De gedeelde propedeuse ging in februari voor het eerst van start en is bedoeld voor studenten die zich aanmelden voor één van de vijf deelnemende opleidingen bij Fontys Venlo: Commerciële Economie, International Business, Finance & Control, Logistics Management en Logistics Engineering. De eerstejaars schrijven zich voor één van die studies in, maar eigenlijk volgen ze in hun propedeusejaar dus vijf studies tegelijkertijd.

Het is daarbij geen gegeven dat ze na het eerste jaar nog steeds dezelfde studie volgen als waar ze zich voor aanmeldden. Iemand die zich inschrijft voor International Business kan uiteindelijk dus afstuderen in Finance & Control zonder daarbij studievertraging op te lopen.

Stevige basis
“Studenten schrijven zich net als voorheen in voor één studie, maar wat met de gedeelde propedeuse verandert, is dat ze in hun eerste jaar kennismaken met vijf verschillende opleidingen die worden aangeboden bij Fontys in Venlo”, legt Geoffrey Snippe uit, teamleider Marketing & Communicatie. “Alle disciplines komen in een vogelvlucht voorbij, waarbij elk studieblok een andere focus heeft. Je legt een stevige basis in bedrijfskunde, logistiek, internationale handel, finance en marketing.”

“Enerzijds is deze aanpassing gemaakt om de studiekeuzestress te verminderen”, vervolgt Snippe. “Maar anderzijds hebben we het ook ontwikkeld om het aanbod beter aan te laten sluiten op het werkveld. Bovendien heb je alle disciplines nodig om zaken te kunnen doen als je in de businesswereld terechtkomt. Je hebt ook met logistiek te maken als je producten moet verkopen. Met het vernieuwde curriculum krijg je van alles een beetje mee.”

Twee types
Of de nieuwe werkwijze aanslaat, kan Snippe nog niet zeggen. Daar is het simpelweg nog te vroeg voor. Zelf is hij er in ieder geval van overtuigd dat het in de toekomst een mooie ontwikkeling zal zijn om de huidige krimp weer te kunnen stabiliseren. “We hebben in Venlo twee types studenten: technische en business. De technische student heeft regelmatig al een duidelijke richting voor ogen, terwijl de business-student vaak breder georiënteerd is: hij wil de commerciële kant op, maar heeft nog geen specifieke richting gekozen. De nieuwe onderwijsontwikkeling past dus precies bij dat type student.”   

Johanna is één van de kleine honderd deelnemers die dit jaar voor het eerst met het nieuwe curriculum startte. Zij begon in februari aan de gedeelde propedeuse en hoewel ze niet op de hoogte was van het bestaan ervan tot ze met studeren begon – zonder gedeelde propedeuse zou ze ook zijn gestart – is ze blij met het nieuwe curriculum. “Het concept van een gecombineerd eerste jaar, waarin je alles leert kennen zodat je later een betere keuze kunt maken, is prettig. Ik vind het een goed idee, maar voor mij zal het niet per se nodig zijn omdat ik vertrouwen heb in mijn studiekeuze”, vertelt Johanna.

“Ik heb me aangemeld voor Marketing Management en denk dat ik daarbij blijf. Na een idee van een aantal verschillende vakken te hebben gekregen, is dat namelijk nog steeds het vak waar ik het meest geïnteresseerd in ben. Ik heb het idee dat veel van mijn klasgenoten ook al weten welke kant ze op willen.”

“Het zijn natuurlijk twee verschillende opleidingen. Wij doen dit ‘gewoon’ als project binnen onze eigen opleiding, voor hen is het een minor. Maar het is leerzaam voor ons allemaal, omdat we vanuit verschillende kenniskringen werken”, zegt Joy van Rijn.

De derdejaarsstudent werkt met zijn ICT-studiegenoten Jip Voss en Gijs Verdonk samen met Kevin van Oudheusden en Thijs Kujpers aan een project voor Spie, een bedrijf dat klanten begeleidt bij de energietransitie en digitale transformatie. De opdracht: automatiseer de maandrapportages.

“We hebben bij onze eigen opleiding wel een beetje ict gehad, maar nooit diepgaand en ik heb er ook niet veel van opgestoken. Het was meer verplichte kost: tentamen doen en je punt halen. Hier leer je door het te doen en leer je van elkaar”, zegt Kevin. Thijs vult aan: “Hier gaat het niet om hoe je een programma moet gebruiken, maar werk je vooral vanuit de mogelijkheden.”

En het is Fontys ICT, dus de studenten werken met Open Learning. Dat betekent geen vooraf vastgestelde leerdoelen: studenten maken volledig hun eigen keuzes in wat en hoe ze een zelfgekozen opdracht willen uitvoeren, en wat ze daarmee willen leren.

‘Meneer, is dit goed?’
Docent Finance & Control Ronald Vermeulen is heel enthousiast over die werkwijze en over de ‘symbiose’ van de twee opleidingen. “Ik zie echt hoe Kevin en Thijs veranderd zijn. Zij zitten in een project met een klant en lopen dan tegen zaken aan. De vraag ‘Meneer, is dit goed?’ wordt je als docent heel vaak gesteld in het traditionele onderwijs. Hier niet. Omdat ze helemaal gericht zijn op de vraag of de klant tevreden is.”

“Dat maakt je rol als docent compleet anders. Ja, je rol is veel meer die van coach. Iedereen is gewend aan een bepaald stramien, maar hierbij is dat heel anders. Daar leer je van. En andersom.”

Dat geldt voor alle betrokkenen. Joy: “Wij weten inmiddels veel beter dan docenten hoe programma’s werken. Maar zij kunnen ons weer helpen met structuren, met hoe je iets moet doen. Qua overzicht en denkwijzen hebben wij wel heel veel aan hen.”

Coach Vermeulen: “Wat we hier doen is leiden, uitdagen en soms de kikkers weer terug in de kruiwagen stoppen. Soms ook niet trouwens. Laat ze af en toe maar eens een doodlopende weg inslaan, maar niet te lang natuurlijk, daar leren ze ook van.”

Samenwerken
Wat de studenten betreft, is de samenwerking met studiegenoten van andere opleidingen zeker iets dat ze vaker zouden willen doen. Jip: “Nu werken we samen met studenten van Finance & Control. Maar je kunt dit veel breder trekken, ook studenten van andere opleidingen erbij halen.”

Dat denkt ook Vermeulen. “Wij geloven dat als je verschillende disciplines bij elkaar brengt, dat je veel verder komt. Of je nu bezig bent met automatiseren of naast een ziekenhuisbed werkt. En het mooie is altijd dat het in opdracht van een werkgever is. Studenten zijn snel afgeleid, maar hebben daardoor juist meer focus.”

“Omdat het niet per se met je opleiding te maken heeft, met het halen van punten, groeien studenten meer en leren ze ook wat ze nu precies willen leren. En ja, daar heb je nog steeds docenten bij nodig. Maar wel docenten die een expertrol in kunnen vullen.”

En merken de studenten al effect van hun samenwerking? “Zeker wel”, zegt Kevin. “Waar ik werk hebben ze mij sinds deze minor ook zien veranderen. Ze zien me nu veel meer als een onderzoekend persoon.”

