Dap (50) groeit op als één na oudste in een gezin van zeven kinderen: “Ik zag het als mijn verantwoordelijkheid dat iedereen zich prettig voelde. Als kind wist ik al: als de sfeer om je heen goed is, zit je beter in je vel en sta je meer open voor anderen.”  

Ondernemings(ge)zin 
Shirley Dap is eigenaar van HEAL Interior Design, en ontwerpt interieurs voor zorgorganisaties, kantoren, horeca en particulieren. Het is geen toeval dat ook een broer en twee van haar zussen ondernemen. “Misschien komt het door een diepgewortelde drang naar vrijheid die we van onze moeder hebben meegekregen. Bovendien zijn we ook nogal eigenwijs, en bepalen we graag zelf onze koers.”  

Toch duurde het even voordat Shirley – die acht maanden was toen het gezin van Paramaribo naar Tilburg trok – in het diepe sprong. “Na de middelbare school volgde ik een oriëntatiejaar bij de Kunstacademie. Dat vond ik toen te abstract.” Bij fotobedrijf Fujifilm in Tilburg, waar ze daarna begon, werd ze uiteindelijk assistent van de HR-manager.  

Praktisch 
Daar kreeg ze alle ruimte om zelfstandig projecten te draaien, waardoor ze de charme van het personeelswerk leerde zien. “Zodoende kwam ik op de AMA en het latere Fontys terecht.”  

“Ik was een last minute-student. Pas beginnen als je in tijdnood bent. En ik was vooral praktisch ingesteld. Ik moest een bepaalde leerinhoud echt vóór me zien en vroeg me vaak af hoe relevant die theoretische stof nu was voor de praktijk.” 

Het Japanse Fuji was een voorloper in HRM-trends als ‘de mens centraal’ en ‘werkgeluk’. “Zij waren volop gericht op persoonlijke ontwikkeling en deden ook al aan job rotation.” Belangrijk, én een duidelijke link met haar latere loopbaankeuze. “Zowel als HR-medewerker als interieurontwerper heb je direct invloed op het welzijn van mensen.”  

Artemis 
Ze blijft twaalf jaar actief in dit werkgebied, maar het bloed kruipt… “Jammer van het HRM-vak was dat ik mijn creativiteit er slecht in kwijt kon. Nadat ik twee kinderen had gekregen, dacht ik: als ik nu geen stap zet, ga ik nooit een interieur tekenen.” Op Academie Artemis in Rotterdam voltooit ze in 2008 de opleiding tot binnenhuisarchitect. “De beste keuze ooit”, zegt ze. 

Hoe kijkt Shirley naar een ruimte als ze ergens binnenkomt? “Ik probeer te zien en voelen of het klopt. Bijvoorbeeld qua kleuren, materialen en indeling. Of iets passend is hangt van veel zaken af. Bijvoorbeeld het type bouw, de functie en de mensen die er komen. Eigenlijk zoek je steeds naar een natuurlijke balans en warmte.” 

HEAL 
“De bedrijfsnaam HEAL staat voor: ‘Humanity, Environment And Love’. De mens, de gebruiker of bezoeker van een ruimte, staat centraal. Het is bewezen dat aspecten van (interieur)design een gunstige werking hebben op je welbevinden. Bijvoorbeeld de inval van daglicht en gebruik van natuurlijke materialen en ruimtelijkheid. Een ruimte moet prikkelen maar niet overprikkelen."  

Voor zorgorganisatie Amarant in Tilburg schreef ze een HEAL-handboek dat organisatie-breed wordt geïmplementeerd. “Uitgangspunt is om veel kritischer naar omgevingen te kijken. En een sfeer te creëren die bijdraagt aan het welzijn van cliënten en medewerkers.” 

Met haar inmiddels zeventien jaar bestaande bedrijf wil ze zich ook meer gaan richten op lifestyle in bredere zin. “Recent introduceerden we een productlijn met vazen, kussens en geur. We werken rond de thema’s: ‘aarde’, ‘water’, ‘groen’ en ‘zon’, waarbij we restmaterialen benutten en uitgaan van duurzaamheid. Oók door het gebruik van vroegere technieken en ambachten zoals glasblazen én het doorvertellen van verhalen.” 

