Sjoerd Draaisma is naast docent ook werkzaam binnen het team Zakelijke Dienstverlening van Fontys Technology in Eindhoven. Daar zetten medewerkers zich in voor zakelijke klanten als het gaat om het ontwikkelen en uitrollen van trainingen en cursussen.

Voor een van die klanten, Zeekr Europe – de Europese divisie van de Chinese fabrikant van elektrische auto’s – bezocht Draaisma vorige maand het hoofdkantoor in China. Daar volgde hij een vijfdaagse training met het doel om meer informatie op te halen over het nieuwste model Zeekr 9X. “Alle kennis die ik opdoe van dat model, verwerk ik in een nieuw Europees trainingsprogramma. Dat wordt vervolgens weer uitgerold onder trainers in verschillende Europese landen.”

Bedrijven in het onderwijs
En hoewel de docent vooral richting China ging om technische kennis op te doen, keek hij juist zijn ogen uit over hoe onderwijs en werkveld daar samenkwamen. “De trainingslocatie van Zeekr bevond zich namelijk op een campusterrein, wellicht twee keer zo groot als dat van de TU/e. Er stonden verschillende voertuigen van diverse automerken, waar studenten aan konden werken. En ook wij liepen daar gewoon tussen de studenten.”

Dat lijkt misschien niet zo bijzonder, want ook op de Automotive-campus in Helmond worden voertuigen en materialen van bedrijven gebruikt om studenten op te leiden middels ontwikkelingen uit de praktijk. Maar tegelijkertijd zag Draaisma tijdens zijn training ook iets waar Fontys volgens hem nog veel van kan leren: de zichtbaarheid van bedrijven binnen de onderwijsomgeving. “Daar was een gebouw volledig ingericht op Zeekr, en een andere locatie weer op een ander bedrijf. Hierdoor voelen studenten zich veel eerder verbonden met het werkveld.”

Elkaar versterken
Draaisma nam dan ook een concreet verbeterpunt mee terug naar Fontys. “Niet alleen Automotive, maar iedere opleiding die samenwerkt met bedrijven heeft een eigen plek nodig waar men mensen kan enthousiasmeren. Waar we anderen kunnen betrekken bij wat we doen en waar we kunnen laten zien wat Fontys met deze bedrijven allemaal voor elkaar krijgt. Zo kunnen we elkaar versterken, en dat past precies in het Leven Lang Ontwikkelen.”

Dat geldt volgens hem ook voor docenten. “Want als je mij in het onderwijs zou zetten zonder bezoeken aan het werkveld, schat ik dat mijn kennis na anderhalf jaar al niet meer relevant is. Nu gebruik ik nieuwe informatie niet alleen voor bedrijfstrainingen, maar neem ik het ook mee naar het onderwijs. Juist door die combinatie beschikt Fontys over actueel onderwijs.”

Het zal je niet verbazen dat Tom de studie Automotive Engineering volgt. Dat doet hij al vier jaar en dit jaar is – hopelijk – zijn laatste. Tijdens zijn opleiding is hij vrijwel constant bezig met het ontwerpen, maken en testen van voertuigen. Maar ook in zijn vrije tijd is dat wat hij het liefste doet. Thuis of in de garage van zijn oma, maar ook bij ESAV, de Eindhovense Studenten Automobielen Vereniging.

“ESAV is voor iedereen die van auto’s houdt”, vertelt Tom. “Ik werd er lid van toen ik net was begonnen met mijn opleiding en hoe langer ik erbij zat, hoe meer ik erbij betrokken raakte. Op vakantie gaan, dagjes weg, naar het circuit. De vereniging organiseert van alles voor haar bijna 200 leden.”

Carmeetings
Tom benadrukt dat je geen eigen auto hoeft te hebben om lid te mogen worden van ESAV. Je hebt niet eens een rijbewijs nodig. “Het enige vereiste is dat je van auto’s houdt. We praten met z’n allen over auto’s en houden elke twee weken een carmeet. Daar komen meestal zo’n dertig tot veertig mensen op af. Soms rijden we daarna met z’n allen rond; afgelopen donderdag deden de aanwezigen bijvoorbeeld samen de Lichtjesroute in Eindhoven.”

Tijdens zo’n carmeet gebeurt er precies wat je verwacht: de aanwezigen praten over de grote passie die ze met elkaar delen. “Heel veel leden hebben een eigen hobby-auto, en dat is met een reden. Ze sleutelen er graag aan. We praten daar samen over of hebben het over uitjes die we maken. Zo ben ik een keer op een circuit in Duitsland gaan rijden, waar je legaal de limiet van je auto mag opzoeken. Prachtig!”

Geen dure auto's
De auto van Tom is een Hyundai Coupé. Geen bijzondere wagen, maar wel een die in zijn budget paste en, belangrijker nog, waar hij makkelijk aan kan sleutelen. “Je kan wel een hele mooie of dure auto kopen, maar daar kun je vaak niet veel aan doen."

"Mijn droomauto is een Alfa Romeo 156, een auto met een speciale motor die de laatste van zijn generatie is. Maar de BMW E46 is vanwege zijn chassis (onderstel) ook heel mooi. Die kun je heel leuk ombouwen tot een project om mee te racen.”

Maar welke bak hij ook voor zich heeft: Tom maak je eigenlijk met ieder voertuig op vier wielen blij. “Ik vind alles aan auto’s heel gaaf”, zegt hij. “Vandaar dat het ook mijn grote hobby is geworden. En hopelijk kan ik er later ook iets mee doen in mijn carrière."

"Engineering vind ik leuk omdat je dan iets kunt verbeteren wat er al is. Het liefst iets mechanisch, zoals auto’s, en in de omgeving van Eindhoven kom je dan al snel bij DAF of VDL uit. Ik weet alleen nog niet of mijn toekomst daar ligt. Idealiter zou ik bij een klein bedrijf werken omdat je daar meer kans hebt op een baan met veel verantwoordelijkheid.”

Heb jij of ken je een collega of medestudent met een bijzondere hobby? Laat het de redactie weten via bron@fontys.nl.

Zo’n vier jaar geleden zat Brishna Nader, Fontysonderzoeker en oud-student Commerciële Economie, in de bibliotheek van de TU/e over haar studieboeken gebogen. Naast haar werk deed ze een premaster aan Maastricht University. Samen met een medestudent was ze wiskundeopdrachten aan het maken, maar ze kwamen er niet uit. Voor haar ogen dansten de cijfers. Ze liep hopeloos vast.

Een jongen naast hen hoorde dit en adviseerde om naar Gert Regterschot te gaan, ‘de man onder de trap’. Dat was het begin van een speciale vriendschap. Door zijn lessen wist Nader begin dit jaar haar masterdiploma te halen. Ondanks haar faalangst, die vaak leidde tot black-outs. Maar op dat moment in de bibliotheek had ze nog maar één kans om het betreffende wiskundevak te halen, ze was er al twee keer voor gezakt.

Bijzondere situatie
Gert Regterschot begon in 1988 als docent Technische Bedrijfskunde aan de TU/e. Hij werd er gewaardeerd om zijn kennis van en enthousiasme voor wiskunde en andere exacte vakken. In 1993 ontving hij zelfs een Academy Award van de TU/e voor beste docent. Maar achter de schermen ontstond een geschil met zijn werkgever, dat uitmondde in een slepend conflict.

Regterschot betwist tot op de dag van vandaag dat zijn dienstverband rechtsgeldig is beëindigd en beschouwt zichzelf nog altijd als werknemer van de TU/e. Sindsdien houdt Regterschot exact de maanden bij dat hij geen salaris heeft ontvangen. Naar eigen zeggen zijn het er nu 371, bijna 31 jaar.

Zo ontstond een bijzondere situatie: volgens de universiteit is Regterschot geen docent meer, ondertussen blijft hij wel studenten helpen met hun studie. Daar vraagt hij geen geld voor. Hij krijgt regelmatig eten, cadeaubonnen of iets wat hij goed kan gebruiken, zoals een laptop van Nader waar hij nog steeds dolblij mee is. Regterschot leeft naar eigen zeggen extreem zuinig, vooral sinds hij vorig jaar thuisloos is geworden.

Mond-tot-mondreclame
Nadat de TU/e hem in 2022 de toegang tot leslokalen ontzegde, vond hij een plek onder een trap in een studentencomplex op de campus. Niet alleen studenten van de universiteit zoeken hem daar op, ook Fontysstudenten weten al jaren de weg naar de man onder de trap te vinden. Dat gaat via mond-tot-mondreclame, net als bij Nader.

Zo kwam ook Thijmen Smulders bij Regterschot terecht. “Ik hoorde via iemand van studievereniging Innovum over Gert. Ik was op dat moment op zoek naar wiskundebijles”, vertelt de tweedejaars Fontysstudent Werktuigbouwkunde. “Niemand wist precies waar hij zat of hoe ik hem kon bereiken; het enige wat ik hoorde, was dat het ‘die man onder de trap’ bij de TU/e was. Op basis daarvan ben ik zelf gaan zoeken.”

Thijmen volgt nu ongeveer driekwart jaar les bij Regterschot. Meestal gaat hij één keer per week naar hem toe. “Ik kom van het mbo en daar heb ik bijna geen wiskunde gehad. Daardoor vond ik de overstap naar Werktuigbouwkunde best zwaar. Samen met Gert probeer ik die achterstand in te halen. Ik heb nog steeds moeite met het vak, maar dankzij de lessen van Gert heb ik inmiddels wel een aantal onderdelen gehaald.”

Wat Thijmen vooral fijn vindt, is dat Gert alles op zijn tempo uitlegt, en dat hij onthoudt waar ze eerder mee bezig zijn geweest. “Daardoor hoef ik niet steeds opnieuw uit te leggen waar ik tegenaan loopt. Als ik iets niet snap, legt hij het gewoon op een andere manier uit. Dat werkt voor mij vaak beter dan de uitleg die ik in de gewone lessen krijg.” Als dank voor zijn tijd en hulp stopt Thijmen Regterschot geregeld wat geld toe, “maar hij vraagt er nooit om.”

Toegankelijk en betrokken
Ook bij Nader zat er een gat in haar kennis van wiskunde. Bij haar was dat het gevolg van haar verleden. Ze werd geboren in een oorlog (Afghanistan), groeide op in een vluchtelingenkamp en kwam op haar tiende naar Nederland. “Tot mijn verbazing zag Gert gelijk waar mijn probleem met wiskunde lag. Hij ging helemaal terug naar de basis, waardoor ik de lesstof veel beter kon begrijpen.”

