In aanloop naar de nieuwe meerjarenbegroting van de Europese Unie laait de politieke strijd op. Hoe wordt het geld van 2028 tot 2034 verdeeld? De Europese Commissie deed vorig jaar een gedurfd voorstel: verdubbel het complete EU-budget.

De kennissector reageerde enthousiast. De Commissie wil namelijk ook het budget voor wetenschapsprogramma Horizon flink verhogen: van 93 naar 175 miljard euro. In het Europees Parlement werd zelfs gedacht aan 220 miljard.

Maar de Nederlandse regering wil juist een kleinere EU-begroting. En daar maken kennisorganisaties zich zorgen om. In een brief aan de premier en de minister van Financiën pleiten universiteiten, hogescholen, universitair medisch centra, de KNAW, NWO en studentenorganisatie ISO daarom niet voor een kleinere, maar een “slimme” EU-begroting.

Concurreren
Gezien de huidige geopolitieke spanningen is het volgens de kennisinstellingen “uiterst onverstandig om te bezuinigen op Horizon Europe”. Nederlandse wetenschappers hebben bovendien veel te verliezen: ze krijgen relatief veel geld van de EU.

Landen als de Verenigde Staten en China investeren fors in kennis en technologie, waarschuwen ze. Om daarmee te concurreren is Nederland sterk afhankelijk van Europa. In een slimme begroting moeten onderzoek en innovatie daarom expliciet genoemd worden als ‘strategische prioriteiten’ en moet het budget omhoog naar 220 miljard euro.

Onderhandeling
Vanmiddag en vanavond debatteert de Tweede Kamer over de Nederlandse inzet bij de onderhandelingen. Aanstaande donderdag en vrijdag is er een EU-top in Brussel, waar de regeringsleiders het onderling eens moeten worden over de meerjarenbegroting.

De afgelopen maanden zorgde de weerstand van het zuinige Nederland en Duitsland er al voor dat het Commissievoorstel naar beneden werd bijgesteld. Sindsdien volgt het ene na het andere afgezwakte plan. En daarin gaat steevast ook het Horizonbudget omlaag, zien de Nederlandse kennisinstellingen.

Van oudsher gaat veel EU-geld naar landbouwsubsidies. De Nederlandse inzet is er al jaren op gericht om meer geld richting onderzoek en innovatie te verschuiven. De komende maanden moeten de lidstaten knopen gaan doorhakken. Daarna gaan ze erover in gesprek met de Commissie en het Europees Parlement.

Hogescholen willen graag over het voetlicht brengen dat ze nuttig onderzoek verrichten waarmee je in de praktijk uit de voeten kunt. Ze hebben er net een nieuwe campagne voor gelanceerd.

De zogeheten RAAK-awards hebben hetzelfde doel. De onderzoeksfinancier van het hbo, regieorgaan SIA, wil met deze prijzen het onderzoek van hogescholen meer bekendheid geven.

SIA verdeelt ongeveer honderd miljoen euro per jaar voor praktijkgericht onderzoek. Vorig kalenderjaar kregen 451 projecten subsidie. Voor de RAAK-prijzen komen projecten in aanmerking die al eerder SIA-geld hebben ontvangen.

Zes projecten, vijf hogescholen
Dit jaar zijn er projecten genomineerd van Avans, Hogeschool Rotterdam, Hogeschool Leiden, Van Hall Larenstein, en (twee keer) Fontys.

Een lectoraat van Avans analyseert samen met andere partijen illegale afvaldumpingen van de drugsindustrie: met kennis over de grondstoffen van de drugs en de herkomst van het afval kan de handel in drugs beter worden bestreden, is het idee.

De Hogeschool Leiden gebruikt de koolmees om de verspreiding van bestrijdingsmiddelen in kaart te brengen. Vrijwilligers verzamelen na afloop van het broedseizoen niet-uitgekomen eieren en dode jonge koolmezen, zodat die op de aanwezigheid van gif getest kunnen worden

Fontys heeft twee nominaties: een voor de ontwikkeling van een snelle soa-test (met een glow-in-the-dark-signaal voor je smartphone) en een tweede nominatie voor een project om mensen na een beroerte meer te laten bewegen.

En hoe kan de overheid op een betere manier producten en diensten inkopen? Kan het ook minder? De Hogeschool Rotterdam zocht het uit en meent dat de overheid een ‘hefboom’ voor de circulaire economie kan zijn, waarin minder wordt verspild.

Ten slotte hebben onderzoekers van de Hogeschool Van Hall Larenstein gezien dat paardenhouderijen in Nederland 230.000 hectare grond beslaan. Met onderzoek en samenwerking willen ze op die grond voor meer biodiversiteit zorgen.

Prijzengeld
In totaal wordt er met de awards 45.000 euro verdeeld: 25.000 voor de eerste prijs, 10.000 voor de tweede prijs, 5.000 voor de derde prijs en nog eens 5.000 euro voor de publieksprijs. De winnaars worden 26 november bekendgemaakt.

Natuurinclusief ontwikkelen. Daar draait het allemaal om. De gemeente ‘s-Hertogenbosch wil daar alle mogelijkheden over weten en zette haar lijntjes daarom uit bij de in Den Bosch gevestigde Avans Hogeschool. Die vroeg op haar beurt weer medewerking aan Fontys Hogeschool en de HAS green academy. Het gezamenlijke doel? Kijken hoe nieuwe woningen en andere ontwikkelingen gerealiseerd kunnen worden en tegelijkertijd de natuur in en rond de stad Den Bosch versterkt kan worden.

Vanuit Fontys is het lectoraat Duurzame Stedelijke Transformatie betrokken, met Ferry van de Mosselaer en Marieke Wenneker als projectleiders. “‘s-Hertogenbosch ligt als stad tegen meerdere beschermde natuurgebieden aan”, legt Van de Mosselaer uit. “Daardoor is het vanwege de stikstofuitstoot heel moeilijk om bouwvergunningen te krijgen. Maar net als alle andere steden in Nederland, is ook de druk om nieuwe woningen te bouwen in ’s-Hertogenbosch enorm.”

Groene alternatieven
Om dat proces te versnellen en wél bouwvergunningen te kunnen krijgen, wordt er nu gekeken naar groene bouwalternatieven. Van de Mosselaer: “De gemeente probeert van de impasse een kans te maken door te laten zien hoe je als gemeente toekomstgericht met dit soort gebiedsontwikkelingen om kan gaan, en door voorop te lopen en inspirerend te zijn voor andere steden.”

Daarbij gaat het niet alleen om het toevoegen van groen aan een wijk, het gaat ook om de manier van bouwen. Doe je dat bijvoorbeeld alleen met elektrische machines, wat natuurlijk voor veel minder stikstofuitstoot zou zorgen? “Vernieuwende samenwerking tussen partijen is hierbij noodzakelijk", stelt de onderzoeker.

Eigen expertises
Elke meewerkende kennisinstelling levert een eigen expertise. Avans richt zich onder meer op bouwen en de stedelijke omgeving. HAS op natuur, groen en het landelijk gebied. Vanuit het lectoraat Duurzame Stedelijke Transformatie brengt Fontys specifieke expertise in op het gebied van participatie, samenwerking en governance binnen gebiedsontwikkeling. Het lectoraat onderzoekt hoe gemeenten, bewoners, ondernemers, natuurorganisaties en ontwikkelaars gezamenlijk kunnen werken aan toekomstbestendige gebieden waarin natuur, wonen en economie elkaar versterken.

“Door middel van co-creatie en toekomstdenken helpen wij betrokken partijen verschillende ontwikkelrichtingen te verkennen, inzichtelijk te maken en bespreekbaar te maken.” vertelt Wenneker. “We doen dit grotendeels vanuit ons lectoraat, maar willen ook kijken of we andere collega’s en studenten binnen Fontys kunnen laten aanhaken.”

Meerjarig plan
De komende periode werken de partijen het concept natuurversterkend ontwikkelen eerst verder uit. De verkenning moet duidelijk maken wat natuurversterkend ontwikkelen kan betekenen, hoe het concept verder kan worden onderbouwd en welke mogelijkheden er zijn voor toepassing in de praktijk. De ambitie is om er een meerjarig kennisprogramma van te maken.

Een logisch gevolg van een hittegolf is hittestress, de term die gebruikt wordt voor lichamelijke en mentale klachten die ontstaan wanneer het lichaam de warmte niet meer goed kan afvoeren bij hoge temperaturen. Volgens het RIVM leidt hittestress momenteel tot 250 sterfgevallen per jaar. In 2050 kan dat oplopen tot 3.800 sterfgevallen per jaar. 

Cees-Jan Pen, lector bij het lectoraat Duurzame stedelijke transformatie, vindt dat cijfer nog meevallen. Want hittestress wordt volgens hem alleen maar erger. Er moet aan de alarmbel worden getrokken. Actie ondernomen worden. Het liefst zo snel mogelijk en met zoveel mogelijk groen. Want vergroening kan, zeker in steden, zorgen voor meer verkoeling.

Dat is ook waarom een coalitie van maatschappelijke partijen deze week een manifest heeft gepresenteerd aan het kabinet waarbij ze pleiten voor een ‘groennorm’ in buurten. Het is namelijk zo dat hoe meer bomen en struiken er in een wijk staan, hoe meer temperatuurverschil er is. “Er zijn steeds meer voorbeelden van steden met groen, zoals Parijs. Het is geen discussie dat meer groen het verschil kan maken en hittestress enorm kan verminderen", aldus Pen.

Bedrijventerreinen
Voor zijn lectoraat houdt Pen zich vooral bezig met hittestress op bedrijventerreinen. Plekken waar miljoenen mensen werken, en waar het qua temperatuur tijdens een hittegolf op kan lopen tot wel 50 graden. “Dat heeft als gevolg dat je niet naar buiten kan. Het ziekteverzuim onder medewerkers neemt toe, maar ook aan gebouwen en machines kan veel schade ontstaan.”

De Fontys-campussen bevinden zich niet op dat soort bedrijventerreinen, maar toch kan het ook bij Fontys nog een stuk beter, vindt de lector. Ja er is verbetering en ja er is groen, maar is er wel voldoende? “Wat mij op de campus in Eindhoven opvalt, is dat je heel vaak in de zon staat. Daar zou je met bomen of andere manieren iets voor kunnen verzinnen. Rijdende bomen bijvoorbeeld, of tenten zoals in de kuil; die kun je op veel meer plekken spannen in de zomer. Wees eens creatief, laat studenten meedenken. We zetten echt wel wat stapjes, maar die mogen nog vele malen groter.”

Collega-onderzoeker Cindy Ras deelt die mening. Ook zij zegt dat we actie moeten ondernemen om hittestress tegen te gaan. “Het is echt heel belangrijk dat wij dat doen, want de natuur zelf kan dat niet. Die heeft geen stem. En wij gaan maar door. Als we nu niks doen, dan is het in de stad straks niet meer vol te houden.” 

Om zichzelf maakt Ras zich niet zoveel zorgen, maar om de toekomstige generaties doet ze dat wel. We leven van hittegolf naar hittegolf, zegt ze. En toch zijn er nog steeds mensen die ontkennen dat er sprake is van klimaatverandering. “We hebben steeds vaker te maken met extreem weer; dat zegt iets over de toestand van de aarde. Ik vind het echt heel erg dat onze toekomstige generaties opgescheept zitten met de ellende die de generaties daarvoor hebben veroorzaakt.” 

Steentje bijdragen
Zelf probeert Ras haar steentje bij te dragen door alles te doen wat voor haar mogelijk is, onder meer door het doen van verschillende onderzoeken over dit soort onderwerpen. Fontys draagt daar ook aan bij, onder meer met het Centre of Expertise Health via het thema ‘gezonde leefomgeving’. Maar Ras wil ook anderen oproepen om bij te dragen aan een beter klimaat. “Alle beetjes helpen”, zegt ze. “Kijk bijvoorbeeld naar het tegelwippen, waarbij je een aantal tegels uit je tuin verwijdert om ze te vervangen voor groen. Als iedereen dat nou zou doen, creëren we samen iets heel moois.” 

Ook is ze blij met de 3-30-300 regel, een wetenschappelijk onderbouwde richtlijn van expert Cecil Konijnendijk, waarbij er sprake is van drie uitgangspunten. Vanuit elk huis, kantoor of schoolgebouw moet je minstens drie grote bomen zien. In elke buurt is minimaal 30 procent van het grondoppervlak bedekt met boomkronen. En iedereen moet binnen 300 meter wandelafstand toegang hebben tot openbaar groen, zoals een bos of park. “Nogmaals: de natuur roept niet, dus we zullen het samen moeten doen.”

Op sociale media komen de gekste beweringen voorbij over klimaatverandering, vaccins, voeding, migratie en zo voorts. Je zou het soms willen uitschreeuwen: trap er niet in, hier zijn de feiten!

Maar volgens onderzoeker Anne-Floor Schölvinck van het Rathenau Instituut kun je beter op je tong bijten. Pas op voor alarmisme, staat in het rapport Wikken en weten. Roep niet: het is onzin dat je kanker krijgt van zonnebrandcrème. Ga liever in gesprek over de zorgen die mensen hebben.

Wat is er mis met een ‘alarmistische’ factcheck?
“Als je waarschuwt tegen bepaalde misinformatie, dan herhaal je die ook. Dan bereikt die misinformatie allerlei mensen die er eerder nog niet van hadden gehoord. En ze onthouden de feiten ook niet. Ze denken vooral: waar rook is, is vuur. Vaccins, zonnebrandcrème… Daar was iets mee, denken ze dan.”

Stelt het ze niet gerust?
“Nee, vaak niet. Aandacht voor het gevaar van misinformatie maakt vooral dat mensen al het nieuws gaan wantrouwen. Dat is de backlash. Ze denken: er gaat zoveel rommel rond, ik geloof wel niets meer.”

Moet je dan maar je schouders ophalen als je misinformatie tegenkomt?
“Dat is het andere uiterste. Het is gevaarlijk om misinformatie helemaal te negeren, want dan negeer je eigenlijk ook de mensen die zich zorgen maken. Onze oproep is: neem hun zorgen serieus.”

Wat verstaan jullie onder serieus nemen?
“Je kunt kijken wat mensen met elkaar gemeen hebben. Of ik mijn kinderen wel of niet vaccineer, hangt af van mijn geloof in de wetenschap achter vaccinaties en de werking van instituties. Maar alle ouders willen het beste voor hun kind. Daar kun je je meer op richten dan op de feitelijke claim. Vertel bijvoorbeeld waar je goede informatie kunt vinden.”

Helpt dat wel, als iemand de vreemdste berichten op sociale media gelooft?
“Uit ons onderzoek blijkt geen samenhang tussen wantrouwen tegen de wetenschap en de tijd die mensen op sociale media doorbrengen. Het gaat om de voedingsbodem waar die berichten op landen: hun ervaringen en hun basishouding in het alledaagse leven. Soms zeggen mensen: sociale media reduceren de wetenschap tot ‘zomaar een mening’. Maar daar hebben wij geen bewijs van gevonden.”

Sociale media zijn dus het probleem niet?
“Het helpt als mensen niet alleen maar op sociale media zitten. Het is goed als ze bijvoorbeeld ook kranten en tijdschriften lezen of naar de radio luisteren. Een divers ‘mediadieet’ kan helpen om mensen weerbaar te maken tegen misinformatie.”

Stemt het niet moedeloos dat mensen zoveel gekke berichten delen?
“Zelf ben ik optimistisch ingesteld. We voeren in focusgroepen veel gesprekken over wetenschap. In die groepen zitten willekeurig gekozen mensen, een doorsnee van de samenleving, en het valt me altijd op hoe genuanceerd, open en weldenkend ze over wetenschap denken. Hun argumenten zijn ook heel logisch, en zeker niet zo schreeuwerig als je soms online of in de media ziet.”

Toch krijg je weleens de indruk dat nuance geen kans maakt in de strijd om aandacht.
“Het discours in de media is vaak alarmistisch, maar er is een grote groep mensen die de schreeuwerigheid vreselijk vindt.”

Hoe herstel je het vertrouwen in de wetenschap bij iemand die al wantrouwig is?
“Het frustrerende antwoord van een onderzoeker is: dat hebben we nog niet onderzocht, dus dat kunnen we niet zeggen. Maar ik geloof dat je interesse moet hebben in de vraag waarom mensen bepaalde dingen zijn gaan geloven. Kijk niet naar die ene claim, maar naar hun hele referentiekader.”

De wetenschap floreert bij internationale samenwerking, maar wat doe je als onderzoekers en studenten uit landen als China en Rusland hier gevoelige kennis komen stelen om de positie van hun regime te versterken?

Sinds een jaar of zes is ‘kennisveiligheid’ een heet hangijzer in het hoger onderwijs, met name aan de universiteiten. Verschillende keren gingen er alarmbellen af, bijvoorbeeld toen de TU Delft onbedoeld het Chinese leger vooruit hielp (zoals universiteitsblad Delta liet zien) en toen een mensenrechtencentrum aan de VU Amsterdam door China gesponsord bleek te worden.

We zijn wat naïef geweest, zei toenmalig minister van Onderwijs Robbert Dijkgraaf (D66) in 2022. Hij kondigde een screening aan van onderzoekers en masterstudenten in ‘gevoelige’ vakgebieden. Het vorige kabinet werkte dit uit: de screening zou ongeveer 40 procent van onderzoekers treffen die een baan krijgen in bèta en techniek. Daar zou de screening van masterstudenten in die vakgebieden bovenop komen.

Er was veel kritiek op de plannen. “Dit wetsvoorstel zorgt voor een onuitvoerbare hoeveelheid screenings en maakt Nederland onaantrekkelijk voor internationaal talent”, vond voorzitter Caspar van den Berg van universiteitenvereniging UNL, “terwijl het onzeker is of de wet daadwerkelijk bijdraagt aan meer veiligheid.”

Minister Rianne Letschert schrijft nu in een brief aan de Tweede Kamer dat die screening er voorlopig niet komt. Want wie moet je precies screenen? Het afbakenen van ‘gevoelige’ vakgebieden blijkt heel moeilijk. Bovendien gebeurt er al van alles om de kennisveiligheid te verbeteren, stelt ze in een andere brief.

Blijkt een screening makkelijker gezegd dan gedaan?
“We zitten nog aan de tekentafel. We hebben niet voor niets allerlei partijen naar hun mening over het conceptwetsvoorstel gevraagd. We keken naar de effectiviteit, proportionaliteit en uitvoerbaarheid en moesten concluderen dat het huidige voorstel niet voldoet. Een brede screening is niet haalbaar. Dat heb ik met mijn collega’s in het kabinet besproken en daar was iedereen het mee eens.”

U gaat nu aan een beperkte screening werken. Hoe ‘beperkt’ wordt die?
“Dat valt nog niet te zeggen. Ik ga daar samen met mijn collega van Economische Zaken naar kijken. We willen graag een level playing field: de maatregelen voor kennisveiligheid in het innovatieve bedrijfsleven kunnen niet heel anders zijn dan aan de publieke kennisinstellingen. Dat moeten we goed afstemmen.” (Voor het bedrijfsleven komt er geen screening voor de kennisveiligheid, heeft het kabinet onlangs besloten; red.)

U geeft de onderwijsinstelling complimenten voor de stappen die ze al gezet hebben.
“De bewustwording is sterk toegenomen. Je hoeft niemand meer te overtuigen van het belang van kennisveiligheid. De onderzoeksgemeenschap moest eraan wennen, maar heeft inmiddels grote stappen gezet.”

De wetenschap verzette zich nogal fel tegen de screeningswet. Hielp de dreiging van een screening ook bij die bewustwording?
“Ik denk het wel. Het plan voor een screening maakte duidelijk dat ze het onderwerp echt serieus moesten nemen. En de veiligheidsdiensten waarschuwen nog steeds voor de risico’s.”

U geeft de instellingen de komende vijf jaar in totaal 80 miljoen euro voor kennisveiligheid. Wat gaan ze ermee doen?
“Ze moeten van alles doen, bijvoorbeeld hun eigen kaders voor kennisveiligheid opstellen, bewustzijnscampagnes voeren, in gesprek gaan met nieuwe medewerkers en ondersteuning bieden.”

Twee jaar geleden zijn twee lectoraten van Fontys Mens en Gezondheid en Fontys Journalistiek een onderzoek gestart naar clichébeelden uit de zorg, plus daarbij de vraag hoe je verpleegkundigen, verzorgenden IG en verpleegkundig specialisten het beste in beeld kunt brengen. Dat deden ze in samenwerking met ZonMw V&V, een financieringsorganisatie van innovatie en onderzoek in de gezondheidszorg, 

Voor het onderzoek is ook een eerdere studie van docent-onderzoeker Jessie van Wijk gebruikt, gericht op de representatie van verpleegkundigen in de Nederlandse krantenmedia. Telkens kwam hetzelfde beeld terug: “We zien steeds dat verpleegkundigen vaak anoniem en stereotyperend worden afgebeeld”, zegt Van Wijk.  

Verschillende rollen
Een verpleegkundige is op beeld bijna altijd een blonde vrouw aan een bed of achter een medicijnkastje, vaak in het wit gekleed; de typische ziekenhuiskleur. Maar, zegt lector Pieterbas Lalleman van het lectoraat Verpleegkunde door de Tijd, die namens Mens en Gezondheid meedeed aan het onderzoek voor ZonMw: “Het gros van de verpleegkundigen werkt helemaal niet in het ziekenhuis, maar in de wijk of voor de langdurige zorg.” 

De rollen die een verpleegkundige kan hebben, rijken volgens hem veel verder dan de directe patiëntenzorg. “Bij Fontys proberen we onze verpleegkundigen heel breed op te leiden. En ja: daar hoort patiëntenzorg bij, maar zeker in de laatste decennia is daar ook heel veel ander werk bij gekomen. Ze kunnen bijvoorbeeld ook zij aan zij staan met bestuurders. Dat zien we alleen bijna niet terug in bestaande beeldbanken.” 