Vertrek vanuit jezelf 
Inmiddels is ze 25 jaar afgestudeerd en heeft ze veel gedaan. Zo was ze samen met haar moeder Maria ook lid van de projectgroep die zich inzette voor de realisatie van een Tilburgs slavernijmonument. Het bronzen beeldje achter het station – een meisje zittend op gebroken ketenen – werd op 1 juli 2022 onthuld. 

“Natuurlijk is alle aandacht van de voorbije jaren voor de slavernijgeschiedenis goed. Ik heb het geluk dat ik niet geconfronteerd ben met discriminatie. Voor mij is het belang van dit monument dat het ons herinnert aan iets onmenselijks wat is geweest. En dat het lessen leert voor de toekomst.” 

“Ook voor de onderlinge verbinding in de stad is zo’n monument belangrijk. Niet alleen voor de Nederlanders en mensen met een andere culturele achtergrond, maar ook voor de Surinamers onderling. Tegenwoordig is onze community minder hecht dan vroeger.”

Advies
En tot slot: wat wil Shirley Fontysstudenten van vandaag meegeven? “Ga uit van jezelf en probeer te doen waar je blij van wordt. Als je eenmaal goed weet wie je bent en waarvoor je staat, kun je een betere verbinding aangaan met anderen.”  

Daarbij geldt: Het hoeft niet per se over de snelweg. “Het is niet erg om via een omweg ergens te komen. Van alles wat je doet, stop je toch iets in je rugzak. Ik kon mijn bedrijf efficiënt insteken omdat ik eerst in de HRM-sector organisatie- en mensenkennis heb opgedaan.”  

Uit twintig inzendingen kwamen drie nominaties, toevallig allemaal Fontysstudenten. Floor Hendriks, bijna afgestudeerd aan Fontys Hogeschool Kind en Educatie in Den Bosch, ging er met de prijs vandoor. 

Geschiedenis is overal 
De award is vernoemd naar de volkse benaming voor reusachtige zwerfkeien uit de IJstijd, die vooral in Drenthe en Overijssel voorkomen. Het wordt vaak vergeten dat onze geschiedenis zich op tal van plekken in de omgeving manifesteert. De Floor & Aty Looy Foundation ondersteunt initiatieven die (de ontwikkeling van) historisch besef méér aanwakkeren. Ook de vakorganisatie van geschiedenisstudenten VNG en hun huisblad Kleio zijn betrokken bij de award. 

Winnares Floor Hendriks (28) bedacht een lesreeks over onderwijs vroeger en nu. “Samen met de leerlingen keek ik hoe het er tachtig jaar geleden aan toe ging in de klas. Ik vond het leuk om zo’n alledaags uitgangspunt te kiezen en de tijd te nemen kinderen inzicht te geven in alle veranderingen.” 

Onderzoek doen 
Een filmpje kijken over een klas zonder laptops is één ding; zelf met kroontjespen schrijven is weer iets anders. “Door die doe-dingen gaat het echt leven. Zo waren de kinderen verrast over het oude systeem van belonen en straffen, waarbij je nog op de vingers kon worden getikt met een liniaal.” 

Floor zag bovendien een mooie bijvangst: “Ik was onder de indruk van de onderzoeksvaardigheden van kinderen, die ze eigenlijk intuïtief inzetten. Zo gingen ze in gesprek met grootouders en vroegen ze naar foto’s en schoolspullen.” 

Bij de beoordeling is onder meer gelet op de relevantie voor leerlingen, de afstemming op hun leerniveau en de variatie qua werkvormen en bronnengebruik.

Van verleden naar toekomst 
“Historisch besef houdt in dat je je er bewust van bent dat het verleden inwerkt op het heden en zodoende impact heeft op de toekomst”, zeggen initiatiefnemers Floor en Aty Looy. “Vooral in tijden van nepnieuws en conflicthaarden is het belangrijk om een betrouwbaar beeld van dat verleden te hebben.” 