En Joy: “De kans dat we voor Spie nog iets gaan doen, dat we daar verder gaan, schat ik in als heel groot. Ze zien daar de toegevoegde waarde heel goed in.” Dat doet hij zelf ook. “Ik ben eigenlijk gewoon een software-engineer. Maar met dit project leer ik ook dingen uit de wereld van Kevin en Thijs, moet ik nadenken over wat en hoe je moet communiceren.”

Het onderwijs van Fontys Journalistiek in Tilburg is tijdens de visitatie op donderdag 28 maart officieel goedgekeurd. Dit was nog even spannend aangezien er afgelopen jaar ophef heerste rondom de onderwijsvernieuwing. Het nieuwe curriculum vroeg studenten om hun flexibiliteit en aanpassingsvermogen. ‘‘Het voelde voor mij het eerste jaar aan als een experiment, maar de school heeft wat met onze kritiekpunten gedaan’’, vertelt een studente.

De visitatie
Het visitatiepanel kwam weer langs om het onderwijs van Fontys Journalistiek onder de loep te nemen. De nieuwsvloer was aan het eind van de dag het podium voor de uitslag. Voorzitter Vladimir Bartels stond achter de microfoon en de docenten op een afstandje aan staantafels. ‘‘De opleiding heeft het oog van de storm doorstaan’’, begon hij zijn speech.

De conclusie? De nieuwe journalistieke rollen pakken goed uit, de voorzieningen nodigen uit voor een creatieve studiehouding en het werkveld is enthousiast over stagiaires en net-afgestudeerden. Een zucht van verlichting klonk over de nieuwsvloer. ‘‘We hebben de afgelopen twee jaar keihard gewerkt aan het nieuwe onderwijs. Stap voor stap gaan we verder’’, vertelde directrice Gerrie Zwartjes. 
Naast alle lovende punten was er ook kritiek op het nieuwe onderwijs. Bartels: ‘‘Blijf de kennisbasis en taalvaardigheidsbasis borgen.’’

Meningen van studenten
In het nieuwe onderwijs doorlopen studenten acht journalistieke rollen en volgen daarbij de zogenoemde expertlabs. Ze gaan op twee stages van een half jaar en volgen een minor naar keuze. Iedere student nu een mentor.

Tweedejaarsstudente Isa Mijland heeft zowel de beginfase van het nieuwe onderwijs als het tweede jaar ervan meegemaakt. ‘‘Het voelde voor mij in het eerste jaar aan als een experiment, maar de school heeft wat met onze kritiekpunten gedaan. Er zit nu meer theorie verweven in het onderwijs, zoals hoe een camera werkt. Ook hebben we iedere rol een les politiek of recht’’, vertelt de studente.

‘‘Het onderwijs was volgens de studenten echt te open. Ze moesten interviewen terwijl ze daar nooit eerder les in hebben gehad’’, vertelt onderwijsmanager Harmen Groenhart, ook wel de ‘kartrekker’ van het nieuwe onderwijs. ‘‘Daarom zijn er meer expertlessen, instructies en workshops toegevoegd. De student heeft behoefte aan de vastigheid van lessen, maar de eigen invulling moet zeker blijven’’, vertelt Groenhart.

Studenten zijn verdeeld over de hoeveelheid theorie die wordt aangeboden. Tweedejaarsstudent Niels Goddrie vindt het goed dat bijvoorbeeld economie niet langer een verplicht vak is. ‘‘De meeste willen zich hierin toch niet specialiseren.’’ Eerstejaarsstudent Rick Minnebach vindt echter dat het nodig is om elke week standaard kennislessen in te roosteren die iedereen moet volgen. ‘‘Vooral bij de rol Waakhonden zouden vaste lessen politiek interessant zijn. Nu krijgen we maar een les politiek per journalistieke rol, dat vind ik vrij karig. Ik vind dat iedere journalist een brede algemene kennis moet hebben’’, vertelt Minnebach.

Derdejaarsstudent Nick Wolters geeft aan dat de expertlabs beter besteed kunnen worden. ‘‘Dat is alleen enorm lastig als er studenten uit verschillende jaren in het project zitten. Ik merk dat er voor mij heel veel dubbeling in zit.’’ Groenhart vindt dit juist wenselijk: ‘‘Zo leren de studenten van elkaar. Overigens bestond het curriculum van het derde jaar eigenlijk maar uit een half jaar, door de verplichte minor.’’

Waarom vernieuwen?
Er leefden vanuit Fontys Journalistiek een aantal argumenten te vernieuwen. ‘‘Allereerst was het onderwijs niet goed studeerbaar. Studenten liepen grote achterstanden door het toetsprogramma. Dat had weer gevolgen voor de doorstroom, waardoor docenten met een hoge werklast kwamen te zitten. Bovendien miste de student inhoudelijke diepgang in het onderwijs. Ze hadden behoefte aan ruimte om zichzelf te profileren’’, legt Groenhart uit.

De laatste grote onderwijsvernieuwing had een lange adem. Rond 2017 ging Fontys centraal aansturen op de periodestructuur met strakke periodes van tien weken; het onderwijs moest daarop worden aangepast. Daarbij was er geen samenhang tussen de projecten Mediaredactie en Onderzoeksredactie. ‘‘Ook de verhuizing naar Mindlabs speelde mee, daar zat ook een heel didactisch concept achter: studenten zitten nu dicht op andere partijen, op die manier kun je veel meer met praktijkopdrachten werken’’, aldus Groenhart.

Dus is er in 2023 het zogenoemde ‘vraaggericht onderwijs’ ingevoerd, waarbij studenten vanuit intrinsieke motivatie hun eigen leerproces invullen, in plaats van een docent die vertelt wat zij moeten doen. Het nieuwe onderwijs is tot stand gekomen vanuit de bovenstaande argumenten, samen met de visie van Fontys, die ‘wil bijdragen aan een duurzame, inclusieve en vitale samenleving door zich te ontwikkelen tot een talentgericht, onderzoekend en wendbare scholengemeenschap.’

Zijn de problemen uit het oude curriculum nu opgelost? Groenhart: ‘‘Het aantal langstudeerders en herkansingen is afgenomen, maar er is nu een andere druk voor in de plaats gekomen, vooral de onzekerheid en de zorg of studenten wel genoeg leren in het eerste jaar van de opleiding.’’

De kennisbasis
Die kennisbasis kan dus beter volgens het visitatiepanel. Klein geschiedenislesje: iedere zes jaar komt een visitatiepanel de opleiding beoordelen. De school kreeg in het verleden al een aantal kanttekeningen over de kennisbasis, zoals in 1987. ‘‘De discussie ‘kennis versus vaardigheden’ stond centraal en ook bij de visitatie van 1999 was kennis een kritiekpunt. Studenten waren niet goed genoeg voorbereid op de praktijk’’, vertelt voormalig directeur en -docent Wiel Schmetz. Hij werkte van 1981 tot 2000 als docent, was lid van het managementteam, en was van 2002 tot en met 2011 als directeur op de school voor journalistiek.

