde dat echt…”

Angst
Wat het grote verschil is tussen de generaties merkte hij onlangs bij een presentatie in een serviceflat voor ouderen in Tilburg. De zaal zat vol met, inderdaad, mensen met rollators. Maar vooral ook met een grote dosis nieuwsgierigheid én angst. “Waar bijna elke student AI al volop gebruikt, zien ouderen alleen maar enge toepassingen. Ik heb ze getoond dat, zoals alle technologische ontwikkelingen, AI voors en tegens kent.”

“AI for good is waar het over moet gaan. Dat die technologie heel veel voordelen brengt. Voor blinden en slechthorenden, voor het bestrijden van stropers in Afrika, voor tsunamiwaarschuwingen en een betere sortering van afval, het sneller herkennen van tumorcellen. Er zijn zoveel voorbeelden van AI die positief zijn.”

Copyright
Wat vindt hij ervan dat sommigen, zoals ook de Bron-redactie, geen gebruik wensen te maken van AI? Vanwege de gevaren en, in het geval van journalistiek en culturele uitingen, omdat de big tech bedrijven lak hebben aan copyright en bronvermelding?

“Ik snap dat, en qua transparantie wordt het er inderdaad niet beter op. Die grote bedrijven ontslaan massaal hele teams die zich met ethische kwesties bezig houden. En zolang we een door geld gedreven maatschappij blijven, zullen we in dat soort zaken altijd achter de feiten aanlopen. Simpel gezegd: we worden ingezet als proefkonijnen door de big tech.”

“Dat gezegd hebbende: je maakt van jezelf wel een kluizenaar door AI te negeren. Want een status quo, dat gaat niet gebeuren. De trein is al vertrokken en die kunnen we niet meer tegenhouden.”

De docentendag wordt al jarenlang voor Vlaanderen en Nederland georganiseerd door de VNOJ, een platform voor overleg en debat over ontwikkelingen in de journalistiek en het journalistiek onderwijs. Vorig jaar vond de bijeenkomst plaats in Brussel, dit keer vormt MindLabs in Tilburg het decor.

Het gaat tijdens deze dag over het opleiden van journalisten in tijden van klimaatverandering en andere ecologische uitdagingen. Want hoewel klimaatverandering iedereen raakt, weten te veel mensen er te weinig vanaf. Zelfs bij journalistiekstudenten wordt het onderwerp vaak gemeden, terwijl letterlijk in het opleidingsprofiel staat dat gediplomeerden kennis hebben van ecologie. Waar gaat het mis?

Veel mogelijkheden
Projectleider Harmen Groenhart noemt het in zijn welkomstwoordje een zwaarbeladen onderwerp met een dikke politieke saus. “We moeten onder ogen zien dat het voor onze studenten best wel zwaar kan zijn, maar we moeten hen leren om met frisse moed en feitelijk en neutraal over dit onderwerp te berichten. En dat kan, want er is heel veel mogelijk.”

Dat vindt ook Heleen de Coninck, die naast hoogleraar en klimaatwetenschapper ook een van de hoofdauteurs is van diverse IPCC-rapporten. IPCC staat voor het Intergovernmental Panel on Climate Change en is een organisatie van de Verenigde Naties om de risico’s van klimaatverandering te evalueren. De organisatie haalt wetenschappelijke literatuur bij elkaar om het vervolgens zodanig op een rijtje te zetten dat beleidsmakers er iets mee kunnen. Een soort poortwachters van de wetenschap, zo omschrijft De Coninck het. [Tekst gaat verder onder de foto]

“Journalisten zijn heel belangrijk in informatievoorziening naar het bredere publiek over klimaatverandering”, zegt zij. Maar dat is ook waar het vaak misgaat, want lang niet alle journalisten bezitten over voldoende kennis om aan die behoefte te voldoen. En dus ook niet de studenten die uiteindelijk journalist worden. Samen met Heleen Ekker, klimaatjournalist bij RTL Nieuws, oud-hoofdredacteur Vrij Nederland Ward Wijndelts en journalistiekstudent Isa Hamerlinck gaat De Coninck daarover in gesprek tijdens een paneldiscussie.

Weinig interesse
Student Isa is het typische voorbeeld van de gemiddelde journalistiekstudent: weet veel, wil ook veel weten, maar heeft net niet genoeg interesse in klimaatverandering. Ze mijdt het onderwerp omdat het te groot is, te ingewikkeld klinkt. Bovendien, vraagt zij zichzelf af: wordt klimaatverandering niet iets te veel aangezet?

Niet bepaald, vindt Heleen de Coninck. “Het is een feit dat er bosbranden, hittegolven en overstromingen zijn. Veel weersextremen zijn van alle tijden, maar ze worden steeds sterker en heftiger, en op zo’n manier dat mensen er niet op voorbereid zijn.”

Daar moet over geschreven worden door journalisten, maar dan wel met de juiste kennis. “Journalisten moeten drie dingen doen”, zegt Heleen Ekker. “Nieuws brengen, breed informeren zodat andere mensen het nieuws kunnen snappen en de macht controleren.” Waarop Ward Wijndelts aanvult dat er geschreven moet worden op een manier die mensen meeneemt. “Journalistiek moet hoop bieden, en dat is een lastig onderwerp binnen de media. Ik zie vaak journalisten die bochten afsnijden en informatie missen omdat ze niet genoeg kennis hebben.”

Balans vinden
Dat betekent niet dat je als klimaatjournalist automatisch ook meteen klimaatactivist moet zijn. Ekker: “Alle landen van de wereld maken afspraken om klimaatverandering tegen te gaan, dus als je daar als journalist geen aandacht aan schenkt, ben je geen knip voor de neus waard. Als journalist hoef je geen sausje over de wetenschap te gooien. Je hoeft geen activist te zijn, maar je moet wel een balans zoeken waarbij je enerzijds informeert over hoe erg iets is en anderzijds over het beleid en innovatie.” [Tekst gaat verder onder de foto]

Een stukje basiskennis is daarbij van belang. Want als je dat niet in huis hebt, ga je volgens Ekker de mist in bij berichtgeving. “Maar je hebt het ook nodig om bij een redactie op te kunnen boksen tegen ander nieuws. Als je niet weet hoe belangrijk nieuws over het klimaat is, voelt ander nieuws misschien urgenter. Terwijl het dat soms helemaal niet is.”

Maar daar blijft het niet bij, want die kennis is ook nodig om linkjes te kunnen leggen tussen klimaatverandering en de oorzaken ervan. Wist je bijvoorbeeld dat het gebruik van ChatGPT heel schadelijk is voor het klimaat? De ICT-sector is de snelst groeiende energiegebruiker en CO2-uitstoter. Elke keer als je een vraag stelt aan ChatGPT, verbruik je naar schatting meer dan 4 gram CO2-uitstoot. Als we zo doorgaan, verbruikt ChatGPT over een aantal jaar evenveel stroom als heel Nederland.

Constructieve journalistiek
De oplossing? Laat docenten het bijbrengen van nieuws over ecologie kleiner maken, misschien zelfs persoonlijker, vindt student Isa. “We worden doodgegooid met dit onderwerp, maar nooit met een positieve uitkomst. Als we er een laagje constructieve journalistiek overheen kunnen gooien, wordt het misschien minder ellendig om erin te duiken. Het onderwerp klinkt misschien deprimerend, maar uiteindelijk kan elk onderwerp interessant worden als je er maar diep genoeg induikt.”

Binnen twee uur na de start van de Good Vibes Week afgelopen maandag tikten de studenten van ‘De week van de euro’ in de hal van R3 op campus Rachelsmolen al 600 euro aan. Aan het einde van de eerste van vier dagen staat de teller op 1.097 euro, ruim boven het streefbedrag van €500. De euro’s rollen binnen. 

De studenten Rosa, Iris, Nina, Sofie en Renée totaal verrast door dit onverwachte succes van hun actie. “Studenten zitten vaak krap bij kas, dus bedachten we De week van de euro”, vertelt Rosa. “Een euro kan ook een student wel missen, was het idee. Maar nu blijken veel studenten, en ook medewerkers, toch meer te doneren, vaak wel vijf of tien euro”, voegt Renée toe.

Sterrenmuur
Iedereen die meer dan vijf euro doneert, krijgt een vermelding op de sterrenmuur. Die raakt al snel voller en voller. Het geld dat deze studenten ophalen, gaat naar Make-A-Wish Nederland. Deze organisatie vervult een wens van kinderen tussen de drie en achttien jaar met een ernstige, soms zelfs levensbedreigende ziekte. “Dat spreekt veel mensen aan”, constateert Nina. 

Make-A-Wish Nederland is niet het enige goede doel waarvoor de tweedejaars communicatiestudenten geld inzamelen deze week. Stichting Vlinderkind, Wakibi Microkredieten, Cordaid en Stichting Met je Hart doen ook mee aan de actieweek. “Studenten konden kiezen uit een van deze goede doelen”, vertelt Annabel Timmermans, vierdejaarsstudent Communicatie. 

Samen met haar twee jaargenoten Sanne Verschuijten en Britt Piron begeleidt Annabel de zestig studenten in de maanden voorafgaand aan en tijdens de actieweek. Zelf hebben ze tijdens hun studie al de nodige ervaring opgedaan met het organiseren van evenementen. Volgens Annabel gaat het niet alleen om het ophalen van geld, maar ook om het genereren van aandacht en bewustzijn. 

“De overheid is van plan om vanaf 2026 de subsidie aan goede doelen met 1 miljard euro te verlagen”, vertelt ze. “Dit benadrukt de noodzaak van creatieve acties zoals die van onze studenten, zodat goede doelen mensen kunnen blijven helpen.” 

Voorbereiden op het echte werk 
In de opleiding leren de studenten alles over communicatie, en hoe ze dit kunnen inzetten om mensen in beweging te krijgen. Tijdens dit project kunnen ze hun opgedane kennis en vaardigheden inzetten. De studenten worden op deze manier voorbereid op het werkveld, krijgen een breder begrip van de maatschappij en de rol die zij daarin spelen. 

Stef en Wiebe kunnen daarover meepraten. Zij werken allebei in de ouderenzorg. Wiebe als klusjesman en Stef was bijna drie jaar wensmedewerker voor ouderen, zo maakte hij een praatje met ze als ze daar behoefte aan hadden of deed hij een spelletje met hen. Samen met medestudenten Lars en Lotte houden ze op dinsdagavond een benefietconcert in Café040 op de campus. Hun goede doel: Stichting Met je Hart, die lokaal uitjes organiseert voor eenzame ouderen. 

“Bijna iedereen van onze leeftijd heeft nog wel een opa en oma of heeft deze nog gekend”, vertelt Lars. “Voor de meesten is het een bekend probleem. Daarom sprak dit goede doel ons aan.” Ronnie van Berlo, facilitair medewerker van Fontys, herkent het probleem ook en hoefde niet lang na te denken om zijn zangtalent in te zetten voor het goede doel, net als Fontysdocent Stefan Wolter en collega Jasper van Gulik, die als presentator optreedt. 

Streefbedrag voorbij 
Tachtig entreekaarten heeft het viertal in de voorverkoop verkocht. Daarvoor hebben ze flink wat reclame gemaakt. Daarnaast ging er behoorlijk wat organisatie aan vooraf voordat de catering, locatie, vergunningen en bhv’ers geregeld waren. Ook Wiebe, Stef, Lotte en Lars tellen na afloop meer dan 1.000 opgehaalde euro’s. 

Hetty Kriesels, vrijwilliger van Stichting Met je Hart, reageert opgetogen. “Met dit geld kunnen we heel wat leuke uitjes organiseren voor onze leden.” Maar wat haar vooral raakt, is de verbinding tussen de ouderen en de jongere generatie. “Een kleine stichting als de onze kan alleen bestaan als er genoeg vrijwilligers zijn.” 

Een dag later, op woensdagochtend, balen Sem, Kelly, Kevin, Naomi en Georgi behoorlijk. Hun vintagemarkt in het Inspiration Center van campus Rachelsmolen ziet er feestelijk uit. Alleen lijkt een feestje niet op zijn plaats. Het wifinetwerk van Fontys ligt plat. Sem en Kelly vermoeden dat veel studenten ervoor hebben gekozen om niet naar de campus te komen. 

Na een dag hebben ze slechts 216 euro aangetikt, terwijl ze graag 500 euro hadden willen ophalen. “Gelukkig heb ik gisteravond zelf koeken gebakken”, vertelt Sem met een lach. “Daarmee proberen we studenten die er wel zijn naar binnen te lokken.” De Good Vibes Week duurt nog tot en met zaterdag. 

Foto bovenin: Rosa en Nina bij de sterrenmuur van De week van de euro. 

Addicts wordt gerund door 22 vierdejaarsstudenten van de opleiding Communicatie, met als afstudeerrichting Advertising. “De vorige jaren hebben studenten voor ons een mooie start gemaakt om een eigen bureau op te zetten. Wij pakken daar nu op door. Niet alleen voor onszelf, maar ook voor de studenten na ons”, legt student Cheyenna op ’t Root uit.

Het idee komt vanuit docenten en wordt volledig ingevuld door de huidige studenten. ‘We hebben alles zelf vormgegeven. Met Addicts willen we zo goed op de kaart staan dat het binnen onze opleiding opgenomen kan worden in de standaardleerroute.”

Opdrachten binnenslepen
De bedoeling van het reclamebureau is dat de studenten allerlei opdrachten binnenhalen om zo hun afstuderen vorm te geven. Dat gaat natuurlijk niet vanzelf. De 22 studenten zijn daarom onderverdeeld in verschillende teams. Denk aan sociale media, design, interne relaties en werving. "Van die laatste groep maak ik deel uit”, gaat de student verder. “Ik ben voornamelijk bezig met het contacteren van reclamebureaus en potentiële opdrachtgevers en probeer de band warm te houden.”

Wanneer een briefing wordt binnengesleept, gaat de Addicts-groep daar in duo’s mee aan de slag, waarna er per groep een concept uitrolt die daarna gepitcht wordt aan het desbetreffende bureau. Mocht die pitch succesvol zijn, kunnen daar eventuele stages uitrollen. “Zo hebben we al gewerkt voor een aantal grote namen zoals Fama Volat, The Family, WARS en Hotel l’Amour. We zijn lekker bezig”, aldus een gemotiveerde Cheyenna. [Tekst gaat verder onder de foto's] 

Eigen kantoor
Om alles op rolletjes te laten lopen, heeft het team zelfs een eigen kantoor, in gebouw R3/R4 op campus Rachelsmolen. “Met nieuwe meubels, een likje verf en ons eigen logo. Een plek waar we onze opdrachtgevers daadwerkelijk kunnen ontvangen.”

Daarnaast staat de groep open voor zogenaamde AD-ventures, dagen waarin studenten op bezoek gaan bij een reclamebureau en meegenomen worden in het verhaal en de expertises van het bedrijf. “We werken dan ook altijd speed-opdrachten uit, waar we op locatie een briefing krijgen, daar een paar uur aan werken en dezelfde dag nog pitchen bij het betreffende kantoor. Dat klinkt wellicht pittig, maar het geeft ons echt een kick.”

Win-win
Op die manier slepen de studenten niet alleen opdrachten binnen om hun afstudeerportfolio vorm te geven, maar krijgen ze ook direct een kijkje in de keuken bij ‘echte’ reclamebureaus. Daarnaast zitten er voordelen aan voor de opdrachtgevers, aldus Cheyenna. “Zij spelen zich in de kijker bij studenten, hebben meer zicht op potentiële stagiaires en krijgen vanuit ons gratis ideeën voor projecten waar ze zelf minder naar hoeven omkijken. Een win-winsituatie voor beide partijen.”

