Begin maart betichtte de Onderwijsinspectie het bestuur van de TU Delft van wanbeheer op het gebied van sociale veiligheid en drie weken geleden hekelde de Arbeidsinspectie de werkomstandigheden aan nog veel meer universiteiten. Discriminatie, wangedrag en seksuele intimidatie zijn er niet ongebruikelijk.

Deze voorbeelden laten zien “hoe belangrijk toezicht is om misstanden aan het licht te brengen wanneer instellingen er niet in slagen de sociale veiligheid te borgen”, schrijft demissionair minister van Onderwijs Robbert Dijkgraaf aan de Tweede Kamer.

Onderzoek
Dijkgraaf wil daarom het toezicht hierop versterken via de Arbeids- en Onderwijsinspectie, maar hij wil ook in gesprek gaan met de toezichthouders van hogescholen en universiteiten.

Sowieso start de Onderwijsinspectie deze zomer een onderzoek naar het functioneren van Raden van Toezicht in het hoger onderwijs: wat doen ze eigenlijk en hoe effectief zijn ze? Het gaat daarbij niet alleen om de sociale veiligheid, zegt een woordvoerder van de inspectie.

Zorgplicht
Om het toezicht op sociale veiligheid hanteerbaar te maken, werkt de minister aan een wettelijke ‘zorgplicht’ voor sociale veiligheid in het hoger onderwijs. Zo’n plicht geeft de inspectie meer houvast om op te treden wanneer de sociale veiligheid van studenten in het geding komt.

Ter inspiratie kijkt hij op verzoek van de Tweede Kamer ook naar Amerikaanse wetgeving, Title IX, waarin het verbod op discriminatie in het onderwijs is geregeld. Het is van belang dat er goede kaders komen, zegt hij.

Zeevaartschool
onder goede kaders is het lastig om onderzoek te doen naar sociale veiligheid, blijkt uit een recent artikel van dagblad NRC over de zeevaartschool van NHL Stenden op Terschelling. Daar verloren drie medewerkers hun baan op basis van meerdere onderzoeken naar sociale onveiligheid, maar er deugde volgens de rechter niets van. Collega’s zeggen tegen de krant dat ze in het duister tasten en niet weten wat precies het probleem was.

Ga je ’s morgens per trein en bus naar college? Of reis je elk weekend met je ov-studentenkaart terug naar je ouders? Het kabinet heeft laten onderzoeken hoeveel kilometers studenten met het openbaar vervoer reizen.

Ze reizen minder dan voorheen, is de uitkomst. Het verschilt voor studenten met een weekend- of weekkaart en er zijn ook verschillen tussen mbo’ers en studenten uit het hoger onderwijs, maar het gaat al snel om 10 à 15 procent minder.

Alarm
De vergoeding voor de ov-bedrijven gaat volgend jaar met meer dan 207 miljoen euro omlaag, volgt daaruit. Dat zagen de ov-bedrijven aankomen en ze sloegen alarm over de gevolgen ervan. Ook de Tweede Kamer maakte zich zorgen.

Inmiddels is besloten dat deze ‘meevaller’ voor het ministerie van Onderwijs volgend jaar alsnog naar het openbaar vervoer gaat om de klap op te vangen en de dienstregeling op peil te houden. 

Bovendien had het erger gekund voor de ov-bedrijven. Normaal gesproken wordt de vergoeding elke drie jaar herijkt, maar de coronacrisis kwam ertussendoor en toen reisden mensen veel minder. De nieuwe ijking werd een jaar uitgesteld. 

Niet gratis
De ov-studentenkaart lijkt voor studenten gratis, maar dat is hij eigenlijk niet. Ze lenen elke maand voor de kaart en als ze geen diploma behalen, moeten ze alles terugbetalen. Hij is dus alleen gratis voor degenen die afstuderen.

Die maandelijkse lening gaat nu een beetje omlaag van 121 naar 115 euro per maand, staat in antwoord op Kamervragen. Dat scheelt dus 72 euro per jaar. De vergoeding schommelde jarenlang rond de 100 euro per maand, maar in 2023 schoot het bedrag omhoog. [Tekst gaat verder onder de foto]

Zoals afgesproken geeft het kabinet de besparing van zo’n 207 miljoen euro dus terug aan de ov-bedrijven. Dat kan gevolgen hebben voor de begroting van het ministerie van Onderwijs, schrijft minister Robbert Dijkgraaf in antwoord op Kamervragen hierover.

Want er zijn altijd meevallers en tegenvallers op een begroting, en deze meevaller is bij voorbaat weggegeven. De gevolgen daarvan moeten nog blijken. In het voorjaar maakt het ministerie de nieuwe ramingen: hoeveel studenten zijn er, hoe hard stijgen de lonen, enzovoorts. Eventuele tegenvallers komen dan aan het licht. [HOP]

Het CDA stelde vragen naar aanleiding van een onderzoek van Trouw en de Groene Amsterdammer waarin stond dat geen enkele universiteit controlemechanismen heeft voor verdachte geldstromen. Daardoor zouden kinderen van politici, oligarchen of omstreden zakenlieden uit risicolanden onopgemerkt zwart geld kunnen witwassen via de onderwijsinstelling.

Zo studeerde een kind van een Moldavische politicus aan de Universiteit Maastricht op kosten van een brievenbusfirma. Volgens Trouw stond de Rijksuniversiteit Groningen de afgelopen jaren contante betalingen toe, en de Universiteit Twente en de Universiteit Maastricht alleen “in absolute noodgevallen”. “In principe neemt de UM geen contante betalingen aan”, benadrukt een woordvoerder. “Er is een paar jaar geleden één uitzondering gemaakt voor een student bij wie de overboeking niet wilde lukken.”

Geen aanwijzingen
In de Wet ter voorkoming van witwassen en het financieren van terrorisme staat dat alleen financiële instellingen transacties moeten controleren op de herkomst van het geld en of het zwart geld betreft. Universiteiten en hogescholen vallen niet onder die instellingen.

Een nationaal onderzoek naar de risico’s heeft geen aanwijzingen opgeleverd dat universiteiten gebruikt worden om geld wit te wassen, stelt Dijkgraaf.

Groningen
Maar wat vindt de minister er dan van dat de Rijksuniversiteit Groningen 1,5 miljoen euro aan contanten heeft geaccepteerd in de afgelopen vijf jaar? Dat ging slechts om vier procent van de betalingen, antwoordt hij. Daarvan was een derde afkomstig van buitenlandse studenten.

Dijkgraaf is van mening dat het ‘in bepaalde gevallen gerechtvaardigd is dat instellingen contant geld aannemen’. Bijvoorbeeld als een buitenlandse student het collegegeld op tijd wil betalen maar deze nog geen Nederlandse bankrekening kon aanvragen. “De enige mogelijkheid van de student is dan om een contante betaling te doen.” [HOP]