Tijdens de vorige visitatie in 2017 was het visitatiepanel te spreken over de keuzevrijheid, het ondernemende karakter en de komst van de vijf competenties zoals we die nu kennen (Publieksgerichtheid, Produceren, Researchen, Reflecteren en Vernieuwen). Echter waarschuwde het panel toen al voor de werkdruk voor docenten en, je raadt het al,  de kennisbasis. Het ging de visitators met name over de maatschappijkennis.

 
Taalvaardigheid onder vuur
Naast de kennisbasis, was ook taalvaardigheid een aandachtspunt van het visitatiepanel. Vierdejaarsstudent Maud Ruiter denkt dat de FJ er goed aan doet om de traditionele werkcolleges terug te brengen. Nu kun je voor taalkundige feedback terecht in het expertlab Tekst. ‘‘De contactmomenten zijn nu meer sessies. In het oude onderwijs kregen we bij het vak Eindredactie de regels van de Nederlandse taal en bij Taalbeheersing les over hoe je een artikel schrijft. Ik vind die vakken harstikke belangrijk, omdat je als journalist op zijn minst in staat moet zijn om een goed, en in correct Nederlands, nieuwsbericht op te stellen’’, vertelt Ruiter.

Derdejaarsstudente Sem Dirks maakte het oude onderwijs nog een jaar mee, waarin ze elke week vaste lessen eindredactie kreeg. ‘‘Dit vond ik fijn werken. Nederlands komt overal terug, ongeacht welk blok en in welke vorm je een productie maakt. Eenmaal die toetsen gehaald betekent dat niet dat die kennis voor eeuwig in je hoofd blijft, daarvoor heb je herhaling nodig.’’

Daarnaast volgen de studenten nu de leer-en oefenmodule ‘Hogeschooltaal’. Tweedejaarsstudent Niels Goddrie maakte als eerste lichting kennis met deze manier van Nederlands onderwijs. ‘‘Op korte termijn onthoud je het, maar tijdens het leren ga je de vragen onthouden en dus de stof niet echt begrijpen. Het is ook niet leuk om te maken. Hoewel ik het oude onderwijs niet heb meegemaakt, heb ik liever traditioneel les’’, geeft hij aan.

Medezeggenschap
De Instituuts Medezeggenschapsraad (IMR) is vanaf het begin betrokken geweest bij het nieuwe curriculum. Oud-student Youri van Heumen was van 2020 tot 2023 als voorzitter actief in de IMR. Hij weet het nog goed: ‘‘Studenten hadden zeker in het begin weinig affiniteit met het nieuwe curriculum. ‘Wat zijn we aan het doen?’, klonk in de wandelgangen. De vastigheid van de toetsen viel weg en studenten moesten omgaan met de druk van alle studiepunten halen in het eerste jaar’’, verklaart Van Heumen.

De IMR schreef al eerder het zogenoemde ‘studentenhoofdstuk’. Daarin werd beschreven dat 92 studenten in het najaar van 2023 al een enquête invulden en het nieuwe onderwijs gemiddeld beoordeelden met een 3.0. De studenten geven de persoonlijke begeleiding net een voldoende (3,5). De expertbegeleidingen kregen een half punt lager toebedeeld. Ook gaven studenten van de oude lichting aan moeite te hebben met de mix van tweede en derdejaars in de hoofdfase.

Uit de peiling van de Monitor Medezeggenschap (2021-2022) blijkt dat slechts een derde van de medezeggenschapsleden in het hbo ervaart dat zij invloed heeft op de gang van zaken. ‘‘Vaak wanneer de onderwijsvernieuwing al helemaal is uitgedacht en de plannen rond zijn, wordt pas aan studenten gevraagd of ze het wel of niet goed vinden’’, verklaart Linda Huisman, penningmeester bij de Landelijke Studentenvakbond (LSVB). 
Van Heumen kan zich hier niet in vinden. ‘‘In de IMR-vergaderingen waren docenten en studenten waardige gesprekspartners. Soms liepen de meningen uiteen, maar dat werd altijd wel opgelost.’’

Het is volgens Huisman belangrijk om ook de rest van de studenten uit te leggen waarom zo’n onderwijsvernieuwing plaatsvindt. ‘‘Er is naar mijn idee een grote welwillendheid voor de inspraak die studenten willen leveren in het onderwijs, maar vaak zien zij het werk van een opleidingscommissie niet, waardoor betrokkenheid en begrip lastig kan zijn.’’

Bredere visie op onderwijsvernieuwing
Dat de meningen verdeeld zijn over onderwijsvernieuwing, is duidelijk. Een onderwijsvernieuwing is complex. Welke factoren dragen bij aan een succesvolle onderwijsvernieuwing? ‘‘Een hechte community, vertrouwen en een visie’’, meent Wim Gijselaers, hoogleraar Educatie aan de Universiteit van Maastricht. Er moet volgens hem actief samengewerkt worden tussen management, docent en student. Dit bleek ook uit een intern onderzoek van Fontys na een storm van interne kritiek.

Gijselaers is het eens met Huisman, die eerder stelde dat het belangrijk is om docenten en studenten uit te leggen wáárom onderwijsvernieuwing nodig is. "Studenten zien het onderwijs om iets te bereiken in het leven’’, vervolgt Gijselaers. ‘‘Ze willen waar voor hun geld. Die dwingende mentaliteit, die overigens ook vanuit hun ouders komt, zorgt voor een druk op de opleiding.’’ 
Ook Van Heumen merkt dit terug onder de journalistiek studenten. ‘‘Ze verwachten kwaliteit, onder andere vanwege de coronaperiode waarin zij een tijd lang niet fysiek naar school mochten. Ook de lange reistijd speelt mee voor sommige studenten.’’

Sinds 2002 kent het Nederlandse hoger onderwijs het accreditatiestelsel. De accreditaties die wel of niet gegeven worden tijdens de visitaties, leiden tot verdediging volgens Gijselaers. ‘‘Vernieuwing vormt dus een groot risico voor de reputatie van de school. Want waar haal je de drive vandaan om door te zetten? Scholen moeten een uitzondering durven maken en zich daarbij blijven aanpassen aan de tijdsgeest.’’

Dat laatste heeft Fontys Journalistiek zeker gedaan. Toch blijft het nieuwe curriculum nog even wennen voor de studenten. Het is goed om te weten dat zo’n omslag even duurt. ‘‘Een onderwijsvernieuwing heeft drie tot vijf jaar de tijd nodig voordat hij eigen is gemaakt’’, vertelt Gijselaers.

*Het visitatierapport verschijnt waarschijnlijk eind 2024.

Lucia Geelen is vierdejaarsstudent aan Fontys Journalistiek in Tilburg en hoopt komende maand daar haar diploma te halen.

Vanaf 2025 gaat de Bibliotheekwet in, wat betekent dat gemeenten de wettelijke taak krijgen om ervoor te zorgen dat iedereen toegang heeft tot een bibliotheek. Volgens de rijksoverheid geven openbare bibliotheken niet alleen toegang tot kennis en informatie, maar hebben ze ook een sociale functie, via ontmoetingen en debatten, workshops en trainingen, exposities en voorstellingen.

Daarmee keert de rijksoverheid op haar schreden terug. Jarenlang is er flink bezuinigd op openbare bibliotheken en zijn veel vestigingen verdwenen. Nu komen ze terug. Die groei gaat gelijk op met de uitbreiding van de online openbare bibliotheken. 