Nader prijst de toegankelijkheid, vakkundigheid en betrokkenheid van Regterschot. Door hun buitengewone levensloop was er meteen een klik. Maandenlang zocht ze hem minstens twee à drie keer per week op voor lessen in wiskunde en statistiek, en ook nu gaat ze geregeld langs om haar kennis op peil te houden, en om als vrienden met elkaar te praten. “Gert maakt altijd tijd als studenten naar hem toe komen. Iedereen is welkom, hij zegt nooit ’nee’.” [tekst gaat verder onder de foto]

Regterschot spreekt nadrukkelijk niet van bijles. Hij is kritisch op de huidige bijlescultuur en vindt het onwenselijk dat studenten voor extra uitleg soms honderden euro’s moeten betalen. Hij is van mening dat iedereen een kans verdient. Naar eigen zeggen begeleidt Regterschot jaarlijks zo’n 700 studenten, waarvan volgens hem het merendeel studiestakers zijn, studenten die dreigen af te haken als ze geen extra begeleiding krijgen.

Het gaat om studenten van allerlei niveaus en met uiteenlopende achtergronden. Volgens Regterschot hebben studenten met een mbo-vooropleiding en internationale studenten vaak een andere wiskundige basis dan studenten die van het vwo of hbo komen. Ook geeft hij les aan studenten met autisme, die soms behoefte hebben aan extra uitleg of een andere manier van begeleiding. Veel studenten helpt hij om hun premaster te halen en vervolgens door te stromen naar een master.

Respect en bewondering
Het respect en de bewondering komen van twee kanten. Studenten zijn dankbaar dat ze worden geholpen bij hun studie, en Regterschot ervaart veel steun van hen. Ze tonen zich betrokken bij zijn situatie, luisteren naar hem of brengen iets te eten. Om hem door een eerdere moeilijke periode heen te helpen, zette een TU/e-masterstudente een paar jaar geleden een doneeractie op, die duizenden euro’s opbracht.

Wat er in de jaren negentig tussen hem en het universiteitsbestuur is voorgevallen, heeft Regterschot diep geraakt en laat hem nog altijd niet los. De blokkade die sommige studenten voelen bij een tentamen of in hun studie, ervaart hij soms zelf ook. “Het liefst wil ik een veilig leven leiden en plezier maken”, zegt hij. Na een korte pauze vervolgt hij: “Mijn studenten helpen mij erdoorheen. Lesgeven helpt.”

Ook al is hij de pensioenleeftijd inmiddels voorbij, Regterschot denkt niet aan stoppen. Wie naar zijn plek onder de trap gaat, zal hem daar nog elke doordeweekse dag en vaak ook in het weekend aantreffen. Met naast zich zijn tas vol pennen, schriften, lesmateriaal, een rekenmachine, tablet én de laptop die hij van Nader heeft gekregen.

Tijdens de kick-offbijeenkomst donderdagochtend maakten de eerstejaarsstudenten kennis met elkaar in een bomvolle collegezaal op de TU/e-campus en werd de gezamenlijke opdracht toegelicht. In 42 gemengde teams gaan 370 studenten van Fontys en de TU/e samenwerken aan een technische oplossing voor een baby die rustig moet worden in een kinderzitje.

“Waarom gebeurt dit?” Dat is volgens tweedejaarsstudent Elektrotechniek Petru Ghermen typisch een vraag voor een TU/e-student. Bij Fontys staat eerder de vraag centraal: “Hoe kan ik dit toepassen?” Juist die twee benaderingen komen volgens hem samen in het nieuwe project Rock Your Baby.

Petru weet waarover hij praat. Hij studeerde zes maanden Elektrotechniek aan Fontys, voordat hij overstapte naar de TU/e. De theoretische en meer op onderzoek gerichte kant van de universitaire opleiding past beter bij hem. Tegelijkertijd heeft hij veel gehad aan de praktische vaardigheden die hij bij Fontys heeft opgestoken.

Nu is Petru studenttutor voor het project Rock Your Baby. Hij begeleidt eerstejaarsstudenten in de gemengde teams. “Omdat ik ervaring heb met de opleiding Elektrotechniek aan beide onderwijsinstellingen, kan ik ze goed begeleiden en laten samenwerken.”

Krachten bundelen
In het project werken 250 TU/e-studenten en 120 Fontysstudenten vanaf de eerste week van hun opleiding samen. Volgens onderwijsmanager Nico van der Aa (hoofdfoto) van Fontys zit de meerwaarde in de verschillende kwaliteiten van de studenten. “We willen dat ze in dit project hun krachten gaan bundelen. Ze hebben elkaar nodig om tot een goed resultaat te komen.”

Ook Fontysdocent en designcoach Piet Slenders verwacht dat de verschillende achtergronden elkaar kunnen versterken. Zelf komt hij uit het bedrijfsleven en werkt hij veel met printplaten. “Je kunt ongelofelijke dingen voor elkaar krijgen als je een paar hele slimme wiskundigen met een aantal praktische mensen bij elkaar zet.”

De samenwerking is nadrukkelijk meer dan een kennismaking tussen hbo en wo. De studenten werken elke donderdagochtend aan het project, worden daarop getoetst en leveren een portfolio en uiteindelijk een prototype op. Het vak maakt onderdeel uit van het curriculum van de opleiding en levert studiepunten op. De eerstejaars worden begeleid door ongeveer honderd docenten, designcoaches en studenttutoren van zowel Fontys als TU/e.

Talentgericht onderwijs
Voor de TU/e is het project overigens niet nieuw. Rock Your Baby wordt daar al meerdere jaren aangeboden. Fontys haakt dit studiejaar voor het eerst aan. Fontysstudenten krijgen daarbij extra begeleiding; elke donderdagmiddag is er een terugkommoment. TU/e-studenten worden in het eerste semester juist meer losgelaten. “Wij willen juist dat onze studenten gestructureerd gaan werken”, zegt Van der Aa.

Voor Slenders is vooral zijn rol als designcoach anders dan in ‘traditioneel’ onderwijs. “Fontys Technology werkt al enige jaren met talentgericht onderwijs, dus de werkwijze is mij niet geheel vreemd. Het vraagt van mij om niet te snel antwoorden en oplossingen te geven, daar ben ik als technicus wel toe geneigd. Ik moet studenten genoeg informatie geven om verder te kunnen, zonder de oplossing alvast voor te zeggen.”

Dat betekent ook dat hij vooral op het proces moet letten. Een van de uitdagingen is volgens hem dat het werk in de studententeams eerlijk wordt verdeeld. “Van nature trekken mensen werk al gauw naar zich toe. Wij moeten ervoor zorgen dat ze het werk goed verdelen, zodat iedereen een maximaal leereffect kan behalen.”

Andere leerroute
Dat studenten dankzij het project mogelijk ontdekken dat de opleiding aan het andere instituut beter bij hen past, is geen bijeffect maar een van de doelen. Bij zowel Fontys als de TU/e valt een deel van de studenten in het eerste jaar uit. “Een vroege studiekeuze, verwachtingen van ouders en een verkeerde inschatting van de opleiding kunnen daarbij een rol spelen”, licht Van der Aa toe.

Daarom worden studenten die zich niet op hun plek voelen meteen al gewezen op de andere onderwijsroute. TU/e-studenten kunnen na het eerste semester direct instromen naar het tweede semester bij Fontys, of ze stappen in februari over. Fontys houdt daarvoor rekening met kleinere klassen.

Van der Aa hoopt dat studenten die mogelijkheid daadwerkelijk gaan benutten. “We zien dat er nu maar een handjevol studenten vanuit de TU/e bij ons aanklopt. Daarom willen we er meer bekendheid aan geven. Daar werken we hard aan”, zegt hij. Fontysstudenten kunnen na hun opleiding via een hbo-topprogramma bovendien doorstromen naar een master aan de TU/e. Petru is zelf het voorbeeld dat zo’n overstap kan werken.

Brug naar het werkveld
Het gezamenlijke onderwijs moet volgens Fontys en de TU/e niet alleen studenten helpen bij hun studiekeuze, maar ook bijdragen aan het behoud van technisch talent voor de Brainportregio. Onderwijsmanager Van der Aa benadrukt dat het project geen eenmalig experiment is. Fontys en de TU/e hebben volgens hem bewust gekozen voor een langetermijnsamenwerking. “Ik denk zelfs dat deze uitgebreid kan gaan worden. De opleidingen Wiskunde van beide instellingen hebben inmiddels interesse getoond in een vergelijkbare samenwerking.”

Voor Van der Aa is de samenwerking tussen Fontys en de TU/e vanzelfsprekend. In het regionale werkveld werken afgestudeerden van beide instellingen al langer samen. “Op de werkvloer gaat dat heel natuurlijk. Ik denk dat we, hoe verder we komen in dit project, steeds vaker denken: dit is heel logisch wat we doen.”

De foto bovenin is gemaakt door Bart van Overbeeke

Het project maakt deel uit van Project Beethoven, dat als doel heeft om de instroom voor de microchipindustrie binnen Nederland te vergroten. Bij Fontys Technology zien ze al jaren dat techniekstudenten vaak op bovengemiddeld niveau bezig zijn met muziek, en dus is gekeken naar mogelijkheden om het verband tussen muziek en techniek beter te onderbouwen. Met uiteindelijk doel dus om die instroom te vergroten.

Bij Be Creative, een technische project based minor voor engineerstudenten, is in opdracht van het conservatorium een gloednieuwe opdracht verzonnen: maak een nog niet bestaand muziekinstrument. Vier studenten gingen daarmee aan de slag en presenteerden deze zomer het eindresultaat: een gitaar met allerlei mogelijkheden in klank, bereik en een manier van spelen die op conventionele gitaren onmogelijk is.

Ander geluid
Fontysstudenten Daan van Alebeek en Micha van Zutphen zijn twee van de vier breinen achter het instrument. “We zijn begonnen met een concept dat nog nergens ter wereld bestaat, maar dat je het meest kunt vergelijken met de TransAcoustic gitaar van Yamaha”, vertelt Micha. “Daarmee kun je allerlei effecten op een akoestische gitaar creëren. Wij hebben gekeken hoe we dat nog interessanter en unieker konden maken door bijvoorbeeld verschillende platen te integreren in de body van de gitaar.”

Voor de kenners: het gaat om platen van plexiglas en aluminium. Voor de niet kenners geeft Daan wat meer informatie. “We behouden de akoestische klank van de gitaar, maar door lasersnaren toe te voegen en verschillende materialen te mixen en die met elektronica door te sturen, krijg je een ander soort geluid. Sterker nog: je kunt zelf bepalen hoeveel procent van het houteffect je wil horen, hoeveel van het aluminium en hoeveel plexiglas. Door daarmee te spelen, krijg je hele andere tonen met precies dezelfde snaren.”

Interactie met publiek
Als de gitaar helemaal af is, wordt het instrument overgedragen aan studenten van het conservatorium. Zij gaan het leren bespelen en zullen speciaal voor dit instrument een eigen muziekstuk schrijven, dat in het najaar gespeeld wordt tijdens het November Music Festival. Aart Strootman, docentonderzoeker bij Fontys Academy of the Arts, is daar erg benieuwd naar. “Ik kan me heel goed voorstellen dat als we dit instrument op het podium gaan gebruiken, het een gesprek op gang brengt. De interactie met het publiek; daar hopen we op. Veel meer dan dat het instrument de internationale markt verovert.”