Beeldwijzer met tips
Het doel van het onderzoek voor ZonMw V&V was het ontwikkelen van een praktische beeldwijzer, die ervoor moet zorgen dat er meer representatieve beelden gemaakt worden over het werk dat verpleegkundigen doen. Daarin staan vijf tips centraal, te beginnen met: breng zorgprofessionals herkenbaar in beeld. Zorg voor een afspiegeling van de samenleving en breng verschillende sectoren in beeld. Ga dus niet alleen in op ziekenhuispersoneel, maar ook op wijkverpleging, GGZ, gehandicaptenzorg en GGD. Laat binnen die sectoren diversiteit van werkzaamheden zien én maak de handelingen en expertise van verpleegkundigen zichtbaar.   

Verder staan er ook nog fotografische aanwijzingen in, zoals: zet zo weinig mogelijk in scène, houd de werkomgeving zoveel mogelijk intact, gebruik zoveel mogelijk natuurlijk licht en wissel af tussen close-ups en totaalshots.  

Rol voor journalist
De beeldwijzer is bedoeld voor zowel verpleegkundigen als fotojournalisten. Lalleman: “We kunnen wel zeggen dat verpleegkundigen harder hun best moeten doen om uit te leggen wat hun werk is, maar er is hier ook een rol weggelegd voor journalisten. Want die gebruiken de beelden; zij bepalen welke foto’s er bij hun artikelen komen te staan. Dat is toch wel een heel belangrijk punt uit het onderzoek: dat de verantwoordelijkheid grotendeels bij de journalist ligt.” Van Wijk gaat daar met behulp van een verkregen promotiebeurs in de komende jaren meer onderzoek naar doen. 

Of het probleem daarna is opgelost? Daar durven Lalleman en Van Wijk geen harde uitspraken over te doen. AI werkt in ieder geval niet bepaald mee, vinden ze allebei. “Want als jij AI vraagt om een AI-gegenereerd beeld van een verpleegkundige, dan krijg je nog steeds het stereotype beeld dat we juist níét willen zien.” 

Behalve Lalleman en Van Wijk werkten ook Daniëlle Arets, Michiel Bles en Karlijn ten Cate van Fontys Journalistiek mee aan het onderzoek.

Nanny Kuijsters, onderzoeker Responsible Sport Econmy en docent Economie aan Fontys, werkt binnen het project samen met onderzoekers van onder andere de Universiteit van Amsterdam, Wageningen University & Research, Universiteit Twente en de hogescholen van Utrecht, Den Haag en Rotterdam. Volgens Kuijsters is juist die samenwerking bijzonder. “De combinatie van hogescholen en universiteiten is uniek, want we kunnen alles van de praktische en wetenschappelijke kant bekijken.” Binnen het project wordt ook samengewerkt met ruim dertig partners uit het werkveld, waaronder Nike, Robey, KNVB, NOC*NSF, Bol, ministerie van IVW en enkele gemeenten.

Het onderzoek ontvangt 2,2 miljoen euro subsidie van de overheid, aangevuld met ongeveer vier ton cofinanciën van de werkveldpartners. Binnen het project is Kuijsters projectleider van één van de zes werkpakketten: het onderdeel dat zich richt op sporttextiel. “De beoordelingscommissie, een internationale commissie, was met name positief over het feit dat we niet alleen naar fashion maar ook naar sporttextiel kijken.”

Amateurclubs
De onderzoekers gaan onder meer bekijken hoe de Nederlandse sportinfrastructuur duurzamer kan omgaan met textiel. Daarbij ligt de focus vooral op amateurverenigingen. Volgens Kuijsters zijn er al verschillende manieren waarop clubs duurzamer omgaan met textiel, maar is nog onduidelijk welke aanpak in de praktijk het beste werkt. “Er zijn een heel aantal manieren om binnen amateurclubs duurzamer met textiel om te gaan, en wij gaan onderzoeken welke manieren het meest praktisch haalbaar en opschaalbaar zijn.”

Studenten
Het onderzoek begint bij promovendi aan de universiteiten. Op basis van hun bevindingen worden vervolgens experimenten opgezet, waar ook studenten bij betrokken worden. “In de experimenten gaan we proberen om studenten zoveel mogelijk mee te nemen”, vertelt Kuijsters. “Ik heb nu al contact met collega’s die dit interessant vinden en ik ben zelf betrokken bij het vak ‘Sustainable Business Strategy’, waar studenten al hieraan werken in deelopdrachten die input geven aan het onderzoek.”

Volgens het onafhankelijke kennisinstituut voor onderzoek en innovatie stijgen de rijksuitgaven voor defensieonderzoek van 300 miljoen naar 400 miljoen euro. Dat is een toename van ruim 30 procent. Ander onderzoek moet echter inleveren. Mocht het huidige kabinet geen nieuwe investeringen doen, dan dalen in elk geval de R&D-uitgaven van de rijksoverheid van 9,6 miljard euro in 2026 naar 8,6 miljard in 2030. Dat is ruim onder de Europese doelstelling van 3 procent van het bbp. 

Wel wordt de bijdrage vanuit Brussel steeds belangrijker. En mogelijk dus groter. Nederland ontvangt gemiddeld ongeveer 1,1 miljard euro per jaar uit het Europese onderzoekspotje. Ons land staat daarmee in de top 5, samen met Duitsland, Spanje, Frankrijk en Italië. De Europese Commissie wil voor de periode 2028-2034 het budget voor onderzoek bijna verdubbelen. Dat kan betekenen dat de 1,1 miljard euro per jaar voor Nederland in de toekomst kan stijgen tot 2 miljard euro per jaar.

Zorgelijk
Alexandra Vekkenes, die bij Rathenau het onderzoek coördineert rond cijfers en inzichten over het wetenschapssysteem, zegt zich zorgen te maken over de ontwikkelingen rond overheidsfinanciering.

In een begeleidend persbericht bij het jongste overzicht van het instituut stelt zij: “We zien in onze meer kwalitatieve onderzoeken dat grote brokken impulsfinanciering leiden tot veel tijdelijke arbeidscontracten en een gebrek aan langetermijnperspectief voor onderzoek. Er wordt dan onvoldoende gebouwd aan een stabiele kennisbasis. Dat is niet duurzaam en leidt mogelijk tot inefficiënties.”

Ze is de allereerste PD-kandidaat binnen Fontys die in 2023 is gestart met een vierjarig promotietraject. Nog één jaar te gaan en dan rondt Emily Huurdeman haar praktijkgericht promotieonderzoek (Essaying as Collective Performative Practice) af bij Fontys Academy of the Arts. Of ze daarna daadwerkelijk de titel professional doctorate (afgekort PD) voor haar naam mag zetten, is nog maar de vraag. De hoogste graad in het hbo is namelijk nog niet in de wet vastgelegd. Mogelijk gaat dit binnenkort veranderen.

Na een experiment van enkele jaren heeft minister Letschert van Onderwijs deze week namelijk een wetsvoorstel ingediend om de doctorsgraad in het hbo wettelijk te verankeren. Net zoals op de universiteit kunnen studenten dan na hun bachelor en master promoveren. Het verschil met een academische graad (PhD) is dat een PD-kandidaat onderzoek doet gericht op de praktijk in plaats van theoretisch onderzoek.

Logische stap
Huurdeman noemt het een logische stap. “In het buitenland wordt er minder onderscheid gemaakt tussen een theoretisch en praktijkgericht promotietraject. Alleen in Nederland is er verschil in het hoger onderwijs met wo en hbo. Ik vind het dan ook evident dat het promotierecht in het hbo wettelijk wordt erkend.”

Met een PhD-titel op zak is de PD-kandidaat bekend met zowel academisch als praktijkgericht onderzoek. Huurdeman spreekt van een fundamenteel andere manier om tot kennis te komen. “Je kunt je onderzoeksvraag en concepten direct in de praktijk toetsen”, zegt ze. “Dat levert totaal andere inzichten op. En je kunt daadwerkelijk wat doen voor mensen en de maatschappij.”

Zo geeft Huurdeman bijvoorbeeld workshops om haar onderzoeksmethode te testen. “Al na één workshop krijg ik vele malen meer inzichten dan wanneer ik mijn theorie conceptualiseer en uitschrijf.” Toch wil ze academisch onderzoek niet naar beneden halen. Integendeel. “Ik denk dat beide onderzoeksmethoden heel goed parallel kunnen lopen en elkaar aanvullen. PD-trajecten bieden een kans om theoretische concepten te toetsen in de praktijk. Het ene onderzoek is niet meer waard dan het andere.”

Waardevolle inzichten
Huurdeman is een van de acht PD-kandidaten van Fontys die momenteel meedoen aan de landelijke pilot waaraan 24 hogescholen deelnemen. Volgens bestuurder Arian Steenbruggen leveren de PD-trajecten ‘zeer waardevolle inzichten op van grote vraagstukken uit de praktijk, die te ver gaan voor een normale, veel kortere projectduur’.

“Natuurlijk doen we al onderzoek met het werkveld. Maar dit gaat om langduriger onderzoekstrajecten die de gelegenheid bieden diepgaand onderzoek te verrichten naar zaken die zo’n tijdshorizon ook echt nodig hebben. Het zit hem dus meer in de complexiteit van de vraagstukken en de diepgang van het onderzoek”, aldus Steenbruggen.

“Het mooie van praktijkgericht promotieonderzoek is dat er altijd een interventie is die direct invloed heeft op de context waarin gewerkt wordt”, vervolgt ze.  “Het levert dus direct een verbetering op voor de praktijk. Bij een PhD is de afstand tot de praktijk groter.”

Falk Hübner, lector Artistic connective practices en begeleider van Emily Huurdeman, spreekt van een ‘fascinerend traject’. “De PD-kandidaten in de richting Kunst en Creatief bewegen zich in het maatschappelijke domein en ontwikkelen geheel nieuwe artistieke praktijken. Ze zoeken de grenzen van die disciplines op.” Hij ziet heel veel potentie voor de PD-trajecten, zowel op onderzoeks- als onderwijsgebied.

Prachtige kans
Hij maakt daarbij de vergelijking met de komst van PhD-trajecten in de kunsten, zo’n twintig jaar geleden. “Als ik terugkijk, zie ik wat een enorme kracht daaruit is voortgekomen. Heel veel mensen die samen met mij gepromoveerd zijn, zijn inmiddels uitgegroeid tot personen die een centrale plek innemen in het (inter)nationale werkveld en het onderwijs, en dat zal niet anders zijn voor PD-trajecten.”

Waar Hübner zich enigszins zorgen maakt over de financiering van PD-trajecten na de pilot - “dat is inherent aan de kunsten” - denkt Steenbruggen dat dit wel goed komt. “Een promotieplaats is vrijwel altijd grotendeels gesubsidieerd. Dat gaat op grond van het indienen van onderzoeksvoorstellen voor het overgrote deel bij NWO, SIA of de EU. Gezien het praktijkgerichte karakter van de PD is het ook goed denkbaar dat we in samenwerking met bedrijven of instellingen promotieplaatsen ontwikkelen.”

Binnenkort weten we of het wetsvoorstel van de minister wordt aangenomen. Graad of niet, het gaat PD-kandidaat Huurdeman niet in de eerste plaats om de doctorstitel, maar om de mogelijkheid zich vier jaar lang vast te bijten in een onderwerp en maatschappelijk impact te maken. 

“Praktijkgericht promotieonderzoek is een prachtige kans. Het betekent dat niet elke onafhankelijke hogeschool een onderzoek start, maar dat alle trajecten en onderzoekers in Nederland met elkaar verbonden zijn. Dit gaat over het creëren van een onderzoeksgemeenschap.”

Reichardt-Mulder doet onderzoek naar leiderschap en adviseert mensen in leidinggevende functies, onder wie veel vrouwen. Steeds vaker hoorde ze tijdens interviews met deze vrouwen dat ze uitgeput raakten doordat zij een masculien leiderschapsideaal nastreefden. Daar wilde ze graag in duiken, maar ze had zo haar twijfels.  

“Ik dacht eerst: is dat niet een beetje ouderwets of achterhaald?”, vertelt ze. Maar tijdens haar onderzoek kwam ze erachter dat dit probleem juist nu erg relevant is. “Het is niet alleen maar een issue van onze maatschappij, maar het zit ook in ons als vrouwen. Je gaat eigenschappen gebruiken die misschien niet bij jou passen en dan raak je uitgeput.” 

‘Mannelijke’ sectoren
Uit haar onderzoek blijkt dat dit vooral voorkomt bij door mannen gedomineerde sectoren. “Denk aan techniek, logistiek, ICT. Daar heersen de masculiene normen en samenwerkingsverbanden die gepaard gaan met eigenschappen die traditioneel met mannelijkheid worden geassocieerd, zoals assertiviteit en dominantie.”  

Het speelt het meeste in deze vakgebieden, maar eigenlijk geldt het voor vrijwel alle beroepsgroepen. “Eigenlijk ben je jezelf in een soort hokje aan het wringen van die masculiene leider, terwijl je je eigen kracht als vrouw onderbenut laat.” 

Bepaald beeld
Als docentonderzoeker bij Fontys Technology maakt Reichardt-Mulder geen onderscheid tussen mannen en vrouwen in het werkveld. Toch is te merken dat vrouwen zich anders opstellen als ze in een leidinggevende positie komen. “We hebben als vrouwen een bepaald beeld van leiderschap dat meer past bij masculiene eigenschappen.” Echter zijn er volgens haar meerdere effectieve leiderschapsstijlen, maar worden deze nog onvoldoende ingezet.  

Een voorbeeld van zo’n alternatieve vorm van leiding geven is de Empowering Leadership Style (ELS). Hierbij geef je mensen meer eigen verantwoordelijkheid en richt je je meer op het proces in plaats van alleen op het resultaat. Je geeft de ander de mogelijkheid om iets te creëren met de vaardigheden die ze hebben. Deze en vergelijkbare methoden zijn effectief, maar worden - zoals gezegd – nog niet vaak toegepast.  

Waarom dat zo is, komt van verschillende kanten. “Dan heb je het ‘zo hebben we het altijd gedaan’ principe,” legt Reichardt-Mulder uit. “Het vereist ook andere competenties. Het is heel anders als je gaat sturen op resultaten en niet op het proces. Dat moet je ook leren. Het vereist dat je zaken durft los te laten én dat je jezelf als leider durft aan te kijken.”  

Andere rechten
Toch is het niet zo gek dat dit probleem anno 2026 nog steeds speelt. “Je ziet dat van origine leiders mannelijk waren. Pas vanaf 1956 hebben vrouwen volwassen rechten. Als ze een bankrekening wilden openen, moesten ze toestemming hebben. Als vrouwen trouwden of kinderen kregen, werden ze automatisch ontslagen. Dit is allemaal nog niet zo lang geleden, dus het is helemaal niet zo gek dat je bij een leider aan een man denkt.”  

De drang om harder te werken is ook iets wat we meenemen uit de geschiedenis. “We zijn geneigd om onszelf nog niet als gelijk te beschouwen. Toen ik voor mijn onderzoek naar leiderschap sprak met diverse vrouwen op hoge posities, vertelden ze me keer op keer hoe zij geneigd waren om heel erg te laten zien dat ze het kondenen niet wilden laten zien dat ze het pittig vonden.”  

Dit met de angst om als minder sterke leider gezien te worden. “Er wordt met twee maten gemeten; door onszelf en door mensen om ons heen.”  

Veel onderzoekers doen regelmatig een beursaanvraag bij de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek. Om te bepalen welke aanvragen worden gehonoreerd vertrouwt de jury op het oordeel van deskundigen uit binnen- en buitenland.

Vorig jaar bepaalde NWO al dat deze deskundigen geen generatieve AI mogen gebruiken bij de beoordeling van subsidieaanvragen. Door die te uploaden naar een AI-programma zouden ze hun geheimhoudingsplicht schenden, en ook op de betrouwbaarheid van een AI-oordeel valt het nodige af te dingen.

Verborgen prompts
In een vernieuwde richtlijn heeft NWO de regels verder aangescherpt. Daarin staat nu dat beoordelaars in het systeem formeel moeten bevestigen dat zij geen AI hebben gebruikt. Maar of ze dat ook echt niet doen is de vraag. NWO krijgt jaarlijks duizenden aanvragen binnen, en de beoordelaars – vaak zelf onderzoekers – hebben het druk.

In de nieuwe richtlijn staat nu ook dat aanvragers geen “verborgen prompts” in hun tekst mogen verwerken. Vorig jaar bleek dat wetenschappers uit onder meer Japan en Zuid-Korea in hun papers speciaal voor AI-bots verborgen opdrachten zetten, zodat reviewers die AI gebruikten er een positief oordeel over zouden geven.

Die opdrachten staan in de papers als witte tekst op een witte achtergrond of in een heel klein lettertype, waardoor ‘gewone’ lezers ze niet kunnen zien. Uit tests bleek dat verschillende chatbots daadwerkelijk positiever waren over papers met zo’n verborgen prompt.

Overbodig?
De aanscherping van NWO lijkt op het eerste gezicht overbodig, want als beoordelaars geen AI gebruiken, dan hebben de verborgen prompts geen enkel effect. Een woordvoerder van NWO laat echter weten dat niet valt uit te sluiten dat een externe beoordelaar alsnog een AI-tool gebruikt.

En hoewel AI op dit moment niet in het beoordelingsproces gebruikt mag worden “zou dat in de toekomst wel een ontwikkeling kunnen zijn waar NWO mee aan de slag gaat”.

Goedgekeurde tools
Buiten het beoordelingsproces mogen medewerkers van NWO overigens wel gebruikmaken van AI, maar alleen als de tool is goedgekeurd. Vorig jaar werd alleen de vertaalapplicatie DeepL toegestaan. Inmiddels is ook Microsoft Copilot Chat veilig verklaard. Tools als ChatGPT en Perplexity blijven uitgesloten.

AI-controlesoftware die zou kunnen detecteren of AI ergens in het proces is gebruikt, is volgens NWO niet betrouwbaar en wordt daarom ook niet ingezet.

De pilot richt zich op mbo- en hbo-omgevingen, waar jongvolwassenen relatief vaak in aanraking komen met online gokken. Door kennis uit onderzoek te combineren met ervaringen uit de onderwijspraktijk willen de partners een aanpak ontwikkelen waarmee studenten sneller in beeld komen wanneer gokken problematisch dreigt te worden. 

Gokken steeds zichtbaarder onder studenten 
Volgens docentonderzoeker en promovendus Jeroen Hairwassers van SPECO Sportmarketing bij Fontys Economie Tilburg is de pilot hard nodig. Samen met zijn collega en co-promotor Dr. Bart van Bezooijen zien ze in hun dagelijkse werk en onderzoek dat online gokken steeds normaler wordt onder studenten. 

“De enorme zichtbaarheid van gokken speelt een grote rol. Door marketing en sociale media wordt het steeds normaler gevonden. Jongeren hebben het er met elkaar over en delen vooral succesverhalen”, vertelt Hairwassers. “Verliezen of andere negatieve gevolgen worden veel minder besproken.”  

Dat kan het moeilijker maken om problematisch gedrag te herkennen. Zeker in de beginfase, wanneer studenten zelf nog niet het gevoel hebben dat er iets misgaat of zich niet bewust zijn van latere gevolgen.   

Problemen blijven vaak lang verborgen 
Gokproblemen zijn bovendien vaak minder zichtbaar dan andere verslavingsproblemen. Financiële schade is bij studenten lang niet altijd het eerste signaal. “In het begin gaat het vaak niet om grote schulden”, legt Hairwassers uit. “Het zit eerder in dingen zoals slecht slapen, ‘s nachts door het gokken, te moe zijn voor studie of werk, of geld gebruiken dat eigenlijk voor iets anders bedoeld was.”  

Daarnaast duurt het vaak jaren voordat jongeren hulp zoeken. “Het duurt tussen de twee en acht jaar voordat iemand hulp zoekt. Dat betekent dat (beginnend) problematisch gokgedrag soms een groot deel van de studententijd aanwezig kan zijn.” Juist daarom is vroegsignalering in het onderwijs volgens hem belangrijk.   

Vroeger signaleren binnen het onderwijs 
Met het project GamblingLess willen de betrokken organisaties - daarover later meer - ervoor zorgen dat studenten sneller ondersteuning kunnen krijgen wanneer gokken een risico begint te vormen. “We willen de drempel verlagen om erover te praten en de bewustwording vergroten”, zegt Hairwassers. “Docenten en begeleiders komen dagelijks met studenten in contact. Door hun handelingsbekwaamheid te vergroten kunnen signalen eerder worden herkend.” 

Zo reageerde Fontys Technology direct op de oproep voor deze pilot. Elles Gnodde vertelt dat ze de zorgketen binnen Fontys Technology rondom het thema gokken graag wil professionaliseren. “We hebben ons ondersteuningsteam binnen Fontys Technology al goed op orde. Toch lijkt het online gokken een blinde vlek waar nog veel winst te behalen valt met het project GamblingLess.” 

Binnen de pilot wordt onder andere gewerkt aan trainingen voor docenten en studentbegeleiders, informatie en kennismodules en een screeningtool waarmee studenten zelf kunnen nagaan of hun gokgedrag mogelijk problematisch wordt. 

“Zo’n tool kan studenten helpen om te checken of je te veel gokt, en helpen om ondersteuning te vinden.” Daarnaast wordt gekeken hoe instellingen hun beleid en bestaande begeleidingsstructuren kunnen versterken en beter kunnen aansluiten op externe hulpverlening.   

Samenwerking tussen onderwijs en zorg 
Ook wordt er gekeken naar hoe bestaande programma’s rond middelengebruik kunnen worden uitgebreid met het thema gokken, en lopen er gesprekken met het Summa college, vertelt Hairwassers. “Binnen het mbo is er weer een andere dynamiek dan in het hbo. We gaan dus ook kijken hoe het mbo dit aanpakt”, vertelt Hairwassers.    