Ook bij Fontys leeft bij sommige medewerkers en studenten nog altijd de wens voor een terugkeer van de mediatheken. Maar dat gaat niet gebeuren, laat het college van bestuur (CvB) van Fontys in een reactie weten. Volgens bestuurder Arian Steenbruggen zet Fontys zeer bewust en weloverwogen in op de digitale bibliotheek. 

“Het plaatsonafhankelijk beschikbaar stellen en ontsluiten van kennisbronnen en media is een essentieel onderdeel van de realisatie van de ambities rond onderwijs en onderzoek binnen onze hogeschool. Fijn dat onze studenten ook meer mogelijkheden krijgen voor wat betreft een bezoek aan openbare bibliotheken.”

Gevoelig
De keuze van het bestuur om volledig over te gaan naar digitale mediatheken is destijds ingegeven door maatschappelijke en technologische ontwikkelingen en het feit dat studenten die nu instromen zijn opgegroeid in een samenleving waar informatie altijd en overal binnen handbereik is. Bovendien vraagt de steeds sneller veranderende arbeidsmarkt om professionals die kennis kunnen vinden, beoordelen en verwerken.

Niettemin ligt het verdwijnen van de mediatheken bij een aantal medewerkers en studenten nog altijd gevoelig. “Daar besteden we aandacht aan, maar niet door steeds weer uit te leggen waarom we hiervoor gekozen hebben. Dat hebben we al gedaan, en we staan volledig achter deze keuze”, aldus Steenbruggen. “Bij het overgrote deel van de medewerkers speelt deze emotie niet, zoals dat gaat.”

Het bestuur zegt liever vooruit te kijken, benadrukt Steenbruggen. “We hebben eerder aangegeven dat de digitale bibliotheek van Fontys veel meer en beter kan worden benut. Dat wil helemaal niet zeggen dat er nu geen of nauwelijks gebruik van wordt gemaakt. Integendeel. Maar het gebruik kan nog wel groeien. Daar werken we hard aan.”

Wennen
Om meer bekendheid te geven aan de digitale mediatheek worden berichten hierover verspreid via nieuwsbrieven, het intranet, de beeldschermen in de gebouwen en via informatie op de website van de digitale bibliotheek zelf. Op dit moment gaat het team Kennis en Informatie bij alle instituten langs om de dienstverlening af te stemmen op de wensen die er bij medewerkers en studenten leven.

“En natuurlijk moet iedereen ook even aan deze nieuwe voorziening wennen en er de weg in weten te vinden”, vult Steenbruggen aan. Dat blijkt wel uit het feit dat enkele medewerkers bij Bron hebben aangegeven dat de Fontys-abonnementen op digitale kranten nu ook zijn opgezegd. “Dit is niet het geval”, zegt Steenbruggen. “Digitale kranten zijn al enkele jaren beschikbaar via Fontys Finder.”

Dan is er nog een ander puntje van kritiek. Sommige medewerkers menen dat Fontys met het digitaliseren van de mediatheken een kans op verbinding mist. Of zoals de rijksoverheid zegt: openbare bibliotheken geven niet alleen toegang tot kennis en informatie, maar hebben ook een sociale functie, zoals het organiseren van debatten en bijeenkomsten. Met het opdoeken van de mediatheken is volgens critici deze kans verkeken.

Maatschappelijke positie
Het bestuur is zich volgens Steenbruggen zeer bewust van de rol die het kan en moet vervullen en doet dat op allerlei manieren. “Net als bij de openbare bibliotheken is verbreding van de functies van hoger onderwijsinstellingen volop in ontwikkeling. Een deel van de genoemde activiteiten is ook al terug te vinden binnen Fontys. Deze laten zich echter niet beperken tot specifieke ruimtes in de onze gebouwen.”

Daarmee bedoelt de bestuurder dat activiteiten niet per se samenhangen met een mediatheek. Ze somt op: “We hebben koffiecorners, plekken binnen gebouwen die geschikt zijn voor debatten, ruimtes met studieplekken, gewone zalen, een restaurant, et cetera. Op veel plekken is er vanwege de inrichting al als vanzelf voldoende activiteit. En soms kan dat nog wel ietsje meer van de grond komen.”

Zoals auto’s jaarlijks door de APK moeten, zo moeten hbo- en wo-opleidingen elke zes jaar goedkeuring krijgen van onderwijskeurmeester NVAO. Zonder ‘accreditatie’ mogen ze geen diploma’s verstrekken en kunnen hun studenten geen studiefinanciering krijgen. Er klinkt weleens kritiek op die accreditatie: is het geen papieren tijger? Kost het niet te veel tijd? Wat zegt die keuring nu werkelijk over de kwaliteit van het onderwijs? De politiek blijft aan het systeem sleutelen.

Maar de keuring is “over het algemeen in orde”, schrijft de Onderwijsinspectie in haar eindrapport over de accreditatie in het hoger onderwijs. Studenten kunnen ervan uitgaan dat de kwaliteit van hun opleiding in orde is.

Tenminste, op het moment van keuren. Maar zes jaar tussen twee accreditaties is best lang. In de tussentijd kunnen er dingen veranderen. Wat als het verkeerd gaat met de kwaliteit? Noch de inspectie noch onderwijskeurmeester NVAO kan ingrijpen zolang een opleiding zich aan de wet- en regelgeving houdt.

Dit noemt de inspectie het ‘toezichtsgat’. De NVAO zou tussentijds moeten langskomen als er signalen zijn dat de kwaliteit drastisch is afgenomen, menen de inspecteurs. Daarover zouden ze graag om tafel gaan met de minister en NVAO.

Onafhankelijk
Er zijn meer dingen die beter kunnen volgens de inspectie. Vorig jaar stonden er al verschillende aanbevelingen in het eerste deel van het onderzoek. Want wie betaalt eigenlijk het panel van deskundigen dat een opleiding komt keuren? Dat doet de universiteit of hogeschool zelf. De inspectie noemt dat een perverse prikkel en pleit voor een sterkere onafhankelijkheid.

En hoe hoog mikken opleidingen eigenlijk? Deskundigen moeten strenger kunnen oordelen over de ‘beoogde leerresultaten’ van een opleiding. Het probleem is alleen: als ze hiervoor een onvoldoende geven, moet de opleiding meteen de deuren sluiten. Dan moet het dus wel héél erg zijn, willen de keurmeesters op dit punt kritiek uiten. Als opleidingen een herkansing kunnen krijgen, zul je zien dat die deskundigen wat scherper gaan oordelen.

Verder bedacht de politiek ooit dat er een verschil moest zijn tussen de keuring en de aanbevelingen. Er moest een open gesprek mogelijk zijn tussen het panel en de opleiding over mogelijke verbeteringen. Sinds 2018 is zo’n ‘ontwikkelgesprek’ verplicht gesteld. Maar dat heeft volgens de inspectie weinig opgeleverd. Het voelt geforceerd. Stop er maar mee, suggereert de inspectie, en zet de verbeteradviezen weer net als vroeger prominent in het visitatierapport.