Strootman doet onderzoek naar de verbanden tussen muziek en techniek. Hij ziet veel verbanden en merkt dat een grote overlap mogelijk is tussen deze twee vakgebieden, maar weet ook dat het geen makkelijke opgave is om die verbanden te leggen.

Vakgebieden verbinden
“Je gaat geen ICT studeren om gitarist te worden. Andersom werkt dat hetzelfde. Bovendien heeft niet iedereen affiniteit met het andere vakgebied, wat het lastig maakt om techniek een onderdeel van het muziekcurriculum te maken, en vice versa. Het enige wat dan overblijft, is door projecten of minoren uitwisselingen te organiseren waar studenten zelf voor kiezen.”

Be Creative is daar dus een voorbeeld van. Die minor biedt verschillende projecten aan, waar Muziek en Techniek er een van is. “Ik ben blij dat de eerste ronde is geslaagd en ik hoop dat we op dezelfde manier door kunnen gaan”, vervolgt Strootman. “Want nu hebben we één instrument, maar hoe meer instrumenten we op deze manier kunnen maken, hoe groter de groep musici en engineers die je kunt enthousiasmeren voor een vak in de techniek.”

Het is stagebureau-coördinator en afstudeerbegeleider bij Fontys Automotive Frank Steeghs die vorige maand op LinkedIn de noodklok luidde. Want hoewel Bron in januari dit jaar al een bericht deelde over het tekort aan stage- en afstudeerplekken, lijkt de situatie nauwelijks te zijn verbeterd. Steeghs riep bedrijven en organisaties daarom op: ‘Kijk nog eens of er ruimte is voor een stage of afstudeeropdracht. Met relatief weinig moeite kun je een groot verschil maken, en samen houden we talent in beweging.’

Een van die talenten is derdejaars Automotive-student Jules, die na zes telefoontjes naar hetzelfde bedrijf de moed langzaam in zijn schoenen voelde zakken. Steeds opnieuw kreeg hij te horen dat zijn gegevens zouden worden doorgegeven, maar een reactie bleef uit. “Het lastigste is om überhaupt contact te leggen. Je kunt mailen of bellen, maar vaak kom je uit bij een servicedesk of verdwijnt je mail ergens in een overvolle inbox. Dan hoor je gewoon niets meer.”

Meer dan de helft
Jules is echter niet de enige. Volgens Steeghs hebben pas 20 van de 46 studenten die in september willen starten met afstuderen een geschikte plek doorgegeven. “Dat betekent dus dat meer dan de helft nog geen definitieve plek heeft.”

Normaal gesproken moeten deze studenten begin juli duidelijkheid hebben over hun afstudeerplek, maar dit jaar kiest de opleiding ervoor om soepeler met die deadline om te gaan. “Doen we dat niet, dan bezorgen we studenten een half jaar vertraging terwijl zij daar vaak nauwelijks iets aan kunnen doen. Dat voelt allesbehalve eerlijk.”

Toch blijft de onzekerheid volgens de coördinator groot. “Ik ben heel benieuwd hoe de balans er op 1 september uitziet. Want als straks tien tot twintig studenten nog steeds geen plek hebben, hebben we echt een serieus probleem.”

Hoop voor Jules
Die problemen beginnen al vorm te krijgen, want er zijn studenten die in februari hadden willen beginnen met hun stage, maar pas maanden later een plek vonden. “Er zijn ook studenten die niets hebben gevonden, maar die vertraging haal je niet meer in.”

Jules ziet dat ook gebeuren bij zijn medestudenten. “Ik ken iemand die al een half jaar vertraging heeft omdat hij geen stage kon regelen. Een ander heeft ongeveer twintig bedrijven benaderd voordat hij eindelijk ergens terechtkon.”

Zelf nam Jules contact op met zo’n acht bedrijven, nog zonder definitief succes. Een studiereis naar Zwitserland bood gelukkig wel wat hoop. “Op een universiteit daar is mogelijk een stageplek beschikbaar, en er is nu één Nederlands bedrijf waar ik op gesprek mag komen. Waar het op uitloopt, weet ik niet, maar ik moet wel nog van alles regelen terwijl veel mensen al met vakantie zijn.”

Onzekerheden bij bedrijven
Dat studenten zoveel moeite hebben met het vinden van geschikte stage- en afstudeerplekken heeft volgens Mark Herman, accountmanager bij Centre of Expertise High Tech Systems and Materials (HTSM), alles te maken met economische onzekerheden in de technische sector. “Bedrijven weten niet goed wat de markt gaat doen en sommige organisaties hebben het afgelopen jaar mensen moeten ontslaan. Daardoor is er minder capaciteit om stagiairs te begeleiden, dus zijn bedrijven terughoudender geworden.”

Dat merkte de accountmanager al op tijdens Meet & Match, het jaarlijkse evenement waar studenten van Fontys Technology en bedrijven elkaar ontmoeten voor stages, afstudeeropdrachten en startersfuncties. “Normaal hebben we zo’n 250 bedrijven en ruim 150 speeddatetitels voor stage- en afstudeeropdrachten. Dit jaar stonden er ongeveer 215 bedrijven en waren er minder dan 100 speeddates.”

Voorzichtig vooruitzicht
Een duidelijk signaal dat er iets gaande is in de technologische wereld, al lijkt die wereld heel voorzichtig toch ook weer bergopwaarts te gaan. “ASML gaat weer meer produceren, en dat werkt uiteindelijk door in de hele keten. Ik verwacht dat bedrijven daardoor de komende periode weer meer ruimte krijgen om studenten aan te nemen.”

En die ruimte is waardevol, vindt zowel Herman als Steeghs. “Een stage is veel meer dan alleen een opdracht uitvoeren. Je leert hoe een organisatie werkt, ontdekt welk type bedrijf bij je past en ontwikkelt jezelf op professioneel gebied”, aldus Herman. Steeghs: “Praktijkervaring maakt onze studenten zelfstandiger en professioneler, en je merkt echt welke studenten al stage hebben gelopen.”

Geen eigen invloed
Of Jules zich daar binnenkort ook bij mag scharen, is voor nu nog even de vraag. Maar de student blijft hopen dat zijn zoektocht binnenkort eindigt. “Je doet drie jaar lang je best om alles op tijd te halen, dus dan zou het jammer zijn als je alsnog vertraging oploopt door iets waar je zelf eigenlijk geen invloed op hebt.”

Terwijl de bestuursvoorzitters en opleidingsdirecteuren van Fontys en Summa een officieel praatje houden en hun handtekening zetten onder de samenwerkingsovereenkomst, dromt nieuwsgierig laboratoriumpersoneel samen om te kijken wat er allemaal gebeurt. Ze vinden de verdergaande samenwerking een goed idee. Niet alleen in ruimtes en faciliteiten, maar nu ook in het onderwijs.

Hoewel lessen en onderzoek nog vaak apart plaatsvinden, vinden docenten van beide opleidingen steeds vaker een directe sparringpartner in elkaar. Jochem Langerwerf kan erover meepraten. Hij is meerdere jaren vanuit zijn functie bij Fontys gedetacheerd geweest bij Summa. “Soms kom ik iets tekort voor mijn les en vraag ik een Summacollega of hij me verder kan helpen.”

Meer kennis in huis
Volgens Langerwerf heb je met twee onderwijsinstellingen die samenwerken op één fysieke locatie meer kennis in huis. En hij ziet regelmatig studenten doorstromen van het mbo naar het hbo of, als ze de studie niet aankunnen, terugstromen naar het mbo. “Dat gaat vaak heel soepel, want ze kennen het hier al.”

Toch gebeurt dit nog onvoldoende, vinden de bestuurders en directeuren, want zij hebben zojuist de intentie uitgesproken om de mbo- en hbo-opleidingen binnen Fontys Technology en Summa Laboratorium, Technologie en ICT nog beter op elkaar te laten aansluiten. [Tekst gaat verder onder de foto] 

Langerwerf mag hen vanmiddag rondleiden over de verschillende laboratoria. In steriele witte jassen en met een veiligheidsbril op lopen ze langs Fontysstudenten die bezig zijn een basisproduct voor bioplastic uit bacteriën te isoleren. Aan de overkant, in het chemische laboratorium, volgen Summastudenten een practicum waar de bestuurders en directeuren aan mee mogen doen.

Betaalbaar en actueel
Fontys stelt deze laboratoria, bijbehorende lesruimtes en andere faciliteiten beschikbaar aan Summa. “Labfaciliteiten zijn enorm duur, dan is het logisch dat je gaat kijken of je hierin samen kunt optrekken”, zegt Maartje Damoiseaux. Op deze manier houden de instellingen het laboratoriumonderwijs betaalbaar en actueel, aldus de opleidingsdirecteur van Fontys Technology.

Haar collega bij Summa, Patricia van der Linden, ziet daarnaast dat de praktijk de brug tussen het mbo en het hbo slaat en er vanzelf al meer samenwerking ontstaat tussen docenten en technisch onderwijsassistenten van beide instellingen. “Je hebt met elkaar deze labs te bemensen en samen moet je zorgen voor ieders veiligheid. Ook zijn ze gezamenlijk verantwoordelijk voor alle middelen en voorraden. Daar is vaak overleg over.” [Tekst gaat verder onder de foto]

Dat ziet ook Fontys bestuursvoorzitter Joep Houterman: “Samenwerking in ruimtes en tussen mensen vergemakkelijkt het gesprek tussen instellingen en opleidingen. Ook voor studenten wordt het dan interessanter om samen dingen op te pakken en door te stromen van de ene naar de andere instelling.”

Dat is ook wat het werkveld graag wil, zegt Van der Linden. “Bedrijven vinden studenten die zowel het mbo als het hbo hebben gedaan heel waardevol, omdat zij veel tijd hebben doorgebracht in het laboratorium.”

Project Beethoven
Maar eigenlijk staat deze samenwerking symbool voor al het andere dat de twee instellingen samen doen, constateert Houterman. “Niet in het minst vanuit project Beethoven, waarin we als onderwijsinstellingen een specifieke opdracht hebben voor het opleiden van techtalent voor de Brainportregio.”

Wat dat betreft zouden Fontys en Summa graag ook meer samenwerken met de TU. De laboratoria bij Fontys Technology kunnen best nog een gebruiker erbij hebben. In onze samenwerkingsovereenkomst hebben we ook hiervan een gezamenlijke inspanning gemaakt, zeggen de beide opleidingsdirecteuren. “Er liggen nog zoveel meer kansen.”