Tegelijkertijd brengen onderwijsinstellingen hun eigen ondersteuningsstructuren in kaart. “Als onderwijsinstelling kunnen we studenten begeleiden, maar bij zwaardere problematiek moet je ook weten hoe je goed kunt doorverwijzen”, legt Hairwassers uit. 

Daarom wordt er samengewerkt met het Trimbos Instituut - dat veel ervaring heeft met preventieprogramma’s in het onderwijs - het Amsterdam UMC en andere externe partijen, zoals verslavingszorg en huisartsen. De krachten zijn gebundeld met ggz-instelling Arkin, verslavingskliniek SolutionS, onderzoekers van het Amsterdam UMC, Deakin University, de stichting Raad voor de Kansspel Spelers en Mediacollege Amsterdam. 

Bewustwording vergroten 
Uiteindelijk hopen de betrokken onderzoekers en onderwijsinstellingen dat het project bijdraagt aan meer bewustwording rondom gokken onder studenten. “Veel jongeren denken ‘het kan mij niet gebeuren’”, zegt Hairwassers. “Maar bij gokproducten worden allerlei technieken gebruikt die juist bedoeld zijn om mensen zo lang mogelijk te laten doorspelen." Door eerder in gesprek te gaan over gokken en studenten beter te ondersteunen hopen de partners problematisch gedrag eerder te herkennen en gokschade te voorkomen.   

Naast onderzoek en ondersteuning krijgt het onderwerp ook een plek in het onderwijs. Binnen een minor Waardecreatie binnen de topsport van SPECO Sportmarketing en Sportcommunicatie bespreken studenten bijvoorbeeld de maatschappelijke en economische impact van gokken op de maatschappij. “We leiden studenten ook op kritisch naar de gokindustrie te kijken: naar de belangen, de marketing en de mogelijke maatschappelijke kosten."   

Meer informatie over de risico’s van gokken vind je op de informatiepagina openovergokken.nl

Onderzoeken naar de grote beenspieren zijn er al verscheidene. Daar is al van alles over bekend en in de literatuur wordt er in veelvoud over geschreven. Maar over de functie van de intrinsieke voetspieren, de kleine dus, was nog weinig gepubliceerd. “Het is een onderwerp dat mij interesseert en wat nog onontgonnen terrein was”, vertelt Lydia Willemse. 

De docent besloot het verder te onderzoeken en ging daarvoor in gesprek met collega’s. Zo kwam zij erachter dat er mogelijk veel kansen lagen op het verminderen van valpartijen door het trainen van de kleine voetspieren. Ze vroeg in 2018 de Promotiebeurs voor leraren aan en ontving die vervolgens een jaar later. Daarna kon haar op ouderen gerichte onderzoek van start.  

Vergrijzing 
“Wat mij heel erg aansprak, is dat het onderzoek niet alleen een groeiende doelgroep heeft, maar dat ook het probleem in die doelgroep groeiende is”, aldus Willemse. “Dat komt omdat de bevolking aan het vergrijzen is. Er zijn steeds meer ouderen die ouder worden. En hoe ouder je wordt, hoe groter de kans op vallen.” 

Het vallen an sich is daarbij niet per se het probleem. Kinderen vallen misschien nog veel vaker. “Maar bij ouderen gaat dat vaker gepaard met een groter letsel, mentale gevolgen of functionele achteruitgang. Nu is vallen natuurlijk multifacterieel; het kan een samenspel zijn van meerdere factoren. Maar de grootste risicofactoren zijn een verminderde balans en looppatroon of vermindering van de algehele spierkracht.” Twee factoren waar je iets aan kunt doen, stelt de docent.   

Balanceren  
Om te onderzoeken of het trainen van de kleine voetspieren daaraan kan bijdragen, heeft Willemse met haar onderzoeksgroep twee groepen ouderen onder de loep genomen die allemaal beweegprogramma’s volgden. Eén van de groepen kreeg daar in het kader van het onderzoek een extra taak bij: de intrinsieke voetspieren trainen door bepaalde oefeningen een paar keer per week te doen. Voorbeeld daarvan is het op je tenen lopen of staan, of het balanceren op één been.   

“Hoewel we er niet naar vroegen en dit niet per se antwoorden waren waar we naar op zoek waren, gaven de ouderen bijna allemaal aan dat de training ze iets had gebracht. Voor de één was dat een betere balans, voor de andere meer zekerheid bij het lopen. Ze voelden zich letterlijk steviger in hun schoenen staan en waren minder bezorgd om te vallen, wat weer een belangrijke risicofactor voor vallen is.” 

Duizenden views 
Concrete conclusies over of het trainen van de kleine voetspieren inderdaad kan helpen bij het voorkomen van vallen, kan Willemse vanwege het korte tijdsbestek van het onderzoek niet geven. De ouderen zijn twaalf weken gevolgd, maar zouden voor keiharde cijfers een jaar lang gevolgd moeten worden, en dan ook nog eens in grotere groepen.  

“Wij hebben dus gekeken naar de bewegingsfactoren die in relatie staan tot valrisico om zo indirect iets te zeggen over de kans op vallen. Maar ik ben zelf van mening dat dat net zo waardevol is als het kijken naar het vallen zelf”, verklaart Willemse. Bovendien heeft het onderzoek ook andere dingen opgeleverd. Tijdens het hele proces zijn er instructiefilmpjes gemaakt van de toe te passen voetoefeningen, en die worden inmiddels door verschillende fysio- en (vooral) podopraktijken gebruikt. “De video’s hebben al duizenden views.”  

Een glaasje alcohol helpt bij het spreken van een vreemde taal, bleek uit onderzoek van Maastrichtse wetenschappers. Hiermee wonnen ze vorig jaar de Ig Nobelprijs voor de Vrede. De Ig Nobel Prizes zijn er voor onderzoek dat je eerst laat glimlachen en dan doet nadenken. Nederlandse onderzoekers vallen vaak in de prijzen. Hoeveel bacteriën zitten er op briefgeld? Nederlanders zochten het uit. 

Bioloog Kees Moeliker won in 2003 een Ig Nobelprijs voor zijn artikel over necrofilie bij eenden. Inmiddels is hij betrokken bij de organisatie. “De uitreiking valt of staat met de aanwezigheid van de winnaars”, zegt Moeliker tegen de Volkskrant. “En vorig jaar merkten we dat van de tien winnaars er vier afhaakten. Amerika is geen leuk land meer, alleen al vanwege het gedoe met visa.”

Kritiek
De regering-Trump heeft de aanval op de academische vrijheid geopend. En wie zich op sociale media kritisch over de VS uitlaat, krijgt misschien geen visum. Tegen die achtergrond valt het de organisatoren van de Ig Nobel Prizes zwaar om hun feestje te vieren. Dus gaat het festijn dit jaar in Zürich plaatsvinden, op 3 september. Drie weken later is er overigens nog wel een bijeenkomst in Boston, staat op de website.

De Ig Nobel Prizes worden uitgereikt in de aanloop naar de toekenning van de Nobelprijzen. Ze krijgen veel waardering in de wetenschappelijke wereld. Er zijn altijd Nobelprijswinnaars bij de uitreiking betrokken.

Eén winnaar van een Ig Nobelprijs won later ook de ‘echte’ Nobelprijs. De destijds Nederlandse (en inmiddels Britse) natuurkundige Andre Geim kreeg in het jaar 2000 een Ig Nobelprijs voor het laten zweven van een kikker in een magnetisch veld. Tien jaar later volgde de Nobelprijs voor de natuurkunde – niet voor die zwevende kikker, maar voor de uitvinding van grafeen.

Papieren vliegtuigjes
Bij de uitreiking van de Ig Nobel Prijzen gooit het publiek papieren vliegtuigjes naar het podium en voeren de presentatoren kleine toneelstukjes op. Winnaars houden korte speeches (of ze worden onderbroken door de eeuwig achtjarige miss Sweetie Poo, die uitroept dat ze zich verveelt).

Dat zal in Zürich vast ook gebeuren. Plus een paar grappen over de koekoeksklok en Zwitserse kaas.

Het onderzoek startte twee jaar geleden met als doel om meer inzicht te krijgen in de klachten en de dagelijkse beperkingen die jongvolwassenen (tussen de 16 en 30 jaar) met longcovid ervaren. Ruim vierhonderd mensen werkten eraan mee, zowel met als zonder longcovid. Leoni van Dijk, werkzaam bij Fontys Paramedisch, legt uit waarom er voor deze doelgroep gekozen is.

“Ten eerste omdat deze doelgroep ook bij Fontys rondloopt. Maar daarnaast is het ook een groep die nog onderbelicht is in de literatuur. Jongvolwassenen met longcovid worden niet genoeg gezien, terwijl ook zij grote problemen ervaren.”

Toekomst onder druk 
Uit de eerste resultaten van het onderzoek blijkt dat die problemen zeer divers zijn. Jongvolwassenen kunnen hun studie niet afronden, hun toekomst staat onder druk en het is moeilijk om sociale contacten te onderhouden. “Terwijl dat wel dingen zijn die in deze levensfase juist heel belangrijk zijn en die hun identiteit vormen. Als ze dit allemaal moeten missen, heeft dat grote gevolgen voor hun toekomst.”

Hoeveel jongvolwassenen met longcovid er in Nederland precies zijn, is volgens Van Dijk niet bekend. Een schatting is er wel. Het RIVM heeft namelijk een groot onderzoek uitgezet waaruit blijkt dat het om 3 tot 4 procent van alle jongvolwassenen tot 25 jaar gaat. “Het is een vermoeden hoeveel het er zijn. Deze mensen leven vaak onder de radar en bovendien is het exacte aantal ook niet bekend omdat klachten moeilijk te linken zijn aan de diagnose longcovid.”

Bovendien wordt de diagnose ook lang niet altijd gegeven, legt Van Dijk uit. “Dat zie ik ook terug in ons onderzoek. Zo’n 86 procent van de deelnemers geeft aan een diagnose te hebben gekregen van een zorgprofessional. Dan blijft er nog 14 procent over die wel klachten van longcovid heeft, maar geen diagnose. Onder deze groep is er het vermoeden dat het om longcovid gaat. Meerdere deelnemers geven aan kennis te missen bij zorgverleners, waardoor een diagnose soms uitblijft of lang op zich laat wachten.” 

Kwaliteit van leven 
Bij bijna alle ondervraagden, het gaat om 98 procent, is de meest voorkomende klacht vermoeidheid of uitputting. Andere veel voorkomende klachten zijn cognitieve problemen, slaapproblemen, pijn in het lichaam, mentale problemen en een gevoel van eenzaamheid. Die klachten komen overeen met klachten die volwassenen met longcovid ervaren. Verder blijkt ook dat jongvolwassenen met longcovid een veel lagere kwaliteit van leven ervaren dan gezonde leeftijdsgenoten.  

“We hebben gekeken naar welke factoren samenhangen met de ervaring van kwaliteit van leven. We kunnen geen oorzaak of gevolg aantonen, maar we kunnen wel zeggen dat jongvolwassenen met longcovid en overgewicht, obesitas of ondergewicht lager scoren op dit gebied. Hetzelfde geldt voor de hoeveelheid symptomen; hoe meer klachten iemand ervaart, hoe lager de kwaliteit van leven. Ook de mate van Post Exertionele Malaise (PEM), de ervaren beperkingen en de mate van eenzaamheid, voorspellen de ervaren kwaliteit van leven.”   

Hoewel de eerste resultaten al veel inzichten geven, is het onderzoek nog niet klaar. Het bevat ook nog verdiepende interviews met respondenten. Met alle resultaten wil Van Dijk uiteindelijk verschillende vormen van ondersteuningsbehoeftes in beeld brengen, zowel gericht op het fysieke als mentale stuk. “Er is nu bijna geen zorg voor mensen met longcovid. Er zijn wel longcovid-klinieken, maar daar kan niet iedereen terecht vanwege beperkte capaciteit en niet alles wordt vergoed. Longcovid is een biomedische aandoening die mentaal iets met je doet. Al je vrienden gaan uit, hebben het over carrière maken. En jij zit daar maar. Dat doet iets met je en ik vind dat daar meer aandacht en begeleiding voor moet zijn.” 

De SmartGlove is een resultaat uit het onderzoeksproject SmartScan, dat mede gefinancierd wordt door Regieorgaan SIA. Het product kan het beste omschreven worden als een slimme handschoen die gebruikt wordt bij het aanmeten van op maat gemaakte orthopedische schoenen voor mensen met voetproblemen. Denk daarbij aan mensen met een klapvoet of mensen met reuma of diabetes.  

Gips of geen gips
Dat proces gebeurt al van oudsher met behulp van gips. Maar, vertelt associate lector Fred Holtkamp: “Dat gips wordt op bepaalde punten gemanipuleerd om de goede stand te krijgen. Dat doe je met je handen en vervolgens wordt de kennis die je in je handen hebt in het gipsmodel weggezet. Maar je ziet niet hoe je dat doet; er zijn geen waardes voor hoe hoog de druk is die je met je handen uitoefent op die kracht”. 

De kennis wordt bij het gebruik van gips dus niet zichtbaar. “Maar de SmartGlove maakt die kennis wél zichtbaar dankzij allerlei sensoren. Het aanmeetproces wordt met de handschoen niet alleen veel nauwkeuriger, maar ook sneller. Bovendien is de nieuwe methode patiëntvriendelijker, op termijn kostenbesparender en een stuk milieuvriendelijker omdat je hiermee niet al dat gips bij het chemisch afval hoeft te gooien.”  

Eindeloze mogelijkheden
Voor nu wordt de handschoen alleen nog gebruikt op de voet, maar de technologie zou ook toepasbaar kunnen zijn op andere lichaamsdelen. Voor het aanmeten van protheses bijvoorbeeld, voor tandartsen, zelfs voor chirurgen. “Als je eenmaal kunt digitaliseren wat je met je handen doet als je die handschoen aan hebt, qua kracht en positie, dan kun je er heel veel mee. De voorbeelden zijn eindeloos”, zegt Geert-Jos van der Maazen.   

Een veelbelovende techniek dus – waar in 2023 zelfs een SIA RAAK-Award mee is gewonnen – en toch wordt die volgens Holtkamp en Van der Maazen nog nergens ter wereld op deze manier toegepast. Reden genoeg om er als Fontys meer mee te doen, toch? “We zouden dit soort producten graag via Fontys op de markt brengen, maar dat is nog niet mogelijk", zegt Holtkamp. "We hopen dat Fontys hier de komende jaren een beleid voor ontwikkelt zodat veelbelovende projecten met hun resultaten ook vermarkt kunnen worden. Ik heb me daar al hard voor gemaakt, heb zelfs vragen gesteld aan het bestuur, maar tot nu toe zonder succes.”  

Misschien in eigen beheer uitbrengen dan? Het is immers ‘jouw kindje’? “Daar heb ik ook al over nagedacht, maar dan heb je héél veel geld nodig. Daar komt bij dat ik het ook onethisch zou vinden omdat we voor de ontwikkeling van dit project heel veel publieksgelden hebben gekregen. Als ik daar dan in mijn eentje mee vandoor ga… Nee, dat ga ik niet doen. Het is en blijft een discussiepuntje binnen Fontys.”   

En terwijl dat gesprek gevoerd wordt, blijven Holtkamp en Van der Maazen zich samen met verschillende Fontys-opleidingen en studenten inzetten voor verdere ontwikkelingen op het gebied van de SmartGlove. Ze hebben tal van ideeën hoe ze het bestaande prototype verder kunnen uitbouwen en moderniseren.   

Van der Maazen: “Nu meten we alleen hoe hard je drukt, maar nog niet wanneer je té hard drukt. Daar willen we een waarschuwingssysteem voor ontwikkelen.” Aangevuld door Holtkamp: “We willen de handschoen heel graag doorontwikkelen tot het een product is dat we in een doosje zo aan de markt zouden kunnen aanbieden.”

Naast Fontys hebben ook 17 andere hogescholen onderzoeksubsidies toegewezen gekregen, in totaal goed voor zo’n 31 miljoen euro. Van de 53 aanvragen die in juni waren ingediend voor een RAAK-publieksubsidie zijn er 22 gehonoreerd bij in totaal 12 hogescholen, meldt Regieorgaan SIA. Met maximaal 350.000 euro verrichten deze hogescholen onderzoek naar praktijkvragen uit de publieke sector.

De hogescholen werken samen met ten minste twee publieke organisaties. De onderzoekspartners, waaronder de hogeschool zelf, verdubbelen de RAAK-subsidie uit eigen zak. In december zijn ook de grote RAAK-PRO subsidies uit de aanvraagronde van 2024 toegewezen. Van de 162 aanvragen kunnen 34 projecten van start bij 14 hogescholen. Met maximaal zeven ton, die door de samenwerkingspartners naar minstens een miljoen euro wordt verhoogd, wordt vier jaar onderzoek betaald.

Projecten Fontys
Fontys heeft twee RAAK-publieksubsidies en twee RAAK-PRO subsidies binnengesleept. De eerste publieksubsidie gaat naar het onderzoek ‘Verbetering van functionele beperkingen in uitdagende dynamische activiteiten: het ontwikkelen van een training voor kinderen met een behandelde klompvoet’.

Jaarlijks worden ongeveer 200 kinderen in Nederland geboren met een klompvoet. Na behandeling ervaren veel kinderen alsnog balansproblemen. Met een technologische en op gamificatie-gebaseerde training wil Fontys de spierkracht en balans van deze kinderen verbeteren en zo functionele beperkingen verminderen.

Ook het onderzoeksproject ‘Truthful, not Neutral’ krijgt een publieksubsidie. Hierin wordt live journalistiek, wat steeds meer groeit in Nederland, onder de loep genomen. Samen met praktijkpartners onderzoekt Fontys de succesfactoren, risico’s en spanningsvelden van deze vorm van journalistiek.

RAAK-PRO
Het onderzoek ‘Systeemdenken voor energiesystemen’, waar Fontys samen met tien andere consortiumpartners deel van uitmaakt, is begin dit jaar van start gegaan. Met een subsidie van bijna 700.000 euro focust het onderzoek zich op het bevorderen van de efficiëntie van gehele energiesystemen bij bedrijven door middel van systeemdenken. Met behulp van een stappenplan worden bedrijven zo geholpen bij het inventariseren en optimaliseren van energiegebruik.

Het laatste Fontysproject dat gesubsidieerd wordt is het project ‘Sensors2care: Adoptie van stressmetingen met wearables in de zorg’. Samen met elf partners richt Fontys zich hiermee op de inzet van draagbare sensoren die stressgerelateerde indicatoren meten en monitoren. Het uiteindelijke projectdoel: het doorontwikkelen van wearables die daadwerkelijk gebruikt kunnen worden in verschillende takken van de zorg.

Beumer en Gevers zijn samen projectleider voor drie hybride leeromgevingen (HLO’s) in de Eindhovense wijken Achtse Barrier en Vaartbroek, en in het dorp Son en Breugel. Daar wordt samengewerkt om beroepsprofessionals, inwoners, studenten, docenten en onderzoekers samen te laten werken om een belangrijk doel te kunnen bereiken. Namelijk: de gezondheidsverschillen verminderen waar binnen deze wijken sprake van is. Maar ook: meer bewustzijn creëren over een gezonde levensstijl onder de buurtbewoners. Dit alles gebeurt onder de vlag van het regionale zelfhulpplatform DE STAP naar Gezonder.

Doorbouwen
In een HLO werken partners met een specifieke kennis samen. In dit geval kunnen dat het sociaal domein zijn en de eerstelijnszorg (laagdrempelige zorg waar buurtbewoners zonder verwijzing naartoe kunnen). Fontys levert een bijdrage door onder andere het doen van onderzoek. Dat gebeurt in samenwerking met het lectoraat Professionele Werkplaatsen, dat ook bij dit project is aangesloten. 

Maar, zegt Beumer, die vanuit het Centre of Expertise Inclusive Society betrokken is bij dit project: "Het kan een uitdaging zijn om bij zo’n complexe samenwerking in deze wijken tot structurele acties en een duurzame samenwerking te komen. Dat is waar onze taak ligt.”

De HLO’s bevinden zich nu nog in de zogenoemde pioniersfase, maar dat zien Beumer en Gevers graag anders. Zij willen verder, alleen is dat nou nét het punt waar het lastiger wordt. 

“We willen doorbouwen en -ontwikkelen”, aldus Gevers, binnen Fontys werkzaam bij de regiegroep van Professionele Werkplaatsen. “Dit is een spannende fase die vraagt om een gezamenlijke visie, borging en tijd om samen te leren door te doen. Alleen daarmee verduurzamen we de hybride leeromgevingen. Want het zou toch zonde zijn als al die mooie initiatieven niet kunnen doorgroeien.” 

Financiën 
Voor het verder opbouwen van de drie HLO’s is een financiering beschikbaar gesteld, maar die loopt na een looptijd van een jaar af in januari. Een nieuwe aanvraag is al ingediend, maar als die wordt toegekend, zal ook die voor ‘slechts’ een jaar lopen. Beumer: “We hopen op een meerjarenfinanciering, omdat we daarmee eindelijk af zouden kunnen stappen van korte termijn-acties. Onze langetermijnambitie is het realiseren van een lerend ecosysteem dat we op nog meer plekken in de regio kunnen uitrollen. Voor de inwoners betekent het vooral nóg meer verbinding en een gezonder en beter leven met minder gezondheidsverschillen."

Foto bovenin: een activiteit met wijkbewoners van Achtse Barrier, fotograaf: Eric Dankbaar

De studie komt van de hand van TALIS (Teaching and Learning International Survey), die elke vijf jaar onderzoekt hoe leraren en schoolleiders van het primair en voortgezet onderwijs wereldwijd hun werk- en leeromgeving ervaren. Het is de vierde keer dat dit onderzoek in Nederland wordt gedaan; in 2018 gebeurde dat voor het laatst. Er deden dit keer 300.000 leraren en schoolleiders uit vijftig verschillende landen mee. In Nederland waren dat zo’n 140 basisscholen met 1.300 leraren en 132 schoolleiders, plus 84 vo-scholen met 1.271 leraren en 78 schoolleiders.  