Instellingsaccreditatie
Gaan de overheidskeuringen van opleidingen verdwijnen? Er wordt al jaren gediscussieerd over de zogenaamde ‘instellingsaccreditatie’. Net als nu zouden opleidingen dan worden gekeurd door externe deskundigen, maar universiteiten en hogescholen zouden zelf het eindoordeel mogen vellen. De NVAO zou dan alleen nog controleren of ze dat netjes doen en geeft in één keer de hele universiteit of hogeschool het stempel van goedkeuring.

Onder meer de Onderwijsraad waarschuwde voor de gevaren van zo’n nieuw systeem. “Hoe je het ook inricht, laat de NVAO de kwaliteit van de afzonderlijke opleidingen blijven keuren”, zei voorzitter Edith Hooge. “De overheid moet niet alleen afhankelijk zijn van het eigen oordeel van onderwijsbestuurders.”

Maar minister Dijkgraaf wimpelde de bezwaren vorig jaar weg. Hij wilde het nieuwe stelsel eigenlijk al in 2025 invoeren, maar na de val van het kabinet schoof hij het besluit erover door naar zijn opvolger.

De Onderwijsinspectie stelt zich neutraal op, maar zegt wel dat een nieuw accreditatiestelsel minstens even betrouwbaar moet zijn als het oude. Een landelijke organisatie als de NVAO is daarvoor onmisbaar. Die zou onder meer vooraf moeten controleren of de leden van visitatiepanels echt onafhankelijk zijn. 

De Tweede Kamer heeft dinsdag het wetsvoorstel ‘Leeruitkomsten’ aanvaard. Daarmee wordt het mogelijk om bepaalde vakken weg te strepen tegen praktijkervaring, zodat studenten sneller hun diploma behalen. Ook kunnen ze hun beheersing van bepaalde kennis en vaardigheden in de praktijk laten zien in plaats van tentamen te doen. 

Dit is bedoeld om het hoger onderwijs flexibeler te maken, bijvoorbeeld voor werkenden die zich willen bijscholen. Zij kunnen hun werkervaring meenemen en sneller een diploma behalen. 

Bestuurder Arian Steenbruggen laat in een reactie weten dat Fontys het 'fijn vindt dat de Tweede Kamer heeft ingestemd met het wetsvoorstel en dat er nu duidelijkheid is dat alle opleidingen mogen gaan werken met eenheden van leeruitkomsten. “We moeten natuurlijk nog wel afwachten of de Eerste Kamer ook met dit wetsvoorstel zal instemmen.”

Juridisch verschil
Fontys werkt al langer met leeruitkomsten (persoonlijke leerroutes), maar niet met eenheden van leeruitkomsten. Bestuurder Steenbruggen licht toe: “Fontys heeft er met het kader Talentgericht onderwijs voor gekozen om wel te gaan werken met leeruitkomsten, maar niet met eenheden van leeruitkomsten."

Volgens Steenbruggen is dat juridisch een verschil. "Binnen Fontys blijven we werken met onderwijseenheden. Elke onderwijseenheid heeft een aantal leeruitkomsten. Dat mag namelijk gewoon binnen de huidige wet.”

De keuze van Fontys is ingegeven door het feit dat het wetsvoorstel in eerste instantie het werken met eenheden van leeruitkomsten uitsluitend mogelijk maakte voor deeltijdse en duale opleidingen. Fontys wil het talentgericht onderwijs aanbieden aan alle studenten en niet alleen aan deeltijdse en duale studenten.

Debat
Vorige week debatteerde de Tweede Kamer urenlang over het wetsvoorstel. Wat zijn de voor- en nadelen en hoe houd je de kwaliteit van het onderwijs overeind? Maar minister Robbert Dijkgraaf wist genoeg partijen van het nut te overtuigen. 

Unaniem was het niet. De Socialistische Partij en GroenLinks-PvdA stemden tegen, al hebben ze het wetsvoorstel wel met amendementen bijgestuurd. Er is bijvoorbeeld een amendement van SP en GroenLinks-PvdA aangenomen om sneller te evalueren: al na twee jaar. Ook hebben de twee linkse partijen ervoor gezorgd dat docenten inspraak krijgen. 

Ook het CDA had een amendement ingediend. Deze partij is erg enthousiast over onderwijs met eenheden van leeruitkomsten en wilde aanvankelijk dat het hele hoger onderwijs er desgewenst gebruik van kon maken, inclusief de meer theoretische opleidingen. Minister Dijkgraaf was daar geen voorstander van en wilde de wetswijziging beperken tot opleidingen met een ‘substantiële praktijkcomponent’. 

Het CDA kreeg maar weinig steun van andere partijen en paste het amendement aan. Het aangepaste (en aanvaarde) amendement zorgt ervoor dat het universitaire onderwijs nu expliciet wordt genoemd in de wet. Wel vraagt de Tweede Kamer via een motie om onderzoek naar de voorwaarden waaronder meer theoretische opleidingen dit systeem zouden kunnen hanteren. 

Vijf uitgangspunten
Volgens Fontys-bestuurder Steenbruggen hebben alle hbo-opleidingen een praktijkcomponent of zouden dat moeten hebben. “Dat is juist de kracht van hoger beroepsonderwijs. Binnen Fontys vinden we dat heel belangrijk. Daarom hebben we in vijf uitgangspunten voor leren en het kader Talentgericht onderwijs opgenomen dat authentiek leren, leren in en met het werkveld, voor alle opleidingen van belang is.” 

Een amendement van NSC kwam er eveneens doorheen. Dat ging over de propedeutische fase van voltijdsopleidingen: die blijft in stand, ook bij het werken met eenheden van leeruitkomsten. De hbo-propedeuse is voor sommige studenten een belangrijk diploma, waarmee ze kunnen doorstromen naar het wetenschappelijk onderwijs. Deeltijd- en duale opleidingen hoeven volgens dit wetsvoorstel Leeruitkomsten niet meer met een propedeuse te werken. [HOP/Marieke Verbiesen]

Wie Goedhals kent, weet welk een ongekende energie en enthousiasme hij aan de dag kan leggen. Toen hij in 2015 Fontys Educational Designers (FED) had opgericht, stuiterde hij bijna letterlijk door de gebouwen van Fontys. Dat stuiteren bleef hij doen, en ja misschien soms ook stuiten. Maar opluchting dat hij nu vertrekt? Wordt hij dan als zo'n pain in the ass gezien? 

“Door sommigen wel ja. Maar het waarom ligt toch op de eerste plaats echt aan die mensen zelf. Maar de manier waarop, ja dat ligt wel aan mij. Ik heb in het begin te vaak te veel op de persoon gespeeld. Het ontbrak vaak aan het mensperspectief. Daar kon ik heel boos om worden. Je werkt hier omdat je het voor die jonge mensen wilt doen, toch?” Om dan de hand ook in eigen boezem te steken: “Ik heb mensen zeer gedaan, maar nooit bewust. Terugkijkend ben ik vaak ondoordacht, roekeloos of te weinig empathisch te werk gegaan. Krijg ik ook wel terug soms. Maar gelukkig ook in de vorm van: je bent een klootzak, maar ik waardeer wel dat je eerlijk bent."