Foto bovenin: opleidingsdirecteuren Maartje Damoiseaux (Fontys) en Patricia van der Linden (Summa) volgen een practicum onder begeleiding van een Summastudent. Foto: Charlotte Grips.

Zoals de meeste creatieve ideeën ontstond ook het concept voor Blue-Merge uit eigen ervaringen van Koen van Steensel. Hij begon een kleine twintig jaar geleden aan de Fontysstudie Werktuigbouwkunde en ervaarde na zijn afstuderen in 2013 dat hij het lastig vond om een bedrijf te vinden dat bij hem paste.

“Ik ben bij VDL gaan werken omdat ik daar stage had gelopen”, vertelt hij. “Maar verder had ik eigenlijk helemaal geen beeld van alle andere bedrijven die ook een mooie aansluiting hadden met mijn studie. Met dat idee in het achterhoofd ben ik samen met mijn vroegere mentor wat meeloopdagen gaan organiseren voor studenten Werktuigbouwkunde.”

Dat begon met een aantal samenwerkende bedrijven, een netwerk dat groter en groter werd. Tien jaar na de oprichting van Blue-Merge staat de teller nu op 2.200 bedrijven, waarmee in totaal bijna 5.000 matches met studenten zijn gemaakt. Dat kunnen matches zijn in de vorm van meeloopdagen, maar ook groepsexcursies, stages, vacatures of gastcolleges.

Naamsbekendheid
Fontys is een van de deelnemende onderwijsinstellingen die via Blue-Merge verschillende activiteiten organiseert voor haar studenten. Dat gebeurt als vast onderdeel van het curriculum en wordt vooralsnog alleen bij technische studies gedaan. Twee weken geleden was er nog een meeloopdag voor Fontysstudenten, waarvan er eentje plaatsvond bij Sioux, een bedrijf uit Eindhoven waar Mart Lommers werkt als directeur.

“Wij werken al een aantal jaar samen met Blue-Merge”, vertelt hij. “We doen één tot twee meeloopdagen per jaar voor maximaal tien studenten per keer. Bij elke activiteit vertel ik wat over het bedrijf en komen er ook andere medewerkers van verschillende afdelingen binnen de organisatie aan het woord. Zo hopen we studenten te enthousiasmeren voor deze branche, maar bouwen we hopelijk ook wat meer naamsbekendheid op.”

Iris van Beek, tweedejaarsstudent Technische Bedrijfskunde MKB in Eindhoven, was twee weken geleden bij zo’n meeloopdag van Sioux aanwezig. “Het was heel interessant”, zegt ze daarover. “We kregen korte presentaties over het bedrijf en uitleg van vijf werknemers over hun functie, om zo een idee te krijgen van de rollen in het bedrijf en welke rollen eventueel bij ons als studenten zouden passen voor een stage of toekomstige baan.”

Centrale plek
De student vindt dat dit soort activiteiten goed werken, zeker voor studenten die nog niet goed weten in welke branche zij willen werken of in wat voor soort organisatie. Al zegt ze ook dat ze binnen de opleiding voldoende ruimte krijgen voor de verbreding van deze kennishorizon, onder meer tijdens speciale ‘brancheweken’ waarbij ze op bezoek gaan bij verschillende bedrijven. Dat staat haaks op de ervaring van Van Steensel tijdens zijn studie. Dé reden van het ontstaan van Blue-Merge.

Maar misschien tekent dat juist ook het succes van het bedrijf. Hoe meer organisaties een kijkje in de keuken willen geven, hoe meer klanten voor Van Steensel. “De ultieme doelstelling is om één centrale plek te bouwen waar het gehele onderwijs en bedrijfsleven kunnen samenwerken. Nu voornamelijk gericht op de techniekbranche, maar in de toekomst hopelijk ook op andere vakgebieden. En niet alleen voor het vinden van matches, ook voor allerlei andere initiatieven. Wil je als Fontys een evenement als Meet & Match organiseren? Ook dat kan via Blue-Merge.”

Foto bovenin: Koen van Steensel, eigenaar van Blue-Merge

Eskiyerli onderzoekt als associate lector hoe digitalisering, data en AI businessmodellen van bedrijven beïnvloeden. Waar de focus eerder lag op digitalisering en digitale tools, verschuift dat steeds meer naar data en AI. “Bedrijven willen begrijpen hoe ze de data die zij hebben effectief kunnen gebruiken en analyseren om betere beslissingen te nemen.”

Om die bedrijven te helpen zet de associate lector multidisciplinaire samenwerkingen op tussen bedrijven, collega’s van de business- en technische opleidingen en de daarbij horende studenten. “Businessstudenten analyseren eerst de vraagstukken van het bedrijf en vertalen deze naar besluitvorming en aanbevelingen. ICT-studenten ontwikkelen vervolgens AI-modules of data-analyses, zodat we de inzichten kunnen delen met het bedrijf.”

Zorgen en mogelijkheden
Hoewel de vraag naar ICT-studenten met kennis over data en AI vanuit het werkveld steeds meer toeneemt, ziet Eskiyerli ook internationaal signalen van een ontwikkeling waar Fontys mee te maken heeft: studentenaantallen in zowel de technische als de ICT-sector staan onder druk.

Dat is zorgelijk voor een instelling als Fontys. Maar minder studenten betekent volgens de associate lector niet per se dat er minder interesse is in technologie. “Het lijkt eerder te gaan om een verschuiving binnen het vakgebied. Tien jaar geleden zei een student dat hij of zij ICT wilde studeren. Nu geeft diezelfde student vaker aan iets te willen doen met AI, data science of digital business. En die ontwikkeling biedt kansen om opleidingen anders te positioneren.”

Ontwikkelingen
Dat kan door meer focus te leggen op data en AI, en door het ontwikkelen van nieuwe opleidingen. Zo starten volgend collegejaar de masters Data Driven Business - opgezet in samenwerking met Avans - en AI Translator. Later volgt naar verwachting de bachelor Digital Transformer, waar veel interesse voor is vanuit bedrijven in de regio’s Eindhoven, Tilburg en Venlo. In Venlo wordt daarnaast gewerkt aan het dichter bij elkaar brengen van business- en technologieopleidingen binnen Fontys - zoals International Business Studies en Techniek en Logistiek - waarbij studenten vanuit hun eigen opleiding samenwerken over de grenzen van hun vakgebied.

In deze opleidingen is dezelfde verandering zichtbaar waar ook in het werkveld naar gevraagd wordt: professionals die niet alleen technisch onderlegd zijn, maar ook businessvraagstukken begrijpen en toepassen. “Diepgaande technische skills en programmeren verdwijnen daardoor niet, maar er worden wel nieuwe aspecten toegevoegd zodat we onze studenten opleiden tot professionals die zowel technische als bedrijfskundige vraagstukken kunnen verbinden.

Verschuiving
Zo wordt technologie minder gezien als eindproduct, en steeds meer onderdeel van het dagelijks werk. Dat gaat volgens Eskiyerli ook gevolgen hebben voor de rol van ICT-professionals. Waar studenten nu nog relatief vaak als freelancer of externe specialist werken, verwacht de associate lector dat zij straks vaker onderdeel worden van organisaties.

“Voorheen werd technologie vaak als een project of losse oplossing gezien. Een bedrijf had een probleem, en een andere partij leverde een technische oplossing. Maar bedrijven verzamelen nu zoveel data, terwijl ze niet weten wat ze ermee moeten. Daarom is er meer behoefte aan mensen binnen de eigen organisaties die continue die data analyseren en oplossingen ontwikkelen.”

Sleutel tot succes
Technologie wordt daarmee minder een ‘los product’, maar een integraal onderdeel van bedrijfsprocessen. De opkomst van AI zorgt daarbij voor veel onzekerheid bij studenten. Ze vragen zich af of hun toekomstige werk nog wel bestaat. Begrijpelijk, maar niet terecht, aldus Eskiyerli: “AI zal inderdaad bepaalde taken automatiseren, maar er ontstaan ook nieuwe vaardigheden en rollen. Daarin ligt de sleutel van onze aanpassing: we moeten leren samenwerken met AI, in plaats van erdoor vervangen worden.”

Ze concludeert: AI en data zijn geen hype die weer overwaait. “Het is geen tijdelijke trend, maar een structurele. En als Fontys daarin meebeweegt, kunnen we hier als onderwijs op meeliften.”

De technieksector schreeuwt al jaren om goed opgeleide technici, met name in de Brainportregio. Er is veel vraag, maar die vraag groeit een stuk sneller dan het aantal studenten dat voor deze richting kiest. Dat moet anders, vinden Summa, Yonder, Curio, Gilde Opleidingen, Ter AA en het Koning Willem I College. En dus komen ze met een nieuw ‘lokmiddel’ in de vorm van een voucher van 500 euro.

Project Beethoven
Met die voucher kunnen nieuwe techniekstudenten een laptop aanschaffen die geschikt is voor de specialistische software die zij tijdens hun opleiding moeten gebruiken. Het initiatief is onderdeel Project Beethoven en maakt deel uit van Talent voor Semicon, dat zich richt op het grootschalig opleiden, aantrekken en behouden van technisch personeel om aan de explosieve vraag (we hebben het over tienduizenden nieuwe vakmensen tot 2030) naar chiptechnici te voldoen. 

Fontys ontbreekt in het rijtje van de genoemde scholen, maar is wel op de hoogte van het plan. “Ik heb kennisgenomen van het initiatief van Summa om studenten die starten met een technische mbo-opleiding financieel te ondersteunen bij de aanschaf van een laptop”, zegt Frens Vonken, directeur van Fontys ICT.

Maar werkt het voor ons ook? Op de vraag of we een soortgelijk plan ook bij Fontys kunnen verwachten, reageert hij voorzichtig. “De vraag is of deze maatregel daadwerkelijk bijdraagt aan het verlagen van instapdrempels en of het de instroom in technische opleidingen kan bevorderen. Uiteraard ga ik dit volgen en ben ik benieuwd naar het effect op de instroom en een blijvend effect op de uitstroom.”

Krikhaar, voormalig lector Smart Manufacturing maar nog steeds werkzaam bij Fontys, mocht vorige week een van de Gerard & Anton High Tech Piek Awards in ontvangst nemen. Dit zijn prijzen die jaarlijks in de Brainportregio worden uitgereikt aan mensen uit het hightech- en startup-ecosysteem die een belangrijke bijdrage leveren aan innovatie, samenwerking en de groei van dat ecosysteem. De awards zijn onderdeel van de bredere Gerard & Anton-community, die vernoemd is naar de broers die Philips oprichtten.   

De awards werden in drie categorieën uitgereikt: Sterren, voor personen met zichtbare impact in het afgelopen jaar, Knallers, voor talenten met een veelbelovende toekomst, en Piek, een oeuvreprijs voor iemand met een langdurige, structurele inzet voor het ecosysteem. Krikhaar won in de categorie Sterren en deed dat om meerdere redenen. 