De uitkomsten zijn volgens Fontysonderzoeker Isabelle Diepstraten voor een groot deel positief. Bijna alle Nederlandse leraren zijn tevreden met hun baan en die tevredenheid is in de afgelopen jaren hard gestegen. “Dat komt deels door de salarissen die omhoog zijn gegaan”, aldus Diepstraten. “Maar het meest opmerkelijke resultaat vind ik dat de waardering voor de lerarenopleidingen in de afgelopen vijf jaar sterk is toegenomen, terwijl deze in veel andere landen juist is gedaald.” 

Minder stress
Startende leraren, zoals die ook bij Fontys worden opgeleid, voelen zich volgens het rapport beter voorbereid door hun opleiding en gebruiken vaker inductieprogramma’s waarbij ze in de eerste jaren van hun carrière worden begeleid. “Er zijn steeds meer mensen die daaraan deelnemen en dat heeft ook echt effect”, vervolgt Diepstraten. “Leraren voelen zich daardoor geholpen, ze voelen zich zekerder. En ze ervaren minder stress, wat de overheid natuurlijk ook ziet.” 

Dat is ook waar het TALIS-rapport terechtkomt: bij de overheid. Natuurlijk in de hoop dat die er iets mee gaat doen door bijvoorbeeld meer geld uit te geven om het welzijn van leraren te verbeteren. “Het is de bedoeling dat het ministerie en de vakbonden naar het rapport kijken en daar dingen uithalen om een beleid op te baseren.” Naast het verminderen van stress kan dat ook het verlagen van de werkdruk zijn, stelt Diepstraten. “Want dat blijft een moeilijk punt, voornamelijk vanwege de hoeveelheid administratieve taken die leraren hebben. Maar ook de maatschappelijke waardering zou omhoog mogen.” 

Andere zaken die volgens de studie bijdragen aan werkstress zijn de verantwoordelijkheid die leraren voelen over de prestaties van hun leerlingen, gedragsproblemen van leerlingen, zorgen van ouders of verandermoeheid. Over dat laatste zegt Diepstraten: “In het onderwijs zijn er constant veranderingen gaande. Het ene is nog niet afgerond of het volgende moet alweer gebeuren. Het is niet dat leraren tegen veranderingen zijn, helemaal niet zelfs, maar een beetje wat meer rust is soms wel welkom.”  

Toch zijn maar weinig leraren van plan het onderwijs te verlaten, zeker in vergelijking met andere landen. In het basisonderwijs gaat het om 1 op de 6 leraren en in het voortgezet onderwijs om 1 op de 5. “Meestal willen zij niet helemaal stoppen met onderwijs, maar juist doorgroeien naar een andere functie binnen de sector. Slechts 4 procent van de po-leraren en 5 procent van de vo-leraren denkt er echt over om het onderwijs helemaal te verlaten.”  

Stereotype beeld 
De onderzoeker hoopt dat de negatieve punten met de resultaten van het onderzoek omgezet kunnen worden naar positieve punten. Met hulp van de overheid, maar ook door een verschuiving in het toch wel negatieve beeld dat veel mensen nog steeds over het lerarenvak hebben. “Er zijn nog altijd heel veel stereotype beelden over dit beroep. Het betaalt slecht, het is niet leuk, de werkdruk is veel te hoog. We hopen dat met dit onderzoek toch wel een beetje te kunnen ontkrachten.”  

En wat hopen leraren? Volgens hen blijft hun beroep aantrekkelijk als de werkdruk en administratieve taken verminderd kunnen worden en er meer tijd is voor voorbereiding. Maar ook als er een goed salaris is dat past bij de verantwoordelijkheden, meer maatschappelijke waardering én extra handjes in de klas. Schoolleiders willen het personeelstekort terugdringen, scholen meer autonomie en vertrouwen geven, minder administratie en regeldruk en betere en bij het werk passende salarissen. 

Met alle mogelijkheden die de technologie ons vandaag de dag biedt, is het natuurlijk zonde om daar geen gebruik van te maken. Zeker in de zorg. Want daar zijn de vraagstukken die op tafel liggen enorm, weet Angelique Dierick, die namens Fontys als lector bij het instituut Paramedisch aansluit bij het nieuwe platform. 

“Er is mede door de vergrijzing sprake van een grote zorgvraag. Tegelijkertijd hebben we ook te maken met personeelstekorten. Het is dan bijvoorbeeld interessant om te kijken hoe technologie kan helpen om de werkdruk te verlagen. Maar ook wat er technisch mogelijk is om ervoor te zorgen dat mensen minder snel een beroep doen op de zorg.”  

Overzicht verdwijnt
Om de zorg met behulp van de nieuwste technologie slimmer en efficiënter in te richten, wordt er daarom volop onderzoek gedaan. Maar dan op zoveel plekken tegelijkertijd, dat het overzicht zo langzamerhand verdwijnt. Met de komst van het platform SPIRIT (Samenwerkingsverband voor Praktijkgericht Innovatieonderzoek in Regionale Infrastructuren voor Technologie) moet daar verandering in komen.

Voor deze landelijke samenwerking tussen verschillende hogescholen, zorginstellingen en bedrijven is ruim twee miljoen euro aan subsidiegeld uitgetrokken. Met als doel meer structuur aanbrengen in de Nederlandse onderzoekswereld. Vier lectoren van Fontys, waaronder Manon Peeters van het lectoraat Health Innovations & Technology (HIT), zetten zich hier de komende vier jaar voor in.

“Dit keer zijn we nu eens niet bezig met wát we onderzoeken, maar hoe we dat doen”, zegt Peeters, en volgens haar kan het stukken beter. “Sommige onderzoeken gebeuren gewoon dubbel. Dan onderzoekt iemand in Groningen iets dat wij hier in Eindhoven ook aan het onderzoeken zijn. En pas na twee jaar komen we er dan achter dat het eigenlijk wel heel veel op elkaar lijkt.”

Beter afstemmen
Door dit vooraf samen beter met elkaar af te stemmen zou dat in ieder geval voorkomen kunnen worden. Maar dat is lang niet de enige ambitie van de vijftig partners die deelnemen aan SPIRIT. Ook willen ze er bijvoorbeeld voor zorgen dat er met de uitkomsten van al die onderzoeken ook echt iets wordt gedaan. En dat het uiteindelijk terechtkomt bij degenen die er ook echt wat aan hebben.

Peeters: “Het werkveld verwacht dat we onze studenten goed voorbereid en startbekwaam opleiden. Dan is het dus belangrijk dat we de kennis uit die onderzoeken ook goed laten landen in het onderwijs. Maar ook de professionals zelf moeten aan de slag kunnen met die nieuwe technologie en die goed gaan gebruiken in de zorg.”  

Veel openheid
Door dit nu met zoveel verschillende partners landelijk aan te pakken valt er veel winst te behalen, verwachten de twee lectoren. Sinds de officiële kick-off vorige maand is een gezamenlijke subsidieaanvraag een van de eerste wapenfeiten van het nieuwe platform. En dat geeft veel vertrouwen voor de toekomst, zegt Dierick.

“Het is goed om te zien dat er veel openheid is naar elkaar toe en iedereen bereid is om kennis te delen. Dat is een samenwerkingsklimaat dat je graag wil. En niet dat de deuren dicht blijven omdat ze bang zijn dat je met hun kindje vertrekt.”

Dat er nu zoveel draagvlak is om dit samen aan te pakken, is dan ook de kracht van het platform, vindt Peeters. Al vraagt dat van iedereen wel even om een andere mind set, merkt ze. “De collega’s met wie we in SPIRIT zitten, kunnen ook in sommige gevallen onze concurrenten zijn bij subsidieaanvragen. Ik vind het mooi dat we nu die concurrentie achter ons laten en dat we bij de start van nieuwe ideeën, elkaar in een vroeg stadium opzoeken. Zo zijn we allemaal echt onderdeel van hetzelfde team.”

Jarenlang hebben alle onderzoekers van Fontys op hun eigen manier onderzoeksinformatie verzameld en opgeslagen. Maar omdat lectoren toch merken dat ze op dit vlak een stukje eenheid missen, hebben ze een aantal jaar geleden de wens uitgesproken om praktijkgericht onderzoek beter op de kaart te zetten.   

Versnipperd
Hoe dat moet gaan gebeuren? Met een systeem waar alle onderzoeksinformatie van alle lectoraten, lectoren en onderzoekers van Fontys samenkomt. En waarvan de gegevens uiteindelijk worden getoond op de website van Fontys, Pure Portal en Publinova. Melanie Tinus-Leenen werd aangewezen als projectleider voor deze opdracht en nu, anderhalf jaar later, worden de eerste zichtbare stappen voor de buitenwereld gezet.  

“Als de kennisinstelling die Fontys wil zijn, werken we steeds vaker samen met partijen en doen we steeds vaker (multidisciplinair) onderzoek. Maar we hebben nog geen manier om alle opbrengsten van al die onderzoeken bij elkaar te brengen. Dat gebeurt nu nog heel versnipperd”, zegt Tinus-Leenen. “Onze collega’s hebben aangegeven dat ze graag een onderzoeksinformatiesysteem zouden willen hebben.”  

En dat wordt dus Fontys Pure, waarvan de inrichting nu klaar is en de eerste implementatie van start gaat. Dat gebeurt in eerste instantie met de twee instituten Pedagogiek en International Business School (FIBS), later volgen stap voor stap ook de andere instituten. “Een van de redenen waarom we dit project zijn gestart, is om de onderzoekers te ontzorgen omdat zij heel veel tijd kwijt zijn aan het ad hoc verzamelen en aanleveren van informatie.” 

Flinke klus
Studenten zijn nu bezig om alle beschikbare informatie die er al is in Pure te zetten. Het administratieve werk dus. En dat is volgens Tinus-Leenen nogal een karweitje. “Er is in de afgelopen jaren echt heel veel data verzameld door al onze onderzoekers. Iedereen deed dat op zijn of haar eigen manier. De één gebruikte Word-bestandjes, de ander Excel-lijsten. In Pure gaan we alles samenvoegen en werken we met categorieën, zodat we een overzichtelijk geheel krijgen.” 

En met ‘alles samenvoegen’ wordt ook echt álle onderzoeksinformatie bedoeld. Van data over de uitgevoerde onderzoeken tot de resultaten, maar ook van alle activiteiten en workshops tot symposia en media-aandacht die de onderzoeken hebben gekregen. “Het wordt echt een hele grote bak met data, waarbij alle onderzoekers hun eigen profiel krijgen. Natuurlijk met de bedoeling dat ze hun data vanaf dat moment - alle output en publicaties - in Pure gaan bijhouden.”   

De achterkant van Pure wordt alleen beschikbaar voor onderzoekers van Fontys, maar de voorkant zal voor iedereen toegankelijk zijn. “Pure is een middel om doelen te bereiken die Fontys zichzelf heeft opgesteld op het gebied van het willen worden van een kennisinstelling. Een van die doelen is om naar buiten te treden met al onze onderzoeksopbrengsten. En op die mogelijkheid zitten veel lectoren al heel lang op te wachten.” 

Het hbo-onderzoek leek dit najaar te ontsnappen aan de bezuinigingsdrift van het kabinet-Schoof. “Het praktijkgericht onderzoek wordt niet getroffen en dus onverminderd voortgezet”, stond in de OCW-begroting. In 2023 gaven de hogescholen er 447 miljoen euro aan uit.

Maar inmiddels ziet het er minder rooskleurig uit, concludeert de Vereniging van Lectoren uit een onderzoek onder haar leden. Van de 772 lectoren in Nederland vulde ruim een kwart dit voorjaar een online enquête in. Bijna iedereen (94 procent) kampt met bezuinigingen, die ze toeschrijven aan de krimp van het aantal studenten en het beleid van het kabinet-Schoof.

Tijdelijke contracten binnen hun onderzoeksgroep worden vaak niet verlengd, ook niet als er externe financiering is. Docent-onderzoekers moeten steeds meer les geven en houden minder tijd over voor het lectoraat. Onderzoekers binnen de lectoraten hebben volgens de geënquêteerden minder tijd voor voorbereiding, reflectie of publicaties, en kunnen nauwelijks deelnemen aan congressen of scholing.

Werkdruk
Ervaren onderzoekers verlaten de organisatie, zeggen de lectoren. Als er vacatures zijn, komen vaak eerst overtollige docenten in aanmerking en dat zijn niet altijd de beste onderzoekers. Tegelijkertijd zijn de verwachtingen van het hbo-onderzoek nog even hoog.

Afgelopen maart bleek nog dat de hogescholen in 2023 flink extra konden investeren. Ze benoemden 50 extra lectoren en het aantal docent-onderzoekers in lectoraten groeide met 200. Maar ook toen al kwam uit gesprekken naar voren dat het moeilijk was om de onderwijs- en onderzoekstaken in balans te houden. Er waren veel klachten over de werkdruk en medewerkers hadden het gevoel dat ze te weinig tijd aan het onderzoek konden besteden.

Heldere rol
Die klachten zijn alleen maar toegenomen, blijkt uit de nieuwe enquête. De Vereniging van Lectoren vindt dat het praktijkgerichte onderzoek “sterker ingebed moeten worden binnen de hogeschool, met een heldere rol naast het onderwijs, niet in dienst ervan”. Ze wil “robuuste onderzoeksgroepen met vaste aanstellingen en structurele financiering”.

Living Lab, authentieke leeromgeving of een professionele werkplaats. Geef het beestje maar een naam. Bij Fontys zijn ze voor de duidelijkheid ondergebracht onder de paraplu authentieke en hybride leer- en onderzoeksomgevingen, oftewel HLO’s.

Dit zijn plekken waar studenten en onderzoekers samen met professionals werken aan maatschappelijke vraagstukken. Dat gebeurt binnen de muren van een onderwijsinstelling, maar net zo goed ergens buiten in het werkveld. 

Deze leeromgevingen hebben de afgelopen jaren niet alleen landelijk, maar ook binnen Fontys een enorme vlucht genomen, constateert ook Miranda Snoeren, lector professionele werkplaatsen. Zij doet onderzoek naar deze HLO’s en ziet een verschuiving plaatsvinden. 

Ingewikkelde vraagstukken
Snoeren: “In 2001 zag de eerste hybride leeromgeving van Fontys het licht in een Eindhovens ziekenhuis, vanwege een tekort aan verpleegkundigen. Destijds was het idee dat je zo studenten kon werven en snel klaar kon stomen voor de arbeidsmarkt. Nu zie je dat de samenwerking in deze leeromgevingen vooral wordt opgezocht om kennis samen te brengen voor maatschappelijk ingewikkelde vraagstukken. Niet alleen in de gezondheidszorg, maar eigenlijk in alle domeinen.” 

HLO’s zijn voor Fontys allang geen nieuw fenomeen meer. Online is er dan ook een speciale pagina aan gewijd. ‘Voor zover bekend’ staat daar te lezen, zijn er 126 van dit soort leeromgevingen. Maar omdat ze zoveel verschillende verschijningsvormen kennen en niet alle instituten ze dezelfde naam geven, zouden het er zomaar meer kunnen zijn, geeft Snoeren toe. 

Maar waar danken deze HLO’s hun groeiende populariteit aan en nog belangrijker, wat leveren ze op? Die vraag krijgt Snoeren als onderzoeker steeds vaker voorgelegd, en dat vindt ze niet meer dan logisch. 

“We zijn natuurlijk ooit begonnen vanuit de overtuiging dat deze omgevingen iets opleveren. Natuurlijk wil je dan laten zien of dat ook echt zo is en daar word je ook steeds meer op bevraagd. Niet alleen vanuit subsidieverstrekkers en de partners in het werkveld, ook Fontys zelf wil dat weten.” 

Puntje van aandacht
Ook Bienke Janssen, die vanuit het lectoraat Professionele Werkplaatsen recent onderzoek deed naar de ervaringen van studenten in zo’n professionele werkplaats, vindt de vraag naar wat het oplevert zeer terecht. “We hebben bij Fontys te maken met teruglopende studentenaantallen, dan is ook de bekostiging voor dit soort omgevingen wel een puntje van aandacht. Dat maakt de urgentie om te laten zien wat de impact is en wat het op kan leveren, natuurlijk wel terecht.”

Maar daar zit tegelijk ook het probleem, merkt Snoeren, want het rendement van HLO’s is lastig te duiden. “Het is moeilijk om de impact meetbaar te maken, want het gaat niet alleen om harde cijfers die je in grafiekjes onder kunt brengen. De winst van deze hybride omgevingen zit juist erg in wat er tussen mensen gebeurt. Om dat duidelijk te maken moet je die verhalen vertellen.”

Student zoekende
Janssen tekende in haar onderzoek naar professionele werkplaatsen in wijken verschillende verhalen op van Fontysstudenten. Ze constateert dat veel van hen in het begin erg zoekende zijn, omdat ze niet goed weten wat er van ze wordt verwacht, maar later toch ook verrast zijn over wat ze kunnen bereiken. 

“In de gesprekken met studenten krijg ik bijvoorbeeld terug dat ze juist veel hebben geleerd over het omgaan met onduidelijkheid en nu een beter beeld hebben van hun toekomstige beroep. Daarnaast zien ze dat impact maken in kleine dingen zit en veel minder in die vooraf bedachte grote impact.”

Iemand die deze verhalen vanuit de praktijk kent, is docent pedagogiek Bregje van de Pol. Drie jaar geleden begon zij als bruggenbouwer vanuit Fontys bij een HLO in Son en Breugel met het project De Stap naar Gezonder. Zij ziet dat niet alleen de student, maar iedereen profiteert van deze samenwerkingen in het werkveld. 

“Het heeft even geduurd, maar inmiddels zie ik in de wijk allerlei verbindingen ontstaan, die van alles opleveren. De studenten leren veel door midden in de praktijk te staan, die vaak onvoorspelbaar is en waar ze steeds op moeten leren anticiperen. Maar ze brengen zelf ook kennis en nieuwe perspectieven mee, waar professionals, vrijwilligers en ook inwoners veel aan hebben. Zo reikt de impact veel verder dan alleen deze leeromgeving.” 

Weinig flexibel
Van de Pol vindt het daarom ook jammer dat het onderwijs nog te weinig flexibel is als het om deze leeromgevingen gaat. Haar pleidooi is om de hybride leeromgevingen binnen de bestaande curricula meer ruimte te geven. 

“Het lijkt erop dat docenten nog moeilijk handen en voeten kunnen geven aan hun samenwerking met de praktijk. Nu zie je bijvoorbeeld dat een student al een verslag moet inleveren, terwijl de opdracht hier nog helemaal niet klaar is. Of kunnen studenten moeilijk met elkaar samenwerken omdat er vanuit hun eigen studie hele andere dingen van ze worden verwacht. Om ervoor te zorgen dat HLO’s goed gaan aansluiten in een bestaand curriculum, denk ik dat het belangrijk is om beter te kijken naar wat er in de praktijk leeft.”

Om echt een succes te maken van deze leeromgevingen moeten ze volgens Janssen een veel prominentere rol krijgen, maar dat vraagt wel wat van het onderwijs. “Ik denk dat hybride leeromgevingen een heel mooi voorbeeld zijn van hoe je Fontys for Society echt in de praktijk kan brengen. Maar dan moeten we wel aan de bak, om ook ruimte te bieden in het curriculum om dat te kunnen faciliteren."

Nederlandse onderzoeksinstituten en universiteiten zijn momenteel druk bezig met een inventarisatie van onderzoeksdata die mogelijk gevaar lopen. Er is vooral onrust over data die te maken hebben met thema's waar Trump niets van moet weten, zoals klimaat en gender. Ook wil Trump fors bezuinigen op onderwijs, wat allerlei consequenties kan hebben voor wetenschappelijk onderzoek. 

Voor zover bij Fontys Hogeschool bekend, is er onder de eigen onderzoekers geen sprake van onrust of vragen hierover. “Daarvan hebben wij nog niets gemerkt”, aldus een woordvoerder. “Ons is niets bekend van samenwerkingsverbanden van Fontys onderzoekers met onderzoeksinstellingen in de VS. Het gevaar bij universiteiten is ook groter dan bij hogescholen in verband met internationale onderzoeksprojecten met onderzoeksinstellingen in de VS.”

De onderzoeksdata die Fontys opslaat, worden ondergebracht in Nederlandse systemen, wat de risico's ook al kleiner maakt. “Fontys gebruikt systemen van SURF (een ICT-organisatie voor onderwijs en onderzoek) en DANS/KNAW, het Nationaal expertisecentrum en repository voor onderzoeksdata." Beide zijn Nederlands. "En de data staan daardoor ook op Nederlandse servers in Nederland opgeslagen.”

Oplossing
Dat er bij andere kennis- en onderzoeksinstellingen wel onrust is ontstaan, en niet alleen over ruwe data maar ook over wetenschappelijke literatuur, merken ze wel bij SURF. Sinds de terugkeer van Trump in het Witte Huis neemt daar het aantal verzoeken voor dataopslag in Nederland gestaag toe. De NOS meldde vandaag dat er al volop onderzoeksgegevens die in de VS zijn opgeslagen worden gedownload, en nu op Nederlandse servers worden geparkeerd. Bijvoorbeeld door het KNMI. 

Vanuit Fontys is dat (nog) niet gebeurd. Toch zou het kunnen dat er ook hier onderzoekers zijn die wellicht gebruik maken van onderzoeksgegevens die op servers staan aan de andere kant van de Atlantische Oceaan. “Onderzoekers die zich zorgen maken kunnen zich melden via rdm@fontys.nl of bij de data-steward van hun instituut, dan wordt indien nodig samen met hen een veilige oplossing gezocht”, aldus de Fontyswoordvoerder.

In de jacht op gevoelige kennis schrikken vijandige inlichtingendiensten voor niets terug, vertellen deskundigen aan de NOS. De diensten kunnen onderzoekers onder druk zetten of ronduit afpersen.