Het reclamebureau staat elke dag open voor nieuw werk. Na het huidige semester wordt Addicts overgedragen aan de nieuwe groep advertisingstudenten. “Zodat ook zij zich zo goed mogelijk kunnen oriënteren op wat na hun studie komen gaat. Want de passie om uiteindelijk bij een reclamebureau te werken, delen we allemaal.”

De LocHal in Tilburg stroomt al vroeg vol. Ruim honderd bezoekers zijn afgekomen op het openbare college van Fontys, waarin de lectoren Daniëlle Arets (Designing Journalism) en Rogier van der Wal (Ethisch Werken) het onderwerp proberen te duiden. Het maakt nogal uit wat de insteek van het nieuws is, welk perspectief wordt gekozen en hoe het nieuws wordt gebracht, stellen zij. Je zou er somber van kunnen worden of het nieuws gaan vermijden.

Op de vraag wie er een krantenabonnement heeft, steekt vrijwel iedereen de hand in de lucht. “Jullie zijn een uitzondering”, concludeert Arets. “Het aantal abonnees loopt al jaren terug, net als het vertrouwen in de media." In het publiek wordt instemmend geknikt. “Ergert u zich wel eens?”, vraagt de lector aan iemand in de voorste rij.

“Jazeker”, is het antwoord. “Vooral aan het suggestieve karakter van sommige krantenkoppen. Daar blijft vaak niet veel van over als je verder leest.” Een ander vindt dat er te veel wordt ‘geschopt’. “Irreële meningen die niet zijn gestaafd met feiten.” Er is genoeg te doen vanavond, stelt Arets hierop. Volgens haar bepaalt beeldvorming het sentiment.

Van alle tijden
“Neem de uitspraak van Wilders over een tsunami van vluchtelingen. Waar denk je dan aan? Precies, heel veel vluchtelingen die ons land binnenkomen. Is dat reëel? Dat is nog maar de vraag. Maar vervolgens worden wel discussies gevoerd met dit sentiment in het achterhoofd. De media heeft hier een belangrijke taak”, benadrukt Arets. “Journalisten moeten neutraal berichten.”

Dat lukt niet altijd, geeft ze toe. Daarop laat ze een artikel zien uit de Volkskrant waarbij een foto is geplaatst van asielzoekers in het tentenkamp bij het aanmeldcentrum in Ter Apel. De kop luidt: Lastpakken zonder enig toekomstperspectief. Zonder aanhalingstekens. Arets: “Een duidelijk voorbeeld van beeldvorming."

Historisch perspectief
Beeldvorming, ook wel framing genoemd in de journalistiek, is van alle tijden, weet collega Van der Wal. Hij plaatst beeldvorming in een historisch perspectief, beginnend bij de Romeinse politicus Marcus Tullius Cicero. “Toen wisten politici al hoe je je volk voor je kunt winnen. Zeg nooit nee, bijvoorbeeld. Biedt mensen altijd hoop en vertrouwen. En: zoek steun bij invloedrijke vrienden.”

Herkenbaar, vraagt de lector aan het publiek? Dat antwoordt bevestigend. Iedereen denkt aan Trump, Wilders in eigen land, en eerder Pim Fortuin, die allemaal erg succesvol zijn in framing. “Zij zetten zich met hun uitspraken af tegen de elite en beloven het volk alle problemen op te lossen.”  

Een frame is geslaagd als het blijft hangen, als het aan je blijft plakken. Het is vaak moeilijk om ervan af te komen. “Reframen kan, maar is lastig”, zegt Van der Wal, “Voormalig president Bill Clinton is het gelukt toen hij tegen het Amerikaanse volk zei: “I feel your pain.” Mensen voelden zich begrepen. Dat deed hij heel slim.”

Beeld is hardnekkig
Terug naar de media. Hoe kunnen journalisten op zo een eerlijk en evenwichtig mogelijke manier het nieuws presenteren? Om daarachter te komen moet je eerst weten hoe de media omgaat met framing. Daar doet het lectoraat van Daniëlle Arets onderzoek naar. Bijvoorbeeld hoe armoede en bepaalde bevolkingsgroepen in het nieuws worden gebracht.

Zo is er onderzoek gedaan naar de beeldvorming van dak- en thuislozen. Daarvoor zijn kranten tussen 1999 en 2019 doorzocht. De resultaten zijn schokkend. In de jaren negentig werd er nog geschreven over ‘crepeergevallen’, ‘uitschot’ en ‘mannen met de fles’. Omdat er steeds meer aandacht is voor stigmatisering van bevolkingsgroepen, komt dit steeds minder vaak voor.

Beeld blijkt hardnekkiger. Herhaaldelijk wordt een archieffoto van een slapende man buiten op een bank met een fles drank ernaast afgebeeld als het in een artikel gaat over dak- en thuislozen. Zeer stereotyperend, zo blijkt bij navraag aan deze groep mensen. Het gaat volgens hen om een kleine groep mensen, de meesten hebben een telefoon en nette kleren, alleen geen eigen woonplek.

Nieuw narratief
De onderzoeksgroep heeft nieuwe, realistischere foto’s laten maken en is daarover het gesprek aangegaan met redacties en beleidsmakers. “We willen hiermee de discussie op gang brengen en bewustwording creëren”, aldus Arets. “We hopen op deze manier samen te kunnen bouwen aan een nieuw narratief, zowel in beeld als tekst.”

Dat is nodig, vindt ook het publiek. Het nieuws heeft nu soms een verlammend effect. En dat is niet wat we willen, besluiten de lectoren. “We willen voorkomen dat lezers het nieuws gaan mijden. Het vinden van de juiste balans is een voortdurende zoektocht. Als onderwijsinstelling proberen we een generatie studenten op te leiden die bewust omgaat met taal en beelden.”

Tijdens het tweede en het derde jaar van zijn studie volgde Rens van de Plas Condor, een persoonlijke leerroute waarin hij zich focuste op onderzoeksjournalistiek. “Daar is de liefde voor onderzoeksjournalistiek geboren, want hoe vet is het wanneer jouw journalistiek impact maakt, iets boven tafel brengt en iets betekent voor de lezers en burgers”, gaat Rens direct van start.

Na zijn afstuderen miste de journalist echter een platform dat zich met die verdiepende journalistiek bezighield. “Je ziet bij de gevestigde namen in Brabant dat zij zich vooral focussen op verslaggeving, 112-nieuws, raadsvergaderingen en human interest-verhalen. De serieuze onderzoeksjournalistiek ontbreekt daar nog.”

Stapje meer
Dat terwijl de kranten en omroepen ook een onderzoeksredactie hebben. Van de Plas vindt dat daar op zich goede verhalen worden gemaakt, maar toch vraagt hij zich altijd af: wat als je nou net dat stapje meer zet, net iets radicaler te werk gaat en je meer mengt in het onderzoek dat je doet?

Die vragen leidden uiteindelijk tot de oprichting van Woeste Grond, een nieuw journalistiek platform waar journalisten actief zoeken naar misstanden. “De journalistiek van nu is al tientallen jaren hetzelfde en ontzettend traditioneel, maar wij gaan nét dat stapje verder. Wij zoeken de reuring op.”

Bijzondere zaken
Met Woeste Grond wil Van de Plas juist de journalistieke verhalen maken die de gevestigde media niet oppakken. En met succes, want de eerste producties brengen meteen bijzondere zaken aan het licht. Zo werd deze zomer een verhaal gepubliceerd over ‘gevonden’ portemonnees, die de redactie zelf wegbracht naar Brabantse gemeentehuizen en politiebureaus.

“Die portemonnees vulden we zelf met geld, pasjes en briefjes, waarna we ze afgaven alsof ze gevonden waren”, legt de initiator van Woeste Grond uit. Nadat de redactie de portemonnees weer ophaalden konden er bijzondere conclusies getrokken worden. “Sommigen waren bijna spoorloos verdwenen, uit anderen werd geld gestolen of geld werd soms zelf verwisseld.” Na dat onderzoek schakelden verschillende gemeenten en politiebureaus zelf een onderzoek in.

Fontys Journalistiek
Van de Plas ziet Woeste Grond dan ook als de toekomst van onderzoeksjournalistiek in Brabant. Om dat in goede banen te leiden werkt hij samen met freelance journalisten én studenten Journalistiek van Fontys aan verschillende producties. “Studenten zijn benieuwd naar onderzoeksjournalistiek en kunnen het ook. Ik ben lovend over hun kwaliteiten en zie Woeste Grond als een soort leerschool, een plek waar ze in aanraking kunnen komen met en waar ze uiteindelijk ook stage kunnen lopen en werkervaring op kunnen doen.”

Een officiële samenwerking met Fontys is er nog niet, maar tot die tijd blijft de alumnus graag samenwerken met studenten die dat willen. Zo komen er binnenkort ook nog verhalen aan over de schrijnende wereld van schoolmaaltijden en woonplaatsen van wethouders. “Dat tweede onderwerp gaat over wethouders die niet in hun eigen gemeente wonen terwijl dat eigenlijk wel moet. Nu krijgen ze extra reiskostenvergoeding.”

Goed doen
Van de Plas heeft Woeste Grond niet alleen maar opgericht om misstanden aan het licht te brengen of machthebbers te controleren. Uiteindelijk wil hij ook positieve acties opzetten, zoals het uitdelen van soep en sjaals tijdens de wintermaanden. “Als we zeggen dat we er voor de Brabanders zijn, moeten we dat ook naleven. We willen uiteindelijk niet alleen melden wat er mis gaat, maar ook goed doen voor de maatschappij, dat is wat het werk van een journalist in wezen inhoudt.”

Op 1 januari 2025 worden FMC en FACE samengevoegd tot één instituut. Vorige week heeft de centrale medezeggenschapsraad (cmr) groen licht gegeven voor de fusie van de economieopleidingen in Tilburg. Het gaat om de instituten Fontys Marketing en Communicatie (FMC) en Fontys Academy for the Creative Economy (FACE) (zie kader). 

Van een reorganisatie in het kader van de bezuinigingen is volgens het College van Bestuur (cvb) geen sprake. “Door onze krachten te bundelen, kunnen we ons toekomstbestendig organiseren en onze studenten de kwaliteit blijven bieden die ze gewend zijn.” Meer efficiency dus, ofwel een verdere beweging richting minder en grotere instituten met meer centrale ondersteuning door de diensten.

Dat hebben we eerder gezien. Onder meer bij de fusie van de economische opleidingen in Eindhoven, de transitie van de educatieve opleidingen (TEO) en recent bij de voorgenomen fusie van de Fontysinstituten Engineering, Toegepaste Natuurwetenschappen (TNW) en Bedrijfsmanagement, Educatie en Techniek (BEnT), in het Nexus-gebouw, ook in Eindhoven. En ook in Venlo zullen instituten gaan fuseren.

“De Fontys for Society-strategie vraagt om een transitie naar een meer talentgericht onderwijsproces en een gelijkwaardige positie van onderzoek in relatie tot het onderwijs”, licht het cvb in een schriftelijke reactie toe."

Arbeidsplaatsen
Bij FMC en FACE werken respectievelijk 119 en 148 medewerkers. De fusie leidt volgens het bestuur niet automatisch tot boventalligheid in arbeidsplaatsen. Integratie van de twee instituten kan op termijn wel betekenen dat er mogelijk overlap in taken en functies zijn. Wat de verwachte impact hiervan is, kan het cvb op dit moment nog niet duiden. “Aangezien alle medewerkers van FMC en FACE een Fontys-aanstelling hebben en de standplaats voor hen hetzelfde blijft, verandert er op de korte termijn in principe niets aan de individuele positie.” [tekst gaat verder onder de foto)

Ook studenten, 1.410 bij FMC en 1.252 bij FACE, merken voorlopig weinig van de fusie. De opleidingen blijven zoals deze nu zijn en vakken worden door dezelfde docenten verzorgd in hetzelfde gebouw. Alleen studenten van de opleiding Communicatie van FMC hebben vanaf aankomend studiejaar enkel nog les in gebouw P8 op campus Stappegoor (in plaats van ook deels in P4). 

Plan van aanpak
Hoe de fusie gaat plaatsvinden, is uitgewerkt in een plan van aanpak en een projectplan. Maar Bron krijgt voorlopig geen inzage in deze documenten omdat het om ‘concepten’ gaat. Wel kan het bestuur al een richting aangeven. “We streven naar herkenbaarheid in de profilering van de economische opleidingen in Tilburg richting potentials en het werkveld."

Over de cultuurverschillen tussen de instituten, medewerkers en studenten zegt het bestuur: “Opleidingen met een duidelijk eigen profiel kunnen ook in de nieuwe situatie worden voortgezet. De verscheidenheid biedt juist mogelijkheden voor studenten om unieke, flexibele leerroutes samen te stellen, waarin ‘the best of both worlds’ samenkomt.”

Er is geen sprake van een ‘dubbel’ aanbod. “Daar waar afstudeerrichtingen sterke overeenkomsten hebben, wordt toegewerkt naar samenvoeging."

Ik stel in dit artikel het beoordelingssysteem van Fontys Journalistiek ter discussie. Sinds twee jaar is het beoordelingssysteem van de hbo-opleiding in Tilburg veranderd van een puntensysteem naar een smiley-systeem; studenten worden beoordeeld via smileys. Van hen wordt iedere week een reflectie op de leeruitkomsten verwacht. Hier krijgen ze dan een negatieve-, neutrale-, of positieve-smiley voor van hun docent. Dit gebeurt digitaal via Feedpulse. Haalt dit het beste uit de studenten Journalistiek naar boven?

Over dit smiley-systeem in het hbo-onderwijs is het een en ander te zeggen. Om te beginnen zorgt het voor een zekere mate van infantilisering. Smileys horen gevoelsmatig veel meer bij het basisonderwijs. Wanneer je daar je veters zelfstandig gestrikt hebt word je beloond met een smiley-sticker en veterdiploma. 

Zodra je op het voortgezet onderwijs komt, veranderen die smileys in cijfers. Deze manier van beoordelen gaat door in het hbo en op universitaire opleidingen. Smileys worden doorgaans geassocieerd met iets wat bij je jeugd hoort, van op de basisschool.

Dat de smileys zorgen voor infantilisering is discussieerbaar, want er zullen ook argumenten zijn die onderschrijven dat dingen die voor kinderen werken ook voor volwassenen nuttig kunnen zijn. Denk bijvoorbeeld aan trial and error. Maar dit betekent niet dat smileys als beoordelingssysteem in het hoger onderwijs ingezet moeten worden.

Subjectief
Ten tweede is een beoordeling met smileys subjectief. De maatstaf waarlangs de beoordeling tot stand komt ontbreekt of is onduidelijk. De beoordeling verschilt enorm per docent. Waar de een Feedpulse links laat liggen, is het voor de ander de kern van het onderwijs. De een focust op de leeruitkomsten en de manier van reflecteren, de ander kijkt naar de producties en houding in de lessen. Er is niet één vaste lijn op het gebied van beoordelen, wat zorgt voor zowel verwarring en scheve gezichten bij studenten als een enorm verschil in kwaliteit.

Wat mij brengt bij het volgende punt: Is er wel een ondergrens? Het lijkt alsof er geen minimum is. Ja, een negatieve smiley zegt iets, maar lang niet genoeg. Staat de smiley met een sip gezicht gelijk aan een twee of een vijf? En is een smiley met een lachend gezichtje een 6 of een 9?

Als je hebt gewerkt voor een negen, dan wil je ook die negen. Het blijft nu bij “Goed gedaan” en “Mooie journalistieke productie”. Dat is ook leuk om te horen, maar het heeft geen effect op volgende producties en een negen geeft daarin meer bevestiging. Hetzelfde geldt voor de beoordeling wat betreft smileys, als je hebt gewerkt voor een positieve smiley dan wil je die. Maar het is via dit beoordelingssysteem niet duidelijk genoeg welk werk welke beoordeling oplevert.