Passie voor vak
Ten eerste omdat hij via de Nederlandse Vereniging voor Precisietechniek (DSPE) al jarenlang ingenieurs, bedrijven, kennisinstellingen en studenten samenbrengt op het gebied van inhoud, vakmanschap en innovatie. “Van deze vereniging van professionele vrienden in de precisietechnologie ben ik de voorzitter”, zegt Krikhaar, die in het verleden tien jaar voor ASML heeft gewerkt en inmiddels al een paar jaar bij Fontys werkzaam is.

“Toen ik bij Fontys terechtkwam, heb ik samen met een team van docenten de master System Design opgezet, die zich richt op het ontwikkelen van hightechmachines. Dat deed ik uit een passie voor het vakgebied, maar ook omdat ik vind dat zo’n master heel veel extra’s geeft aan onze bachelors, waardoor onze studenten een veel mooiere carrière tegemoet gaan en het bedrijfsleven uiteindelijk veel meer heeft aan deze mensen.” 

De master is in 2023 van start gegaan met acht studenten. Een jaar later haakten er zo’n twintig studenten aan en nu gaat het volgens Krikhaar om een verdubbeling van dat aantal. “Mijn pensioensleeftijd is achter de rug, dus operationeel mocht ik me er niet meer mee bemoeien. Maar ik ben nog steeds één dag in de week bij Fontys betrokken voor de relatie met het bedrijfsleven en om studenten te helpen.”

Nog meer redenen
Los daarvan is Krikhaar ook degene die vorig jaar de Dutch Precision Week opstartte, bedoeld voor buitenlanders die naar Nederland komen om kennis te maken met ‘ons’ ecosysteem. En hij riep (mede) de Martin van den Brink award in het leven, een prijs die erkenning geeft aan uitzonderlijke bijdragen aan de hightechindustrie op het gebied van precisiemechanica en systeemarchitectuur.

Al met al genoeg redenen waarom Krikhaar de award in ontvangst mocht nemen. Of hij daar blij mee is? Uiteraard, maar vooral met wat hij met die winst kan doen. “Ik wil er onze master en ons vakgebied mee promoten”, zegt hij.

Foto's: Bram van Dal

Tijdens de pilot die liep van 2019 tot 2024 lukte het ‘matchmakers’ Henk Versluis en Simone van der Velde van Fontys Pedagogisch Technische Hogeschool ruim 200 keer om enthousiaste mensen uit het bedrijfsleven met succes te koppelen aan verschillende onderwijsinstellingen in de regio. Niet alleen bij Fontys gingen veel hybride docenten aan de slag, ook bij de TU/e en het Summa College wist het tweetal verschillende matches te maken.

Flexibele functie
Er zijn dan ook veel rollen mogelijk in een flexibele functie als deze, legt Versluis uit. “Je kunt dan denken aan iemand uit de techniekwereld die als gastdocent een vakinhoudelijke les komt geven, maar natuurlijk kunnen ze ook een project begeleiden, studenten coachen of meedenken over een nieuw curriculum.”

Het project is een initiatief van Brainport Development, een economische ontwikkelingsmaatschappij in de Brainport Eindhoven. Samen met bedrijven, kennisinstellingen en overheden ontwikkelen ze activiteiten om ervoor te zorgen dat deze regio sneller kan groeien. 

Waar het aantal hybride docenten de eerste jaren door onbekendheid maar langzaam steeg, gaat het nu tijdens het vervolg van het project als een speer. Sinds de start van de nieuwe fase begin dit jaar, staat de teller inmiddels al op 75 techneuten die dankzij bemiddeling van Versluis en zijn collega naast hun baan nu ook in het onderwijs actief zijn. Dat zijn er in een korte tijd dus 75 meer dan de 200 matches die in de jarenlange pilotfase werden gemaakt.

Een win-win situatie volgens Versluis. “Veel mensen vinden de afwisseling met hun dagelijkse werk erg leuk en krijgen veel energie om hun kennis te delen met de volgende generatie.” En daar heeft het onderwijs op hun beurt dan weer ontzettend veel aan, zegt hij. “Studenten missen op het moment dat ze afstuderen meestal nogal wat kennis en vaardigheden, omdat het onderwijs op dat vlak logischerwijs altijd wat achterloopt op het bedrijfsleven. Ik geloof dat hybride docenten een hele belangrijk rol kunnen spelen om die kloof te dichten.” 

Steeds bekender
Dit jaar gingen bij negen Fontys instituten al 27 hybride docenten aan de slag. Waarvan meer dan de helft bij Engineering. Versluis: “Je merkt dat met name binnen de techniekopleidingen deze vorm van hybride docentschap steeds bekender wordt. Het begon met gaten vullen van roosters, maar inmiddels wordt er ook meer structureel nagedacht om hybride docenten op te nemen in het curriculum.”

Een goede zaak, vindt Versluis, die vindt dat Fontys kansen laat liggen door niet veel vaker mensen uit het werkveld in te zetten. “Als ik zie hoe nu de financiële koers is binnen Fontys, dan denk ik dat we anders moeten gaan nadenken over de inzet van personeel. Wanneer er geld tekort is om personeel in dienst te houden, dan kan een hybride docent één van de oplossingen zijn.” 

Hij ziet dat binnen Fontys inmiddels wel al gebeuren. “Bij Toegepaste Natuurwetenschappen (TNW) kiezen ze er bijvoorbeeld voor om hybride docenten in te zetten, omdat je dan met een beperkte financiële impuls toch weer even bemanning hebt.”

Nieuwe ambitie
Na een eerdere pilotfase gaat het project nu verder met een nieuwe ambitie. Binnen twee jaar willen Versluis en Van der Velde de 500 matches aantikken. Dat hoeft zeker niet altijd met hun inmenging te gebeuren. Sterker nog: beter van niet, zegt Versluis. “Het uiteindelijke doel is dat het onderwijs en het bedrijfsleven elkaar vinden zonder dat wij daar tussen zitten. We zien nu al dat dat veel gebeurt. Het daadwerkelijke aantal matches is eigenlijk dan ook al veel hoger dan dat wij weten.”

Al vindt hij het tegelijk ook jammer om niet bij iedere match betrokken te zijn. “Het is echt prachtig werk om mensen op deze manier samen te brengen. Het geeft me dan ook iedere keer heel veel energie om te zien als beide partijen hier een glimlach van krijgen.”

De ARIA-auto is een elektrische zelfreparerende auto die de auto-industrie aan het denken moet zetten. De auto heeft in plaats van één grote accu zes kleinere accu’s zodat ze makkelijker te vervangen zijn. Middels een ingebouwde gereedschapskist, duidelijke instructies en een app, moet de auto door vrijwel iedereen eenvoudig te repareren zijn. 

Praktijk als leermeester
Het ARIA-project is het resultaat van het studententeam TU/Ecomotive waar meerdere Fontysstudenten vanuit de minor Electric Drive aan hebben deelgenomen. ‘’Vanuit Fontys Automotive moeten studenten de competenties 'analyseren en ontwerpen' zelfstandig kunnen toepassen in een complexe situatie. Dit is een hele mooie omgeving om dat te doen.’’ Dat vertelt Frank Steeghs, docent binnen Fontys Automotive. ‘’Ze worden meteen geconfronteerd als iets niet goed is ontworpen, en dan moeten ze het zelf oplossen.’’

Dat bevestigt student Seven, die actief betrokken was binnen het ARIA-project. ‘’Ik denk dat het belangrijkste dat ik geleerd heb de onvoorspelbaarheid is. Ik ben veel uitdagingen tegengekomen en op sommige dingen kun je je niet voorbereiden. Het gaat erom hoe je omgaat met die tegenslagen.’’ Ze laat weten de minor als erg positief te hebben ervaren: ‘’Ik kreeg vanuit de begeleiding veel vrijheid om mijn eigen ideeën te ontdekken. Andere collega’s hielpen me aansluiting te vinden bij het theoretische gedeelte.’’

Verschillende achtergronden
Docent Steeghs vertelt verder nog dat de studenten op een natuurlijke manier extra worden uitgedaagd. ‘’Je ziet dat ze hun taken niet altijd binnen veertig uur afkrijgen, maar dat het ook geen probleem is om extra meters te maken.’’ Hij is erg enthousiast over het project en trots op het resultaat van de studenten. ‘’Ik weet hoe hard onze studenten gewerkt hebben, de extra uren die ze erin hebben gestoken en hoeveel tegenslagen ze hebben gehad. Om dan te bedenken dat een relatief kleine groep een volledige auto heeft ontwikkeld, dat is een hele mooie verrassing." 

Ook de samenwerking tussen de verschillende scholen vindt de docent belangrijk. ‘’In de praktijk zie je dat er een mix is tussen mensen met een wo, hbo en mbo-achtergrond. Die communiceren net even anders. Door dit soort projecten leren studenten hoe ze met andere niveaus moeten communiceren.’’ 

Dat onderstreept ook Loukas, een van de studenten die meewerkte aan het project. Hij vertelt dat dit een speciale ervaring voor hem was: ‘’Niet alleen het ontwikkelen van de auto, maar ook de samenwerking tussen de verschillende scholen en nationaliteiten was erg speciaal.’’ Het gaat volgens hem dan ook meer dan alleen om een auto. ‘’Het is bewijs van concept. We willen laten zien dat duurzame mobiliteit echte wereldproblemen kan oplossen, en dat studenten die innovaties kunnen aanjagen.’’

Van Lierop geeft toe dat verschillende techniek- en technologische opleidingen binnen Fontys momenteel gedaald zijn in het aantal inschrijvingen. Maar, wil hij daarbij benadrukken, er zijn ook opleidingen die juist méér inschrijvingen hebben ten opzichte van het jaar daarvoor. Zoals Werktuigbouwkunde en de semicon-gerelateerde opleidingen bijvoorbeeld.

Ook wordt er volgens de directeur flink ingezet op opleidingen voor mensen die willen worden bijgeschoold. “Deze cijfers zie je in de landelijke publicaties niet terug, omdat we die nog niet goed kunnen vastleggen”, zegt Van Lierop, die vanaf 1 januari samen met Maartje Damoiseaux directeur van Fontys Technology wordt. “Maar we hebben in het afgelopen jaar twee keer zoveel mensen over de vloer gehad die we hebben kunnen scholen op het gebied van technologie. Dat is een significante groei.”

En dat is maar goed ook, zegt hij, want het is niet voor niks dat Nederland (maar ook Europa) zoveel extra techneuten nodig heeft. In zo’n beetje alles wat je dagelijks vasthebt of waar je mee werkt, zit namelijk technologie verstopt. “Technologie zit overal, dus zonder techneuten of engineers wordt het heel lastig om de volgende stap in alle technologische ontwikkelingen te kunnen zetten. Technologie is in mijn ogen de motor van onze maatschappij. We kunnen niet zonder.”