Assistent
Voor de goede orde: je zou Goedhals ontzettend tekort doen door hem alleen maar als een lastpak neer te zetten. Want juist door zijn dadendrang, hands-onaanpak en creativiteit heeft hij veel bereikt. Hij is een van die zeldzame mensen binnen een grote organisatie als Fontys die dwars tegen de stroom in zijn eigen gang gaat, lak heeft aan wat of wie hem tegenwerkt en uiteindelijk op eigen kracht iets neerzet waar heel Fontys baat bij heeft. 

"Ik ben hier begonnen als student bij wat toen de Pedagogische Technische Hogeschool heette. Daar werd ik ook onderwijs-assistent en later leraar. Daarvoor had ik trouwens nog mbo bouwkunde gedaan. Dat is waarschijnlijk waarom ik zo’n problemen heb gehad met de Fontyscultuur. Ik ben eigenlijk gewoon een boertje afkomstig uit de bouwwereld. Die wereld is hard, direct en praktisch ingesteld. Een hogeronderwijsinstelling is daar niet mee te vergelijken."

"Mijn verleden leek een voordeel toen ik dertien jaar geleden als vervangend docent begon bij de PTH-deeltijdopleiding waar de studenten praktische mensen waren van een jaar of veertig die zich wilden omscholen. Maar ik kreeg er als jong guppy wel klotsende oksels van. Want die studenten waren ook oud en ervaren genoeg om overal doorheen te prikken en dat ook meteen terug te geven.”

Zelf begon hij in de loop der tijd ook dingen door te prikken. “Bij Fontys klagen - toen en nu - veel mensen. Maar vrijwel niemand staat op. Terwijl, wat ik al zei, je doet het toch voor de jongeren? En je kan wel blijven klagen, het systeem dat zijn we juist zèlf. En dat is dan weer het mooie van Fontys: als je je kop boven het maaiveld uitsteekt en mensen daarin meekrijgt, dan krijg je hier wel de ruimte om echt iets te creëren.” 

Geneuzel
En zo begon hij dus met FED en later Pulsed. Beide staaltjes van onderwijsinnovatie. Al wil Goedhals dat niet zo omschreven zien. “Onderwijsinnovatie is een k-woord. We doen slechts twee dingen anders: de onderwijsinhoud of waar we toe opleiden. Die heeft een andere kleur dan alle andere opleidingen. En ten tweede hoe je het insteekt. Al dat geneuzel over methodes of modellen, dat heb ik altijd eng gevonden. Het is net als met religies: je legt dan de kern van wat en wie je bent in handen van een methode. Ja, je moet duidelijk hebben over hoe je iemand wilt opleiden. Maar dan, om het maar met voetbal te vergelijken, net als Peter Bosz nu doet bij PSV: je tactiek bestaat vooral uit hóe je wilt spelen.”

“En: innoveren is niet transpireren. Dat wil zeggen: innoveren is niet goed als het niet ook hard zweten is. Want een vernieuwing is nooit af, daar moet je keihard aan werken om het telkens weer beter te krijgen." En dat is wat hij met Pulsed deed. “Nooit alleen, hè. Je hebt een team hele goede mensen om je heen nodig.” Plus mensen elders in de organisatie die jou steunen. “Wat dat betreft ben ik mensen als Ella Hueting, Monique Peels, Gerard Lenssen en Joep Houterman nog altijd heel dankbaar.”

In 2022 mocht een emotionele Goedhals namens Pulsed de Nederlandse hogeronderwijspremie in ontvangst nemen. Hij zei toen: “Pulsed was een lange strijd waar we echt voor hebben moeten vechten. Het is werk, maar ook zoveel meer. Deze prijs bevestigt dat. ”

Knokken is welbesteed aan de Pulsedvoorman. Als hij iets in zijn hoofd heeft gaat hij ervoor. Of vertrekt hij ervoor. Want waarom vertrekt hij zo onverwacht en stante pede? “Ik kan niet meer groeien hier. Dan word ik lastig voor anderen, beperk ik niet alleen mijn eigen groei, maar ook die van Pulsed en van de ontwikkeling van de anderen die hier werken. Bovendien bestaat het gevaar dat je krediet gaat verspelen." 

Maar hij geeft ook meteen toe: “Pulsed loslaten is heel lastig. Het is mijn kindje. Mijn tweede thuis ook. Mijn kinderen komen hier ook regelmatig en ervaren dat ook. Het heeft me jarenlang bloed, zweet en tranen gekost en dan is het moeilijk om te beseffen dat ik vanaf 1 maart hier niet meer elke dag heen fiets. Dat ik niet meer dagelijks met studenten bezig ben.”

Beste keuze
Bij de collega's van Pulsed sloeg het nieuws dat hij vertrekt in als een bom. “Ja… Er waren veel tranen, ongeloof, boosheid ook. Pas na een dag of vier konden mensen relateren aan waarom dit voor mij de beste keuze is.”

Een opvolger is er overigens nog niet. "We hebben afgesproken dat het team in mei gaat kijken hoe verder te gaan. Voor alle duidelijkheid: er is geen gat te vullen, nee: er is ruimte te pakken.” Goedhals zelf neemt nu gas terug. Hij heeft nog geen nieuwe baan en houdt zich voorlopig bezig met zijn twee stichtingen, Spot On en Drip, die zich respectievelijk richten op de ontwikkeling van kinderen uit de groepen 5-8 van basisscholen en het inzamelen en doorgeven van sportkleding voor kinderen die het thuis niet breed hebben.

Heeft hij nog een wens over zijn toekomstige werk? “Ja. Misschien niet iets dat ik meteen wil doen, maar ik zou het heel gaaf vinden om aan de slag te gaan met een middelbare school die een beetje op zijn gat ligt.” Bij Fontys zien ze hem in elk geval niet meer terug. Of nou ja, misschien nog twee keer. “Dit jaar worden bij Pulsed voor het eerst master- en Ad-diploma’s uitgereikt. Daar wil ik nog wel even bij zijn.” [Jan Ligthart]

“Om onze maatschappelijke opdracht – bijdragen aan een duurzame, inclusieve en vitale samenleving – optimaal uit te kunnen blijven voeren, moeten we ons ontwikkelen tot een talentgericht, onderzoekend en wendbaar Fontys”, zei bestuursvoorzitter Joep Houterman vorig jaar in een interview met Bron.

In dat licht is een aantal Fontysinstituten begonnen met het invoeren van talentgericht, meer flexibel onderwijs. Sommigen jaren geleden al en met succes, zoals bij ICT, anderen recenter en minder succesvol, zoals bij de Juridische Hogeschool. Hierdoor ontstonden regelmatig stevige discussies over onderwijsvernieuwing en de vraag naar richtlijnen nam toe. Het kader Talentgericht Onderwijs , dat recent door het college van bestuur is vastgesteld, moet hierin duidelijkheid bieden.

Onderwijseenheden
Dat gebeurt aan de hand van een aantal basisafspraken, die zijn gekoppeld aan de vijf uitgangspunten voor leren, de Fontys-principes voor de vormgeving van het onderwijs. Een van de opvallendste afspraken is dat er gewerkt gaat worden met leeruitkomsten van 15 of 30 studiepunten.

Dit houdt in dat Fontysopleidingen met hetzelfde landelijke beroeps- of opleidingsprofiel de leeruitkomsten en de groepering daarvan in onderwijseenheden met elkaar afstemmen. Studenten bepalen zelf hoe ze hiervan gebruik gaan maken. Tegelijkertijd is er ook altijd nog een voorgestelde leerroute die studenten kunnen volgen om hun leerdoelen te halen.