Daarnaast worden de producties van de student niet inhoudelijk beoordeeld, er wordt alleen feedback op gegeven. Ik ben een voorstander van feedback, maar wanneer een student een slechte productie maakt, (denk aan onscherpe beelden, taalfouten, onjuiste inhoud, etc.), maar wel heeft geproduceerd, is het toch geen positieve smiley waard? 

Dit zorgt ervoor dat wanneer ik zes producties maak in een blok, maar waarin ik weinig tot niets van wat is besproken in lessen of tijdens feedbackmomenten heb verwerkt, ik dat blok alsnog kan afsluiten met een V of G. Dit leidt dan toch naar een over vier jaar afgestudeerde journaliste die geen kwalitatieve producties maakt en daar misschien zelf geen weet van heeft?

Als ik productie na productie een 4 krijg, weet ik: A dat ik iets niet goed doe, en B dat ik niet overga naar het volgende jaar tot ik kwaliteit produceer. En ja kwantiteit is ook zeer belangrijk in ontwikkeling, maar wanneer daar geen kwaliteit in zit, slaat de opleiding Journalistiek daar denk ik de plank mis. Er moet dus een minimumnorm zijn voor de kwaliteit, zowel in producties als in de manier van communiceren. Die kwaliteit moet duidelijk worden beoordeeld met een cijfer. 

Het kan toch niet zo zijn, dat iemand die zich nooit kritisch opstelt tegenover bijvoorbeeld een artikel of een docent, wel zijn propedeuse journalistiek haalt omdat hij een sfeerverslag over een gemeentebijeenkomst heeft getypt. Of wel?

Per persoon
Tot slot is het ook per persoon te verschillend. Dat student A ‘minder’ hoeft te doen voor een positieve smiley dan student B omdat “het niveau nou eenmaal anders is”, is natuurlijk volstrekt verkeerd. Hiermee zijn de smileys per persoon iets anders waard. 

Ik trek een vergelijking met het cijfersysteem. Jantje en Pietje leveren precies dezelfde productie in. Jantje krijgt een 6 en Pietje een 8. Waarom? Omdat het voor Pietje veel lastiger is om dezelfde prestatie te leveren. Dus niet omdat zijn productie beter is, het is immers hetzelfde stuk, maar omdat Pietjes niveau lager ligt dan die van Jantje. Daarom krijgt hij een hij positievere beoordeling. Met een normaal cijfersysteem zou dit nooit kunnen, de normering is dan immers objectief vastgelegd.

Ik denk dat het belangrijk is om dit smiley-beoordelingssysteem in twijfel te trekken. Een duidelijk kader ontbreekt en de beoordeling is veelal subjectief. Bovendien wordt er met twee (of meer) maten gemeten, wat ten koste gaat van de kwaliteit van de toekomstige journalisten. Als ik een goede productie heb ingeleverd, wil ik geen positieve smiley. Dan wil ik gewoon die 8 of 9. Dat motiveert en stimuleert mij om de volgende keer weer dezelfde inzet en kwaliteit te leveren. 

Andersom gaat dat ook op: als ik geen goede productie maak, moet dat duidelijk zijn. Anders lijdt de kwaliteit van de journalistiek daaronder.

Willemijn de Waard is eerstejaars student Fontys Journalistiek

“Het is dubbel feest. Ik was niet alleen jarig afgelopen zondag, maar ik heb ook te horen gekregen dat ik mijn laatste periode gehaald heb. Afgerond met een 8, dus daar ben ik ontzettend blij mee.

Helemaal klaar met mijn eerste jaar ben ik echter nog niet. Deze week heb ik nog een herkansing van een taaltoets staan. Ik heb al wel een beetje geleerd en geoefend, maar ik heb me de afgelopen periode vooral gefocust op het halen van dit laatste blok. Ik heb ook alvast een eerste verjaardagsfeestje gehad en het afgelopen weekend stond er nog meer feest voor mijn achttiende verjaardag op de planning, dus ik moet deze dagen nog wel even de tijd en motivatie vinden om te studeren.

Door naar het tweede jaar
Waarom ik de toets nog niet gehaald heb? Bij één van de vier onderdelen moet je minimaal 90 procent goed hebben. Ik snap dat je als communicatiestudent goed moet zijn in Nederlands, maar dit is wel erg veel. De vorige keer haalde ik 81 procent, dus ik ben er bijna.

Of ik die taaltoets komende week nu wel of niet haal, door naar het tweede jaar ben ik sowieso. Ik ben nog steeds blij met mijn studiekeuze en kijk ontzettend uit naar het nieuwe jaar. Zo hebben we de afgelopen periode een project gedaan voor de brandweer en gaan we in september terug om onze resultaten te presenteren. Ik kijk ernaar uit om stage te gaan lopen. Waar dat gaat zijn weet ik nog niet, maar ik word er nu al enthousiast van."  (Tekst gaat verder onder de foto's.)

"Natuurlijk zijn er ook dingen binnen mijn opleiding die me niet zo trekken, maar dat zal iedere studie wel hebben. Zo merkte ik de afgelopen periode in mijn klas dat de lesstructuur en de gegeven lessen echt niet bij iedereen bevielen. Ik denk dan: uiteindelijk hebben we vast iets aan al deze informatie en valt alles op zijn plek.

Wat ik komend jaar van mijn opleiding kan verwachten, weet ik niet. Ik heb me nog niet ingelezen, maar we krijgen aan het begin weer een voorlichtingsbijeenkomst. Voordat het zover is ga ik eerst nog even genieten van mijn zomer. Met een paar dagen Barcelona met mijn ouders, festival Solar in Roermond, een weekje Mallorca met vriendinnen én een weekendje weg met mijn vriend, heb ik meer dan genoeg leuke dingen in het verschiet.

Thuisvoelen
Daarnaast ben ik er van overtuigd dat ik volgend jaar weer veel leuke dingen ga ondernemen met de vriendinnen van mijn opleiding. Zo hebben we laatst een muziekbingo op Stratum gehad die we in juli weer willen bezoeken, gaan we geregeld uit eten of terrassen en belanden we, als we daar zin in hebben, ook nog met zijn allen in de stad. 

Ik voel me zeker thuis in Eindhoven, maar Roermond blijft mijn echte thuis. Ook volgend jaar neem ik dat halfuurtje met de trein dus gewoon weer voor lief. Maar dan als tweedejaarsstudent.”

“Op mijn negende kwam ik terecht op de Nationale Balletacademie in Amsterdam”, vertelt Latoya Dankers, corporate eventmanager bij het Fontys Eventbureau. “Met die vooropleiding volgde ik later de opleiding Musicaltheater aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten.”

Dat leidde uiteindelijk tot rollen in bekende internationale musicalproducties. “Ik debuteerde als ‘swing’ [stand in voor alle vrouwelijke rollen, red.] in de oorspronkelijke cast van de Nederlandse Lion King. Ik heb dat twee jaar met superveel plezier gedaan.” Haar wens om verder te kijken bracht haar naar Duitsland voor de Queen-musical We Will Rock You en vervolgens naar het Europese heilige der heiligen. “Via een agent belandde ik op de Londense West End in Wicked. Daar is musicaltheater echt deel van de traditie en cultuur. Er zijn honderden producties tegelijk, er hangt magie in de lucht. Ik kijk er met trots op terug.”

Topsport
In 2016 kwam Dankers bij Fontys terecht. “Mijn musical carrière voelt inmiddels een beetje als een ander leven. Het is topsport: in zes dagen tijd doe je steeds acht shows. Daarnaast is het een ongeregeld bestaan dat ten koste gaat van je sociale contacten en drukt op je relatie.”

Fontys bracht haar in kalmer vaarwater. Daarbij zit haar functie als eventmanager – juist vanwege dat verleden – haar als gegoten. “Door die musicals weet ik wat het vraagt om bijvoorbeeld een open dag of een diploma-uitreiking op rolletjes te laten verlopen. Ik weet wat er achter de schermen nodig is qua organisatie en productie.”

Fontys for Society Event
Op vrijdag 13 september neemt Dankers de presentatie van het ‘Fontys for Society Event: Sustainable Connections’ op zich. “Ik was al betrokken bij de organisatie van dit event. Zo kwam een collega op het idee om mij ook voor het dagvoorzitterschap te vragen.”

Een hele eer vond de Fontys-medewerkster. “Mijn voorwaarde was om dan niet twee petten op te hebben. Als ik moet presenteren, wil ik de regeltaken bewust een beetje loslaten.” Bovendien gaf ze aan dat ze een duo-presentatie leuk zou vinden, en dan specifiek met een student van Fontys. “Dat is Joep Smeets van de Rockacademie geworden, die actief is als professioneel spoken word-artiest.”

“Mensen moeten iets hebben aan zo’n dag. Je moet vermaakt worden in een relaxte sfeer, maar er ook iets van meenemen. Dat laatste is in dit geval geen probleem, gezien het programma-aanbod. Ik denk dat Joost en ik een dankbare rol hebben.”

Filmambitie
Gelet op haar eerdere carrière is Latoya’s ambitie inmiddels aan het schuiven. “Ik vind zingen superleuk, maar merk dat mijn passie ook ligt bij acteren en produceren.” Ze volgde een acteurs- en filmproductiecursus in Los Angeles, waarmee ze graag meer wil doen. Dat leverde al een klein zangrolletje op in de Hollywoodfilm Annette met Adam Driver en Marion Cottilard.

“In de toekomst zou ik graag van A tot Z een eigen filmproductie maken: van schrijven en regisseren tot produceren en misschien zelfs acteren. Ik heb al een paar korte films geproduceerd en de eerste ideeën voor een lang script borrelen in mijn hoofd. Gelukkig hebben we bij Fontys veel vakantiedagen.”

Het is de tweede dag van de minor Design 360 bij Fontys Creative Concepts for Communications wanneer een groep studenten het lokaal van docent Piet van Beurden binnenstapt. Van Beurden staat aan het roer van de workshop en laat studenten iedere periode opnieuw uit een lijst met honderden waarden tot een aantal kernwaarden komen die voor hen belangrijk zijn. “Daarvan maken ze een illustratie of symbool dat staat voor wie ze zijn, wat ze belangrijk vinden in het leven of iets dat ze uit willen dragen.”

Dat ontwerp moet volgens van Beurden zo krachtig zijn dat ze er bij wijze van spreken een tattoo van zouden laten zetten. “Nou ja, bij wijze van spreken… , dit jaar gebeurde het dus echt”, aldus de docent. Hij belde voordat de workshop startte een aantal tattoo-artiesten met de vraag of zij een tattoo ter beschikking wilden stellen. “Iedereen wilde meewerken. Zo werd onze workshop nog prikkelender dan normaal.”

‘Best heftig’
Hoewel in eerdere sessies studenten al overwogen om hun eigen ontworpen symbolen te laten tatoeëren, werden tijdens de laatste ronde daadwerkelijk vier tattoos weggegeven. “Dat vond ik uiteindelijk toch best heftig”, geeft Van Beurden toe. “Ik heb alle studenten dan ook op het hart gedrukt dat ze niets verplicht zijn, er geen druk is en dat zij elk moment uit kunnen stappen. Deze tattoeages moeten echt een eigen keuze zijn.”

De docent had die waarschuwingen wel honderd keer kunnen geven, maar toch gingen er heel wat studenten helemaal voor. Zo ook Yannick en Nanouk. Zij zijn twee van de vier winnaars en lopen sinds een paar maanden met een gratis tattoo rond waarvan de oorsprong ligt in de Fontys minor.

“Ik ben er nog steeds heel blij mee”, steekt Yannick direct van wal. Hij liet een zwemmend poppetje tatoeëren dat in een cirkel rond zijn arm zwemt. “Een idee dat ik al heel lang had en geïnspireerd is op een album van de overleden artiest Mac Miller: Swimming in Circles.”

‘Komt altijd goed’
Yannick is niet alleen fan van de artiest, maar herkent ook zijn eigen leven in de tattoo die hij heeft laten zetten. “Ik heb een aantal dieptepunten meegemaakt waar ik gelukkig weer bovenop gekomen ben. Daar staat deze tattoo voor: soms gaat het wat minder, maar als je doorgaat komt het altijd weer goed.”

Yannick voegde zijn idee toe aan eerdere kunstwerken op zijn lichaam. “Ik heb een gekko voor mijn opa die in Spanje woont en een astronaut met koptelefoon aan de maan vanwege mijn liefde voor muziek. Ik heb nog meer ideeën, maar dat ik deze als arme student gratis mocht laten zetten was ontzettend gaaf.”

Medestudent Nanouk had nog geen enkele tattoo. “En dat terwijl ik de opleiding voor docent beeldende kunst en vormgeving studeer.” Tijdens de workshop kwamen voor haar de waarden creativiteit, dromerigheid en verbeeldingskracht als sterkste naar voren. "Die heb ik samengevoegd in een wolk met daarin een oog, waar weer rook en vlinders uitkomen. Een soort surrealistisch, dromerig beeld.”

Duwtje in de rug
Hoewel Nanouk eerder al droomde van een tattoo, vond ze het zetten ervan toch ontzettend spannend. “Ik had al wel een tattoo in de planning, maar deze heeft me uiteindelijk het duwtje in de rug gegeven dat ik nodig had. Ik ben er ontzettend blij mee en was zonder de workshop nooit op dit idee gekomen. Dat maakt het wel heel speciaal.”

Hoewel de studenten hun tattoos altijd bij zich zullen dragen, is dat volgens Yannick niet het enige wat telt. "De workshop heeft ervoor gezorgd dat ik een betere band met mijn medestudenten heb. Al op de tweede dag leerde ik de mensen om me heen zo goed kennen doordat we emotionele verhalen met elkaar deelden. We zijn hierdoor dichterbij elkaar gebracht.”

Geïnspireerd
Dat is volgens Van Beurden ook precies de strekking van zijn workshop. “De studenten hebben deze sessie diepere gesprekken gevoerd, zichzelf beoordeeld en ontzettend hard gewerkt om samen iets moois neer te zetten. Dat is enorm waardevol.” 

Zelf heeft de docent nog geen tattoos. “Maar ik heb er dankzij deze studenten wel heel veel over nagedacht. Misschien dat ik er binnenkort ook aan begin. Ik heb al een idee, maar zoek nog wel naar het juiste ontwerp.”

In Antwerpen zijn vrijdagavond de prijzen voor de beste onderzoeksjournalistiek van Nederland en Vlaanderen uitgereikt: De Loep. Er waren drie winnaars en een aanmoedigingsprijs.

De Loep voor ‘opsporende onderzoeksjournalistiek’ is voor de artikelen over discriminatie bij studiebeurzenverstrekker DUO. Persbureau HOP, waarvan ook Bron artikelen publiceert, heeft het onderzoek in gang gezet. Het kabinet heeft inmiddels excuses gemaakt.

De jury noemt de publicaties “ontluisterend en boosmakend” en spreekt van een “goed onderbouwde, spijkerharde conclusie”. Bovendien prijst de jury de journalistieke samenwerking “waarmee alle relevante doelgroepen zijn bereikt en de verantwoordelijken in de politiek en het bestuur in de verdediging zijn gedrukt”.

Het schandaa
De basisbeurs is ongeveer tweeduizend euro per jaar hoger als studenten uit huis gaan en niet langer bij hun ouders wonen. Maar DUO is bang dat studenten frauderen en checkt met huisbezoeken of ze inderdaad ‘uitwonend’ zijn. Daarbij ging veel verkeerd.