Programma's
Vanwege de grote vraag heeft Fontys allerlei verschillende programma’s lopen om de techniekbranche op een positieve manier in de kijker te zetten. Er worden Beethoven-gelden voor ingezet, er zijn initiatieven om meer vrouwen naar de techniek te trekken en er loopt een grote internationale campagne met andere hogescholen. Maar toch is het allemaal niet genoeg. Dat zeggen niet alleen de keiharde landelijke cijfers, maar ook Van Lierop zelf. Hij vindt namelijk dat studenten al ver vóór de start van hun studie in aanraking moeten komen met technologie.

“Het zaadje moet eigenlijk al op 4- of 5-jarige leeftijd geplant worden. Het beeld over technologie zou met de paplepel moeten worden ingegoten zodat het beeld dat er nu over heerst, verandert. In tegenstelling tot wat veel mensen denken, werken techneuten namelijk helemaal niet alleen met hun handen. Het gaat ook heel erg over creativiteit en hoe je met creativiteit nieuwe oplossingen kunt bedenken.”

Profielkeuze
Maar wat volgens Van Lierop ook moet veranderen, is de gedachte dat je per se Natuurkunde of Scheikunde in je vakkenpakket op de middelbare school moet hebben om toegelaten te kunnen worden bij een technische studie bij Fontys. Dat is namelijk helemaal niet nodig. “Je bent met veel meer profielen toelaatbaar dan mensen soms denken”, zo klinkt het.

Een kleine check bij de toelatingseisen van Fontys bevestigt dat. Bij opleidingen als Elektrotechniek, Industrieel Product Ontwerpen of Technische Bedrijfskunde ben je met welk profiel dan ook toelaatbaar. Alleen voor de profielkeuze Cultuur & Maatschappij is het van belang dat je Wiskunde A of B in je pakket hebt zitten. 

Bij de opleidingen Werktuigbouwkunde of Mechatronica ben je meteen toelaatbaar als je Natuur & Techniek hebt gedaan, maar als je een ander profiel hebt met daarin een keuzevak als Natuurkunde of Onderzoek & Ontwerpen, ben je ook van harte welkom. Voor ICT zijn er los van een havodiploma helemaal geen eisen. Bovendien is er ook bijna altijd nog de optie om een toelatingstoets doen.

Kortom: er is meer mogelijk dan vaak gedacht wordt. En als we dat beeld wat meer naar buiten kunnen brengen, maakt Van Lierop zich absoluut geen zorgen over de toekomst. “Dit gaat helemaal goed komen. We werken er met z’n allen keihard aan om ervoor te zorgen dat we die ogenschijnlijke neerwaartse spiraal om kunnen draaien naar een positieve opwaartse spiraal. Uiteraard moeten we ook heel goed blijven kijken naar hoe we nieuwe technologieën in kunnen zetten om het werken in deze sector aantrekkelijker te houden. Hoe dan ook kijk ik met veel vertrouwen naar de toekomst.”

Naast Fontys werken ook Hanze, De Haagse Hogeschool, Saxion, NHL Stenden en Inholland mee aan de campagne, die mogelijk is geworden dankzij het Beethoven-programma en volgt na een eerdere campagne van de vijf universiteiten TU/e, University of Twente, Radboud Universiteit, TU Delft en University of Groningen. Allemaal hebben ze hetzelfde doel: meer internationale studenten naar Nederland halen én behouden voor de semiconindustrie in Nederland.   

Want dat is nodig, vindt onder andere de overheid, die 450 miljoen euro beschikbaar heeft gesteld in het Beethoven-initiatief én die als doel heeft om tegen 2030 zo’n 33.000 extra technische professionals te hebben. Kijken we alleen naar Fontys, dan wordt er gehoopt op een extra instroom van 1.800 studenten. 

Dat legt Antoinette van de Veerdonk uit, vanuit Fontys projectcoördinator van de internationale campagne die de naam ‘Study tech in NL’ draagt. Ze werkt vanuit de dienst Marketing, Communicatie en PR samen met de instituten op het gebied van ICT, techniek en engineering.   

Focuslanden  
De campagne wordt online gedeeld en richt zich met video's en advertenties via zowel social media als een eigen website op vier focuslanden: Spanje, Italië, Portugal en Turkije. “Dat is omdat we met alle deelnemende hogescholen vanuit die landen veel instroom zien en we daar veel verwachtingen van hebben”, aldus Van de Veerdonk, daaraan toevoegend: “Maar omdat Fontys de grootste ambitie en hoogste doelstellingen heeft - natuurlijk ook omdat we middenin de Brainport-regio zitten - gaan wij deze campagne breder trekken. We willen ‘m ook in andere landen laten draaien. Daar is extra geld beschikbaar voor gesteld.” 

Volgens Van de Veerdonk is dat geen overbodige luxe omdat er nou eenmaal een schreeuwend tekort is aan techneuten in ons land. “Vanuit de overheid gaan er miljarden naar de Brainport-regio toe. Wij moeten en kunnen daar als Fontys-zijnde niet in ontbreken. We zijn nou immers de grootste opleider in de regio op het gebied van techniek, engineering en IT, en als je dan naar het hele plaatje kijkt, moeten wij daar een grote rol in pakken.” 

Samenwerken
Dat betekent volgens de projectcoördinator niet dat Fontys in deze samenwerking op een eigen eilandje zit. Integendeel. Van de Veerdonk: “We denken niet in hokjes, werken niet met ellebogen. We doen dit samen voor heel Nederland en hebben namens de deelnemende hogescholen allemaal hetzelfde doel, namelijk: meer technisch talent naar Nederland halen én behouden. Dat is een uitdaging, want meer internationale studenten betekent natuurlijk ook meer klassen, docenten en woongelegenheid.”   

Aan dat laatste deel wordt in ieder geval al gewerkt in de Brainport-regio. Vorig jaar is er op het terrein van de TU/e al een nieuw studentenhuisvestingscomplex met meer dan 700 woonruimtes opgeleverd en ook bij Fontys wordt nagedacht over of er iets gerealiseerd kan worden.  

Fontys Engineering, Bedrijfsmanagement en Techniek (BenT), en Toegepaste Natuurwetenschappen (TNW): allemaal technische studies, allemaal bezig met verwante onderwerpen en onderzoeken. Maar tot nu toe ook allemaal apart.

Fusies kennen vaak voor- en tegenstanders. De een ziet de voordelen van samensmelting, de ander is bang voor identiteitsverlies of voor banen die mogelijk verloren gaan. Die laatste angst bestaat ook nu zeker wel onder de medewerkers die Nexus als standplaats hebben. Maar dat heeft weinig met de fusie te maken en veel met een combinatie van grote ontwikkelingen, zoals HARP, het harmonisatieproces van de diensten, TGO en Beethoven.

Dat die twee processen nu tegelijkertijd lopen, ziet Maartje Damoiseaux (directeur van BeNT en TNW) juist als een voordeel. “Beide processen hebben hetzelfde doel: de slagkracht vergroten. Per toeval gebeurt dat nu in hetzelfde tempo. Maar het is juist veel fijner dat het tegelijkertijd gebeurt in plaats van achter elkaar. Het vraagt alleen wel veel afstemming.”

Onrust
Dat onderschrijven ook Bart-Jan van Lierop, directeur van Engineering, en Miloe van Sprang, procesmanager van de fusie. Zij bevestigen alle drie dat er inderdaad onrust is onder de medewerkers, maar dat dit vooral te maken heeft met alles wat er momenteel speelt “Zoals je dat ook elders binnen Fontys ziet. De onrust hier, zo hebben wij het gevoel, is zeker niet fusie-gerelateerd.”

Van Lierop voegt toe dat ook andere processen helpen bij de samensmelting van de drie instituten. “In het verleden is vaker geprobeerd om samen te werken, maar dat bleek dan toch lastig. Voordat de covid-crisis uitbrak deden we ook al steeds meer samen. Maar dat is daarna verwaterd. HARP, maar ook Beethoven (het omvangrijke subsidieprogramma voor de Brainportregio, red.) en Talentgericht Onderwijs versterken nu juist dit proces.”

Loket
Het is, zo stellen zij, een hele logische koers die nu gevaren wordt. En eentje waarbij iedereen in Nexus op één lijn zit. Met niet als enige maar misschien wel grootste voordeel dat het werkveld straks één loket heeft waar het aan kan kloppen. 

Damoiseaux: “Het helpt enorm als we al die ‘silo’s’ weghalen. We krijgen nu bijvoorbeeld één LLO(Leven Lang Ontwikkelen)-loket: daar is geen werkveld op tegen. En ook als het gaat om de bedrijfsvoering: de krachten bundelen gaat zonder meer een positief effect hebben.”

En niemand hoeft, in elk geval vooralsnog, te vrezen voor veranderingen in onderwijs of onderzoek. “We wijzigen niets aan onderzoek en onderwijs. Dat houden we buiten de scope van dit proces. We moeten daarin doorlopen in het tempo zoals we dat al doen, ook vanwege het werkveld.”

Banenverlies
Fusies kennen vrijwel altijd voordelen omdat zaken en taken gebundeld kunnen worden. Vaak betekent dit ook dat je met minder mensen toe kunt komen. HARP mag dat misschien als een van de doelstellingen hebben, maar deze fusie niet, zo benadrukken Damoiseaux en Van Lierop.

“Nee, dat is nooit een uitgangspunt of intentie geweest achter deze fusie. Het gaat erom dat we meer slagkracht krijgen en dat we de juiste mensen op de juiste plaats krijgen”, stelt Van Lierop. “En iedereen hier droomt ook wel van die gemeenschappelijkheid.”

Slagkracht die hard nodig is in de steeds sneller veranderende wereld en waarin een wendbaardere organisatie nodig is. En over dromen gesproken… Van Sprang:  “Daarom hebben we ook ontwikkelteams samengesteld die bepaalde disciplines vormgeven. En die begonnen zijn met ‘droomscenario’s’: hoe zou het ideale plaatje eruitzien. Om van daaruit te gaan kijken wat daar realistisch van in de praktijk te brengen is. Daarin sluit HARP dus ook mooi aan. Zoals ook al die andere strategische projecten ons heel erg helpen.”

Ook de IMR’s en klankbordgroepen van studenten zijn betrokken bij het fusieproces. En op 1 januari, als de fusie een officieel feit is, wordt als het even kan ook éé nieuwe Raad van Advies opgericht in plaats van de drie die er nu zijn.

Krimp
Fontys kampt al een paar jaar met krimp, zoals inmiddels alle hoger onderwijsinstellingen. Ook bij de ‘technische’ opleidingen – en voor de goede orde: de naam van het nieuwe instituut is dus niet Fontys Techniek maar Fontys Technology – is sprake van krimp in de studentaantallen. Met name de twee kleinere instituten, BenT en TNW, hebben daarmee te kampen.