Wie naar een congres in het buitenland reist, kan bijvoorbeeld worden gearresteerd omdat er drugs in de bagage is ‘aangetroffen’. Of de onderzoeker raakt betrokken bij een verkeersongeval en krijgt daarvan de schuld.

Ook hier in Nederland kan zoiets gebeuren. Op verzoek van universiteiten geven veiligheidsadviseurs hierover voorlichting aan onderzoekers, zeggen ze, met als voornaamste advies: trek aan de bel zodra je in de problemen dreigt te komen.

Bewustwordingscampagne
Bij Fontysmedewerkers zijn zover bekend geen incidenten geweest op het gebied van kennisveiligheid. Het is volgens een woordvoerder niet bekend of er bijvoorbeeld mensen onder druk zijn gezet of zijn afgeperst. 

Wel is duidelijk dat Fontys achter de schermen veel aan het voorbereiden is op dit vlak en dat er over twee maanden een bewustwordingscampagne start voor specifieke doelgroepen, zoals onderzoekers. 

Screening
Kennisveiligheid is een gevoelig onderwerp in de wetenschap en de politiek. Het vorige kabinet werkte al aan een ‘screening’ voor onderzoekers die in gevoelige vakgebieden willen werken en dit kabinet neemt het stokje over.

Jaarlijks gaan er misschien tienduizend masterstudenten en onderzoekers gescreend worden vanwege hun interesse voor gevoelige vakgebieden. Vanwege het verbod op discriminatie mag de overheid niet alleen landen als China en Noord-Korea in het vizier nemen, maar moeten bijvoorbeeld ook Europese en Nederlandse studenten en medewerkers door de molen.

De afbakening van de vakgebieden is een probleem: hoe maak je een zinnig onderscheid, zodat je niet iedereen hoeft te checken en toch gevaarlijke personen tegenhoudt? Onder meer wetenschapsgenootschap KNAW vreest dat het te streng wordt en dat internationale samenwerking eronder gaat lijden.

Loket kennisveiligheid
In 2022 heeft de overheid een speciaal Loket Kennisveiligheid geopend, waar universiteiten en hogescholen met hun vragen kunnen aankloppen. Dat gebeurt ruim 150 keer per jaar. Universiteiten hebben zelf ook commissies en procedures in het leven geroepen om hun kennisveiligheid te verbeteren.

Daar begon het NOS-onderzoek mee: dat honderden internationale samenwerkingen zijn tegengehouden vanwege zorgen over kennisveiligheid. Het is moeilijk te beoordelen of dit veel of weinig is: je weet immers niet wie terecht of onterecht is tegengehouden of juist toegelaten.

Veel investeringen van voormalig onderwijsminister Robbert Dijkgraaf zijn door het nieuwe kabinet overhoop gehaald. Maar deze niet: sinds 2023 krijgt het praktijkgericht onderzoek jaarlijks honderd miljoen euro extra. Daar verandert voorlopig niets aan.

In een nieuwe Monitor praktijkgericht onderzoek laat het Rathenau Instituut zien wat hogescholen met dat extra geld gedaan hebben. Ze investeerden vooral in het aantal onderzoekers en de ondersteuning, maar namen ook zo’n vijftig nieuwe lectoren in dienst. 

Consolidatie
Hbo-onderzoek is relatief jong en groeide de afgelopen jaren flink. Sinds 2009 verviervoudigde het budget ruimschoots, stelt het Rathenau Instituut, van ruim honderd miljoen naar 447 miljoen euro.

In de eerste monitor, van vorig jaar, werd gesproken over ‘professionalisering’, nu heet het ‘consolidatie’. Zo groeide het aantal ondersteuners bij de lectoraten in een jaar tijd met bijna dertig procent. In absolute aantallen groeide het aantal docent-onderzoekers het hardst. Daarvan kwamen er tweehonderd voltijders bij.

Een bekend probleem voor universiteiten wordt nu ook bij hogescholen zichtbaar: het is voor lectoren en docent-onderzoekers moeilijk om de onderwijs- en onderzoekstaken in balans te houden. In gesprekken met onderzoekers hoort het Rathenau Instituut daarom klachten over werkdruk en vertraging van het onderzoek. Medewerkers hebben vaak het gevoel dat ze er meer tijd aan zouden moeten besteden.

Niet volwaardig
Een typische hbo-klacht daarentegen is het gevoel om niet voor vol te worden aangezien. “Onderwaardering beïnvloedt de motivatie van praktijkgericht onderzoekers. Zij schetsen een beeld van onderzoek dat zich nog als volwaardig moet nestelen binnen de hogescholen en het bredere kennisecosysteem.” Hbo-onderzoekers zeggen het moeilijk te vinden om “een plek te vinden in onderzoeksnetwerken van hoofdzakelijk universitaire onderzoekers”.

In vergelijking met universiteiten is het praktijkgericht onderzoek ook redelijk bescheiden van omvang. Liepen in het wo in 2023 zo’n 3.200 hoogleraren rond, in het hbo stond de teller toen op 772 lectoren.

Onderwijsminister Eppo Bruins wil daar dus niet op bezuinigen. Sterker nog, vorig jaar zei hij in een van zijn eerste Kameroptredens dat hij het tijdelijke extra geld voor hbo-onderzoek aan de vaste financiering wil toevoegen. Ook wil hij hogeschoolonderzoek stimuleren met het professional doctorate, een promotie op een praktijkgericht onderwerp.

“We gaan geen teams verplaatsen en niet met mensen zeulen”, benadrukt bestuurder Frans Möhring bij aanvang van de bijeenkomst. “Heel veel werk wordt straks nog steeds gedaan op de instituten, dicht bij onderwijs en onderzoek. Maar iedereen met een ondersteunende rol wordt wel generiek aangestuurd.” 

Gedraai op de stoelen. “Dat gaat niet morgen gebeuren, maar wel dit jaar nog”, vervolgt Möhring. “We begrijpen dat dit spannend is en kunnen ons voorstellen dat jullie vragen hebben. Daarom willen we het er graag met jullie over hebben.” 

En spannend is het voor veel mensen. De opkomst bij de eerste van tien bijeenkomsten over de stand van zaken rondom het harmoniseren van de ondersteunende processen, ook wel HARP genoemd, was aanzienlijk. Zelfs de trap van de grote collegezaal in het Nexusgebouw van de technologieopleidingen in Eindhoven zat vol (zie foto bovenin). 

Veel vragen 
Vorige week legde Möhring al in een videoboodschap aan medewerkers uit wat de volgende stap is in het proces. Het gaat om de zogenoemde ‘fase 0-besluiten’ die door het bestuur zijn vastgesteld en ter beoordeling aan de centrale medezeggenschapsraad (cmr) zijn voorgelegd. Daarin staan vijf uitgangspunten die richting moeten geven aan de verdere uitrol van HARP. 

Over vier ervan hoor je vrijwel niemand. De meeste aanwezigen begrijpen dat de ‘klant’ (lees: student en cursist) baat moet hebben bij de ondersteunende processen, dat de kwaliteit van de processen geborgd moet worden en dat de ‘scope’ (wat er allemaal onder HARP valt) helder moet zijn. Dat de kosten in lijn moeten worden gebracht met de afnemende studentenaantallen ligt ook nog wel voor de hand. 

Maar vooral het feit dat iedereen in een ondersteunende rol bij een instituut centraal aangestuurd gaat worden, zorgt voor onzekerheid. Dan gaat het om iedereen die binnen bedrijfsvoering werkt. Dus onderwijslogistiek, studentbegeleiding e.d. valt daar buiten. Dat blijft onder aansturing van de instituten.

HARP-programmadirecteur Sandra van Beek legt uit waarom Fontys dit wil. “Het verhoogt de efficiency en de dienstverlening van de organisatie in zijn geheel. De werkdruk wordt ermee verminderd en collega's kunnen elkaar beter opvangen. Ook kunnen medewerkers zich makkelijker verder ontwikkelen en doorgroeien.”

Ondanks de geruststellende woorden van Möhring bij aanvang van de bijeenkomst roept het besluit veel vragen op. Gaat de vlieger ook op voor medewerkers van een CoE? Wat gebeurt er met het fusieproces van de technologieopleidingen? Wat als je een brede rol hebt binnen een instituut? Moet ik vrezen voor mijn baan? Hoe voorkomen we dat de diensten de dienst gaan uitmaken op de instituten? 

“Praat mee” 
Onder vrijwel elke vraag gaat dezelfde onzekerheid schuil: mensen willen weten wat dit besluit voor hen en hun team betekent. Meestal was het antwoord: dat weten we nog niet precies. “We willen dat samen met de instituten en met jou gaan onderzoeken”, aldus Van Beek. De komende maanden worden workshops, webinars en inspiratiesessies gehouden, en staan de communicatiekanalen open. “Praat mee”, is het devies. 

Hoewel de bijeenkomsten voor alle medewerkers van Fontys is bedoeld, lijkt het merendeel bij deze eerste sessie afkomstig van de technologieopleidingen, die geworteld zijn in het Nexus-gebouw. Dat verklaart mogelijk het uitblijven van onrust. “We hebben onze mensen vorige week al geïnformeerd”, zegt Maartje Damoiseaux directeur van BeNT, namens de drie instituutsdirecteuren. “Daardoor zijn de emoties misschien al wat gaan liggen.” 

Anoniem
Gevraagd naar een reactie, blijken weinig aanwezige medewerkers het achterste van hun tong te willen laten zien. Een enkeling anoniem. “Wat ik fijn vond om te horen, is dat we als instituten en diensten de handen ineen gaan slaan om de gewenste situatie in beeld te brengen. Ik heb wel het idee dat het proces zorgvuldig wordt aangepakt.” En: “Ik snap dat het bestuur keuzes moet maken, maar ik maak me ook zorgen. Ik vind het van belang dat iedereen zo goed mogelijk wordt gehoord en dat daar iets mee gedaan wordt.” 

Frans Möhring toont na afloop begrip voor de heersende onzekerheid, de vragen en reacties. “Het liefst willen we meteen duidelijkheid geven, helaas lukt dat niet. Wat de 0 fase-besluiten voor iedereen gaan betekenen, dat gaan we de komende maanden met elkaar onderzoeken.” Wel voegt hij eraan toe dat ‘samendoen een grens heeft’. “Als we eindeloos met elkaar in gesprek blijven, komen we niet tot een werkbaar plan." 

De implementatie van HARP staat gepland voor dit najaar. 

Laat het hoger onderwijs en de wetenschappen meer samenwerken met het leger, zei de Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie (AWTI) vorig jaar. Met hun kennis kunnen studenten, docenten en onderzoekers Nederland veiliger maken. 

Het leger kan niet wachten, blijkt uit de enthousiaste reactie die defensieminister Ruben Brekelmans vorige week naar de Tweede Kamer stuurde. De krijgsmacht moet “continu kennis opbouwen, leren en innoveren” om de vijand een stapje voor te blijven en “het gevecht te kunnen winnen”. 

Nieuwe ideeën
Brekelmans wil dat het leger zich meer openstelt voor nieuwe ideeën uit de kennissector, zoals ook de AWTI adviseert. Dat kan door meer stageplaatsen te bieden, of door een eigen kring van lectoren te vormen. Ook wil Brekelmans meer geld uitgeven aan defensieonderzoek. En dat is niet alleen bedoeld voor techniek, maar ook voor ‘mens en organisatie’. 

In het voorjaar komt hij met een plan waarin onder meer staat hoe de samenwerking met hogescholen en universiteiten eruit zou kunnen zien. Brekelmans hoopt dat hogescholen “actiegericht en operationeel relevant onderzoek” kunnen doen. Bij universiteiten wil hij beter in de gaten houden welk fundamenteel onderzoek militair interessant is. 

Moeite waard
Samenwerking met het werkveld is een belangrijke pijler onder Fontys for Society. De kans voor Fontys om samen te werken met een belangrijke werkveldpartner is dus de moeite van het onderzoeken waard, laat een woordvoerder weten. 

“Dat plan biedt misschien voor Fontys de mogelijkheid om, passend binnen onze maatschappelijke opdracht en de for society-benadering, het onderzoeksportfolio verder te ontwikkelen. Zeker als het gaat om de ontwikkeling van systemen en materialen die vrede en veiligheid dienen.” 

Slappe was
Defensie zit sinds kort goed in de slappe was. In lijn met het AWTI-advies wil de minister een groter deel van zijn budget aan onderzoek uitgeven. Hoeveel precies kan hij pas in het voorjaar zeggen. 

Wel moeten hogescholen en universiteiten in de tussentijd aan de veiligheid van hun kennis blijven werken, waarschuwt de hij. Wetenschappers zijn gewend om hun werk openbaar te maken, maar een innovatief idee voor het Nederlandse leger mag niet naar de tegenstander uitlekken. 

Dat geldt ook voor kennis die niet militair van aard is, maar wel zo ingezet kan worden (dual use). Brekelmans is al in gesprek met het hoger onderwijs over een soort standaardovereenkomst, zodat defensie zich kan openstellen voor onderzoekers zonder bang te hoeven zijn dat kennis in verkeerde handen komt. 

Zorgvuldigheid
Fontys is zich bewust van de zorgvuldigheid die samenwerking met Defensie met zich meebrengt. “En dan met name met bedrijven in de defensie-industrie. Dat om een morele afweging, omdat het immers om een gevoelige industrie gaat”, aldus de woorvoerder. Hij benadrukt dat vanuit verschillende Fontysinstituten al wordt samengewerkt. 

Zo is Defensie partner in SPARC op Strijp TQ en is er een samenwerking tussen met Fontys ICT op de Safety en security campus in Oirschot. Vanuit Fontys Educatie (Opleidingscentrum Speciale Onderwijszorg) is er een relatie met het kenniscentrum Autisme van het ministerie van Defensie en wordt samengewerkt in het Samenwerkingsverband Autisme (SVA) Zuidoost-Brabant, waarin Fontys voortrekker is en het ministerie van Defensie partner is. 
 

Dat doen ze tijdens de afsluiting van de landelijke campagne Ik maak bezwaar – Voor de toekomst van Nederland, een initiatief van de Vereniging Hogescholen en haar leden dat ze de afgelopen twee maanden hebben gevoerd. Twee uur lang lezen medewerkers, bestuurders en studenten van Fontys bezwaarschriften voor, vooral de langstudeerboete stuit op veel verzet.

"Ik maak bezwaar omdat iedereen in een situatie kan komen waardoor langer studeren kan gebeuren. Studeren is al duur genoeg en wordt zo helemaal alleen voor mensen met rijke ouders. Deze boete werkt ongelijkheid in de hand!”, zo luidt een van de bezwaren die wordt voorgelezen.

Joris, Jalle en Basken, studenten en leden van de studentenfractie van de centrale medezeggenschapsraad (cmr), staan in gebouw R13 om de stem van de student te laten horen. Ze lezen bezwaarschriften voor en spreken studenten aan. Joris erkent dat de voorgenomen maatregelen van het kabinet niet erg leven onder Fontysstudenten. 

Digitale handtekening
“Daarom zijn dit soort acties en initiatieven heel erg belangrijk”, motiveert hij zijn actiebereidheid. “We maken studenten erop attent dat de bezuinigingen en de langstudeerboete ook hun kan raken.” Dat werkt. Een groepje Pedagogiek-studenten luistert geïnteresseerd naar wat Joris te vertellen heeft.

Vooral het verhaal van een student van wie de vader is overleden en die daardoor studievertraging heeft opgelopen, met mogelijk een boete tot gevolg, raakt de studenten zichtbaar. Ze pakken het bezwaarformulier gretig van Joris aan en beloven hun digitale handtekening te zullen zetten.

Bij de start van de voorleesmarathon is het nog erg rustig in de hal waar wordt voorgelezen. Alleen een handvol mensen van de pers, de organisatie en wat sprekers is aanwezig. Maar Jalle is optimistisch: “Wacht maar af, als we eenmaal gaan voorlezen, trekken we vast de aandacht.”

Dat is niet het geval. Tot het einde toe blijft het rustig. Fontys-woordvoerder Wim Pleunis wijt dit aan de dag van de week. “De woensdag is altijd een rustige dag op de campus, maar qua timing – morgen vindt het afsluitende debat plaats in de Tweede Kamer over de onderwijsbegroting – en logistiek kwam dit moment het beste uit.”

Stapel bezwaarschriften
Eerst was nog gedacht om de voorleesmarathon in de Eindhovense binnenstad te houden. Maar daarvoor werkte het weer niet mee; de regen kwam de hele dag met bakken uit de hemel. “Bovendien”, merkt de woordvoerder op, “bereiken we op de campus veel meer studenten, en dat is toch om wie het gaat.”

In totaal lezen twee studenten, twee bestuurders en zes medewerkers van Fontys de bezwaren voor. Om en om, ieder krijgt daarvoor zo’n tien tot vijftien minuten. Een hele grote stapel bezwaarschriften wordt er zo in twee uur tijd doorheen gejaagd. Wanneer de microfoon uitvalt, is net bestuurder Frans Möhring aan de beurt.

Hij maakt van de gelegenheid gebruik om de pers te woord te staan. “Ik werk nu zo’n dertien jaar in het onderwijs en elk jaar dat ik er werk, realiseer ik me meer hoe makkelijk ik het zelf heb gehad als student. Dat mocht destijds best nog een jaar of langer duren. Ik vond dat toen heel normaal. Maar dat is het niet.”

Gelijke kansen
“Ik vind het ontzettend belangrijk dat iedereen in Nederland, ongeacht waar hij of zij vandaan komt of wat zijn of haar achtergrond is, zich kan ontwikkelen tot wie hij of zij wil zijn", vervolgt Möhring. "En als dat een jaar langer duurt, dan duurt dat maar een jaar langer. Uiteindelijk is dat iets wat we moeten blijven bewaken.”

Toegankelijkheid van het onderwijs en ervoor zorgen dat iedereen gelijke kansen heeft, dat is ook waarom Lisette Weijers, directeur van Fontys Pedagogiek, het podium beklimt. “Ik gun iedere student de ruimte om te kunnen studeren. Veel studenten hebben goede redenen om langer te studeren, redenen waar ze vaak zelf geen invloed op hebben. Het is dan heel onterecht om ze een boete te geven.”

Grote foto bovenaan: Joris overtuigt studenten ook hun handtekening te zetten tegen de voorgenomen kabinetsplannen 

De Verenigde Staten zijn diep verdeeld. Zo diep, dat Democraten en Republikeinen nauwelijks nog dezelfde taal spreken. Ook op het gebied van het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek liggen de standpunten ver uiteen. 

De huidige vicepresident Kamala Harris wil hoger onderwijs voor meer studenten betaalbaar maken, bijvoorbeeld door community colleges gratis te maken. Dat zijn veelal tweejarige opleidingen aan publiek gefinancierde instellingen voor hoger onderwijs.

Ook wil haar partij de hoge studieschulden aanpakken met kwijtscheldingen en inkomensafhankelijke terugbetaling. Er zijn veel particuliere universiteiten in de Verenigd Staten en de kosten kunnen hoog oplopen – te hoog, vinden veel Democraten.

Als openbaar aanklager won Harris een rechtszaak tegen een particuliere keten van onderwijsinstellingen die studenten zou hebben opgelicht met slecht onderwijs. De instelling moest 1,1 miljard dollar aan boetes en schadevergoedingen betalen.

Harris heeft ook oog voor diversiteit in het hoger onderwijs. De afgelopen jaren heeft de Amerikaanse regering geprobeerd om universiteiten een steuntje in de rug te geven die van oudsher veel minderheden opleiden.

Veruit meeste wetenschappers en docenten lijken te duimen voor haar overwinning, bleek uit een peiling van nieuwswebsite Inside Higher Education. Maar ze willen hun mening niet aan hun studenten opdringen, was een andere uitkomst.

Toch kiest een groot deel van de wetenschap toch positie. “De wereld heeft een Amerikaanse president nodig die bewijs respecteert”, schrijft het wetenschappelijke tijdschrift Nature onomwonden.

Dat laatste doet ze inderdaad. Harris erkent bijvoorbeeld het bewijs voor klimaatverandering en spreekt van een existentiële dreiging. Ook zei ze dat politici een voorbeeld konden nemen aan wetenschappers. “Dan zouden we meer voor elkaar krijgen.”

Trump runde ooit zijn eigen university, al mocht die eigenlijk geen universiteit heten. Het ging om dubieuze cursussen in vastgoedinvesteringen. Voormalige studenten en de staat New York sleepten hem voor de rechter. Trump heeft die zaak geschikt toen hij in 2016 president werd.

Als president wilde hij sterk bezuinigen op wetenschappelijk onderzoek, al werd dat tegengehouden in het congres, waar ook een deel van de Republikeinen hier weinig in zag. Maar binnen zijn partij staat hij zeker niet alleen in zijn drang om de wetenschap te beknotten.

Trumps kandidaat voor het vicepresidentschap is J.D. Vance, die in 2021 een lezing gaf met de titel ‘De universiteiten zijn de vijand’. Hij wil de universiteiten “eerlijk en agressief aanvallen” omdat ze geloofwaardigheid zouden verlenen aan belachelijke overtuigingen, zei hij toen.

In lijn met dat gedachtegoed kwamen de Republikeinen in het huis van afgevaardigden dit jaar met een wetsvoorstel tegen ‘woke’ hoger onderwijs. Ze krijgen het alleen niet door de senaat, waar de Democraten een meerderheid hebben. Het idee van het voorstel is dat instellingen bekostiging verliezen als ze omstreden onderwijs aanbieden, bijvoorbeeld genderstudies.

Ook moeten onderwijsinstellingen volgens dat wetsvoorstel meer ruimte geven aan bijeenkomsten en protesten, wat erop neerkomt dat omstreden sprekers toegang moeten krijgen tot de campus, ongeacht de beveiligingskosten. Overigens staat dit op gespannen voet met de felle kritiek van de Republikeinen op de studentendemonstraties tegen Israëls oorlog in Gaza.