Door een dubieus algoritme en een blinde vlek voor cultuurverschillen nam DUO opvallend vaak studenten met een niet-westerse migratieachtergrond in het vizier. In rechtszaken hierover had 98 procent een migratieachtergrond. DUO verloor 1 op de 4 zaken.

Belia Heilbron en Anouk Kootstra (Investico), Bas Belleman (HOP), Sumeyye Ersoy en Salwa van der Gaag (NOSop3) en Merijn van Nuland (Trouw) waren eerder genomineerd voor een andere belangrijke journalistieke prijs: De Tegel in de categorie onderzoek. 

Het onderwijs van Fontys Journalistiek in Tilburg is tijdens de visitatie op donderdag 28 maart officieel goedgekeurd. Dit was nog even spannend aangezien er afgelopen jaar ophef heerste rondom de onderwijsvernieuwing. Het nieuwe curriculum vroeg studenten om hun flexibiliteit en aanpassingsvermogen. ‘‘Het voelde voor mij het eerste jaar aan als een experiment, maar de school heeft wat met onze kritiekpunten gedaan’’, vertelt een studente.

De visitatie
Het visitatiepanel kwam weer langs om het onderwijs van Fontys Journalistiek onder de loep te nemen. De nieuwsvloer was aan het eind van de dag het podium voor de uitslag. Voorzitter Vladimir Bartels stond achter de microfoon en de docenten op een afstandje aan staantafels. ‘‘De opleiding heeft het oog van de storm doorstaan’’, begon hij zijn speech.

De conclusie? De nieuwe journalistieke rollen pakken goed uit, de voorzieningen nodigen uit voor een creatieve studiehouding en het werkveld is enthousiast over stagiaires en net-afgestudeerden. Een zucht van verlichting klonk over de nieuwsvloer. ‘‘We hebben de afgelopen twee jaar keihard gewerkt aan het nieuwe onderwijs. Stap voor stap gaan we verder’’, vertelde directrice Gerrie Zwartjes. 
Naast alle lovende punten was er ook kritiek op het nieuwe onderwijs. Bartels: ‘‘Blijf de kennisbasis en taalvaardigheidsbasis borgen.’’

Meningen van studenten
In het nieuwe onderwijs doorlopen studenten acht journalistieke rollen en volgen daarbij de zogenoemde expertlabs. Ze gaan op twee stages van een half jaar en volgen een minor naar keuze. Iedere student nu een mentor.

Tweedejaarsstudente Isa Mijland heeft zowel de beginfase van het nieuwe onderwijs als het tweede jaar ervan meegemaakt. ‘‘Het voelde voor mij in het eerste jaar aan als een experiment, maar de school heeft wat met onze kritiekpunten gedaan. Er zit nu meer theorie verweven in het onderwijs, zoals hoe een camera werkt. Ook hebben we iedere rol een les politiek of recht’’, vertelt de studente.

‘‘Het onderwijs was volgens de studenten echt te open. Ze moesten interviewen terwijl ze daar nooit eerder les in hebben gehad’’, vertelt onderwijsmanager Harmen Groenhart, ook wel de ‘kartrekker’ van het nieuwe onderwijs. ‘‘Daarom zijn er meer expertlessen, instructies en workshops toegevoegd. De student heeft behoefte aan de vastigheid van lessen, maar de eigen invulling moet zeker blijven’’, vertelt Groenhart.

Studenten zijn verdeeld over de hoeveelheid theorie die wordt aangeboden. Tweedejaarsstudent Niels Goddrie vindt het goed dat bijvoorbeeld economie niet langer een verplicht vak is. ‘‘De meeste willen zich hierin toch niet specialiseren.’’ Eerstejaarsstudent Rick Minnebach vindt echter dat het nodig is om elke week standaard kennislessen in te roosteren die iedereen moet volgen. ‘‘Vooral bij de rol Waakhonden zouden vaste lessen politiek interessant zijn. Nu krijgen we maar een les politiek per journalistieke rol, dat vind ik vrij karig. Ik vind dat iedere journalist een brede algemene kennis moet hebben’’, vertelt Minnebach.

Derdejaarsstudent Nick Wolters geeft aan dat de expertlabs beter besteed kunnen worden. ‘‘Dat is alleen enorm lastig als er studenten uit verschillende jaren in het project zitten. Ik merk dat er voor mij heel veel dubbeling in zit.’’ Groenhart vindt dit juist wenselijk: ‘‘Zo leren de studenten van elkaar. Overigens bestond het curriculum van het derde jaar eigenlijk maar uit een half jaar, door de verplichte minor.’’

Waarom vernieuwen?
Er leefden vanuit Fontys Journalistiek een aantal argumenten te vernieuwen. ‘‘Allereerst was het onderwijs niet goed studeerbaar. Studenten liepen grote achterstanden door het toetsprogramma. Dat had weer gevolgen voor de doorstroom, waardoor docenten met een hoge werklast kwamen te zitten. Bovendien miste de student inhoudelijke diepgang in het onderwijs. Ze hadden behoefte aan ruimte om zichzelf te profileren’’, legt Groenhart uit.

De laatste grote onderwijsvernieuwing had een lange adem. Rond 2017 ging Fontys centraal aansturen op de periodestructuur met strakke periodes van tien weken; het onderwijs moest daarop worden aangepast. Daarbij was er geen samenhang tussen de projecten Mediaredactie en Onderzoeksredactie. ‘‘Ook de verhuizing naar Mindlabs speelde mee, daar zat ook een heel didactisch concept achter: studenten zitten nu dicht op andere partijen, op die manier kun je veel meer met praktijkopdrachten werken’’, aldus Groenhart.

Dus is er in 2023 het zogenoemde ‘vraaggericht onderwijs’ ingevoerd, waarbij studenten vanuit intrinsieke motivatie hun eigen leerproces invullen, in plaats van een docent die vertelt wat zij moeten doen. Het nieuwe onderwijs is tot stand gekomen vanuit de bovenstaande argumenten, samen met de visie van Fontys, die ‘wil bijdragen aan een duurzame, inclusieve en vitale samenleving door zich te ontwikkelen tot een talentgericht, onderzoekend en wendbare scholengemeenschap.’

Zijn de problemen uit het oude curriculum nu opgelost? Groenhart: ‘‘Het aantal langstudeerders en herkansingen is afgenomen, maar er is nu een andere druk voor in de plaats gekomen, vooral de onzekerheid en de zorg of studenten wel genoeg leren in het eerste jaar van de opleiding.’’

De kennisbasis
Die kennisbasis kan dus beter volgens het visitatiepanel. Klein geschiedenislesje: iedere zes jaar komt een visitatiepanel de opleiding beoordelen. De school kreeg in het verleden al een aantal kanttekeningen over de kennisbasis, zoals in 1987. ‘‘De discussie ‘kennis versus vaardigheden’ stond centraal en ook bij de visitatie van 1999 was kennis een kritiekpunt. Studenten waren niet goed genoeg voorbereid op de praktijk’’, vertelt voormalig directeur en -docent Wiel Schmetz. Hij werkte van 1981 tot 2000 als docent, was lid van het managementteam, en was van 2002 tot en met 2011 als directeur op de school voor journalistiek.

Tijdens de vorige visitatie in 2017 was het visitatiepanel te spreken over de keuzevrijheid, het ondernemende karakter en de komst van de vijf competenties zoals we die nu kennen (Publieksgerichtheid, Produceren, Researchen, Reflecteren en Vernieuwen). Echter waarschuwde het panel toen al voor de werkdruk voor docenten en, je raadt het al,  de kennisbasis. Het ging de visitators met name over de maatschappijkennis.

 
Taalvaardigheid onder vuur
Naast de kennisbasis, was ook taalvaardigheid een aandachtspunt van het visitatiepanel. Vierdejaarsstudent Maud Ruiter denkt dat de FJ er goed aan doet om de traditionele werkcolleges terug te brengen. Nu kun je voor taalkundige feedback terecht in het expertlab Tekst. ‘‘De contactmomenten zijn nu meer sessies. In het oude onderwijs kregen we bij het vak Eindredactie de regels van de Nederlandse taal en bij Taalbeheersing les over hoe je een artikel schrijft. Ik vind die vakken harstikke belangrijk, omdat je als journalist op zijn minst in staat moet zijn om een goed, en in correct Nederlands, nieuwsbericht op te stellen’’, vertelt Ruiter.

Derdejaarsstudente Sem Dirks maakte het oude onderwijs nog een jaar mee, waarin ze elke week vaste lessen eindredactie kreeg. ‘‘Dit vond ik fijn werken. Nederlands komt overal terug, ongeacht welk blok en in welke vorm je een productie maakt. Eenmaal die toetsen gehaald betekent dat niet dat die kennis voor eeuwig in je hoofd blijft, daarvoor heb je herhaling nodig.’’

Daarnaast volgen de studenten nu de leer-en oefenmodule ‘Hogeschooltaal’. Tweedejaarsstudent Niels Goddrie maakte als eerste lichting kennis met deze manier van Nederlands onderwijs. ‘‘Op korte termijn onthoud je het, maar tijdens het leren ga je de vragen onthouden en dus de stof niet echt begrijpen. Het is ook niet leuk om te maken. Hoewel ik het oude onderwijs niet heb meegemaakt, heb ik liever traditioneel les’’, geeft hij aan.

Medezeggenschap
De Instituuts Medezeggenschapsraad (IMR) is vanaf het begin betrokken geweest bij het nieuwe curriculum. Oud-student Youri van Heumen was van 2020 tot 2023 als voorzitter actief in de IMR. Hij weet het nog goed: ‘‘Studenten hadden zeker in het begin weinig affiniteit met het nieuwe curriculum. ‘Wat zijn we aan het doen?’, klonk in de wandelgangen. De vastigheid van de toetsen viel weg en studenten moesten omgaan met de druk van alle studiepunten halen in het eerste jaar’’, verklaart Van Heumen.

De IMR schreef al eerder het zogenoemde ‘studentenhoofdstuk’. Daarin werd beschreven dat 92 studenten in het najaar van 2023 al een enquête invulden en het nieuwe onderwijs gemiddeld beoordeelden met een 3.0. De studenten geven de persoonlijke begeleiding net een voldoende (3,5). De expertbegeleidingen kregen een half punt lager toebedeeld. Ook gaven studenten van de oude lichting aan moeite te hebben met de mix van tweede en derdejaars in de hoofdfase.

Uit de peiling van de Monitor Medezeggenschap (2021-2022) blijkt dat slechts een derde van de medezeggenschapsleden in het hbo ervaart dat zij invloed heeft op de gang van zaken. ‘‘Vaak wanneer de onderwijsvernieuwing al helemaal is uitgedacht en de plannen rond zijn, wordt pas aan studenten gevraagd of ze het wel of niet goed vinden’’, verklaart Linda Huisman, penningmeester bij de Landelijke Studentenvakbond (LSVB). 
Van Heumen kan zich hier niet in vinden. ‘‘In de IMR-vergaderingen waren docenten en studenten waardige gesprekspartners. Soms liepen de meningen uiteen, maar dat werd altijd wel opgelost.’’

Het is volgens Huisman belangrijk om ook de rest van de studenten uit te leggen waarom zo’n onderwijsvernieuwing plaatsvindt. ‘‘Er is naar mijn idee een grote welwillendheid voor de inspraak die studenten willen leveren in het onderwijs, maar vaak zien zij het werk van een opleidingscommissie niet, waardoor betrokkenheid en begrip lastig kan zijn.’’

Bredere visie op onderwijsvernieuwing
Dat de meningen verdeeld zijn over onderwijsvernieuwing, is duidelijk. Een onderwijsvernieuwing is complex. Welke factoren dragen bij aan een succesvolle onderwijsvernieuwing? ‘‘Een hechte community, vertrouwen en een visie’’, meent Wim Gijselaers, hoogleraar Educatie aan de Universiteit van Maastricht. Er moet volgens hem actief samengewerkt worden tussen management, docent en student. Dit bleek ook uit een intern onderzoek van Fontys na een storm van interne kritiek.

Gijselaers is het eens met Huisman, die eerder stelde dat het belangrijk is om docenten en studenten uit te leggen wáárom onderwijsvernieuwing nodig is. "Studenten zien het onderwijs om iets te bereiken in het leven’’, vervolgt Gijselaers. ‘‘Ze willen waar voor hun geld. Die dwingende mentaliteit, die overigens ook vanuit hun ouders komt, zorgt voor een druk op de opleiding.’’ 
Ook Van Heumen merkt dit terug onder de journalistiek studenten. ‘‘Ze verwachten kwaliteit, onder andere vanwege de coronaperiode waarin zij een tijd lang niet fysiek naar school mochten. Ook de lange reistijd speelt mee voor sommige studenten.’’

Sinds 2002 kent het Nederlandse hoger onderwijs het accreditatiestelsel. De accreditaties die wel of niet gegeven worden tijdens de visitaties, leiden tot verdediging volgens Gijselaers. ‘‘Vernieuwing vormt dus een groot risico voor de reputatie van de school. Want waar haal je de drive vandaan om door te zetten? Scholen moeten een uitzondering durven maken en zich daarbij blijven aanpassen aan de tijdsgeest.’’

Dat laatste heeft Fontys Journalistiek zeker gedaan. Toch blijft het nieuwe curriculum nog even wennen voor de studenten. Het is goed om te weten dat zo’n omslag even duurt. ‘‘Een onderwijsvernieuwing heeft drie tot vijf jaar de tijd nodig voordat hij eigen is gemaakt’’, vertelt Gijselaers.

*Het visitatierapport verschijnt waarschijnlijk eind 2024.

Lucia Geelen is vierdejaarsstudent aan Fontys Journalistiek in Tilburg en hoopt komende maand daar haar diploma te halen.

In 2018 brachten we ons boek Creativity Works! uit. We zijn inmiddels zes jaar verder en de voorspelling in het boek dat niet-creatieve mensen snel werkloos zouden worden is behoorlijk waardeloos gebleken. De arbeidsmarkt is krapper dan krap. Werk genoeg, ook voor mensen die niet dagelijks brainstormen.

Gedurende de afgelopen jaren leken meer van onze voorspellingen niet uit te komen. We wisten niet wie er precies aan die algoritmes voor kunstmatige intelligentie aan het klussen waren, maar erg opschieten leken ze niet te doen. Het viel nogal tegen, de vooruitgang die geboekt werd met de zelfrijdende auto’s en poetsrobots waar we zo naar uitkeken. En dus had op 30 november 2022 een taxi nog steeds een chauffeur en groetten we op onze hogeschool elke morgen vrolijk de schoonmaakploeg.

De zojuist genoemde datum - 30 november 2022 - is echter geen lukraak gekozen datum. Het is de dag waarop OpenAI zijn kunstmatige intelligente chatbot ChatGPT op de wereld losliet. We probeerden het uit en waren flabbergasted. Een chatbot die wél werkte, dat kon dus gewoon. Eat that, beste verzekeraar/webwinkel/kabeltelevisieprovider!

Typisch menselijk
Ondertussen vroegen wij ons af of creativiteit eigenlijk wel de sleutel is om je brood te kunnen blijven verdienen. Wij zagen het in 2018 namelijk vooral als een typisch menselijke activiteit. Een uniek domein waarin we de computer voorlopig de baas zouden kunnen blijven. Een vaardigheid waarmee je de robot kon verslaan om nog lang en gelukkig te kunnen werken. Over hoe kunstmatige intelligentie creatieve processen zélf zou beïnvloeden hadden we eigenlijk niet zo diep nagedacht. Dat hebben we de afgelopen tijd wel proberen te doen.