In het nieuw vastgestelde kader staat ook dat talentgericht onderwijs gefaseerd wordt ingevoerd. Het resultaat staat vast, maar de stappen die iedere opleiding en elk instituut zet zijn anders. [Tekst gaat verder onder de foto]

Daar hoort bij dat docenten, leidinggevenden en onderwijsondersteunend personeel goed worden voorbereid op hun coachende rol en dat studenten worden begeleid in hoe ze de regie over hun eigen leerdoelen kunnen nemen. In het verleden ging dat wel eens mis omdat de nieuwe onderwijsmethode in één keer werd ingevoerd. De overgang bleek te groot voor zowel docenten als studenten.

Wat ook verandert, is dat iedere opleiding werkt met het Fontysbrede kader toetskwaliteit. Ook het werken met vastgestelde processen en systemen is nog een uitdaging. Maar instituten blijven verantwoordelijk voor hun eigen onderwijs. Daarbij kunnen ze wel van elkaar leren, sommige instituten zijn al verder in het doorvoeren van de onderwijsvernieuwing.

Ervaringen uitwisselen
Om dit te bevorderen neemt de dienst Onderwijs en Onderzoek het voortouw met het Fontys Netwerk Onderwijsinnovatie. “Samen met docent-innovatoren uit de instituten bieden we ondersteuning aan instituten bij het implementeren van talentgericht onderwijs”, aldus Mirjam Woutersen, directeur van de dienst Onderwijs en Onderzoek.

Wordt met het kader Talentgericht onderwijs voorkomen dat onderwijsvernieuwing voor problemen gaat zorgen op instituten? “Niemand zal beweren dat er nooit meer iets misgaat”, aldus Woutersen. “Maar docenten en studenten mogen niet de dupe worden van het proces van onderwijsvernieuwingen. Ook de onderwijskwaliteit mag niet in het gedrang komen. Getuige het feit dat we een kader hebben opgesteld en nog een programmaplan gaan opzetten om ondersteuning in het veranderproces beter te organiseren, betekent dat we geleerd hebben van eerdere gebeurtenissen.” [Marieke Verbiesen]

Wat als we de crises als klimaatverandering, biodiversiteitsverlies, toenemende sociale ongelijkheid en vluchtelingenstromen niet meer als problemen buiten onszelf zien, maar als een vraag van de wereld aan ons? Wat zou dat voor het economisch onderwijs betekenen?

Per jaar ronden meer dan dertigduizend studenten een economische opleiding af. Hoe zorgen we dat deze studenten zijn voorbereid op een wereld die steeds meer prangende vragen stelt? Hiermee ging lector Betekeniseconomie Kees Klomp (Hogeschool Rotterdam) aan de slag met een groep gelijkgestemden in het hoger onderwijs.

Dat deed hij in de vorm van een documentaire. Voor de film bezocht Klomp veertien hogescholen die ieder op hun eigen manier een antwoord zoeken op die vraag. Ook Tessa Cramer, leading lector Creative Economy bij Fontys, deelt haar visie op de waarde van onzekerheid in het economisch onderwijs.

Volgens Cramer kan het anders, maar vergt dat wel moed. Ze is ervan overtuigd dat de complexe thema’s van onze tijd niet opgelost kunnen worden in de bestaande systemen en denkwijzen. Onderwijsvernieuwingen kunnen in haar ogen een positieve bijdrage leveren.

De gedeelde rijstschuur
Hoe dan? Cramer geeft het voorbeeld van het Indonesische concept Lumbung, letterlijk vertaald als rijstschuur. “Dorpelingen die rijst over hebben, brengen dat naar de gemeenschappelijke schuur voor degenen die een tekort aan rijst hebben.” Maar Lumbung is niet alleen een economisch principe. “De schuur dient ook als ontmoetingsplek”, vertelt Cramer. “Vanuit het kenniscentrum Creative Economy willen we zo’n plek creëren voor collega’s. Een plek om kennis te brengen en te halen, en waar we ideeën kunnen uitwisselen.”

De Fontys-lector richt zich met haar onderzoeksproject Onzekere Zaken op de waarde van onzekerheid voor onderwijsvernieuwing. Ze constateert dat er binnen het onderwijs momenteel weinig ruimte is voor maatschappelijke onzekerheid. “Daardoor zijn studenten niet altijd voldoende voorbereid op de chaos in de wereld die op ze afkomt na het afstuderen. Om studenten weerbaarder te maken, probeer ik onderwijsvernieuwers vooruit te helpen.”

Dat doet Cramer onder andere door docenten praktische handvatten te bieden met een rijk gevulde toolbox. Deze bestaat inmiddels uit een gids, een podcast en een praktische box gevuld met oefeningen en vormen om in de praktijk te leren werken met onzekerheid.

Een voorbeeld: “We laten docenten onzekerheid aan den lijve ondervinden aan de hand van een rollenspel waarin ze fictieve scenario’s naspelen. Een beproefde methode in mijn vakgebied van toekomstonderzoek. Maar denk ook aan gesprekstechnieken en schrijfoefeningen. We hopen dat onderwijsvernieuwers deze werkwijze ook in gaan zetten in hun klassen. Want als studenten behendiger worden met onzekerheid, leren zij zichzelf en de wereld ongetwijfeld ook beter begrijpen.”

Verbeeldingskracht inbrengen
Verbeeldingskracht kan helpen om uit bekende patronen te stappen en de uitdagingen van de toekomst aan te gaan. In de documentaire komt ook Iris Tolkamp, alumnus van de Fontys-opleiding Communicatie - Creative Concepts for Communication, aan het woord. Zij schreef een scriptie over hoe studenten om kunnen gaan met onzekerheid in hun afstudeerjaar. Daarbij putte zij ook uit haar werk als kunstenaar. “Die combinatie was ijzersterk en heeft menig docent en student geraakt en geïnspireerd”, aldus Cramer.

In de documentaire komen nog dertien andere onderwijsvernieuwers in het economische domein aan het woord. Samen hopen de lectoren een beweging in gang te zetten. En dat niet alleen binnen het economische domein, betoogt Cramer. “De urgentie van toenemende onzekerheid speelt ook in andere vakgebieden. Het onderwijs is ook volop in ontwikkeling in de gezondheidszorg, bij ICT en engineering. Met het kenniscentrum Creative Economy slaan we graag een brug tussen de instituten, met het principe van Lumbung in het achterhoofd: we kunnen elkaar hierin helpen.” [Marieke Verbiesen]

Het afstudeerprogramma van Fontys ICT heeft de afgelopen jaren een aantal succesvolle start-ups voortgebracht, zoals Studio Krom, Beyont, Debugged, One-Button, Openmaze en MRR Drones. Tijdens hun opleiding worden de studenten begeleid door docenten en in contact gebracht met bedrijven in de regio. Maar na hun afstuderen moeten ze het helemaal zelf doen. Fontys ICT is van mening dat de kans van slagen voor een start-up groter is als er een bodem in de portemonnee zit.