Het zou allemaal nog veel verder kunnen gaan, als het veelbesproken Project 2025 inderdaad een blauwdruk voor de Republikeinse plannen blijkt te zijn, zoals velen vrezen. Het is een document waar Trump afstand van heeft genomen, al hebben veel van zijn medewerkers eraan bijgedragen. 

Eén van de plannen: het ministerie van Onderwijs opheffen, zodat de afzonderlijke staten het heft in handen kunnen nemen. Dit zou in de praktijk betekenen dat Republikeinen in diverse staten hun zin kunnen doordrukken, zoals nu al veel gebeurt rond kinderboeken die wel of niet op school gelezen mogen worden.

Verder willen Republikeinen het huidige beleid rond studieleningen terugdraaien. Er komen dan minder mogelijkheden voor kwijtschelding van studieschulden en ook inkomensafhankelijke terugbetaling zal minder steun krijgen.

Respect voor feiten, waarheid en wetenschap heeft Trump niet echt. Hij denkt dat klimaatverandering een hoax is. In de coronacrisis baarde hij veel opzien met het idee dat het injecteren van bleekmiddel misschien zou kunnen helpen tegen het coronavirus.

Nu kunnen alleen nog onderzoekers aan universiteiten promoveren in hun vakgebied. Zij dragen dan de doctorstitel PhD. Bruins wil dat ook het praktijkgericht onderwijs op hogescholen tot de hoogste kwalificatie kan leiden. Deze promovendi zouden dan de titel professional doctorate krijgen, ofwel PD.

Bruins besprak zijn voorstel onlangs in de Tweede Kamer. Hij wil graag dat er een wet komt met het promotierecht voor hogescholen. Vanuit de hogescholen wordt enthousiast gereageerd. Ook Fontysbestuurder Arian Steenbruggen vindt het een goed voorstel.

Maatschappelijke behoefte
“We pleiten hier al enige jaren voor”, zegt ze. “Praktijkgericht promotieonderzoek kan heel helpend zijn bij de vele ingewikkelde vraagstukken die zich voordoen in de sectoren waar wij voor opleiden. Naast academisch gericht promotieonderzoek van de universiteiten is er een maatschappelijke behoefte aan praktijkgerichte kennis op dat niveau.”

Het promotierecht voor hogescholen biedt onderzoekers de mogelijkheid om binnen Fontys zelf te promoveren. Er zijn meer voordelen, aldus Steenbruggen. “Ook voor onze werkveldpartners kan een professional doctorate-traject aantrekkelijk zijn. En voor lectoren om praktijkgericht promotieonderzoek te begeleiden.”

Binnen de Centres of Expertise (CoE) van Fontys wordt praktijkgericht onderzoek uitgevoerd in samenwerking met bedrijven en instellingen. “Als we daarbij werknemers van die partners een mogelijkheid kunnen bieden om praktijkgericht promotieonderzoek binnen hun eigen werkomgeving te doen, zou dat heel waardevol zijn”, betoogt de bestuurder.

Pilot 
Vorig jaar is een pilot van start gegaan waaraan 25 hogescholen meedoen. Via dit traject, dat tot 2029 loopt, doen 135 onderzoekers praktijkgericht promotieonderzoek, waarvan 7 werkzaam zijn bij Fontys. 6 van hen zijn actief in de domeinen kunst en creatief, gezondheid en welzijn en leren en professionaliseren. De invulling van de andere positie volgt snel. Verder heeft Fontys het signaal afgegeven 3 posities te willen in het domein techniek en digitalisering.

Vorige week heeft Fontys een korte evaluatie gehouden en daaruit blijkt volgens Steenbruggen dat de onderzoekers en lectoren ‘heel positief zijn over het praktijkgericht promoveren’. “De kanttekeningen betreffen vooral het pionieren in deze pilotfase. Dat vraagt extra wendbaarheid en ook een portie lef.”

Minister Bruins maakte zich in de Tweede Kamer ook hard voor vaste financiering van hbo-onderzoek. “Dat is niet alleen een goed idee”, stelt Steenbruggen, "het is zelfs hard nodig.” Op dit moment is er sprake van tijdelijke financiering tot 2031. 

De bestuurder meent dat als je hogescholen in staat wilt stellen om hun rol als kennisinstellingen serieus te nemen, vaste financiering een voorwaarde is. “Het verschil tussen universiteiten en hogescholen op dit vlak is nu heel groot. Daar mag natuurlijk best verschil in blijven, maar het is wel logisch en zelfs noodzakelijk om de hogescholen op dit vlak meer financiële armslag te geven dan nu het geval is.”

Het gaat in totaal om 430 miljoen euro in 2025 oplopend tot structureel 1,9 miljard euro per jaar vanaf 2028. Hoe de bezuinigingen op onderwijs, cultuur en wetenschap exact vorm krijgen, is nog niet in alle gevallen in beton gegoten, zei minister Eppo Bruins van OCW vandaag.

Toch is er ook een opsteker. Het kabinet wil flink besparen op onderzoek in het hoger onderwijs, maar de hogescholen lijken daar vooralsnog niet onder te lijden. Tot en met 2031 blijft er jaarlijks 39 miljoen euro voor praktijkgericht onderzoek beschikbaar.

“We zijn blij met elke meevaller”, zegt Ger Post, leading lector Smart Mobility bij Fontys. “Het is noodzakelijk dat er blijvend wordt geïnvesteerd in praktijkgericht onderzoek. Niet eens per se omdat we als onderzoeksgroep willen groeien, maar voor de Nederlandse economie en de Nederlandse welvaart is nieuwe kennis en nieuwe technologie van groot belang.”

Donkere wolk
Hans Triepels, procesmanager Onderwijs bij de dienst Onderwijs en Onderzoek, ziet door de op handen zijnde bezuinigingen donkere wolken hangen boven de verdere uitrol van het talentgericht onderwijs.

“Landelijk is er een ontwikkeling gaande van flexibilisering van het onderwijs. Fontys heeft deze handschoen jaren geleden al opgepakt. Om het talentgericht onderwijs door te ontwikkelen, maken we extra kosten die door de overheid bekostigd moeten worden. Daarom moet de basisfinanciering blijven en die moet goed zijn.” [tekst gaat verder onder de foto]

Indirect raken de bezuinigingen in andere sectoren ook het onderwijs. Denk aan de btw-verhoging op cultuur. “Voor kunstenaars en studenten die van de kunsten straks hun beroep willen maken, wordt het misschien nog moeilijker om er een boterham mee te verdienen”, zegt keyboarddocent en muzikant Will Maas van Fontys Academy of the Arts.

Bewustwording
Hij legt uit: “De btw-verhoging kan tot gevolg hebben dat minder mensen een boek kopen, naar een concert gaan of een museum bezoeken. Minder vraag, betekent minder werk. We worden misschien minder vaak ingehuurd of voor minder geld. Onderdeel van ons werk als docent is om studenten hiervan bewust te maken.” Maas, die volgend jaar zijn veertigjarige jubileum als muzikant viert, heeft al vaker met dit bijltje gehakt. 

Bezuinigingen op de publieke sectoren, zoals op onderwijs, cultuur en de zorg is makkelijk, weet Erik van Roon, docent Verpleegkunde bij Fontys Mens en Gezondheid. Net als zijn collega-docent Maas heeft hij eerder voor grote bezuinigingen gestaan in zijn sector. Maar hij begrijpt het niet.

“Er zijn tekorten in de zorg, dus zou er juist geïnvesteerd moeten worden in onderwijs en onderzoek. Op het moment dat je gaat bezuinigen op onderwijs, dan ga je achter de feiten aan lopen. Kijk naar het aantal ouderen de komende jaren, die hebben de zorg echt nodig.”

Oplossingen zoeken
Het enige voordeel van bezuinigingen, is dat ze mensen creatief maken, constateert Van Roon. “Je wordt gedwongen om naar oplossingen te zoeken, ook binnen onze opleidingen. Je ziet bijvoorbeeld dat er steeds meer nadruk ligt op zorgpreventie en dat er vaker wordt samengewerkt tussen de instituten.”

Zijn boodschap aan het kabinet: “Elke cent die wordt bezuinigd op de zorg is er een te veel. Zet het geld desnoods anders in, maar bezuinig niet. Investeer in de toekomst.”

De jaaropening werd dit jaar voor het eerst in een ander jasje gegoten: het Fontys for Society Event. Waarbij medewerkers, studenten, oud-medewerkers en partners uit het werkveld welkom waren om via workshops kennis te maken met alles waar binnen de hogeschool aan gewerkt wordt, zowel in onderwijs als onderzoek. Allemaal met als centrale centrale: wat doet Fontys voor de maatschappij.

Maar eerst was dus het woord aan Houterman om het studiejaar officieel af te trappen. Na filmpjes op een groot scherm over een scala aan onderzoeken bij Fontys, benadrukte de voorzitter dat de transitie van de educatieve opleidingen vooral ook genoemd moest worden. “Honderden mensen zijn daar de afgelopen paar jaar druk mee bezig geweest. Er is een groot lerarentekort en wij hebben beloofd daar als opleider ook mee aan de slag te gaan.” Dat geburt door de onderwijsopleidingen anders in te richten, inhoudelijk en organisatorisch, en door het traject voor zij-instromers “slimmer aan te pakken”. 

Ook elders wordt binnen Fontys gereorganiseerd, waaronder ook fusies van instituten. “De huige opzet en indeling dateert nog uit de jaren negentig. We kijken nu hoe we dat toekomstbestendiger kunnen organiseren. Door het bijvoorbeeld het fuseren van instituten in de educatieve sector, maar ook de technische opleidingen in Nexus en op de campus in Venlo.”

Bezuiniging
Maar zoals gezegd had Houterman ook een boodschap aan Den Haag, waar het nieuwe kabinet dan wel de nieuwe coalitie flink het mes wel zetten in de geldstroom richting hoger onderwijs. Afhankelijk van de uitwerking van het regeerakkoord, die vandaag bekend zal worden, gaat het om bijna een miljard euro. 

Vlak voor de zomer maakte Houterman deel uit van een delegatie van de Vereniging Hogescholen die op bezoek ging bij minister Eppo  Bruins. Daar werden de zorgen van de hogescholen al uitgespeld. Eerder vertelde de Fontysvoorzitter al aan Bron dat de minister de zorgen begreep, de hogescholen ook wel gelijk gaf. Maar dat het de vraag is of hij ook daadwerkelijk iets met die zorgen zal doen.

Averechts
Dan gaat het over drie zaken. De langstudeerboete die dit kabinet wil invoeren zal volgens Houterman een averechts effect hebben, zo hield hij vandaag de toehoorders op campus Rachelsmolen voor. “Dit zal mensen juist afschrikken om een nieuwe studie te beginnen. Dat is juist niet wat je wilt. We trekken hierin ook op met de studentenvakbonden. En onze oproep is: kabinet, doe dit niet.”

Het tweede punt waar Fontys absoluut niet over te spreken is, is op de korting van de subsidies  voor onderzoek. In totaal gaat het dan jaarlijks om minstens 150 miljoen euro dat hiervoor minder beschikbaar komt. “En hogescholen krijgen voor hun praktijkgericht onderzoek al niet veel. Als dat nog eens veel minder wordt, dan is dat gewoon een heel slecht idee. Vooral voor Fontys en voor het werkveld waarvoor wij opleiden: zowel hier in de Brainportregio als in Venlo.”

Internationals
Misschien wel nog beroerder is wat dat betreft het standpunt van het kabinet en de coalitie over internationale studenten. Daar zou een rem op moeten komen, zo luidt het al langer in Den Haag. “Ik snap dat gewoon niet. Toch zeker niet als het om hogescholen gaat. Wij waren het probleem niet, zijn het probleem niet en zullen dat ook niet worden. Het is het paard achter de wagen spannen”, aldus Houterman.

De aanmeldingen van internationale studenten bij hogescholen zijn, in tegenstelling tot bij universiteiten, al jaren stabiel. En juist de regio waarin Fontys opereert heeft die internationals keihard nodig. De industrie hier, ASML en andere hightechbedrijven, zit te springen om gekwalificeerd personeel. Terwijl demografische ontwikkelingen er juist voor zorgen dat er minder jongeren uit Nederland zelf gaan studeren. 

Laconiek
In dat opzicht was ook het eerste Kamerdebat van minister Bruins afgelopen woensdag niet bemoedigend. Daarin stelde hij tegen de plannen te zijn voor een nieuw Europees diploma voor het hoger onderwijs, iets waar VVD en NSC geen voorstander van zijn. 

Ook was hij niet onder de indruk van cijfers waaruit blijkt dat Nederland de EU-norm niet haalt die voorschrijft dat drie procent van het bruto binnenlands product naar R&D moet. Onderzoek en ontwikkeling dus. “Ook bij tegenwind moet je blijven roeien en misschien wel een stukje harder", klonk het laconiek. 

Wie een artikel over klimaatverandering leest, ziet daar vaak alarmerende termen en foto’s van een ijsbeer op een smeltende ijsschots bij staan. Effectief? Dat valt nog te bezien, zeggen Daphne van Paassen en Danielle Arets. Zij zijn namens het lectoraat van Journalistiek bij het mobiele klimaatlab betrokken en doen in samenwerking met het Nationaal Klimaat Platform onderzoek naar de invloed van taal en beelden uit de klimaatjournalistiek op Nederlandse jongeren. 

Analyses en testen 
Voor de studie worden klimaatmetaforen en -beelden geanalyseerd die de afgelopen zes jaar zijn gebruikt op kanalen die jongeren vaak raadplegen - zoals AD, NOS en NU.nl - en wordt de effectiviteit van deze metaforen en beelden getest in focusgroepen. Dat laatste doet het team op twee plekken waar studenten zich in veelvoud bevinden: de festivals Zwarte Cross en Lowlands.

“We zien dat er vaak strandfoto’s worden gebruikt bij berichten over hittegolven, maar die beelden stroomlijnen niet met de ernst van de boodschap”, zegt Arets. “Aan de andere kant zien we ook doemscenario’s en plaatjes van overstromingen. Maar ook die zijn niet altijd wenselijk. Wij willen kijken wat er nodig is om jongeren op een effectieve manier te voorzien van informatie door de journalistieke representatie van klimaatverandering te onderzoeken.” 

Er wordt daarbij niet alleen ingezoomd op afbeeldingen, maar ook op tekst. “In de taal gebruiken we vaak metaforen”, legt Van Paassen uit. "Metaforen zijn niet alleen beelden die een tekst opleuken, maar hebben ook invloed op hoe we over onderwerpen denken en zelfs op ons gedrag, blijkt uit onderzoek. . Als je bij studenten het beeld gebruikt van het brein dat een spier is die je kunt trainen, dan zijn die studenten sneller geneigd om te denken dat intelligentie iets is wat groeit in plaats van dat het iets is wat je wel of niet hebt.” 

In berichten over het klimaat worden ook metaforen gebruikt. Denk aan termen als ‘tikkende tijdbom’, ‘armageddon’ of ‘naderend tipping point’. “We onderzoeken welke metaforen vaak gebruikt worden en op welke manier. Op Zwarte Cross en Lowlands willen we twee metaforen testen onder jongeren, waarschijnlijk gericht op de oorlog en gezondheid, en kijken we welke teksten meer aanzetten tot actie.”

Donkere kamer 
Waarom er gekozen is voor Zwarte Cross en Lowlands? “Omdat het twee heel uiteenlopende festivals zijn waar twee compleet verschillende doelgroepen op af komen”, aldus Arets. “Op beide evenementen staan we met een klimaatlab dat we, om zoveel mogelijk in de festivalsferen te blijven, inrichten als een soort donkere kamer, en waar we zoveel mogelijk jongeren naartoe proberen te lokken om ze op een snelle en speelse manier beelden en metaforen te laten ranken.”  

Naast het klimaatlab wordt er ook een randprogramma met minicolleges georganiseerd. 

De Workplace Vitality Hub is drie jaar geleden opgericht en bevindt zich op de High Tech Campus in Eindhoven. Verschillende onderwijs- en onderzoeksinstellingen doen er onderzoek naar vitale werkplekken. Naast Fontys zijn ook onder andere TU/e, imec en TNO erbij betrokken. Afgelopen zaterdag konden geïnteresseerden een kijkje komen nemen tijdens een open dag.

Eveline Kersten is een van de Fontys-medewerkers die werkzaam is bij de Workplace Vitality Hub. Zij bevindt zich dagelijks in een ware oase van luxe en ontspannende faciliteiten die bij moeten dragen aan de gezondheid van werknemers. “Er zijn heel veel mensen met hart- en vaatziekten, met diabetes, een burn-out of psychische klachten. In onze levende onderzoeksomgeving doen we onderzoek naar hoe medewerkers fitter en vitaler kunnen worden, meer mentale rust kunnen nemen en meer bewegen.”

Proef op de som
En hoe doe je beter onderzoek dan door zelf de proef op de som te nemen? Kersten geeft aan dat je vitaliteit kunt stimuleren door kantoren anders in te richten. “Wij hebben dat op de hub gedaan door te zorgen voor voldoende daglicht, het plaatsen van meerdere slaapbanken en een watermassagebed. Verder hebben we ook geluidsdichte boxen waar je tot rust kunt komen en een podcast kunt luisteren, zenders die aangeven wanneer je te lang zit en meetapparatuur die de luchtkwaliteit meet.”

Een andere ontwikkeling van de Workplace Vitality Hub komt voort uit een promotieonderzoek van Ida Damen, een collega van Kersten. “Ze is gepromoveerd op wandelend vergaderen”, vertelt Kersten. “Mensen wandelen vaak alleen tijdens de lunch, maar waarom zou je dat niet doen tijdens een vergadering, meeting of coachgesprek? Het is heel ongezond om de hele dag te blijven zitten en om meer mensen aan het wandelen te krijgen, heeft Damen op verschillende plekken - ook rondom de campus van Fontys - speciale wandelroutes uitgezet.”

Moment van rust
De vraag is nu alleen: wordt daar ook echt gebruik van gemaakt? Het zittend werken achter een bureau zit er bij veel mensen zo ingenesteld, dat het lastig is om het eruit te krijgen. “Dat klopt”, vervolgt Kersten. “En het is ook niet iets wat we van de ene op de andere dag kunnen veranderen. Zelf proberen we in ieder geval alles wat we onderzoeken ook echt toe te passen. Vergaderen doen we staand, we gaan regelmatig op het watermassagebed liggen en nemen af en toe een momentje rust in een geluidsdichte box.”

Kersten en haar collega’s sporen elkaar aan om van de toepassingen gebruik te maken en kijken elkaar niet raar aan als iemand zijn of haar werkplek verlaat voor een korte massage. “Maar medewerkers die dit niet gewend zijn, doen dat misschien wel. We hebben op verschillende werkplekken experimenten gedaan met een slaapbank en zien dat mensen het toch vreemd vinden als een ander tien minuten tijdens werktijd gaat liggen. Die sociale norm moet veranderen. Als je kijkt naar het aantal burn-outs in Nederland, is het heel raar dat we daar niet preventief iets aan doen. Eigenlijk zouden we moeten zeggen: ‘Goh, wat goed dat je even gaat liggen en niet over je eigen grenzen heen gaat’. Hoe we die gedachtegang kunnen veranderen, is een van onze onderzoeksvragen.”

Stimuleren
Naast collega’s werken er ook studenten van Fontys mee aan de onderzoeken van de Workplace Vitality Hub. Vanuit verschillende richtingen worden de faciliteiten die de living lab biedt, gestimuleerd. Een van de projecten waar de studenten zich mee bezig houden, is een door Workplace Vitality Hub ingerichte buitenwerkplek met een relaxte stoel, wifi en elektriciteit. “De studenten kijken hoe ze anderen kunnen stimuleren om daar meer gebruik van te maken. Andere studenten zijn dan weer bezig met een hele gave reload booth, een stoel met een soort kapje eroverheen zodat je je kunt afsluiten van de rest.”

Wie in algemene beeldbanken zoekt naar een afbeelding van een verpleegkundige, komt veel clichés tegen. Op het plaatje staat negen van de tien keer een vrouw afgebeeld die een bed staat op te dekken. Of je ziet steunkousen, want steunkousen horen – blijkbaar – bij het vak verpleegkunde. 

Nou, niet dus, vindt ZonMw, een financieringsorganisatie van innovatie en onderzoek in de gezondheidszorg. De organisatie wil dat het clichématige imago van de zorgwereld verandert en vroeg Pieterbas Lalleman, Daniëlle Arets, Michiel Bles en Karlijn ten Cate daarom om onderzoek te doen en een representatieve beeldbank op te stellen. 

Niet divers
Het onderzoek volgt na een soortgelijk onderzoek naar dakloosheid, waar dezelfde vier Fontys-medewerkers bij betrokken waren. “Aan de hand van een online tool analyseren we de beelden die dagbladen met grote oplagen – zoals Volkskrant, NRC, Telegraaf, AD en Trouw – gebruiken en hoe zij verpleegkundigen in beeld brengen”, legt Michiel Bles uit. 

Wat inmiddels al wel duidelijk is, is dat het beeld van verpleegkundigen in Nederland niet heel divers is. “Het zijn vaak vrouwen die afgebeeld worden in de zorg en maar weinig mannen”, zegt Karlijn ten Cate. “Maar er zijn ook heel veel ziekenhuisfoto’s, terwijl het verpleegkundevak veel verder gaat dan het ziekenhuis. Je hebt ook thuiszorg of gehandicaptenzorg.”

Hetzelfde geldt voor de handelingen die ze doen: je ziet ze vaak slepen met bedden of apparaatjes, terwijl ze ook administratief werk doen. “Een verpleegkundige of verzorgende doet veel meer dan alleen billen wassen of het aantrekken van steunkousen.” 

Om meerdere redenen is het belangrijk dat dit clichématige beeld verdwijnt. “Bovenal omdat er heel veel tekorten zijn in de zorg”, vervolgt Ten Cate. “Om de reputatie van een beroep beter te maken, is het belangrijk dat je een realistisch beeld van dat beroep schetst. Nu denken mensen vaak dat een verpleegkundige altijd ondergeschikt is aan een arts, terwijl dat absoluut niet het geval is. Ze werken samen, hebben elkaar nodig.” 