Vanuit ons onderzoeksgebied The Next Level Marketeer bij FMC bekeken we hoe het creatieve proces van het ontwikkelen en uitwerken van communicatie en marketingconcepten beïnvloed wordt door kunstmatige intelligentie en wat dat betekent voor ons onderwijs. Dat hebben we gedaan door gesprekken te voeren met collega-docenten en ervaringsdeskundigen. Daarnaast hebben we studenten geobserveerd in hun creatieve processen. Tot slot hebben we zelf geëxperimenteerd, vooral met ChatGPT. We delen graag onze eerste inzichten.

Laten we beginnen met een beschrijving van wat we voor de komst van kunstmatige intelligentie verstonden onder het creatieve proces. “Creativity is a process in which you search for inspiration and insights, alone or in a team, that help you to come up with ideas, evaluate these ideas on their merit, select the most valuable ideas and combine, improve and enrich these ideas into a concept that you transfer into a prototype that you can learn from”.

Onder deze definitie ligt een proces met vier fasen: onderzoeken, ideeën bedenken, ideeën beoordelen en prototypen. Voor elke van deze fases hebben we in kaart gebracht wat ons is opgevallen in gesprekken en observaties. Waar zien we dat kunstmatige intelligentie inzetbaar is in dit proces? Wat zien we studenten doen? We proberen een balans op te maken en kijken steeds hoe dat ons onderwijs beïnvloedt.

Onderzoeken
In het onderzoek dat het startpunt vormt van een creatief proces speelt de zoektocht naar werkende theoretische principes en modellen een vrij prominente rol. De verwerking van zo’n theorie zorgt er namelijk voor dat een originele oplossing uiteindelijk ook echt werkt. Dat is belangrijk, want een origineel idee is nog geen goed idee. Het moet namelijk ook werken. 

In vrijwel elk creatief onderwijsproject worden daarom theoretische vragen gesteld en beantwoord. Niet dat de gemiddelde student dit zo leuk vindt, maar het hoort er wel bij. Hoe fijn is het dus voor die student dat ChatGPT daarbij een krachtig hulpmiddel is gebleken. Met de juiste prompts heb je zo je theoretische vragen beantwoord. Wil je er APA bronvermelding bij? Kan gewoon. Het beantwoorden van theoretische vragen vraagt op deze manier veel minder tijd. Die tijd kan dan mooi besteed worden aan de drie volgende fasen in het proces.

Een paar uitdagingen zien we wel. Zo is het bepaald niet gegarandeerd dat studenten hun door ChatGPT gelikt in elkaar gestoken theoretische kaders daadwerkelijk doorgronden. Nu is dat ook bij een door de student volledig zelf geschreven theoretisch kader geen vanzelfsprekendheid, maar toch. In het onderwijs is het iets om alert op te zijn. Het is immers iets wat je wel zou willen.

Een ander vraagstuk is of studenten in staat zijn om de zin en onzin die een chatbot als Chat GPT mogelijk uitbraakt van elkaar weten te scheiden. Er zullen manieren aangeleerd moeten blijven worden om de kwaliteit van bronnen te kunnen beoordelen. Ook hierover zullen we met de studenten in gesprek moeten blijven.

Theoretische vragen worden in de meeste creatieve onderzoeksprojecten gecombineerd met toegepaste. Logisch, we noemen een hogeschool niet voor niets een university of applied sciences. De cases die we studenten voorleggen worden opgehaald in het werkveld waar we voor opleiden. Dus, hop, lekker in gesprek met doelgroepen. Wat ons betreft liefst letterlijk. We zien studenten daarbij nog maar mondjesmaat de hulp van ChatGPT inroepen. Gek eigenlijk. De chatbot heeft weinig moeite met het samenstellen van vragenlijsten gebaseerd op theoretische modellen.

Ideeën bedenken
Na de onderzoeksfase volgt de fase waarin ideeën gegenereerd worden. Over het algemeen wordt dit de brainstormfase genoemd. We hebben als creativiteitsdocenten hele generaties studenten uitgelegd hoe belangrijk het was om heel veel domme, wilde ideeën te kunnen bedenken. Was leuk, hebben we veel plezier mee gehad, maar zijn we mee gestopt. 

Je kunt ChatGPT die grote hoeveelheid ideeën namelijk gewoon voor je laten bedenken. De chatbot doet daarbij geen uur over het bedenken van honderd ideeën, maar vijf seconden. En die ideeën zijn meestal niet eens dom en wild, maar eerder uitstekend bruikbaar. Je krijgt echt een inspirerend startpunt om op door te brainstormen of om door te gaan naar de volgende fase: het beoordelen en selecteren van de meest kansrijke ideeën.

Ideeën beoordelen
Het lijkt erop dat dit nog even mensenwerk blijft. Bij de beoordeling van ideeën zijn twee zaken belangrijk. Ten eerste moet je de potentie van een idee op waarde kunnen schatten. Om dat te kunnen doen moet je veel weten van de context waarin het idee gelanceerd gaat worden. Je hebt er de inzichten uit het onderzoek van de eerste fase voor nodig. Een berg ervaring helpt ook. 

De mix van inzichten en ervaringen die je nodig hebt om in te kunnen schatten of een idee echt gaat werken in de praktijk is doorgaans zo complex dat deze lastig over te brengen is aan een computer. Het is voor mensen ook moeilijk onder woorden te brengen. Kansrijke ideeën zorgen voor energie en enthousiasme bij de bedenkers ervan. Ze voelen gewoon dat ze iets te pakken hebben dat gaat werken.

Een algoritme heeft echter geen emoties. Een enthousiaste tone of voice kan het wel maken als je het om een tekst vraagt, maar echt enthousiasme voelen kan het niet. Dus ook niet voor een idee. Wie een algoritme criteria voor de haalbaarheid en impact van een idee kan geven, zal misschien best nog een heel eind komen. Meer onderzoek is nodig.

Prototypen
In deze fase wordt er van het gekozen concept een prototype ontwikkeld om deze te testen en verbeteren. Hierbij vergroten toepassingen die gebruik maken van kunstmatige intelligentie de mogelijkheden enorm. Een uitgangspunt dat wij in het onderwijs gebruiken is dat je begint met een quick & dirty in elkaar geflanst prototype. Daarmee ga je een iteratief proces in waarbij je bij elke volgende feedback loop meer tijd, moeite en middelen in het nieuwe prototype steekt.

De kunstmatige intelligentie achter toepassingen als Midjourney en Chat GPT rekt de mogelijkheden bij prototyping enorm op. Veel bekende technieken als user story writing, storyboarding, visual prototyping en mockup design, die tot anderhalf jaar terug best veel tijd en moeite kostten om te maken, zijn nu veel sneller te vervaardigen.

Inzichten en issues
Welke overkoepelende inzichten en issues filteren we uit de ervaringen die we opgedaan hebben in de voorgaande vier fases? Ten eerste zien we dat juist creatieve mensen dik profiteren van de nieuwe mogelijkheden die kunstmatige intelligentie biedt. Zij zetten kunstmatige intelligentie op slimme en originele manieren aan het werk. Ze zijn nieuwsgierig en experimenteren er graag op los. Daarmee wordt hun voorsprong op mensen die deze mindset minder hebben waarschijnlijk groter dan ooit tevoren. Je raakt je baan niet kwijt aan kunstmatige intelligentie denken wij, maar aan iemand die wél kunstmatige intelligentie gebruikt.

Ten tweede zien we dat inhoudelijke kennis en analytische vaardigheden belangrijk zijn. De kwaliteit van de output van kunstmatige intelligentie hangt in hoge mate af van de kwaliteit van de opdracht, de zogenaamde prompt. Hoe beter deze prompt, hoe beter het antwoord. Iemand die inhoudelijke kennis heeft van creatieve processen en er vaardig mee is komt veel gemakkelijker tot goede prompts.

Ten derde confronteert anderhalf jaar experimenteren met kunstmatige intelligentie ons met een issue waar we in ons onderwijs diep over na zullen moeten denken. Er zweeft namelijk een loeier van een vraag boven alles die voor de toetsing die nou eenmaal tot nu toe ook bij onderwijs hoort, essentieel is. Wie is onder de streep de maker? Waar we het tot nu hebben over kunstmatige intelligentie bedoelen we eigenlijk generative artificial intelligence: kunstmatige intelligentie die op aanvraag voor de gebruiker iets genereert. We zien daarbij dat de kwaliteit van de output sterk afhangt van de kwaliteit van de prompt. Degene die de prompt geeft speelt dus een belangrijke rol. Maar is daarmee de gebruiker ook echt nog de maker?

Kunstmatige intelligentie gaat in zijn hulp een stap verder dan de ondersteuning die tot nu toe gangbare software bood. Een tekst laten schrijven door Chat GPT is toch net wat van een wat andere orde dan in Word een tekst typen en daar de spellingscontrole op loslaten. Een foto laten genereren is van een andere orde dan er zelf eentje nemen en hem bewerken in Photoshop. Daardoor zien we dat we als hogeschool in de toetsing worstelen met het begrip eigen werk. Is het voldoende als de student zijn dialoog met Chat GPT als bijlage inlevert? We wensen examencommissies bij de beantwoording van dit soort vragen wijsheid toe.

Combinatie
Tot slot, wat leren onze ervaringen ons als het gaat om onze blik op het fenomeen creativiteit? Een interessante gedachte is dat nieuwe ideeën eigenlijk niet bestaan. Elk zogenaamd nieuw idee kan ook gezien worden als een nieuwe, zinnige combinatie van ideeën die al bestonden. 

Nieuwe combinaties maken kon een computer altijd al. Eindeloos en in een hoog tempo. Die combinaties ook zinnig laten zijn leek ons voorbehouden aan de mens. Computers hebben immers geen idee wat ze aan het doen zijn. 

Maar zo simpel blijkt het niet te zijn. De mens lijkt erin geslaagd te zijn de computer zo te programmeren dat als je hem duizenden voorbeelden van nieuwe, zinnige combinaties uit het verleden geeft, hij zelf ook zulke combinaties kan gaan maken. Daarmee zijn we in een fase beland waarin mens en computer echt samen kunnen optrekken in creatieve processen, waarvan beide zullen leren.

In ons boek Creativity Works! staat op een tussenpagina als geintje een definitie van creativiteit die ons destijds wel aansprak. Creativity is intelligence having fun. Ook al kan een computer geen blijdschap voelen, misschien moet dat óók wel zijn: creativity is artificial intelligence having fun?

Studenten van nu hebben een supereffectieve assistent die met delen van het creatieve proces wel raad weet. Dat heeft een gevolg voor de student, waar we in onze omgeving nog niemand over gehoord hebben. Van iemand die geweldige hulp krijgt bij onderzoek, ideeëngeneratie en prototyping mag meer verwacht worden. Als de helft van het praktische werk voor je gedaan wordt, hou je tijd over om na te denken. Daarmee kun je komen tot meer volwassen gedachten over wat je bij wie wil bereiken met je concept en hoe dat je dat gaat doen. 
Hoe lastig het misschien ook te toetsen is, de strategische lat voor studenten kan en moét omhoog.

Joris van Dooren en Coen Luijten zijn beiden docent-onderzoeker bij FMC, voorheen FEHT. Hun onderzoeksgebied heet The Next Level Marketeer. 

In mei vorig jaar las Klop in de krant dat ruim een kwart van oud-studenten met een studieschuld in het buitenland spoorloos is voor DUO. Zijn mond viel open van verbazing en vrijwel direct daarna ging hij samen met researcher Gaiwa Slooten en regisseur Annick Luijkx aan de slag om een pitchplan te schrijven.

"Het zit namelijk zo. Als je in het buitenland verblijft zonder dat je je studieschuld afbetaalt, kan DUO als vergaande maatregelen een paspoort intrekken en iemand op laten nemen in het opsporingsregister. Dat vond ik te bijzonder voor woorden en dat is precies waar onze documentaire op in gaat: de gevolgen van een dergelijke paspoortblokkade."

Zoektocht
In juli kreeg de producent een verlossend telefoontje van de NPO. “Ons plan werd uit ruim vijftig inzendingen gekozen en Omroep ZWART wilde hier graag aan meewerken.” Al snel werd het voor Klop en zijn team hoog tijd om op zoek te gaan naar oud-studenten met een studieschuld die hun verhaal wilden doen.

Dat bleek echter makkelijker gezegd dan gedaan. Maar na een aantal tegenslagen bood het platform X, het voormalige Twitter, de uitkomst. “We zochten naar mensen die over hun studieschuld praatten. Zo stuitten we op de 24-jarige Willemijn, woonachtig in Engeland met een studieschuld van ruim 90.000 euro. Zij staat symbool voor de huidige pechgeneratie.”

Verstrekkende gevolgen
Ook kwam Pascal in het vizier, een 34-jarige oud-student die al jaren in Argentinië verblijft. “Pascal is ernstig ziek en heeft medicijnen nodig, maar daar kan hij moeilijk aan komen omdat hij geen paspoort meer heeft.”

In ‘Niet Mijn Schuld’ vertellen beide oud-studenten over hun leven en de gevolgen van hun studieschuld. “We willen met deze documentaire dan ook het gesprek starten over de psychologische en sociaal-maatschappelijke gevolgen van een hoge studieschuld en een jonge doelgroep aan het denken zetten over het aangaan van een lening bij DUO.”

Impact maken
Volgens Klop sluiten veel studenten namelijk een lening bij DUO af zonder dat ze weten wat de consequenties zijn. “Dat neem ik ze allesbehalve kwalijk, maar daar moet wel iets in veranderen. Jonge studenten moeten zich inlezen wat betreft het aangaan van een lening. Willemijn zou als 18-jarige studente nooit zomaar 90.000 euro krijgen van de bank. Waarom kreeg ze het bij DUO dan wel? En als Pascal wist dat hij ooit zijn paspoort kwijt zou raken, zou hij ook nooit een lening zijn aangegaan.”

Bewustzijn creëren dus. Dat is waar ‘Niet Mijn Schuld’ om draait. En hoewel de documentaire van Klop vandaag pas in première gaat, is de eerste impact al gemaakt. “DUO heeft naar aanleiding van onze documentaire opnieuw naar de zaak van Pascal gekeken en besefte dat Pascal zich in een levensbedreigende situatie bevindt. Hij heeft inmiddels zijn paspoort terug en ook zijn studieschuld is op 0 gezet. Een kroon op ons werk.”

Op haar vijfde, na het halen van haar zwemdiploma’s, bond Lisanne voor het eerst de ijzers onder. Een verdraaid goede keuze, want samen met haar teamgenoten van Team Ice United wist Lisanne zich dit jaar voor de derde keer op rij te kwalificeren voor het WK. “Wij schaatsen in de hoogste klasse binnen onze sport, samen met nog één ander team uit Nederland.”

Toch was het Team Ice United dat zich wederom weer wist te plaatsen voor de wereldkampioenschappen die van 4 tot en met 6 april plaatsvinden in het Kroatische Zagreb. “Vanuit de KNSB zijn er drie ISU-wedstrijden, kwalificatiewedstrijden op wereldniveau. Het team met de meeste punten over die drie wedstrijden gaat naar het WK, en wij wisten alle drie de keren die winst binnen te slepen.”

Trainen en progressie
Het team van Lisanne staat drie maal per week 2,5 uur lang paraat om te trainen. Te beginnen met een off-ice, waar de schaatsroutines al lopend en springend doorgenomen worden. Daarna volgt een uur op het ijs, waarna wederom afgesloten wordt op ‘vaste grond’. Daarnaast worden wekelijks video's geanalyseerd en krijgt ieder teamlid constant tips om uitvoeringen te verbeteren.