“TNW is bijvoorbeeld best wel een niche binnen Fontys. Het zijn kleine opleidingen. Maar ook die moeten we koesteren. En juist deze twee zijn ook gebaat bij meer slagkracht, halen veel voordelen uit het feit dat ze onderdeel van een groter geheel worden.”

Wel wordt gewerkt, los van de fusie, aan nieuwe portfolio’s en nieuwe curricula voor de opleidingen van de drie instituten. “Daarvoor zijn ook al andere zaken in gang gezet om dat proces te stutten”, aldus Damoiseaux. “Dat zal ook gaan helpen bij de werving, bij en voor de scholen waar onze nieuwe studenten vandaan komen.”

Van Lierop: “Je hebt àlle disciplines nodig in deze regio. We hebben alle best practices dan onder een dak zitten en kunnen nog meer sturen op vaardigheden en toepassen van kennis in de praktijk.” Om eraan toe te voegen: “Het is tijd voor nieuwe rituelen.”

Veel te ingewikkeld, abstract en zelfs eng. Dat is hoe er vaak over kwantummechanica wordt gesproken. Bij het Quantum Talent and Learning Centre Eindhoven, een samenwerking tussen Fontys Toegepaste Natuurwetenschappen en het Eindhovens Hendrik Casimir Institute van de TU/e, zien ze dat beeld graag veranderen. En dus werd anderhalf jaar geleden binnen Fontys het studententeam EduQuation opgericht, om met name jongeren op een speelse manier kennis te laten maken met dit vakgebied. 

Stiekem leren 
Het team verzamelde goede educatieve kwantum-games en bezoekt daarmee nu evenementen, bedrijven en met name middelbare scholen. En juist bij die laatste groep ziet Basten van der Vorm, Fontysstudent Technische Natuurkunde en voorzitter van het eerste uur, dat dit concept erg goed aanslaat. “Kinderen houden van spelletjes en zijn nog aan het ontdekken hoe de wereld in elkaar zit. Dan leer je ze eigenlijk stiekem allerlei dingen, zonder dat ze het doorhebben.”

Zaadje planten
Om de spellen in de gameroom van EduQuation te spelen is geen hogere wiskunde nodig. Zelfs met een op het eerste oog gewoon potje schaken of boter-kaas-en-eieren leer je onbewust meer over kwantummechanica. En dan kan er zomaar een zaadje zijn geplant voor later. Want hoe meer mensen ze kunnen enthousiasmeren voor het vak, hoe beter, vindt Basten.

“We hebben hier in de regio natuurlijk best een tekort aan technisch personeel. Als we kunnen laten zien dat kwantummechanica niet eng is, maar eigenlijk gewoon leuk, dan doen misschien meer jongeren een studie in die richting. Maar ook als je gaat werken in die wereld als jurist of accountant is het wel handig dat je een idee hebt waar het over gaat.” [Tekst gaat verder onder de foto]

Dat geldt eigenlijk voor iedereen, vindt Imke Houben, student Technische Natuurkunde en medebestuurslid. Want dat je net als haar ouders direct afhaakt bij het woord kwantum, dat kan eigenlijk niet.

“Het is net als met AI, iedereen gaat er hoe dan ook mee te maken krijgen. Dan is het fijner om er iets van af te weten, zodat je mee kan praten en ook vragen kan stellen. En niet dat je denkt: ik snap er niks van, dus ik bemoei me er maar niet mee.”

Goed achterlaten
Inmiddels is het team uitgegroeid van vier naar dertig studenten; die komen van Fontys maar ook van de TU/e en Summa. Voorlopig is er nog voldoende budget om EduQuation in deze vorm te laten draaien. Basten is binnenkort geen student meer en verlaat het team. Maar hij wil het goed achterlaten, onafhankelijk van subsidiegelden. Tijd dus voor een nieuw businessconcept.     

“Steeds vaker gaan we met onze gameroom naar bedrijven toe, die iets met kwantum hebben of willen doen. Met het geld dat we daarmee verdienen kunnen we weer naar scholen toegaan, want die hebben vaak geen potje voor dit soort dingen.”

Maar waar de gameroom van EduQuation ook neerstrijkt met hun laptops en bordspellen, leeftijd maakt niet uit, merkt Imke. “Overal waar we komen reageert iedereen altijd heel positief en pikt er wel iets van op. Dat is ook het doel. Wat ons betreft is het entertainment first en dan is educatie een hele mooie second. Gelukkig lukt het heel vaak allebei.”

Energie is duur, dat weten we allemaal. Zeker voor bedrijven die massaproductie leveren en dus vele malen meer stroom nodig hebben dan honderden huishoudens bij elkaar. En juist voor die markt heeft voormalig Werktuigbouwkunde-student Bram Bens een slim systeem bedacht. Een soort frituurpan, maar dan anders. “En veel, veel groter”, zegt hij.  

Het idee ontstond  in 2016 toen Bram (29) nog als student bij een bedrijf werkte dat zich richtte op de biomassaverbrandingsindustrie. Hij kwam erachter dat gesmolten zout kan dienen als warmte opslag- en overdrachtsmedium, en is met die gedachte in 2019 het bedrijf Brabetech gestart. Tot 2023 heeft hij uitgebreid de tijd genomen om de door hem bedachte technologie te bewijzen, nu wil hij samen met mede-eigenaar Thomas (27) en hun acht medewerkers flink doorpakken.   

Verduurzamen
De twee heren hebben samen de ThermalPod bedacht. Momenteel gebruiken massafabrikanten allemaal ‘grote CV-ketels’ waarmee ze warmte maken om bijvoorbeeld voedsel of chemicaliën te verwerken. Dat is in Nederland vrijwel allemaal gebaseerd op gas. Maar omdat veel bedrijven juist van het gas af willen om te verduurzamen, kijken ze naar hoe ze hun energievoorziening kunnen elektrificeren. En dat is waar de ThermalPod kan helpen. 

“Wij bouwen systemen waarmee de grote CV-ketels in fabrieken vervangen kunnen worden door elektriciteit”, legt Bram uit. Dat gebeurt met grote, elektrische systemen waarmee zout wordt verhit en vloeibaar wordt gemaakt. “Ik heb in de voorloper van Brabetech bijgedragen aan de ontwikkeling van een nieuw soort gesmolten zout – niet te vergelijken met keukenzout – dat een heel laag smeltpunt heeft. Als je zout opwarmt, kun je het gebruiken als warmtemedium. En dat is precies wat wij met ons systeem doen.”  

Thermoskan
De ThermalPod levert energie, maar slaat die daarnaast ook tijdelijk op. Dat wil zeggen dat als er veel zon- en windenergie beschikbaar is, deze wordt opgeslagen en pas geleverd als het nodig is. Zie het als een grote thermoskan die warm blijft. “Het systeem wat wij komend jaar gaan bouwen staat ongeveer gelijk aan de batterijcapaciteit van 500 tesla’s en je zou er er 2.000 huishoudens voor een jaar mee kunnen voorzien.”  

Oké, maar waarom doen we dat dan niet: huishoudens ermee voorzien? “Omdat het daar niet geschikt voor is. En bovendien veel te duur. Het systeem dat wij nu aan het bouwen zijn, is net zo groot als een klein gebouw.” Een metertje of twaalf hoog, zestien breed en nog eens twaalf diep. Het is bedoeld voor hele grote fabrieken, zoals groente- en fruitverwerkers, papierfabrieken of chemicaliënbedrijven. “Maar wij richten ons vooral op de voedingsindustrie.”    

Risico's
Wereldwijd zijn er volgens de compagnons slechts tien projecten die iets vergelijkbaars doen. Bang voor concurrentie zijn ze dus niet, omdat er genoeg behoefte is aan oplossingen. Net zoals ze niet vrezen dat ze geen succes zullen boeken. “Hoewel deze industrie om miljoenenbedragen gaat, zijn we er voor de volle 200 procent zeker van dat het gaat werken. Het starten van een startup brengt altijd risico’s met zich mee – zeker in de climate tech hardware sector. Maar juist daarom is het zo belangrijk dat we dit doen: elk systeem dat we bouwen, draagt direct bij aan het terugdringen van CO₂-uitstoot."

Dat het gaat werken, is volgens de heren dus zeker. Ze moeten hun systeem alleen nog ‘even’ bouwen en vervolgens aan de man brengen. Maar, zegt Bram: “Over vijf jaar zijn we klaar voor massaproductie, over tien jaar willen we negenhonderd systemen uitgeleverd hebben wereldwijd.”   

Foto boven: Bram en Thomas. (fotograaf: Bart van Overbeeke)

“Ik woon sinds juni op mezelf in Venlo, waar ik dit jaar ben begonnen met mijn studie Mechatronica. Wat ben ik blij dat mijn opleiding is begonnen, want de eerste paar maanden dat ik hier woonde viel de stad me een beetje tegen. Ik hoopte al veel medestudenten te ontmoeten, maar velen waren juist wegens de zomervakantie naar huis. De campus was leeg en mijn eerste bijbaan hier pakte ook niet goed uit. Een pittige periode, totdat we de introductieweek van Fontys hadden.

Toen dacht ik: eindelijk. Eindelijk zijn er mensen die hetzelfde doen en leuk vinden als ik, leeftijdsgenoten waar ik connecties mee kan leggen. De eerste keer dat ik mijn studiegenoten zag en we begonnen aan onze intro heb ik dan ook meteen vrienden gemaakt. En wat bleek: de dagen vliegen sindsdien voorbij."

Denken aan de toekomst
"Ik heb voor de opleiding Mechatronica gekozen omdat ik graag in de techniek- en logistieksector wil werken. Daar liggen mijn interesses. Ik houd van dingen maken en problemen oplossen, en daar past deze opleiding perfect bij. Je bent na vier jaar misschien niet de beste in elektrotechniek, werktuigbouwkunde of industrial product design, maar je hebt straks wel verstand van al deze richtingen. Dat biedt veel doorgroeimogelijkheden in de toekomst.

Ik kijk wat dat betreft ook nu al uit naar het werkende leven, maar ben ook ontzettend benieuwd waar ik gedurende mijn studie stage kan gaan lopen. Hopelijk is dat bij fijne werkgevers waar ik nog meer kan leren en aan mijn eigen expertises kan werken. Ik zie mijn loopbaan als het ware als een roltrap naar boven, naar nog mooiere en betere momenten. Dat ik dat mag ervaren met de klas die ik nu heb, op een opleiding die me zo goed past, zie ik als pure winst." (Tekst gaat verder onder de foto's)

“Ik heb de eerste stappen in het studentenleven inmiddels al gemaakt. Sommigen wat makkelijker dan de ander, want zo vind ik het bijvoorbeeld wel een uitdaging om iedere dag voor mezelf te koken. Laten we het zo zeggen dat mijn appartementencomplex wellicht een paar onvoorziene brandoefeningen door mij heeft gehad. In de weekenden reis ik op en neer naar Zeeland, een klein dorpje in Brabant waar ik vandaan kom. Daar woont mijn familie en heb ik ook een hechte vriendengroep waar ik graag tijd voor vrijmaak. Hier in Venlo speel ik veel gitaar, een van mijn grootste hobby's. ”

Nieuwe student, nieuwe indrukken
"Als hbo student moest ik ook wel even wennen aan het studierooster, maar dagen van half negen tot vijf op de campus horen nu eenmaal bij dit nieuwe leven. Student zijn is dus niet alleen settelen op sociaal, maar ook op educatief vlak. Zo weet ik van mezelf dat ik niet kan ‘blokken’ voor toetsen of tentamens, maar juist moet begrijpen hoe bepaalde formules werken voordat ik daarmee aan de slag kan gaan. Ik ben heel benieuwd hoe ik dat hier ga ervaren.