Dat was aanleiding om het SPARC Start-Up Programma op te zetten, vertelt Eric Slaats, onderwijsexpert bij Fontys ICT. “In Sparc zijn bedrijven uit de regio verenigd, de zogenoemde Partners in Innovation, die opdrachten verstrekken aan derde- en vierdejaarsstudenten van Fontys ICT. Het idee achter het nieuwe start-upprogramma is dat studenten na hun afstuderen nog ongeveer een jaar in het Open Innovation Lab van Fontys ICT in Eindhoven blijven als Sparc Start-up.”

Deze Sparc Start-ups zijn net als de andere Sparc-leden opdrachtgever voor studenten. Ze krijgen een eigen werkplek aangeboden en worden begeleid om de kans op succes zo groot mogelijk te maken. Deze start-ups moeten wel aan een aantal voorwaarden voldoen, benadrukt Slaats. “Alleen de beste ideeën en ondernemers komen in aanmerking voor het programma. En ze moeten natuurlijk ingeschreven staan bij de KVK, een businessplan hebben, klanten en een product.”

Uniek programma
Het mes snijdt zo aan twee kanten. “Fontys ICT wil graag een kennispartner zijn in de regio en het bedrijfsleven helpen innoveren. Tegelijkertijd draagt het bedrijfsleven bij aan innovatie van het onderwijs”, aldus Slaats. “Onze start-upprogramma’s zijn uniek. Geen enkele incubator heeft een fysieke locatie voor start-ups binnen opleidingen en richt zich op studenten die nog voor hun afstuderen als start-up aan de slag kunnen.” Bovendien, zegt hij, wordt het onderwijs voor ICT'ers met het programma verrijkt omdat de start-ups als partner authentieke uitdagingen voor studenten neerleggen. “Dubbel win-win dus.”

Max van Hattum, Ruben Fricke en Niek van Dam van Openmaze zijn de eerste alumni die in het Sparc Start-Up programma stappen. Vrijdag 13 september zetten ze hun handtekening onder een overeenkomst tijdens de formele opening van het incubatorprogramma. Maar eigenlijk zijn ze al begonnen. Vijf studenten werken op dit moment voor hun start-up, die bedrijven voorziet van toegankelijke en praktische kunstmatige inteligentie (AI). [Tekst gaat verder onder de foto]

De alumni hebben de huisstijl door studenten laten ontwerpen en zetten vraagstukken bij ze uit waar het drietal zelf niet aan toekomt. “Op deze manier kunnen wij ons met onze corebusiness bezighouden en toch verder werken aan de ontwikkeling van onze start-up”, vertelt Max. De alumnus is heel blij dat hij met Openmaze mag deelnemen aan het Sparc Start-Up Programma.

“Wat we heel fijn vonden aan het studenten start-upprogramma was dat we fouten konden maken. Omdat wat je doet voor je bedrijf deel uitmaakt van het onderwijs, heeft het geen gevolgen, als je maar voldoet aan je studievoortgang. Je kunt gewoon bijsturen. In het Sparc-programma voelen we die veiligheid ook. Er is coaching aanwezig, een netwerk van bedrijven en studenten, werkplekken en we mogen gebruikmaken van alle faciliteiten hier. Hierdoor hebben we een langere aanlooptijd en voelen we minder druk.” 

Ook Sieuwe Elferink heeft interesse in het Sparc Start-Up programma als hij zijn master heeft afgerond. Hij zegt al veel profijt te hebben van het studenten start-upprogramma bij het opzetten en doorontwikkelen van MRR Drones, dat autonoom vliegende drones maakt. “Voor studenten is het een kans om met drones te werken en ik kan hun inzet heel goed gebruiken.” [Tekst gaat verder onder de foto]

Zowel Openmaze als MRR Drones en nog zo’n zes andere start-ups hebben hun werkplek op de onderwijsvloer van het Fontys Innovation Lab op Strijp TQ in Eindhoven. Dat maakt de drempel om elkaar aan te spreken laag. “Gedurende de vakantie heb ik nog een halfuur spontaan met een student gepraat”, vertelt Sieuwe. “We inspireren en stimuleren elkaar hier.”

Het studenten start-upprogramma telt nu zo’n 150 partnerbedrijven, het Sparc-programma ongeveer 30. Er zijn meer opdrachten dan studenten, weet Slaats. Daarom heeft Fontys ICT de ambitie om de start-upprogramma’s verder uit te rollen. “Eerst binnen Fontys, daarna in Nederland en de rest van de wereld." [Marieke Verbiesen]

Het manifest is ondertekend door negen hbo-docenten, werkzaam bij Fontys, Avans en de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen. En kan niet los worden gezien van het rumoer dat afgelopen studiejaar ontstond rond de HILL-methode bij Fontys, die vooral op de Juridische Hogeschool in Tilburg (een samenwerkingsverband van Fontys en Avans) slecht uitpakte.  De Tweede Kamer vergadert woensdag in een commissiedebat over die kwestie.

De docenten trekken hun zorgen over onderwijsvernieuwingen in hun manifest breder dan alleen het gedoe rond de HILL-methode. Zij claimen dat onderwijsvernieuwingen in het hbo de afgelopen jaren veel vaker negatief uitpakten. En dat dit voor zowel studenten als docenten negatief uitpakte. Met veel onrust en onvrede tot gevolg.

Klachten
Elke vernieuwing is eigenlijk een experiment, zo wordt gesteld in het manifest. Stel daarom een protocol op waarin duidelijk wordt gemaakt wat de vernieuwing precies inhoudt en stel het betreffende onderwijsinstituut financieel aansprakelijk als een onafhankelijke commissie vaststelt dat er bij klachten aanleiding is voor compensatie.  

Gebruik docenten niet als wisselgeld, is een van de zes uitgangspunten die in het manifest worden uitgelegd. “In de nieuwe hbo-cao krijgen werknemers de mogelijkheid de werkdruk te laten toetsen bij een onafhankelijke commissie. Dit zou standaard het geval moeten zijn bij grootschalige onderwijsvernieuwingen”, wordt geadviseerd. 

Schroef de pretenties terug, voer vernieuwingen in kleine stapjes uit en zorg dat het proces doorzichtig is, zijn andere punten die genoemd worden.  En erken dat vakinhoudelijke docenten de kern van een onderwijsinstelling zijn en dat de rol van bestuurders ondersteunend en niet dirigerend behoort te zijn. 

“Nog te vaak zijn onderwijsvernieuwingen top-downtrajecten waar vakdocenten amper in gehoord of bij betrokken zijn en die daardoor draagvlak missen, juist daar waar dit essentieel is. Met mislukking als gevolg.”

Meer structuur
Overigens zijn bij de Juridische Hogeschool van Fontys/Avans inmiddels wel maatregelen genomen. De uitval onder eerstejaars was er vorig jaar erg hoog, en dat kwam volgens actievoerende studenten onder meer door het gebrek aan contacturen. 

“Inmiddels is er meer structuur en meer les”, zegt Ron Ritzen, docent aan de JHS en een van de opstellers van het manifest. In dagblad Trouw zegt hij dat hij tevreden is over de manier waarop het hogeschoolbestuur ingreep na de klachten. “Maar we hadden het natuurlijk liever voorkomen.” [Jan Ligthart]