Die trainingen en analyses werpen hun vruchten af. Team Ice United stond voorgaande jaren namelijk nog onder rivaal Eindhoven, wist daarna op hetzelfde niveau te komen en staat nu ver daarboven. “Op het WK stonden we vorig jaar flink achter op het nationaal team van Polen, maar dat is nu al teruggebracht naar maar 0.5 punt. Ze hebben deze kampioenschappen dus een ‘target’ op hun rug, want hun plaats wordt voor ons.”

Topsport, maar (nog) niet Olympisch
Dat is dan ook het doel van Lisanne en haar team tijdens het komende WK: steeds beter worden. Een plek in de top drie zit er waarschijnlijk niet in, want die gaan meestal naar Canada, Finland en Amerika. Landen waarin synchroon schaatsen een veel bekendere sport is dan in Nederland. “Waar dat aan ligt? Nederland is echt een schaatsland, maar synchroon schaatsen is vrijwel onbekend. Het is geen Olympische sport en heeft geen NOC*NSF-status, dus krijgt het ook minder aandacht. Onze wedstrijden zijn bijvoorbeeld alleen te volgen via livestreams, maar zullen nooit op tv uitgezonden worden.”

Dat lijkt, na het zien van een van de trainingen van Lisanne en haar team, onterecht. Wie denkt dat synchroon schaatsen nog steeds alleen maar bestaat uit gezamenlijk lijnen rijden en rondjes draaien, wordt bij het zien van Team Ice United positief verrast. Al schaatsend worden niet alleen gecompliceerde routines uitgevoerd, maar worden mensen ook op allerlei manieren de lucht in getild en worden trucs uitgevoerd.

Passie en opleiding
Synchroon schaatsen is Lisannes grootste passie, maar ze heeft ook nog een hbo-opleiding te volgen. Die twee dingen combineren gaat haar goed af, maar is soms toch ook wat lastig. “Mijn topsport heeft mijn prioriteit, maar ik zorg wel dat mijn schoolwerk altijd op tijd af is. Ook heb ik samengezeten met een topsportcoördinator vanuit Fontys omdat het WK tijdens mijn stageperiode valt. Helaas waren er geen mogelijkheden om daar iets in aan te passen.”

Dat betekent dat Lisanne de uren die zij mist ‘gewoon’ in moet halen, zodat zij net zoveel stage-uren loopt als haar studiegenoten. “Ik moet aan dezelfde eisen voldoen als andere studenten. Dat is ook niet verkeerd, want we krijgen natuurlijk allemaal hetzelfde diploma. De topsportcoördinatie zou bijvoorbeeld wel ingezet kunnen worden voor het verplaatsen van tentamens, maar die hebben we op onze opleiding niet.”

Puntjes op de ‘i’
Inmiddels loopt Lisanne stage bij de bibliotheek in Eindhoven, maar haar trainingen én haar team, dat inmiddels aanvoelt als familie, staan altijd nog op één. “We zijn beide WK’s negentiende geworden (waarvan de tweede editie uit meer teams bestond). Dit jaar willen we hoger op de ranking eindigen en ons persoonlijk verbeteren. We hebben nu nog even de tijd om de puntjes op de ‘i’ te zetten, zodat we ons begin april van onze beste kant kunnen laten zien.”

Er is amper een domein of werkveld te bedenken waar AI niet sneller dan het licht zijn intrede heeft gedaan. Ook in de journalistiek. Terwijl dit ook of misschien wel juist daar heel riskant kan zijn. Dit is immers een tijdperk van fake news en gevaarlijke algoritmes, waarin de jongste generaties hun nieuws vooral van Tiktok halen en ook oudere generaties zich steeds vaker vooral laten informeren via social media over wat er in de wereld speelt. 

Onder leiding van Fontyslector Daniëlle Arets en Olivier de Neve werden met een aantal experts de ethische dilemma's van AI in de journalistiek doorgenomen. Waarbij vooral Laurens Vreekamp, oprichter van de Future Journalism Today Academy en mentor bij het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek, indruk maakte met zijn presentatie. Hij liet met treffende voorbeelden onder meer zien hoe AI soms tot verkeerde en ronduit discriminerende keuzes kan komen. 

Ethiek
Nu maken ethiek en morele overwegingen al sinds jaar en dag deel uit van journalistieke keuzes en richtlijnen, maar de komst van AI maakt het er niet makkelijker op. Zoals bleek uit de verhalen van de sprekers maar ook uit de workshops, waarbij ook Fontysexperts op dit terrein - onder meer lector Bart Wernaart en technofilosoof Rens van der Vorst - werden ingezet. 

De journalisten van de dertien regionale omroepen die samen de Regionale Publieke Omroepen (RPO) vormen, maar ook redacteuren van landelijke media, kregen zo bakken vol informatie over zich uitgestort. Vrijwel niemand van de beroepsgroep leek op voorhand AI af te wijzen. Maar de meesten zijn wel huiverig om het in te zetten.  De betrouwbaarheid, de transparantie, het effect op duurzaamheid, wat zijn de bronnen van AI, hoe zit het met copyright: heel veel dilemma's dus, waarvan de meeste deze dag meerdere keren voorbijkwamen. 

Veel (landelijke) media gebruiken inmiddels ook AI en hebben daar vaak ook richtlijnen voor opgesteld. Maar zoals tijdens het congres keer op keer duidelijk werd: de ontwikkelingen gaan dermate snel als het om AI en GenAI gaat, dat wat vandaag aan richtlijnen en protocollen is opgesteld volgende week al de prullenbak in kan of aangepast moet worden.

Emmy
Dat laatste werd ook overduidelijk uit het verhaal dat Jeffrey Kofman te vertellen had.  Kofman was dertig jaar lang journalist en reporter voor met name ABC News. Hij won een Emmy voor zijn reportages vanuit Libië in de tijd dat Khadaffi ten val werd gebracht. Maar de laatste 10 jaar heeft hij zich helemaal gericht op AI. Zijn bedrijf Trint begon met het omzetten van audio naar tekst, maar is tegenwoordig veel omvattender.

Kofman schetste hoe het beroep in de loop van afgelopen eeuw is veranderd. Hoe de technologie zijn intrede deed in de journalistiek en daarmee storytelling totaal veranderde. De introductie van telegraaf, radio, tv, video, satellieten, internet; elke verandering werd steeds sneller omarmd en ingezet. “Het duurde 60 jaar eer de hele wereld van elektriciteit was voorzien. Maar twee jaar na de introductie ervan, had al zo'n beetje iedereen een smartphone.”

Die snelheid waarmee technologie wordt geadopteerd, en dus de snelheid van veranderingen in de media, is volgens Kofman verantwoordelijk voor de grootste verschuivingen in de mediawereld. Dat gaat bij AI gepaard met zorgen die wereldwijd leven onder journalisten: de ethische implicaties, het gebrek aan kennis over AI en de bronnen die het gebruikt.

Macht
Vergeet ook niet de zorgen die er zijn over de waterscheiding die dit teweeg kan brengen tussen grote en kleine mediabedrijven. Immers: wie veel geld heeft, kan gemakkelijker nieuwe technologieën inkopen en inzetten. “Maar zelfs de grootste mediaconcerns gaan als het bijvoorbeeld over copyright gaat liever niet de juridische strijd aan met de techbedrijven. Omdat ze in vergelijking daarmee gewoon niet rijk genoeg zijn.” Het geeft nog maar eens aan hoe groot de macht is van de techbedrijven. 

Betrouwbaarheid, zo stelde Kofman, zal altijd een issue blijven. Mooie oneliner: “AI should not dictate but enable what we do as journalists.” Dat sloot aan bij wat eerdere sprekers ook al aankaartten, en wat bij diverse media ook al in de richtlijnen is vastgelegd. Namelijk dat bij de inzet van AI een publicatie altijd als laatste nog een keer door een redacteur wordt gecontroleerd. Oftewel: journalistiek blijft mensenwerk. 

Wel met minder mensen. Want ook Kofman ziet redacties door de komst van AI in de toekomst kleiner worden en redactielokalen en -kantoren in formaat krimpen. Maar er zijn ook voordelen.  En niet alleen in snelheid en hogere generieke productie. “Je komt als journalist veel meer te weten met GenAI doordat onzichtbare archieven worden blootgelegd, waardoor je informatie krijgt waarvan je het bestaan anders nooit had geweten.”

Zijn tip voor Fontys Journalistiek: “Zorg dat je studenten kennis over technologie bijbrengt. Geef ze er les in en leer ze programmeren.” [Jan Ligthart]

Marius Brugman is werkzaam binnen het lectoraat Journalistiek en verantwoorde innovatie en nam in zijn rol als docent en onderzoeker studenten van onder andere de minor AI for Society mee in het hele proces. “We hebben een week lang de nieuwsberichten van Omroep Brabant geschaduwd. Een week waarin we niet alleen kennismaakten met ChatGPT als AI-vorm, maar ook met de mogelijkheden en gevaren van AI in de journalistiek.”

Om dat te bewerkstelligen kreeg de groep studenten iedere ochtend van Omroep Brabant een lijst met de verhalen van de dag. “Daarna was het aan ons om deze door te spreken, te kijken wat we ermee konden en hoe ver we kwamen met het nabootsen en uitwerken van verhaalideeën via artificiële intelligentie.”

Politieberichten
Op sommige vlakken kon ChatGPT veel betekenen voor de journalistieke redactie. Dat ging voornamelijk om berichten waar veel data al voor bekend was. “Zoals 112-berichten. We vroegen dan aan ChatGPT om een artikel te schrijven over een man die overvallen was in straat ‘X’ in Breda en dat er een verdachte was opgepakt. Eventuele politie-updates konden daarin goed verwerkt worden.”

Wordt daarbij aangegeven dat het bericht de stijl van Omroep Brabant heeft en een bepaald aantal woorden moet kennen, dan komt er ook echt zo'n tekst uitgerold. Maar een tekst is heel wat anders dan een nieuwsbericht. “Het ging tijdens dat proces vooral mis met alle informatie die in deze artikelen stond. ChatGPT bedenkt namelijk dingen die niet zijn gebeurd en verwijst ook niet naar bronnen die je hebt gebruikt. Dat maakt het in de praktijk lastig om deze vorm van AI in te zetten, omdat je tegen grenzen van journalistieke principes aanloopt.”

Man vs. machine
De studenten van dit project kwamen er ook achter dat ChatGPT niet makkelijk schrijft over bijvoorbeeld lokale Brabantse ondernemers, omdat daar online simpelweg te weinig informatie over te vinden is. “Daar is echt de journalist als mens nog voor nodig. Dat geldt ook voor het stellen van de juiste vragen of menselijke bronnen opzoeken en spreken.”

Moeten journalisten AI nu zien als bedreiging, of als spanningspartner? Volgens Brugman is AI in de huidige vorm nog niet goed genoeg om het werk van een journalist over te nemen. “Maar AI speelt al wel een rol op allerlei relevante vlakken, zoals de aanbevelingen van artikelen die je kunt lezen of voorbereidend onderzoek. Naarmate de tools beter worden zal AI dan ook steeds toegankelijker worden. Zo kan het bijvoorbeeld wel fijn zijn om ChatGPT een goede kop boven je artikel, een fotobijschrift of een social media tekst te laten genereren.”

Ontwikkelingen en tekortkomingen
Wat betreft de toekomst hebben de studenten van Fontys Journalistiek ook nog niet te vrezen, aldus Brugman. “Techniek die zich verder ontwikkelt kost altijd banen, maar er komen ook banen bij. Vijftien jaar geleden had geen enkele krant een social media redacteur, terwijl die teams nu alleen maar groeien. Wat AI doet in de toekomst voor ons vak is nog koffiedik kijken, maar we hoeven het niet als bedreiging te zien. Ga er vooral mee aan de slag. Dan zie je snel de mogelijkheden, maar ook zeker de tekortkomingen die we zelf toe kunnen voegen.” [Noëlle van den Berg]

Miriam Swaans (45) is ‘frontvrouw’ van tekstbureau Swaans in Tilburg, met in totaal tien medewerkers actief voor opdrachtgevers als Uitgeverij Zwijsen, Asito, CZ en Waterschap Aa en Maas. De ervaren tekstschrijfster is niet bang voor AI-concurrentie van bijvoorbeeld ChatGTP, dat in een paar tellen teksten genereert met een bedrieglijk ‘echte’ toon. “Ik geniet ervan om ermee te experimenteren. En soms denk ik dan bij een eenvoudige advertorial: holy crap, dat doe je beter dan ik.”

“Maar onze niche heeft ChatGTP niet in de vingers. Wij maken geen standaardtekstjes. Wij halen verhalen uit mensen en die vind je niet zomaar terug in computerdata.”

Plichtsgetrouw
Bij Fontys Economische Hogeschool Tilburg (nu: Fontys Economie en Communicatie in Eindhoven) volgt Miriam Swaans van 1998 tot 2000 de toenmalige opleiding hbo Bedrijfskader, tegenwoordig onderdeel van de studie Bedrijfsmanagement MKB. 

“Die studie bereidde je in brede zin voor op het ondernemerschap. Een vreemde eend, ook omdat de opleiding maar twee jaar duurde en ons klasje startte in januari.” Het curriculum is praktisch en generalistisch. “Van boekhouden tot hr en marketing. Veel dingen die ik nu doe hadden daar hun begin.”

Als student is ze zowel gefocust als relativerend. “Op de middelbare school was ik altijd het meisje dat precies deed wat gevraagd werd. Maar het plichtsgetrouwe weerhield me er niet van een leuke studententijd te hebben. Dat lag ook een beetje aan de sfeer bij Bedrijfskader. Veel klasgenoten waren elders afgehaakt en dachten: we zien wel…” Een klimaat overigens waarin ook creatieve bedrijfjes opkomen. “Sommige medestudenten handelden onder tafel met buitgemaakte toetsen.”

In die twee jaar drijft Swaans langzaam één kant op. “Ik merkte dat vakken als marketing en communicatie mij ook creatief uitdaagden. Sleutelen aan productlanceringen en communicatieplannen. Daar lag mijn hart.” Na Fontys volgt een studie Communicatie- en Informatiewetenschappen aan Tilburg University.

Haar carrière als tekstschrijfster begint klein, “met een laptop, telefoon en tweedehandsauto”. Nogal een verschil met wat Swaans – telg uit een ondernemersgezin – van huis uit gewend is. “Mijn vader en ooms hadden een internationaal transport- en logistiekbedrijf. Een deel daarvan, de verhuur van hoogwerkers, is inmiddels overgenomen door een neef en achterneef. Als tekstschrijver kun je gelukkig zonder zulke investeringen.”

Drang naar vrijheid
Echt ondernemer voelt ze zich pas als ze haar eerste medewerkers in dienst neemt. “Starten als zzp’er kwam denk ik voort uit mijn drang naar vrijheid. Zodra er personeel bij komt, verschuiven je verantwoordelijkheden.”

Wat vindt Swaans het fijnste aspect van haar werk? “Het begon ooit met schrijven, en dat was leuk. Maar nu put ik ook volop plezier uit de constatering dat collega’s hun creatieve talent inzetten voor onze klanten en onderling prettig samenwerken.” Zelf richt ze zich vooral op commercie en sales, en de strategische opstart van nieuwe projecten.

“Ik vind het geweldig om samen met een klant een project uit te zetten. Stel: je maakt een jaarverslag waarbij je verhalen van twintig verschillende mensen nodig hebt. Hoe creëer je de flow dat iedereen tijdig de gewenste output aanlevert? En vervolgens, dat die op ons bureau de ideale vorm krijgt? Het is fijn een klant achter te laten met het gevoel: het is geregeld.”

Buikpijn
“Doe vooral veel dingen. Ervaar, probeer…”, antwoordt ze op de vraag wat ze Fontys-studenten van nu wil meegeven. “Ook die dingen waarbij je ’s ochtends bij het opstaan buikpijn voelt omdat je ze zo spannend vindt.”