Hoe je het ook went of keert: als nieuwe student krijg je veel nieuwe indrukken die je een plek moet geven. Ik heb op het begin ook echt wel getwijfeld of ik wel de juiste keuze had gemaakt. Maar inmiddels zie ik het studeren en het op mezelf wonen als een soort adventskalender: als nieuwe student ervaar ik iedere dag iets leuks. De stad Venlo bevalt me goed, ik fiets binnen tien minuten van huis naar college, heb een leuke bijbaan in een lokaal restaurant en leer steeds meer mensen beter kennen."

Alles op alles
"Dat wil ik alle andere studenten ook graag meegeven. Een paar weken geleden kende ik nog niemand, maar nu vind ik het ontzettend bijzonder dat ik met zoveel eensgezinde studenten ben. Ben daarom lekker jezelf en stel jezelf open voor anderen. Dat betaalt zich op een gegeven moment allemaal uit. Vergeet ook niet te genieten, en zet alles op alles om het meeste uit je studie en studententijd te halen."

Het WK Robotics, dat ieder jaar georganiseerd wordt door de organisatie FIRST, vormt al jaren het ultieme strijdtoneel voor Team Rembrandts, een groep bestaande uit 75 leerlingen en (oud-)studenten uit de Brainport-regio. Er nemen jongeren aan deel van Fontys, Summa, TU/e, het Heerbeeckcollege en het Zwijsencollege.

Emma van het Westende is al jaren een van de trouwe teamleden. Zij studeert Technische Bedrijfskunde bij Fontys. Vanwege tentamens kon ze dit jaar niet bij het WK in Houston aanwezig zijn, maar ze heeft de competitie wel op de voet gevolgd vanuit Eindhoven. 

“Tijdens het WK ga je in vier dagen tijd van kwalificaties naar het strijden om de wereldtitel”, legt Emma uit. “Er doen in het totaal zeshonderd teams mee, die zich verspreiden over verschillende divisies. Alleen de acht beste teams mogen uiteindelijk met de door hun gekozen allianties meedoen aan de finale.”

Team Rembrandts hoorde daar ook bij en eindigde op de vierde plek. Dat is minder dan wat ze vijf jaar geleden bereikten, maar veel meer dan ze dit jaar verwacht hadden. “We hadden een goede robot, en dat wisten we ook, maar dat we zover zouden komen? Dat hadden we nooit durven dromen”, zegt Emma. 

“Ons team is in de afgelopen jaren heel erg veranderd. Qua dynamiek, professionaliteit en structuur. We hebben flinke stappen gemaakt in hoe studenten worden opgeleid, want dat is uiteindelijk waar Team Rembrandts voor bedoeld is: om meer mensen te enthousiasmeren voor de techniek. We zijn gegroeid, maar hadden niet verwacht zo hoog te eindigen. Het ging tegen al onze verwachtingen in.”

Binnen de instituten Engineering, Bedrijfsmanagement, Educatie en Techniek en Toegepaste Natuurwetenschappen zag Herman met enige regelmaat dat zowel studenten als medewerkers bij techniekbedrijven binnenwandelen voor stages en medewerkingen. “Zo’n 75 procent daarvan zit allemaal bij dezelfde bedrijven. Dat weten we soms niet van elkaar, en dat is jammer. Dat gaan we dankzij deze overeenkomst een stuk gecoördineerder maken.”

Meer body en slagkracht, opdrachten die elkaar op kunnen volgen ten behoeve van kennistoevoeging en roadmaps en agenda’s koppelen staan daarbij centraal. “Zo weten wij waar we vanuit Fontys bij aan kunnen haken en omgekeerd, en hoeven we niet pas een maand van tevoren nog allerlei zaken te gaan regelen.”

Helpen en versterken
Het Fontys Techniekdomein is vaak leverancier van toekomstig personeel voor de elf bedrijven die de samenwerkingsovereenkomst tekenen. Daar maken grote namen als VDL, ASML, DAF en Philips ook deel van uit. Herman: “In het kader van Fontys for Society willen we partners zijn van en voor elkaar. Zo kunnen we elkaar niet alleen helpen tijdens opdrachten en stages, maar kunnen we elkaar ook versterken en opvolging geven. We leveren niet alleen nieuw personeel, maar worden ook echte kennispartners voor deze bedrijven.”

Dat werkt andersom net zo. Waar Fontys studenten levert aan de bedrijfstak, leveren de bedrijven ook een bijdrage aan het onderwijs. “Door het geven van een gastcollege of het inzetten van hybride docentschap bijvoorbeeld. Docenten zijn welkom bij een partner als VDL om inzichtelijk te krijgen wat daar speelt. Die kennis kan weer meegenomen worden in hun colleges. Zo zorgen we er gezamenlijk voor dat onze studenten tijdens de opleiding juist datgene hebben geleerd wat aansluit bij de arbeidsmarkt, dat we elkaar beter begrijpen en complexe vraagstukken aan kunnen pakken.”

Intensief samenwerken
Komende woensdag staat de officiële ondertekening met de elf technische bedrijven op het programma. Met die elf bedrijven werken minstens twee van de drie instituten al samen. Een bewuste keuze dus, legt Muriël Keuning-Scheffers uit. “Als we dit aan nog twintig bedrijven hadden gevraagd hadden zij ook allemaal ‘ja’ gezegd, maar intensief samenwerken met dertig bedrijven gaat nu simpelweg nog niet omdat het onderwijs het aan moet kunnen om afspraken met bedrijven na te komen. De partners waar we nu mee in zee gaan zijn bewust gekozen omdat ze bereid zijn te investeren in de relatie met Fontys, waarbij we gelijkwaardig als partner kunnen optreden. Ze willen niet alleen de beste afstudeerders aan zich binden, maar het onderwijs echt ondersteunen.”

Hoe de toekomst er voor beide kanten na het tekenen van het convenant uit gaat zien, is nog iets om uit te zoeken aldus Keuning. “We hebben een rode draad opgesteld en gaan vooral ervaren wat wel en niet werkt. We gaan in ieder geval samen met de Techniekpartners aan de slag voor een betere aansluiting tussen onderwijs en werkveld en voor het versterken van de regio.” [Noëlle van den Berg]

Volgens opleidingscoördinator Nico Kuijpers dient deze eerste master van FHICT twee doelen: “Het is een verdiepende opleiding voor afgestudeerde bachelors waarmee het werkveld prima uit de voeten kan. Daarnaast biedt het Fontys de kans méér te doen met praktijkgericht onderzoek.”

Een masteropleiding was lang het domein van de universiteiten. Hbo-masters bleven beperkt tot eerstegraads lerarenopleidingen en enkele vakmasters. Recent pleiten bedrijven en bijvoorbeeld de Landelijke Vereniging Hogescholen voor meer praktische masterprogramma’s, gericht op concrete marktvragen.

Praktijkoplossing staat centraal
“De master biedt verbreding en/of verdieping van de inhoudelijke kennis in disciplines als software-engineering en hardware-interfacing ”, zegt Kuijpers. “In algemenere zin wordt het analytisch vermogen van studenten aangescherpt bij het nadenken over een methodische aanpak én een werkende oplossing.” Daarnaast wordt aan de studenten gevraagd om zo’n specifieke oplossing ook te generaliseren: dus in hoeverre is de nieuwe kennis bruikbaar in andere projecten?

Een en ander sluit naadloos aan bij behoeften in bijvoorbeeld de Brainport-regio: “Vooral grote organisaties in de regio hebben behoefte aan personeel met sterke analytische vermogens én praktische knowhow. Met een Master of Applied IT krijg je het allebei.”

Veel afgestudeerde bachelors die eenmaal aan het werk zijn willen zich volgens Kuijpers graag doorontwikkelen via het volgen van een academische master. “Maar dat betekent dat je vooral je theoretische (bijvoorbeeld wiskundige) kennis bijspijkert. Echter: bedrijven én studenten focussen liever op de praktische kant. Juist dat is ook de insteek van onze eenjarige master.”

Eigen bedrijf
Binnen de Master of Applied IT werken studenten aan gerichte vraagstukken die uit bedrijven of Fontys-lectoraten komen. Sieuwe Elferink – één van de zeven studenten die begin deze maand startte met de master – houdt zich bezig met het project ‘Flower Power’, waarbij een drone helpt bij het determineren en tellen van bloemensoorten. “Op basis van AI maakt de drone foto’s en weet hij de soorten automatisch te duiden. Zo kun je bijvoorbeeld een biodiversiteitskaart maken.”

Binnen zijn start-up MultiRotorResearch bouwde Sieuwe met een team van Fontys-studenten eerder een op basis van AI zelfstandig vliegende drone, waarmee hij meerdere prijzen en startsubsidies in de wacht sleepte. “Ik koos voor deze master omdat ik nog dieper in wil gaan op de werking van AI. Die kennis gebruik ik om mijn drones slimmer te laten werken.”

“In de master leer ik meer over drones en slimme navigatie; die kennis stroomt zo mijn bedrijf in. Een aspect als het generaliseren van een oplossing, het in bredere zin impact maken met een onderzoek, spreekt me aan. Al gebeurt dat met zo’n drone haast automatisch. Je kunt AI ook eenvoudig inzetten voor bijvoorbeeld de kwaliteitsinspectie van bruggen.”

Echte innovatie
De eisen die aan het uitgevoerde onderzoek worden gesteld gaan een stuk verder dan in de bachelor. “Je ontwikkelt echt iets nieuws”, vertelt Sieuwe. “Je kunt weliswaar uitgaan van een combinatie van bestaande technieken, maar daaruit moet wel een heuse innovatie rollen.”

Juist de praktijk van het maken spreekt hem aan: “Ik dacht eerst ook aan het volgen van een academische master. Maar ik wil vooral door met mijn bedrijf. Het opdoen van al die aanvullende theoriekennis kost ontzettend veel tijd. Bovendien: ik wil niet alleen in de boeken kruipen, ik wil gewoon doen!” [Frank van den Nieuwenhuijzen]