Adviezen
Naast het analyseren van de beelden bij de grote dagbladen, gaat de onderzoeksgroep ook aan de slag met focusgroepen. De gesprekken moeten juni of juli plaatsvinden. In oktober moet de beeldbank opgeleverd worden, samen met een beeldwijzer met alle resultaten. Die gaan gepaard met adviezen over waar de tekorten zitten en clichés vaak voorkomen. 

“We kijken bijvoorbeeld ook naar het standpunt van de camera. Een vogel- of kikkerperspectief kan heel veel doen met een beeld”, legt Bles uit, die naast docent en onderzoeker ook mediamaker is. “Dat soort adviezen kunnen heel praktisch zijn. Een vaste groep fotografen van ZonMw gaat daarmee aan de slag en zorgt voor het vullen van de nieuwe beeldbank.”

Begin dit jaar zijn Dave van Kann en zijn collega’s van het lectoraat Move to Be gestart met Actief Fundament, een vierjarig programma waarbij verschillende regio’s van het land samen met de praktijk een programma ontwikkelen dat maatwerk biedt om kinderen vanaf twee jaar veel vaker in aanraking te laten komen met simpele beweegmomenten.  

Want, stelt Van Kann, dat is hard nodig. “Het is voor jonge kinderen heel belangrijk om veel en afwisselend te bewegen, omdat dat leidt tot motorische vaardigheden”, aldus de lector. "In het basisonderwijs hebben leerkrachten pas vanaf groep 3 de verplichting om bevoegd te zijn in het geven van bewegingsonderwijs, terwijl juist in de jaren daarvoor de bouwstenen worden ontwikkeld om op te kunnen voortborduren.”  

Achterstanden voorkomen 
Het is volgens Van Kann belangrijk dat kinderen zo jong mogelijk een goede en actieve basis krijgen, zodat ze daar op latere leeftijd voordeel uit kunnen halen. “Je wil voorkomen dat kinderen achterstanden oplopen. Los van het feit of ze wel of geen ballen kunnen vangen, ontneem je hen ook plezier. Met als gevolg dat ze bepaalde motorische oefeningen vermijden; omdat ze niet geconfronteerd willen worden met datgene waar ze niet goed in zijn.” 

De boodschap is duidelijk: als je de basis goed legt, kun je die achterstanden bestrijden. En die basis moet op een zo jong mogelijke leeftijd bewerkstelligd worden. Op de basisschool, maar ook thuis en in de periode vóór het kleuteronderwijs. Juist daar. Van Kann: “De vele schermpjes hebben de achterstanden versneld, maar eigenlijk is dit een tendens die we al twee of drie decennia zien. Het wordt steeds meer genormaliseerd dat kinderen minder bewegen.” 

Elkaar verbinden 
Voor het project Actief Fundament werkt het lectoraat Move to Be samen met verschillende kennisinstellingen, integrale kindcentra in Nederland en opleidingen van Fontys. Sport en Bewegen en Pedagogiek zijn twee belangrijke partners. “Een student van pabo ALO stimuleert het bewegen bij kinderen, maar doet dat wel pas vanaf het basisonderwijs. Dan is het eigenlijk al te laat. Daarom kijken we ook naar wat pedagogische medewerkers kunnen doen. We willen het bewegen richting de jongste leeftijd krijgen en denken dat te kunnen doen door het pedagogische veld en het basisonderwijs sterker met elkaar te verbinden.”   

De ideale oplossing? Ervoor zorgen dat bewegen een win-winsituatie wordt. Kinderen hebben vaak een beperkte concentratieboog, maar hoe kun je bewegen als middel inzetten om die concentratieboog te verhogen? “Laat ze ontdekken, laat ze gaan, haal de rem eraf. We moeten kijken naar de meest simpele dingen, zoals het verkorten van langdurig zitten rondom eetmomenten op de kinderopvang, maar ook naar het inzetten van beweegprofessionals op de kinderopvang en het versterken van de integratie tussen verschillende disciplines.”  

Met de studie hopen hoofdonderzoekers Jeroen Hairwassers en Bart van Bezooijen een completer beeld te vormen van de rol die online wedden en gokken in het leven van studenten heeft en positieve en negatieve effecten ervan rond het welbevinden in beeld te krijgen. Ook wordt er nagedacht over de ontwikkeling van interventies. 

Vragenlijsten
Het onderzoek is vorige week van start gegaan met het versturen van vragenlijsten naar zoveel mogelijk studenten van Fontys. “Wij vragen studenten of ze zelf online gokken, of ze het in hun omgeving zien gebeuren en in welke mate zij zelf denken dat het zich voordoet”, legt Hairwassers uit. 

“Wij maken ons namelijk zorgen, omdat we het binnen ons instituut veel in klassen zien gebeuren.” Met ‘ons instituut’ doelt Hairwassers op Fontys Marketing & Communicatie. “Maar we zijn juist ook benieuwd hoe het in andere studiedomeinen is en bij welke studierichtingen online gokken en wedden voornamelijk voorkomt."

De twee onderzoekers merken dat het in lessen vaak gaat over de uitslagen van voetbal- of andere wedstrijden. Veel vaker dan vóór de legalisering van de onlinekansspelmarkt. “Dit soort gesprekken wordt natuurlijk al heel lang gevoerd, maar sinds een paar jaar zien we tot onze schrik ook van collega’s dat studenten niet alleen gokken op wedstrijden van hun favoriete club, maar ook op lagere competities in het buitenland ”, zegt Van Bezooijen.

En dat baart zorgen, omdat sport veel minder voorspelbaar is dan je zou denken. “Studenten worden afhankelijk van online gokken. Niet alleen in de sportbranche, maar ook bij gaming. Je hebt tegenwoordig steeds meer games waarbij je bijvoorbeeld een kist met allerlei wapens of levens kunt kopen, de zogenaamde lootbox. In de wereld van games zitten op die manier ook kansspelen subtiel verweven, waardoor online gokken steeds normaler wordt gevonden.”

Duizenden euro’s schuld
Volgens Hairwassers kunnen bedragen waarmee gespeeld wordt oplopen tot in de duizenden euro’s. Dat kunnen gewonnen euro’s zijn, maar ook euro’s waardoor studenten in het rood komen te staan. “Wat we nu al in ons onderzoek kunnen zien, is dat studenten met online gokken een deel van hun studieschuld proberen terug te winnen. We hopen erachter te kunnen komen wat de belangrijkste beweegredenen van onze studenten zijn om online te gokken.”

Het onderzoek zit nu in de verkennende fase. Pas later gaan de onderzoekers aan de slag met de vervolgstappen. “Het welzijn van de studenten staat centraal”, stelt Van Bezooijen. “We willen na gaan denken over hoe je in het onderwijs met elkaar over dit onderwerp kan spreken en daarin denken we breder dan alleen vanuit Fontys. We willen bijvoorbeeld ook kijken naar welke materialen we zouden kunnen ontwikkelen om onderwijsprofessionals – binnen en buiten Fontys – met het onderwerp aan de slag te laten gaan.”

Want, stelt Hairwassers: “Onze studenten komen straks in het werkveld terecht, mogelijk bij commerciële partijen die ook marketing inzetten om dingen voor elkaar te krijgen. Als het om een product gaat als online gokken, dan willen we onze studenten daarop voorbereiden. In de wereld van marketing en communicatie is het belangrijk voor toekomstige professionals om te kunnen navigeren tussen commerciële en maatschappelijke belangen.”

Het is de eerste keer dat er in deze mate onderzoek is gedaan naar discriminatie onder mensen met een Oost- of Zuidoost-Aziatische achtergrond. De studie is uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken. Iris Andriessen, als lector ‘Diversiteit en (ortho)pedagogisch handelen’ verbonden aan het instituut Pedagogiek, was er namens Fontys nauw bij betrokken.

Samen met de Universiteit van Amsterdam heeft Fontys duizenden vragenlijsten verstuurd en tientallen diepte-interviews gehouden. Daar is uit gebleken dat één derde van de mensen met een Aziatische achtergrond in het afgelopen jaar discriminatie heeft ervaren. Bij mensen met een Chinese achtergrond zijn de percentages nog hoger. “Daar gaat het om meer dan de helft”, legt Andriessen uit.

Allerlei soorten
De vormen van discriminatie die voorkomen, zijn zeer divers. Het gebeurt in het onderwijs, op de arbeidsmarkt en op straat. Vaak is er sprake van pestgedrag en ongepaste grapjes, maar daarnaast komen mensen met een Aziatische achtergrond ook lastiger aan een baan en stromen ze moeilijker door. In veel gevallen ervaren mensen op meerdere terreinen discriminatie.

“Net als de verschillende vormen van discriminatie zijn ook de daders heel divers. Vaak wordt gedacht dat het van wit naar zwart gaat en dat gebeurt natuurlijk ook, maar het is niet enkel en alleen voorbehouden aan witte Nederlanders om te discrimineren. Je ziet dat het in alle groepen gebeurt”, vervolgt Andriessen.

“Wat we ook zien is dat vrouwen met een Aziatische achtergrond met een heel specifiek soort discriminatie te maken hebben. Wanneer zij over straat lopen worden zij door - vaak witte - mannen aangesproken met uitspraken als ‘ni hao', die bedoeld zijn om aandacht te vragen. Dit is een vorm van straatintimidatie die geworteld is in stereotiepe ideeën over seksualiteit van Aziatische vrouwen.”

De vervolgstappen
Het onderzoek laat volgens Andriessen het belang zien dat er iets gedaan moet worden. Het ministerie doet dat door het Kennisplatform Integratie en Samenleving (KIS) de opdracht te geven om in lijn met de aanbevelingen die met het onderzoek gedaan zijn, dialogen en gesprekken te starten in de samenleving, in de hoop zo meer bewustwording te creëren. Verder is het ministerie ook in gesprek met de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racismebestrijding om te kijken hoe deze groep meegenomen kan worden in een nationaal programma tegen discriminatie en racisme.

“Maar zelf wil ik het ook nog niet loslaten”, zegt Andriessen. “Aan de hand van het onderzoek wil ik kijken waar mensen binnen Fontys tegenaan lopen. In welke mate zijn studenten van de Pabo en Pedagogiek zich er bijvoorbeeld van bewust wat het zingen van ‘verjaardagsliedjes’ als Hanky Panky Shanghai met kinderen doet? Ik wil kijken wat we binnen onze opleidingen aan bewustwording kunnen doen.”

Aanleiding voor de commotie was de Monitor Ondernemingsklimaat, die eind januari werd gepresenteerd. Daaruit bleek dat een op de zes bedrijven overweegt naar het buitenland te vertrekken of uit te breiden in het buitenland. Onder deze bedrijven is ASML, met tal van toeleveranciers in de regio een belangrijke partner van Fontys in de Brainportregio.

Vorig jaar nog deed een consortium van bedrijven en kennisinstellingen een oproep aan de landelijke politiek om meer te investeren in de regio. Fontys sprak daarin de ambitie uit om in 2032 per jaar 1.400 afgestudeerden in techniek en IT meer af te leveren dan op dat moment. “Hiermee willen we voldoen aan de snelgroeiende behoefte van de hightechindustrie in Brainport”, zei directeur Frens Vonken van Fontys ICT.

Grote impact
Hoe kijkt Vonken aan tegen een mogelijk vertrek of uitbreiding in het buitenland van bedrijven in de Brainportregio? “Bedrijven als ASML en de hele keten van bedrijven daaromheen zijn bepalend voor wat wij doen, voor de werkgelegenheid en de plekken waar onze studenten naartoe gaan. Als die bedrijven zouden vertrekken, dan zou dat een hele grote impact hebben.”

Volgens Vonken zou de dynamiek in de hele regio en van het werkveld veranderen. “Wat wij nu vooral doen, is verbinding maken met het regionale werkveld en samen vormgeven aan de toekomst van bepaalde vakgebieden. Dat doen we voor een belangrijk deel door daar jonge mensen met de juiste kennis en vaardigheden naartoe te leiden. Als hierin verandering in komt, verandert ook alles wat wij samen doen.”

Op dit moment loopt Fontys mee in het front van nieuwe ontwikkelingen, schetst Vonken. Het aantal mensen dat daarop meelift en de snelheid waarop een vakgebied zich kan ontwikkelen, zal stagneren. Maar volgens de instituutsdirecteur zal het zo’n vaart niet lopen. Hij denkt dat ASML zulke ferme taal spreekt, omdat het zich oprecht zorgen maakt en omdat het daarmee iets wil bewerkstelligen.

Vonken: “Wij schieten in ieder geval niet meteen in paniek door wat er allemaal wordt gezegd. Het is niet zo dat we nu ineens hele andere dingen moeten gaan doen. Want het gaat om lange- en middellangetermijnontwikkelingen. En het is nog maar de vraag wat de uitkomst gaat zijn.”

Ecosysteem
Daar sluit Joep Houterman, bestuursvoorzitter van Fontys, zich bij aan. “Bedrijven zoals ASML vormen het innovatieve hart van het ecosysteem in deze regio. De nabijheid van dat ecosysteem is voor Fontys van groot belang. Het biedt prachtige mogelijkheden voor onze studenten, afgestudeerden, docenten en onderzoekers om in deze regio met interessante bedrijven te kunnen samenwerken.”

“Als bedrijven vertrekken, gaan we dat op langere termijn zeker merken”, vermoedt Houterman. “De regio zal minder aantrekkelijk worden om te wonen, werken en studeren. Ik voorzie niet dat we dan opleidingen zouden moeten afstoten. Ik denk eerder dat de kans op ontwikkeling kleiner wordt. Nu liften we mee op de innovatiekracht en ontwikkelingen in deze regio.”

En andersom is dat ook het geval volgens de bestuursvoorzitter. “Wij zijn een onderdeel van het ecosysteem; hoe beter wij onze rol kunnen pakken, hoe beter dat ecosysteem daarvan profiteert. Met andere woorden: als wij goede mensen afleveren, dan is dat goed voor het vestigingsklimaat en de groei van bedrijven.”

Groeiuitdaging
Houterman is positief. “Ik heb liever een groeiuitdaging dan de problematiek van een aantal decennia geleden waarin de regio te maken had met massaontslagen en een economische neergang. Deze uitdaging, waarin we tegen de grenzen van onze regionale groei aan kijken, hebben we zelf in de hand. Fontys kan hierin een positieve rol spelen, samen met het mbo en wetenschappelijk onderwijs in deze regio.” 

Jaarlijks worden in Nederland 40.000 mensen getroffen door een beroerte. Van die groep krijgt ongeveer 25 procent binnen een jaar opnieuw te maken met een ‘cardiovasculair event’, zoals een TIA, beroerte of hartinfarct. De gezondheidsproblemen die zij hieraan overhouden, hebben een enorme impact op het leven van patiënten en dat van hun families en vrienden.

Bovendien is bij een volgende beroerte de kans groot dat de fysieke en cognitieve gevolgen groter zijn. Denk aan concentratieverlies, moeilijker kunnen bewegen van armen of benen of zelfs een halfzijdige verlamming. Dit brengt hoge zorgkosten met zich mee.

In het voorafgaande onderzoek genaamd RISE hebben Martijn Pisters, lector Empowering Healthy Behaviour bij Fontys Paramedisch en verbonden aan het UMC Utrecht, en biomedisch wetenschapper Yvonne Hartman van Fontys Paramedisch gekeken naar het beweeggedrag van mensen die een beroerte hebben gehad. Daaruit kwam naar voren dat een grote groep te veel zit en te weinig beweegt.  Dit vergroot de kans op een nieuw cardiovasculair event of overlijden.

Maatschappelijke impact
Volgens Hartman beweegt slechts één op de vier mensen voldoende nadat ze een beroerte hebben gehad. “Bewegen is heel belangrijk. Ook als sporten niet meer mogelijk is, is elk beweegmoment evident om een nieuwe beroerte te voorkomen. Daar zijn veel patiënten zich onvoldoende bewust van”, weet Hartman.

Daarom hebben Pisters en Hartman de Rise-interventie ontwikkeld. Met het vervolgonderzoek wil de onderzoeksgroep onder hun leiding de dagelijkse balans in zit-, beweeg- en slaapgedrag van beroertepatiënten verbeteren. “Het doel van deze studie is de kans op nieuwe gezondheidsproblemen na een beroerte te verkleinen. Als dat lukt, dan zal dat veel maatschappelijke impact hebben”, aldus Hartman.

Door de nieuwe subsidie van ruim 1 miljoen euro kunnen de onderzoekers het Rise-project de komende tijd opschalen door uit te breiden naar andere regio’s en de samenwerking aan te gaan met neurologen, revalidatieartsen en verpleegkundig specialisten in twintig ziekenhuizen en zo’n vijftig tot zestig fysiotherapeuten uit de eerste lijn.

De deelnemende fysiotherapeuten worden speciaal geschoold om dit onderzoek te kunnen uitvoeren. “Dat geeft wel aan hoe vernieuwend de interventie is”, aldus Hartman. “Ze doen geen oefeningen met de patiënten, maar gaan met hen in gesprek over hoe zij hun leefstijl kunnen veranderen. De nadruk ligt op de coachende rol van de fysiotherapeut.”

Duizend patiënten 
Maar liefst duizend patiënten zullen de komende drie jaar worden gevolgd. “Die aantallen helpen om te analyseren hoe goed de Rise-interventie werkt op het voorkomen van nieuwe gezondheidsproblemen.” Daarnaast wordt er gekeken naar de kosteneffectiviteit. “Als de interventie kosteneffectief blijkt, willen we in gesprek gaan met zorgverzekeraars zodat de behandeling vanuit het basispakket vergoed wordt.”

Het onderzoek werkt ook door in het onderwijs op Fontys Hogeschool. In het eerdere onderzoek was al een promovendus betrokken en in de vervolgstudie komen er nog twee onderzoekers bij die de metingen gaan uitvoeren. Verder draaien er verschillende projecten om studenten mee te nemen in deze nieuwe ontwikkelingen.

“Het gaat om een actueel en urgent vraagstuk, wat het bijzonder interessant maakt voor onze studenten”, aldus Hartman, die ook verbonden is aan de Learning Community Empowering Healthy Behaviour in de afstudeerfase van Fontys Paramedisch. [Marieke Verbiesen]

Bijna veertig jaar geleden kregen hogescholen de taak om naast onderwijs ook praktijkgericht onderzoek te doen. Daarmee kunnen niet alleen problemen uit de beroepspraktijk worden opgelost, maar ook het onderwijs profiteert ervan. Docenten en studenten werken namelijk aan dat onderzoek mee. Ook Fontys heeft sinds pakweg 2014 in middelen en mensen meer en meer geïnvesteerd in onderzoek. 

Het heeft even geduurd voordat het landelijk overal echt van de grond kwam, maar inmiddels is dat onderzoek inderdaad een serieuze taak geworden voor hogescholen, blijkt uit een net verschenen monitor van het Rathenau Instituut.

Verdubbeld
Tussen 2009 en 2022 is het onderzoeksbudget meer dan verdrievoudigd, van 100 naar bijna 350 miljoen euro. Ook het aantal lectoren groeide in die periode flink, van 486 naar 723. Maar belangrijker nog is dat die lectoren ook veel meer onderzoekers om zich heen hebben gekregen. Sinds 2009 is de groep onderzoekers in ‘kenniskringen’ verdubbeld. Zo wordt het onderzoek minder afhankelijk van één persoon. Ook komen daardoor veel meer docenten en studenten met onderzoek in aanraking.

Het aantal promoties is door de jaren heen redelijk stabiel gebleven. Wel zijn hogescholen vorig jaar begonnen aan een proef met praktijkgerichte promovendi, het ‘professional doctorate’. Onderzoekers kunnen promoveren onder leiding van minstens twee lectoren en twee mensen uit het werkveld.

Ook werd in de monitor gekeken naar hoe hogescholen omgaan met functiehuis en -indelingen. In het rapport stelt het Rathenau Instituut dat bijna een derde van de hogescholen aangeeft in 2022 gewerkt te hebben aan de herziening van het functiehuis en het aanpassen van de functieomschrijvingen. “Zo heeft Fontys een rollenmodel opgesteld. Dit rollenmodel biedt lectoraten een hulpmiddel om de rollen binnen een team te duiden en te zien waar ontwikkelkansen liggen.”

Mkb
Dat lectoraten meer vlees op de botten krijgen ziet de Vereniging Hogescholen als een aanwijzing voor de “professionaliseringsfase waar het praktijkgericht onderzoek zich in bevindt”, zegt de vereniging in reactie op de monitor.

Hogescholen richten zich in hun onderzoek vooral op de thema’s gezondheid en welzijn, onderwijs- en talentontwikkeling en een “veerkrachtige samenleving”. Het hbo-onderzoek is volgens de monitor regionaal- en praktijkgericht: het midden- en kleinbedrijf is de belangrijkste partner van lectoraten.

In 2022 kreeg het hbo-onderzoek van het ministerie van Onderwijs jaarlijks 100 miljoen euro extra. Het Rathenau Instituut kijkt ook de komende jaren waar dat geld heengaat en komt in 2027 met een nieuwe monitor. [HOP/Jan Ligthart]

Digital first. Dat was het uitgangspunt toen het Fontysbestuur eind 2022 besloot tot centralisatie en digitalisatie van de mediatheken. “Ook elders binnen het hoger onderwijs zie je dat fysieke collecties steeds minder van waarde worden. Thema’s als open access, open science en open education vragen de komende jaren veel meer en andere aandacht. Juist ook met behulp van de mediatheek-dienstverlening”, motiveerde oud-bestuurder Hans Nederlof destijds het besluit.

Het draagvlak binnen de organisatie was van meet af aan niet groot. Het zorgde voor onrust en polarisatie onder medewerkers. Onderzoekers en studenten gingen tegen het besluit in verweer. Met name het feit dat ze nooit bevraagd of betrokken zijn geweest in het besluitvormingsproces stuitte hen tegen de borst. Het plan werd toch doorgezet en de mediatheken werden ontmanteld.