“Ik wil niet generaliseren, maar veel studenten stippelen nu al precies uit wat ze wel en niet willen. Mijn les: juist van dingen die niet leuk zijn, leer je. De drive om precies te gaan doen wat je wél zoekt, wordt dan alleen maar sterker.”

En, om helemaal in haar straatje te blijven: “Zorg ervoor dat je open en helder leert communiceren. Appen is het nu helemaal, maar je hebt juist zo veel aan telefoneren. Daarbij pik je veel beter op wat mensen willen en bedoelen. Bovendien: Je wordt steeds gedwongen direct op elkaar te reageren. Terwijl je een appje gewoon naast je neerlegt tot morgen.”

We leven toch al in een samenleving waarin we steeds meer op onszelf zijn. “Als je met elkaar praat, zie je ook de ander. Verbinding is een van de dingen die het leven leuk maken. Maar menselijk contact raakt in allerlei technische toepassingen weleens op de achtergrond. Goed communiceren en flexibel en invoelend op een ander reageren, is binnen elke loopbaan essentieel.” [Frank van den Nieuwenhuijzen]

De studentenpodcast is een product uit de rol Nieuwsmakers, waar journalistiekstudenten zelf nieuws moeten vinden en produceren. Dat gebeurt in opdracht van verschillende media, waaronder Omroep Tilburg, Brusselse Nieuwe en natuurlijk De Telegraaf. 

Guus en Fabrice zijn twee studenten die zich, samen met zeven anderen in hun projectgroep, iedere dag inzetten voor de studentenpodcast. Guus als hoofdredacteur, Fabrice als presentator. “Vanuit de Telegraaf kregen we de opdracht om een studentenpodcast op te zetten. En als er één afkorting bekend is bij studenten, is het wel bvo’tje”, licht Guus toe. 

 Relevant en huiskamergevoel
De ‘babbeltjes’ in de podcast gaan niet over stappen, zuipen en feesten, maar juist over nieuws dat er echt toe doet voor studenten. Dat was soms best lastig, aldus Fabrice: “Onze podcast moest geen chatcast worden, maar moest zich juist focussen op relevante onderwerpen terwijl we wel een huiskamergevoel over willen brengen.” 

Zo stond de eerste aflevering in het teken van vapes en de illegale handel die daarmee gepaard gaat. “Vapen was die week groot in het nieuws, dus was het aan ons om een insteek te vinden waardoor het relevant werd voor alle studenten. Tijdens ons onderzoek ontdekten we dat de handel en verkoop van vapes ook illegaal gebeurt. Dat was voor ons een draadje om hier een podcast over te maken”, legt Guus uit. 

Experts en informatie 
De studentenpodcast komt aan het einde van de werkweek online bij de Telegraaf. Voordat het zover is hebben Guus en Fabrice, samen met hun medestudenten, veel werk te verrichten. Iedere maandag overlegt het team om een geschikt onderwerp te vinden voor de podcast, waarna meteen gewerkt wordt om de juiste experts en voldoende informatie te vinden om de podcast vorm te geven. 

“Als dat er is maken we een draaiboek voor de aflevering”, laat Fabrice weten. “We hebben voor iedere podcast dan ook een script waarin duidelijk staat wat ik of mijn medepresentator Floortje moet zeggen. We willen natuurlijk niet dat we ons verspreken waardoor een zin ineens een andere betekenis krijgt. Dat kan niet in een nieuwsgerichte podcast.” 

Luchtig nieuws 
Ieder BVO’tje focust zich op één groot nieuwsverhaal. Daarnaast delen de studenten ook opmerkelijk en relevant studentennieuws in een bulletin. “Zo houden we het luchtig en wordt onze podcast geen ellenlange nieuwsstroom”, laat Guus weten. De podcasts wordt uiteindelijk opgenomen in de studio van de Telegraaf, gemonteerd en online gezet. 

 Eén podcast van de Nieuwsmakers heeft het echter niet gered. “Natuurlijk bracht dat eerst een hoop teleurstelling en frustratie met zich mee, maar we werken nu alleen maar harder en enthousiaster aan onze producties. Achteraf gezien is dat de meest leerzame podcast van allemaal geweest.” 

Toekomstperspectief 
Er komen nog zeker twee podcasts online. Daarna zit het project er voor de huidige groep studenten op. Beide heren zijn blij met wat ze samen met hun medestudenten neergezet hebben. “We hadden niet veel verstand van podcasts als nieuwsmedium, maar zijn nu een stuk wijzer geworden. Daarnaast zijn we dankzij dit project ook breder onderlegd in ons journalistiek kunnen.” Ook De Telegraaf is tevreden met het werk van de Nieuwsmakers en ziet BVO'tje als een geslaagd project. [Noëlle van den Berg] 

Scrummasters, product owners, agile coaches en iedereen die zich bezighoudt met marketing en communicatie: volgens columnist Splinter van het hogeschoolblad SAM hebben ze een onzinnige functie, oftewel een ‘bullshitbaan’. 

Zijn oproep: “Investeer in competente docenten, moderne lesmethoden en toegankelijk onderwijs voor iedereen. Stop met het verspillen van tijd en geld aan functies die alleen maar dienen om de schijn op te houden.”

Volledig oneens
Maar interimmanager Hans Valkenburg, hoofd van de afdeling Marketing, Communicatie en Voorlichting, is het “volledig oneens” met de column. Hij liet zijn eigen reactie boven de column plaatsen. 

Je mag niet “anoniem, ongefundeerd afgeven” op het werk van collega’s, meent Valkenburg. “Bovendien creëert de column op deze anonieme wijze een onveilige werksfeer voor velen op de HAN.” Hij geeft het blad “de opdracht te stoppen met het publiceren van anonieme columns”.

Hoofdredacteur Hanneke Sizoo begreep dat de column onrust kon veroorzaken, schrijft ze in haar eigen reactie. Maar: “Het is nooit de intentie geweest collega’s te schofferen. We nodigen iedereen nadrukkelijk uit te reageren en SAM te gebruiken als podium voor debat. Daar horen vanzelfsprekend tegengeluiden bij.”

Reacties
Veruit de meeste reacties onder het stuk gaan niet over de column zelf, maar over de ingreep van het hoofd communicatie. De eerste schrijft: “Je macht lekker gebruiken als iets je onwelgevallig is. (…) Ga maar lekker naar het bedrijfsleven ofzo.” 

Een ander zegt: “Nou Hans, dit is hoe men er in het onderwijs over denkt. Dan kun je twee dingen doen: dat beeld proberen te kantelen of hetgeen jij nu doet. We weten allebei wel wat slimmer zou zijn geweest.”

Weer een ander: “Ach Hansje, snap je dan echt niet dat hetgeen jij nu doet juist zorgt voor onveiligheid? Dat het soort ‘managers’ als jij de reden zijn dat het sentiment dat binnen de HAN leeft anoniem gedeeld moet worden? Jij bent de oorzaak, niet de oplossing.”

Op de inhoud klinkt nauwelijks kritiek. “Stiekem deze column met een glimlach gelezen, ook al heb ik volgens Splinter een bullshit baan. (…) Ik hoop ooit overbodig te zijn maar in de tussentijd zet ik mijn kennis in om het onderwijs zo toegankelijk mogelijk te maken voor iedereen.”

Bestuur
In dagblad Trouw blijkt het college van bestuur niet gecharmeerd van de ingreep. Een woordvoerder noemt het een eenmansactie. De reprimande wordt niet ondersteund door het bestuur. “We willen SAM absoluut niet aan banden leggen. 

De hoofdredacteur hoopt dat dit vastgelegd kan worden in een redactiestatuut, want dat is er nu nog niet. De columnist mag blijven.  

Afgelopen maand kwam het Eindhovense universiteitsblad Cursor in aanvaring met het college van bestuur en de redactieraad. De hoofdredacteur is er uit zijn functie ontheven. De bron van het conflict was een niet-verschenen artikel over mogelijke belangenverstrengeling van de rector magnificus. [HOP]

Over zijn uniform, dat hij ook als niet-diender draagt: “In het begin was het wennen om geen spijkerbroek uit de kast te trekken. Maar het past me; in mijn rol moet ik herkenbaar zijn.” ‘Geweldsmiddelen’ – als wapenstok en pepperspray – ontbreken: “Ik ben geen agent, en blijf dus burger.”

Transparant
Wat is het geheim van goede woordvoering? “Je zit tussen het belang van de politie en het algemene belang in. Ik probeer mee te denken met burgers en journalisten en ben van de transparantie.” Dat laatste betekent dat Uijtdehage soms méér wil delen dan de organisatie geneigd is te doen. “Uitspraken als ‘In het kader van het onderzoek doen wij daarover geen verdere mededelingen’, die hoor je van mij niet. Juist omdat ik weet hoeveel impact gebeurtenissen kunnen hebben op mensen, blijf ik zoeken naar wat wel ‘weggegeven’ kan worden.”

In het verleden deed de politie weleens schimmig over fouten. “Maar ik vind: als wij iets niet goed doen, moet je daar niet omheen draaien. Het kan lastig zijn om collega’s ervan te overtuigen dat openheid beter uitpakt. Intern probeer ik een tegengeluid te geven en ben ik soms de luis in de pels.”

‘Last minute’
Na de zomer van 2001 belandde Willem-Jan (42) ‘last minute’ op Fontys Economische Hogeschool Tilburg. “Ik was zo laat met mijn inschrijving dat ik de introductie misliep.” Maar de opleiding Communicatie en Media Studies bleek een schot in de roos. “Vooral het praktische deel ervan. Ik kijk met plezier terug op mijn stages, waar je echt een goed inhoudelijk inzicht kreeg van het werk.”

Evengoed overwoog hij toch nog even om te stoppen. “Ik was gitarist in een paar bandjes en één daarvan – Wicky – werd serieuzer. We speelden op Noorderslag en er was momentum, maar dat verdween ook weer. De muziek was wel de reden dat ik zo’n zes jaar deed over mijn bachelor.”

Ondergedompeld
Na zijn afstuderen kwam er dus een meer conventioneel bestaan. Uijtdehage werkte als communicatieadviseur bij de gemeentes Steenbergen en Halderberge. “Dat was in de tijd van de naweeën van de Kredietcrisis. Voor mij betekende dat weinig vastigheid: een projectje hier, een zwangerschapsverlof daar.”

Vanaf februari 2014 vindt hij zijn ‘roeping’. “Mijn hart is blauwgekleurd inmiddels. Het grote verschil met een gemeente is de enorme dynamiek die heerst bij de politie.” Ter introductie kreeg hij alle smaken voorgeschoteld: een ronde met de wijkagent, het 112-team, gesprekken met rechercheurs, een nachtdienst. “Dan zit je plotseling in een politieauto met zwaailichten en sirenes, oftewel midden in een jongensboek.”

Eén gevolg van die dynamiek is volgens de alumnus dat je sneller moet schakelen. “Vaak krijg je zonder voorafgaande afstemming met collega’s een microfoon voor je neus. Maar ik ken de kaders waarbinnen ik mijn verhaal kan vertellen.” Om feitelijke informatie waterdicht te krijgen stemt hij bijvoorbeeld af met een rechercheteam of de Officier van Dienst, die ter plekke is.

Alles is nieuws
Wat hem nog steeds frappeert, is de enorme hoeveelheid vragen die binnenkomt. “Alles wat de politie doet is nieuws. Zodra een journalist twee politieauto’s in een straat geparkeerd ziet staan, gaat de telefoon. Maar vaak is er ook gewoon niks aan de hand.”

Uijtdehage is één van de gezichten van zijn korps; wordt hij weleens persoonlijk aangesproken of bedreigd? “Niet echt. Eén keer stond ik bijna neus-aan-neus in de supermarkt met een willekeurige vreemde. Een situatie natuurlijk waarop je niet zit te wachten. De meeste herkenning is gelukkig positief.”

Imago
Bij acties van Extinction Rebellion hoor je weleens klachten dat de politie te hard zou ingrijpen. Ook in andere gevallen is het vaak makkelijk mopperen op het korps. Wat vindt Uijtdehage van het imago van de politie? “Ik denk dat we er goed opstaan. Fouten bij arrestaties of in onderzoeken komen natuurlijk altijd in het nieuws. Maar ik draai nog weleens een dienst mee en als je dan ziet wat voor overstelpende hoeveelheid werk er ligt, en hoe de collega’s dat oppakken - daarvoor kun je alleen maar bewondering hebben.”

“Geloof me. Er is geen enkele agent die denkt: ik ga vandaag eens lekker wapperen met mijn wapenstok. Het belangrijkste wapen blijft je mond: de dialoog aangaan. Maar zodra iemand een slechte ervaring heeft met de politie, sta je er meteen slecht op. Een goed gesprek zie je niet terug op Dumpert.nl.”

Mede om het politiewerk beter voor het voetlicht te brengen maakt Uijtdehage samen met een collega de podcastserie ‘BlauwBlauw’. “Twee politiemensen met verschillende rollen vertellen over hun persoonlijke drijfveren. Ons doel is om de mens achter het uniform te laten zien.”

‘Aan’ staan
Kijkt Willem-Jan inmiddels anders naar politieseries? “Haha, een klein beetje misschien... Ik sta wel meer ‘aan’ dan eerst. Als ik iets zie gebeuren in de openbare ruimte, bijvoorbeeld een winkeldiefstal, dan grijp ik in. En op een feestje grijp ik gerust de autosleutels van iemand die te veel op heeft. Dat jij iemand aanrijdt, wil ik niet op mijn geweten hebben.”

Wat wil Uijtdehage Fontys-studenten van nu meegeven? “Twijfel je aan je studie en vraag je je soms af: is dit het dan? Til daaraan dan niet te zwaar. Focus je op de leuke studententijd en het ontwikkelingsproces waarin je in zit. Uiteindelijk ga je toch doen wat je echt leuk vindt. Geniet van je tijd. Als je eenmaal dat papiertje hebt, kun je nog alle kanten op.” [Frank van den Nieuwenhuijzen]

“Ik loop terwijl we bellen net de trein in. Hopelijk heb je geen last van achtergrondgeluiden? Het is me gelukt om een zitplekje te scoren. In de ochtend lukt dat vaak niet vanwege de drukte. Als ik om 9 uur op school moet beginnen, vertrek ik om half 8 vanuit huis. Ik woon bij mijn ouders in Roermond en blijf daar voorlopig ook. Qua reistijd vind ik het goed te doen. Van deur tot deur doe ik er ongeveer een uur over. Soms staand, soms zittend. Maar ik blijf ook in Limburg wonen omdat ik hier een horecabaantje heb en omdat ik wat dingen doe voor het coach- en leiderschapsbedrijf van mijn ouders. Ik verzorg de social media-kanalen en website, werkzaamheden die goed aansluiten bij mijn nieuwe studie. Mijn vader was heel blij toen hij hoorde dat ik deze opleiding ging doen.

Ik vind Communicatie een interessant vak. Tijdens het oriënteren naar opleidingsmogelijkheden heb ik maar naar twee studies gekeken: deze en Commerciële Economie. Communicatie sprak me het meeste aan. Ik weet al heel lang dat ik iets met marketing wil doen, dat ik het bedrijfsleven in wil. Een ideale droombaan heb ik nog niet, maar het lijkt me heel leuk om conceptmaker te worden bij een groot bedrijf. Het liefst bij een sportmerk zoals Nike of Gymshark.