24/7
De Transitie Dienstverlening Mediatheken wordt vrijdag 1 maart definitief afgerond. Maar bijna een jaar na het opheffen van de mediatheken blijkt dat de onlinebibliotheek - de digitale ingang tot informatiebronnen, hulpmiddelen en persoonlijk advies - onvoldoende wordt benut. Möhring kijkt daar niet van op. “Veel andere hogescholen gingen ons natuurlijk al voor in de overstap naar een 'digital first'-benadering. En steeds zie je dan dat het even duurt voordat iedereen de weg gevonden heeft naar de online beschikbare bronnen.”

De bestuurder gaat ervan uit dat er niet zozeer onvoldoende gebruik wordt gemaakt van de digitale bibliotheek, maar dat er nog veel meer gebruik van kan worden gemaakt. “De onlinebibliotheek is 24/7 open voor iedereen binnen Fontys. Er is een schat aan informatie te vinden en je kunt er terecht met vragen, die het team Kennis en Informatie graag zal beantwoorden.”

Dit team, dat is ondergebracht bij de dienst Onderwijs en Onderzoek, moet de zichtbaarheid en het gebruik van de digitale bibliotheek vergroten. Daarvoor gaan teamleden ondersteuning bieden aan de instituten en behoeften ophalen. Was het niet beter geweest om dit te doen voor het opheffen van de mediatheken? Volgens Möhring is dat ook gebeurd. “Dat gaf een beeld van hoe het op de verschillende plekken was georganiseerd. Vaak was dat historisch zo gegroeid en er waren best grote verschillen.”

Vaardigheden vergroten
Het team Kennis en Informatie gaat ook aan de slag met de informatievaardigheden van docenten en studenten. Deze moeten een vast onderdeel krijgen in het curriculum. Möhring: “Bij deze transitie hebben we de fundamentele keuze gemaakt om ons bij het ontwikkelen van kennisvaardigheden bij studenten te richten op de docent, daar waar vroeger vanuit mediatheken soms ook cursussen voor studenten werden aangeboden. We zien de docenten als degenen die primair deze vaardigheden overbrengen op hun studenten, op een manier die past bij de opleiding en de doelgroep. Met deze ronde willen we zorgen dat het aanbod van ondersteuning en professionalisering goed is afgestemd op wat docenten nodig hebben.” [Marieke Verbiesen]

Soms neemt een gemeente besluiten waar een deel van de bewoners het niet mee eens is. Denk aan camera’s op straat of algoritmes die fraudeurs opsporen. Sommige mensen voelen zich veiliger door dergelijke maatregelen van de overheid, andere voelen zich eerder in de gaten gehouden. Met enige regelmaat komen technologische toepassingen door de overheid negatief in het nieuws. Denk maar aan het toeslagenschandaal.

Wat kunnen decentrale overheden, zoals een gemeente, dan beter doen? Dat onderzoekt het Fontys-lectoraat Moral Design Strategy, waarvan Bart Wernaart lector is. “In dit onderzoek bouwen we voort op opgedane inzichten uit onze eerdere onderzoeksprojecten rondom ethiek, slimme technologie en verantwoord bestuur”, vertelt hij. “De komende vier jaar gaan we een strategie ontwikkelen die bestuurders helpt in hun besluitvorming om de slimme stad van de toekomst vorm te geven, en die burgers hierover laat meedenken. We hebben het dan over Moral Smart Cities.”

In het onderzoek hanteert de onderzoeksgroep een combinatie van methodes die al eerder is ontwikkeld door het lectoraat. De moral data city hunt-methode wordt op grote schaal ingezet. “We gaan hunts houden in zes grote steden: Amsterdam, Utrecht, Den Haag, Eindhoven, Enschede, Zwolle, Den Bosch en Breda. Daarbij mogen burgers zelf aan de knoppen van de toekomst draaien. We combineren empirische ethiek met linguïstische data analyse. Zo weten we wat burgers wel en niet willen, en ook welke ethische profielen daarbij horen.”

Ethische profielen
Dat klinkt mooi, maar hoe werkt dat? “We hebben moral lab-toepassingen bedacht waarbij burgers in hun eigen stad nieuwe technologie kunnen uitproberen. Zo kunnen ze bijvoorbeeld zelf in een VR-omgeving bepalen welke routes drones vliegen om een pakketje te bezorgen. Zo krijgen we een heel concreet beeld van wat burgers wel en niet prettig vinden en denken ze actief mee aan een toepassing waarvan ze weinig vanaf weten.”

Deze combinatie van methodes levert ethische profielen van burgers op waarmee lokale overheden op een maatschappelijk geaccepteerde manier nieuwe technologie kunnen inzetten in hun omgeving. Het lectoraat van Bart Wernaart is ervan overtuigd dat besluiten beter uitpakken als burgers inspraak hebben bij de totstandkoming ervan. “Hiermee geven we bestuurders handvatten en bieden we de burger een rol als co-ontwerper.”

Daarnaast onderzoekt het lectoraat ook de invloed van ethische commissies en het lokale debat in de media op de besluitvorming van bestuurders. Daarvoor trekt het lectoraat van Bart Wernaart op met dat van Daniëlle Arets van Fontys Journalistiek. “We willen weten op welke manier het advies van ethische commissies doorwerkt in de bestuurspraktijk en op welke manier lokale media een beter debat kunnen aanjagen rondom nieuwe technologie”, legt Wernaart uit.

Volgens de lector hebben de lokale media grote invloed op het publieke debat, maar weten ze niet altijd hoe ze techno-ethische cases goed kunnen modereren in de samenleving. “Door ook decentrale nieuwsredacties mee te nemen in ons onderzoek willen we ze mogelijkheden aanreiken waarop ze mensen op een genuanceerde manier kunnen informeren.”

Op grote schaal
Het lectoraat heeft een Raak Pro-subsidie van 90.000 euro voor maatschappelijk relevant onderzoek ontvangen. De onderzoeksgroep weet zich gesteund door een groot aantal partners, waaronder de zes deelnemende steden en kennisinstellingen in binnen- en buitenland. “De grote van dit onderzoek is ongekend”, zegt Wernaart. “Binnen ons lectoraat werken we al enige jaren aan de Moral Smart City, maar altijd op kleine schaal. Dat nu zoveel partners zijn aangehaakt, betekent dat er vertrouwen is in onze methode.” [Marieke Verbiesen]

Acht partijen hebben deze keer hun verkiezingsprogramma onder de loep laten nemen door de rekenmeesters van het CPB: welke plannen hebben ze en wat zijn de gevolgen voor de welvaart?

Volt en JA21 doen voor het eerst mee. Grote afwezige is de partij van Pieter Omtzigt, een van de koplopers in de peilingen. Verder ontbreken SP, Partij voor de Dieren, BBB, DENK, PVV, BIJ1 en Forum voor Democratie.

Op het onderwijs bezuinigt de VVD per saldo 1,3 miljard euro, meldt het CPB. De partij wil bijvoorbeeld het Nederlands als onderwijstaal verplichtstellen in de bacheloropleidingen, behalve bij de technische universiteiten. Dan komen er minder internationale studenten, wat volgens de rekenmeesters jaarlijks 400 miljoen euro oplevert. 

Ook CDA en SGP willen het Nederlands weer verplicht stellen in bacheloropleidingen. Zij noemen de uitzondering voor de technische universiteiten niet. Het CPB telt ook bij hen een bezuiniging van 400 miljoen euro. De ChristenUnie wil meer uitzonderingen toestaan en voorziet 200 miljoen euro te besparen dankzij Nederlandstalige bachelors. De effecten op de lange termijn zijn hierbij niet doorgerekend.

Rente
Sommige partijen willen de rente op studieschulden beperken of schrappen, en dat is een dure ingreep. Volt wil een maximale rente (2,5 procent) en trekt daarvoor 250 miljoen euro uit. D66 wil nul procent rente voor de pechstudenten, wat in deze doorrekening 500 miljoen euro kost. GroenLinks-PvdA wil de rente ook maximeren, met daarbovenop extra compensatie voor de pechgeneratie en komt tot 900 miljoen euro. 

Die compensatie voor de ‘pechstudenten’ van het leenstelsel lijkt verder bijna uit het zicht verdwenen. Naast GroenLinks-PvdA trekt alleen Volt hiervoor een groot bedrag uit: zes miljard euro. [tekst gaat verder onder de afbeelding]

Enkele partijen willen de basisbeurs voor uitwonende studenten verhogen (net als in dit studiejaar). Dat zijn Volt, D66 en GroenLinks-PvdA. De ingreep kost rond de 700 miljoen euro. 

Basisbeurs
SGP daarentegen wil de basisbeurs ‘afbouwen’ voor kinderen uit gezinnen met een inkomen boven de 100 duizend euro. Daarmee zou de beurs dus sterker afhankelijk worden van het ouderlijk inkomen.

Volt heeft nogal afwijkende plannen, met flinke hervormingen in het stelsel van toeslagen en belastingen. Daardoor is soms moeilijk te schatten wat voor studenten precies het effect is. Volt wil bijvoorbeeld de basisbeurs voor thuiswonende studenten afschaffen, maar wel een ‘huishoudtoelage’ van 3.300 euro invoeren, “plus 1.300 euro per volwassene, 3.000 euro per kind en een extra bedrag van 3.800 euro voor een alleenstaande ouder”.

Met het collegegeld kun je ook iets doen. Voor opleidingen in de sectoren onderwijs, zorg en techniek wil D66 het collegegeld verlagen, zodat er meer studenten voor kiezen. Daar trekt de partij 300 miljoen euro voor uit.

Onderzoek
Het Nationaal Groeifonds lijkt ten dode opgeschreven. VVD, GroenLinks-PvdA, CDA, ChristenUnie en JA21 willen het resterende budget volledig schrappen, à 2,6 miljard euro. De SGP laat minder dan de helft ervan over. GroenLinks-PvdA wil het ook schrappen en een miljard doorschuiven naar een innovatiefonds. Alleen Volt en D66 willen het Groeifonds overeind houden.

Dat heeft misschien met de opzet van de doorrekening te maken. Er stond flinke tijdsdruk op, dus de rekenmeesters hebben alleen naar de korte termijn gekeken. Het tijdelijke Groeifonds loopt tot 2025 en is bedoeld voor onderzoek en innovatie dat het ‘verdienvermogen’ van Nederland kan versterken. “Een bezuiniging op het Nationaal Groeifonds levert op korte termijn geld op, maar op de lange termijn niet per se”, verklaarde CPB-directeur Pieter Hasekamp in de persconferentie.

VVD en CDA willen bovendien het ‘Fonds voor Onderzoek en Wetenschap’ schrappen, waar onder meer de starters- en stimuleringsbeurzen uit betaald worden: dat scheelt jaarlijks 500 miljoen euro. Andere partijen doen dat niet. De VVD schaft ook de sectorplannen in het wetenschappelijk onderwijs en onderzoek af. Daar is 200 miljoen euro mee gemoeid.

Kritiek
Er klonk in het verleden flinke kritiek op de doorrekeningen, omdat de horizon zo beperkt is. Je kunt op je vingers natellen dat goed onderwijs belangrijk is voor de economie, maar hoe zie je dat in de doorrekeningen? Het onderwijs lijkt alleen maar een kostenpost. Zoiets geldt ook voor wetenschappelijk onderzoek, en voor onderwerpen als zorg en infrastructuur.

“Het is goed dat die kritiek er is, je moet de uitkomsten niet verabsoluteren”, zegt Hasekamp. Tegelijkertijd is het een belangrijk middel om de maatregelen concreet en vergelijkbaar te maken.” [HOP] 

Het Nationaal Groeifonds bedraagt 20 miljard euro en is bedoeld voor de economische groei op de lange termijn, middels investeringen in onderzoek en onderwijs. Maar een ruime meerderheid van de Tweede Kamer wil dat geld nu ook voor steun aan de automobilist gebruiken.

Als er inderdaad geld uit wordt gepakt – dat is nog niet helemaal zeker – dan gaat er een streep door verder onderzoek van het Nationaal Onderwijslab AI en een gedeelte van de middelen voor onder meer het bijscholen van leraren en een Leven Lang Ontwikkelen. Die waarschuwing geeft de minister in zijn antwoorden op vragen van de Tweede Kamer over de Rijksbegroting.

‘Graaifonds’
Het Groeifonds is een bekend doelwit voor politici die elders financiële gaten willen dichten. Vorig jaar werd het geld al gebruikt om de Westerscheldetunnel tolvrij te maken. Alle partijen stemden toen voor dat voorstel.

VVD-fractievoorzitter Sophie Hermans heeft nu 1,4 miljard euro nodig en opperde onder meer het fonds als dekking. In haar motie, die een ruime meerderheid kreeg, schrijft ze dat ze daarmee een verhoging van de brandstofprijzen voor automobilisten voorkomen kan worden. Het kabinet kan in de uitvoering van de motie ook een andere keuze maken.

Dijkgraaf laat doorschemeren een greep uit het Nationaal Groeifonds vervelend te vinden omdat er “wel verwachtingen zijn gewekt bij de indieners van projecten, waaronder onderwijsinstellingen”.

Kritiek
Het VVD-voorstel kon op kritiek rekenen in de Tweede Kamer. Zo grapte D66’er Jan Paternotte eerder tegen Hermans “Het Groeifonds heeft de laatste jaren als bijnaam het ‘Graaifonds’ gekregen.” Ook minister Sigrid Kaag van Financiën vindt dat het fonds niet bedoeld is voor het inperken van de brandstofbelastingen, liet ze donderdag vallen. In de Kamer stemden alleen GroenLinks, PvdA, D66, PvdD, Volt en lid Gündoğan tegen de motie. [HOP]

Afgelopen zomer heeft minister Dijkgraaf met de instellingen afgesproken dat er een toekomstverkenning komt over het mbo, het hoger onderwijs en de wetenschap. Vijf onderzoeksbureaus gaan kijken hoe onderwijs en onderzoek het best kunnen aansluiten bij de snel veranderende arbeidsmarkt en samenleving. “Vragen waar we eens goed de tijd voor willen nemen”, zegt minister Dijkgraaf in een videoboodschap.

Internationalisering
Onderwerpen die in elk geval aan de orde zullen komen zijn internationalisering, bekostiging, studentenwelzijn, flexstuderen, het bindend studieadvies en de samenwerking tussen mbo, hbo en wo.

De vijf bureaus doen samen onderzoek, houden interviews en organiseren themabijeenkomsten met deskundigen. Maar ze gaan ook luisteren naar wat direct betrokkenen te melden hebben.

Er komen vier regionale bijeenkomsten waar docenten, studenten, bestuurders en ouders hun ideeën kunnen spuien: bij Avans Hogeschool in Tilburg (1 maart), bij de Hogeschool Utrecht (8 maart), de Hogeschool Rotterdam (9 maart) en bij de Nieuwe Buitensociëteit in Zwolle (15 maart). “Iedereen met ideeën, interesse en een warm hart voor goed onderwijs en onderzoek kan meedoen”, zegt minister Dijkgraaf.

Geen voorkeursopties
In mei volgt nog een grote slotconferentie “en dan zullen de onderzoeksbureaus op basis van alle ideeën en inzichten een rapport opstellen dat verschillende perspectieven voor een toekomstbestendig stelsel beschrijft”. Volgens minister Dijkgraaf zal het rapport onafhankelijk zijn en “nadrukkelijk geen voorkeursopties” bevatten. Het wordt nog voor de zomer naar de Tweede Kamer gestuurd. In het najaar zal het kabinet op het rapport reageren. [HOP]

Gefeliciteerd, je hebt gewonnen! Dat voelt vast goed?
“Fantastisch zelfs. Dit is een dierbare en fijne prijs. Allereerst omdat de prijs vernoemd is naar een persoon die in de academische wereld ongelooflijk bekend was vanwege haar betekenisvol wetenschappelijk werk en hier een groot hart en veel passie voor had. Een hele eer om zo’n prijs in nagedachtenis van haar te mogen ontvangen. Daarnaast is het ook gaaf dat van alle dertig inzendingen de prijs naar een hbo-onderzoek gaat. Super dat de jury daar ook oog voor had.”

Je hebt gewonnen met je project Moral Data City Hunt, wat houdt dat in?
“Met Moral Data City Hunt doen we en praktijkgericht onderzoek waarbij we inwoners betrekken bij ethische beslissingen over technologische toepassingen in hun stad, wijk of buurt. Met die uitkomsten proberen we oplossingen te creëren waar burgers zich in kunnen vinden. Wat mogen drones die pakketten bezorgen wel of niet filmen? En geef je bij een stoplicht voorrang aan een vervuilende dieselauto of aan een elektrische wagen? Die vragen worden binnen ons project behandeld.”

Wat staat er de komende tijd op de planning?
“De komende tijd gaan we de Moral Data City Hunt verder doorontwikkelen. Zo zijn we onder andere bezig met een mobile lab met VR-brillen waarin we kijken hoe we een virtuele omgeving kunnen maken waarin mensen dankzij VR met drones kunnen vliegen terwijl ze deze kunnen aanpassen aan hun wensen. Het doel daarbij is het creëren van een stad met drones waarin je je prettig voelt.”

Tot slot, wat is het belangrijkste aan het winnen van de Melanie Petersprijs?
“Er zitten zoveel voordelen aan. Natuurlijk zijn we blij met de waardering die we krijgen voor het feit dat we burgers zien staan en kijken hoe wij hen bij ethische dillema’s kunnen betrekken. Ook is er een klein geldbedrag mee gemoeid. Maar het allerbelangrijkste is dat we ons onderzoek goed op de kaart hebben kunnen zetten. De Melanie Petersprijs is wat dat betreft een  fijne opsteker die voor een grote impuls kan zorgen. De prijs zelf is ook nog eens een mooi kunstbeeld waarin verbinding centraal staat. Iets wat voor Moral Data City Hunt ook erg belangrijk is.” [Noëlle van den Berg]

Vijf weken geleden startte Pulsed met een project over drugs. Met als hoofdvraag: wat is de impact van drugs op Eindhoven? Tientallen studenten van verschillende studies en met diverse nationaliteiten bogen zich over die vraag. De een met de focus op drugs en het hoger onderwijs, de ander op drugs en de gevolgen voor de natuur.

Student Bart richtte zich samen met zijn groepje op de families van drugsgebruikers. Hij maakte een expositie over Dennis Grotenhuis, die jarenlang verslaafd is geweest. Bezoekers krijgen te horen hoe de Eindhovenaar, voor sommigen beter bekend als Denvis, op zijn zevende begon met het drinken van bier. Een jaar later rookte hij zijn eerste sigaret.

Watervergiftiging
Er zijn door Bart en zijn medestudenten veel gesprekken gevoerd. Met Dennis uiteraard, maar ook met allerlei andere mensen. Twee daarvan: de ouders van de in oktober overleden student Isa. Zij ging vlak voor de herfstvakantie naar een feestje, gebruikte daar voor de eerste keer xtc en overleed aan watervergiftiging.

“Het gesprek met Isa’s ouders was heel intens”, vertelt Bart. “Ze hebben alles verteld. Over het moment dat hun dochter naar het feestje ging, maar ook over een gesprek dat ze een week daarvoor met haar hadden gevoerd. Ze hebben toen openlijk met elkaar over drugs gepraat. Het was geen verboden iets.” 

Bart heeft ook over zijn eigen drugservaringen verteld. “Want ik ben geen heilige op dat gebied”, geeft hij toe. “Ook ik ga af en toe naar festivals en gebruik dan drugs. Isa’s ouders zijn daar niet op tegen. Ze hopen vooral dat er vaker gepraat wordt over de risico’s. Als je gebruikt, doe het dan op een veilige manier.” 

Het gesprek heeft er bij de student flink ingehakt, maar het heeft ook zijn ogen doen openen. “Ik zeg niet dat ik nu nooit meer drugs ga gebruiken, maar ik ben me er wel bewuster van. Als ik vrienden met een zakje wit poeder zie en ze er een snuifje van zie nemen zonder dat ze überhaupt weten wat het is, zou ik daar nu wel iets van zeggen.” [Tekst gaat verder onder de foto]

Een andere student met een andere kijk op dit onderwerp dan veel van zijn medestudenten, is de 22-jarige Glenn. Hij is vier jaar lang verslaafd geweest aan drugs. “Het begon allemaal toen mijn vader plotseling overleed”, vertelt hij. “Daar had ik had ik het heel moeilijk mee.”

Glenn zocht naar afleiding. Naar iets waar hij wél gelukkig van kon worden en waardoor hij even niet aan al zijn pijn en verdriet hoefde te denken. “Ik greep naar de wiet. Het begon klein, maar ging steeds verder. Op een gegeven moment was ik gewoon verslaafd.”

Twee jointjes per dag werden er al snel steeds meer. Glenn blowde niet alleen ’s avonds meer, maar ook voor school. “Ik functioneerde niet meer zonder. Ik kreeg dan foute gedachtes. Had veel vragen over het plotselinge overlijden van mijn vader. En er waren familieproblemen, ook daar had ik mijn vraagtekens bij.”

Motivatie
Tot vier weken geleden was Glenn nog verslaafd, maar inmiddels is hij helemaal clean. Het Pulsed-project zag hij als motivatie om te stoppen. Dat is gelukt. “Ik heb nu drieënhalve week geen wiet meer gerookt. De neiging om het wel te doen, heb ik gelukkig niet meer, maar de ‘routine’ mis ik wel.” 

De student zoekt afleiding om aan andere dingen te kunnen denken. Hij gamet veel - heeft dat voorheen zelfs op professioneel niveau gedaan - en is graag bij Pulsed. “Over een paar maanden is deze minor afgelopen. Daar baal ik van. Ik ben heel graag bij Pulsed, soms zelfs liever dan dat ik thuis ben. Mijn thuissituatie is nog steeds niet altijd fijn.” [Karen Luiken]