Waarom sportmerken? Omdat ik me heel veel met sport bezighoud. Komend najaar ga ik een halve marathon rennen in Malaga. Daar ben ik nu voor aan het trainen. Ik sport vijf keer in de week, waarvan twee keer hardlopen en drie keer fitnessen. Nu mijn studie officieel van start is gegaan, hangt het van mijn rooster af wanneer ik dat doe. Als ik pas om 6 uur ’s avonds thuis ben van school, heb ik er geen puf meer voor. Maar gelukkig ben ik met mijn huidige rooster standaard een keer per week vrij. Ook al betekent dat niet dat ik op deze dag niks voor school hoef te doen. Het is de bedoeling dat we dan met ons groepje afspreken en zelfstandig aan de slag gaan." [Tekst gaat verder onder de foto]

"Een groot deel van mijn klas heb ik tijdens de introweek leren kennen, twee weken geleden. De eerste dag van die week was spannend. Ik wist niet wat ik kon verwachten en was bovendien helemaal alleen. Ik kende niemand. Maar gelukkig vind ik het leuk om nieuwe mensen te leren kennen en merkte ik al snel dat ik niet de enige ‘eenzame’ was. Iedereen zat in hetzelfde schuitje. Mijn intro-ouders waren leuk en ook het groepje waar ik in was ingedeeld was gezellig. De twee eerste nachten sliepen we in een hof in Someren. Dat was in het begin een beetje gek; je moest met twee toen nog onbekende mensen op een kamer slapen. Maar je mocht wel zelf kiezen wie dat waren. Ik had gelukkig al meteen een goede klik met twee meiden, met wie ik de hele intro heb doorgebracht en die ik nu nog steeds veel spreek. We hebben zelfs een groepsapp met elkaar.

De overige nachten van de introweek sliepen we thuis, in mijn geval dus in Roermond. Dat betekende dat ik elke avond de laatste trein moest pakken en niet tot 5 uur ’s nachts in de kroeg kon staan. Enerzijds jammer, omdat je juist op dat soort momenten leuke connecties kunt maken, maar aan de andere kant was ik ook blij dat ik nu weer fris aan een nieuwe dag kon beginnen zonder slaaptekort.

Na de introweek hadden we nog een week vrij. Afgelopen maandag begon de eerste officiële schooldag. De eerste dagen zijn me goed bevallen. Ik merk nu al dat er grote verschillen zitten in het leven op de middelbare school en het leven op de campus. Je wordt niet meer behandeld als kind. Je hoeft niet na te blijven als je te laat komt; je bent er zelf verantwoordelijk voor dat je op tijd in de les zit. Je wordt ontzettend vrijgelaten, maar krijgt wel duidelijke uitleg. De campus is een fijne omgeving, een ruim gebouw, lekker groot, met heel veel verschillende mensen. Ik vind het fijn dat je nu niet meer omgeven wordt door allemaal jonge kinderen. Het is nog te vroeg om te zeggen dat ik de juiste studiekeuze heb gemaakt, ik heb immers pas twee dagen les gehad, maar dat gevoel heb ik nu wel. Ik denk dat dit studentenleven me heel goed gaat bevallen.

Voorlopig hoef ik nog niet op kamers, maar ik heb me wel aangemeld bij FACT, de studievereniging van Communicatie. Ik heb een fijn leven in Roermond met feestjes, vrienden en werk, maar ik wil ook iets opbouwen in Eindhoven.” [Karen Luiken]

Als je aan een afstudeeropdracht begint, ben je vrij in het kiezen van een onderwerp. Noëlle had eigenlijk het idee om een algemeen journalistiek vraagstuk aan te pakken, maar besloot uiteindelijk toch voor rechtbankjournalistiek te gaan. Dat is een vak apart, waar - tot haar grote spijt - bij Fontys geen les meer in wordt gegeven. Ooit komt daar verandering in, hoopt ze.

“In het jaar voor ik aan mijn studie begon, waren er nog lessen over rechtbankjournalistiek, maar die zijn er nu al jaren niet meer. Dat vind ik jammer”, zegt Noëlle. “Ik denk namelijk dat rechtbankverslaggeving een goede manier kan zijn om als journalist te werken aan ethische waarden en integriteit.”

Grote mond
Noëlle kan het weten. Ze heeft zich tijdens haar stage bij het Brabants Dagblad zelf verdiept in rechtbankverslaggeving. Haar ogen werden geopend toen ze bij haar eerste politiezaak in de rechtbank was. “Die ging over een jonge vrouw die samen met haar vriend een telefoon had gestolen. Ik merkte op dat ze een grote mond had tegen de rechter. Daar was ik verbaasd over, want hoe durfde ze, maar tegelijkertijd was ik ook heel benieuwd naar haar leven. Naar wie ze was. Waar waren haar ouders? Hoe was ze in deze positie terecht gekomen? Ik had medelijden met haar.”

In de krant werd het verhaal uitgelicht. “Maar het ging vooral over haar grove woordenschat, niet over het maatschappelijke belang van deze zaak. Ik vroeg me af waarom hier op deze manier over geschreven moest worden.” Noëlle ging dieper op het onderwerp in en bezocht steeds meer rechtszaken. Maar elke zaak was anders en vroeg om andere benaderingen. "Dat vond ik heel lastig. Je hebt met echte mensen te maken. Slachtoffers hebben veel verdriet, maar de verdachte soms ook. Hoe schrijf je daarover zonder het sensationeel te maken?”

Omdat Noëlle het moeilijk vond om alles op een rijtje te krijgen, bedacht ze een hulpmiddel. Met een door haar gemaakte flowchart kon ze makkelijk bepalen wiens privacy in welke zaak het risico loopt om geschonden te worden. Een voorbeeldje: gaat het om een zedenzaak en is het slachtoffer minderjarig? Of komt het slachtoffer uit een kleine gemeenschap? Houd het verhaal dan zo anoniem mogelijk.

Loverboy
Noëlle neemt er een zaak uit Zeeland bij. “Daar was een meisje het slachtoffer geworden van een loverboy. Zij kwam uit een kleine gemeenschap in Zeeland, maar omdat er uitgebreid over werd geschreven in de krant, wisten haar dorpsgenoten al snel dat het over haar ging. Ze heeft de journalist aangeklaagd die het verhaal had geschreven, maar kreeg geen gelijk van de rechter. Als ik die journalist was geweest, zou ik wakker hebben gelegen. Dit meisje was haar privacy kwijt.”

Het doel van Noëlle is om als journalist integer te werk gaan en tegelijkertijd juiste keuzes te maken. Wanneer weegt de privacy van een slachtoffer of verdachte op tegen maatschappelijk belang? “We hebben als journalisten de taak om te informeren, maar ook om dat op de juiste manier te doen zonder slachtoffers te maken.” [Karen Luiken]

Na diverse hoofdredacteurschappen valt hij nu vooral op als tv-persoonlijkheid. Sinds vijf jaar staat Kantelberg als lifestyledeskundige achter de desk van RTL Boulevard en is hij te zien in avonturenshows als Wie is de Mol. Achter de schermen werkte hij met onder meer Theo van Gogh en Matthijs van Nieuwkerk.

Pietje Bell
Arno Kantelberg (54) studeerde in 1991 af aan Fontys Hogeschool Journalistiek, toen nog ‘Academie voor Journalistiek en Voorlichting’. Naar eigen zeggen begon hij “nogal bleu” aan zijn studie. “Journalistiek trok een beetje de schreeuwers aan: wereldverbeteraars met Palestijnse sjaals en aangeleerde harde G. Ik was een boertje uit Gemert.”

Verder voldeed de opleiding volop aan de verwachtingen. “Journalistiek vond ik avontuurlijker dan Geschiedenis of Rechten aan de universiteit, waarvoor ik ook was aangenomen. Journalist zijn, dat leek mij een Pietje Bell-achtig bestaan.”

Vuur
Tijdens zijn eerste stage bij Limburgs Dagblad in Heerlen werd Kantelberg niet teleurgesteld. “In de knalgele redactiepolootjes vloog je dan op een brand af. Je was van de Zjitung of Gazette, zoals de mensen in de mijnstreek zeiden, en mocht gewoon op de stoep parkeren.”

Zo werd hij bij Fontys klaargestoomd voor de wereld van de journalistiek. “Degenen waarvan je echt leerde waren de oud-journalisten. Mensen als Frans Hermans en Theo Schouw raakten mij. Ze overtuigden je van de meerwaarde die journalistiek heeft binnen het sociale verkeer. Met verhalen zet je mensen aan het denken.”

“Wat zij voor elkaar kregen is denk ik de sleutel van een beroepsopleiding: een vlammetje aansteken. Ze plantten iets, waarmee je door kon. Zelf draaide je het vlammetje hoger of lager, net wat je wilde.”

Dit sluit aan bij wat hij de huidige generatie studenten wil meegeven. “Een goeie studie, een bevlogen docent, die ontsteken dat vlammetje. Jij als student moet dat moment voelen en herkennen. Dat ene college waarin je beseft: dit is ook mijn vak.” Zo’n openbaring is al moeilijk genoeg, volgens hem. “Ik heb drie kinderen. Tot nu toe hebben ze geen van allen een studie afgemaakt.”

Liefde
Al tijdens de studie begon Kantelberg te schrijven voor HP/De Tijd, waar hij uiteindelijk acht jaar bleef. Daarna volgden hoofdredacteurschappen, waaronder van National Geographic en Esquire. Dat laatste blad – waarmee hij in 2008 ‘Hoofdredacteur van het Jaar’ werd – noemt hij zijn grootste professionele liefde.

“Stijl en inhoud kwamen hier samen. Dat is in de Verenigde Staten een prima mix, maar in Nederland vaak een strijd. Hier heerst het onterechte idee: een glossy zit op beeld en is dus oppervlakkiger, minder inhoudelijk.” [Tekst loopt door onder foto]

Volgens hem zit dat in onze van oudsher calvinistische, sobere volksaard. “Als de verpakking er goed uitziet, zal het wel niet om de inhoud gaan. Daarom nemen wij Maarten van Rossem, met wat extra roos op de schouders, zo serieus. Buitenkant suggereert ijdelheid en dat is verdacht. De vormeloze trui is het uniform van de Nederlandse journalist.”

Stijlpastoor des Vaderlands
Kantelberg schreef meerdere boeken over mannenmode en verzorgt in Volkskrant Magazine als ‘Stijlpastoor’ een rubriek waarin hij de uitdossingen van BN’ers beoordeelt. Onder dezelfde naam maakt hij een podcast. “Mijn voorliefde voor stijl en kleding begon bij Esquire. Daar organiseerden we de verkiezing van de Best Geklede Man en zo komt er weleens een modeshowtje in Milaan langs.”

Wie weet ontstond de notie dat je je kon onderscheiden door je kledingkeus, ook wel bij Fontys. “Ik had een vriend die dagelijks in pak én stropdas op de opleiding kwam. Als enige. Zelfs docenten deden dat niet en de Palestijnse sjaals lachten hem uit. Maar ik dacht gelijk: deze jongen is autonoom en heeft lef. Dat sprak me aan.”

“Verder moet je mijn rol als ‘Stijlpastoor’ ook niet bar serieus nemen. Het is een kwajongensterm. Misschien vind ik het, met mijn Brabantse roots, leuk om af en toe een preek af te steken.”

Nostalgie
Ook de elegantie die hij voorstaat heeft haar wortels in de journalistiek. “Ik hou van de klassieke literaire journalistiek uit de Angelsaksische wereld.” Vanaf de jaren zestig trokken topauteurs als Tom Wolfe en Gaetano ‘Gay’ Talese in opdracht van The New York Times of de Amerikaanse Esquire weken uit om op tournee te gaan met Frank Sinatra of onderzoek te doen naar de hippiecultuur. “Zulke heren-journalisten verschenen nooit ergens zonder driedelig kostuum. Vervolgens maakten ze reportages die ver uitstegen boven de waan van de dag.”

Met zijn blad ModMod omhelst Kantelberg die cultuur. “Een nieuwe mannen-lifestyleglossy die ik maak. Kwaliteit staat voorop, qua beeld en in interviews en reportages.” Hij begon het blad, volledig tegen de dalende conjunctuur op de tijdschriftenmarkt in. “Vroeg of laat komt de revival, daar geloof ik in. Analoge fotografie en vinyl zijn ook aan een opmars bezig, waarom zou dat met het papieren tijdschrift niet kunnen? Wij maken een blad dat zo in de boekenkast kan. Prachtig ruggetje, dik papier. Sla het open en je ruikt de inkt, fantastisch.” [Frank van den Nieuwenhuijzen]

Zes jaar lang was Fleuren docent en coördinator bij FEC. “Collega Ingrid Peels en ik zetten toen een ondernemerswedstrijd op, die nog steeds bestaat: Fontys Best Business. Het idee was om eerstejaarsstudenten te laten pitchen voor ervaren ondernemers. Het principe van Dragon’s Den, maar laagdrempeliger, met het accent op het leerproces.” 

Niet informeren maar activeren 
Na zijn vertrek bij Fontys in 2013, blijft hij studenten als freelancer de ins en outs van een overtuigende pitch bijbrengen. “Wat mij eraan triggert is de andere manier van communiceren. Niet zozeer informeren, maar vooral iemand activeren.”  

Fleuren ontwikkelt een pitchtraining die ook in de praktijk door bedrijven goed wordt ontvangen. Na tien jaar trainen besluit hij zijn ruime ervaring te vangen in een boek. “Ik weet dat veel studenten pitchen eng vinden, terwijl dat niet nodig is. Pitchen is heel eenvoudig. Met mijn boek wil ik die spanning een beetje wegnemen.” 

Gevoel én verstand 
Een pitch kent vijf basisstappen: Opening, Probleem, Idee, Bewijs en Afsluiting. De opening weegt daarvan het zwaarst, volgens Fleuren. “Ik denk dat verrassen cruciaal is. Probeer je dus in te leven in je toehoorders en grijp zo hun aandacht, bijvoorbeeld door in te spelen op herkenning: Heb je ook weleens dat…? Dan geef je mensen direct een haakje. De stappen werken tenslotte pas als je publiek erdoor wordt geraakt.” 

Verder gebruik je in een pitch zowel gevoel als verstand. “Bij ‘Idee’ werk je dan vooral uit je passie en emotie, terwijl bij ‘Bewijs’ de ratio spreekt. Het gaat er vooral om dat je een pitch persoonlijk en creatief maakt. Wat het beslist niet is, is het afdraaien van een uit je hoofd geleerd standaardverhaal.” 

Elk pitch-proces begint met het formuleren van de hoofdboodschap. “Dat is moeilijker dan je denkt. Zelf ken je het onderwerp van je pitch door en door. Door je enthousiasme zie je vaak niet wat het allerbelangrijkste is voor iemand die er nog nooit over gehoord heeft.”  

Voor een goede pitch is één minuut ruim voldoende, zegt Fleuren. “Heb je meer tijd nodig, dan is het eigenlijk geen pitch meer. Kort en verleidelijk, dat is de truc.” 

Date 
In zijn boek trekt Fleuren het pitchen breder dan alleen de zakelijke kant. “Dagelijks worden we gebombardeerd met boodschappen. Als je nog wilt opvallen, heb je altijd een overtuigend verhaal nodig.”  

Dat opvallen is natuurlijk helemaal aan de orde tijdens een date; ook die kun je dus benaderen als een pitch. “Klopt. Mijn vrouw en ik ontmoetten elkaar bij een speeddate. Ik had mijn verhaal voorbereid, maar zij raakte mij pas echt door een prikkelende vraag te stellen en goed te luisteren.” Weer het bewijs dat pitchen niet puur zenden is, maar vooral ook goed inspelen op de ander. 

“De bekende auteur Seth Godin stelt het goed: na jouw pitch moeten de toehoorders nóg meer willen weten. Dat moet het simpele gevolg zijn van jouw pitch: mensen nieuwsgierig maken naar meer.” [Frank van den Nieuwenhuijzen]