Het gepensioneerde echtpaar – allebei met een verleden in het onderwijs – hoopt dat geschiedenis weer meer gaat leven in de klas. “Het vak Geschiedenis is meer dan een invuloefening van feitjes. Het verleden kun je echt tot leven brengen, maar dan moet je het wel de juiste aandacht geven.” 

Focus op je omgeving 
Prijswinnaar Floor wint naast de trofee een groepsreis voor maximaal veertig kinderen en begeleiders naar het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem. 
 

In de kerk van Open Hof in Kampen wordt 24/7 gepreekt en gezongen als protest tegen de uitzetting van de familie Babayants uit Oezbekistan. Aanstaande zaterdag geven zes tweede- en derdejaarsstudenten van de opleiding Theologie vier uur lang vorm aan de estafetteviering. 

Creatieve viering 
“In twee verschillende blokken gaan ze creatief te werk”, vertelt Marieke Milder, die de Fontysvoorgangers aanspoorde om mee te doen en hen daarbij begeleidt. “In de context van het vak ‘Vieren & Rituelen’ stellen ze een dienst samen die is afgestemd op een vooraf gekozen doelgroep.” 

Daarbij baseren studenten zich op de katholieke traditie maar hun invulling is vrij. “Het gaat om de doorvertaling van katholieke elementen naar een niet- of andersgelovige gemeenschap. In de vieringen is er zaterdag bijvoorbeeld aandacht voor het Bijbelboek Ruth, dat handelt over mensen die terechtkomen in een vreemd land. Er is een zogenaamde Taizé-viering (speciaal gericht op jongeren met veel zang en gerichte stiltemomenten, red.) en er vinden groepsgesprekken plaats.” 

Voor deelnemende tweedejaars snijdt het mes bovendien aan twee kanten. “Ik heb ze voorgesteld er een Beroepsproduct Liturgie van te maken, dat onderdeel is van hun tentaminering. De derdejaars hoeven geen Beroepsproduct te maken, maar geven uit betrokkenheid zelf een onderdeel vorm.” [Tekst gaat verder onder de foto's]
 

Kerkasiel 
Het Oezbeekse gezin Babayants – vader, moeder en vier kinderen – woont momenteel in de kerk. Bijna elf jaar is het gezin in Nederland, waarvan ze acht jaar doorbrachten in het azc in Emmen. Nu beoordeelt de IND hun terugkeer, als christenen in een grotendeels islamitisch land, als voldoende veilig. De uitzetting is in gang gezet. 

De bijzondere viering begon eind november en gaat dag en nacht door. Tijdens kerkdiensten is het de politie namelijk niet toegestaan mensen te arresteren. Vrijwilligers uit het hele land, zoals voorgangers en muzikanten, kunnen zich aanmelden en worden ingepland in het continurooster. 

Het idee om mee te doen, komt van Milder zelf. “Ik voel me betrokken bij deze problematiek en was ook al bij het vorige kerkasiel in Den Haag. Ook toen gingen er studenten van Fontys voor.” Deze actie haalde volop de media en leidde in 2019 tot het Kinderpardon voor 500 kinderen. 

Geworteld 
Het is ongewis hoe het ditmaal eindigt. Over een laatste bezwaarprocedure – waarin de advocaat van de familie Babayants aanvoert dat de jongste kinderen hier zijn geboren en derhalve in Nederland geworteld – kan elk moment een besluit vallen. 

“De kerkgemeenschap van Open Hof in Kampen probeert zo veel mogelijk aandacht te genereren”, zegt Milder. “Inzet van het kerkasiel is niet alleen dat deze familie mag blijven, maar ook dat er opnieuw een kinderpardon komt.” In totaal zitten momenteel zo’n 300 kinderen op een vergelijkbare wijze tussen wal en schip. 

Een nieuw kinderpardon is nu misschien lastig, gezien de kleur van het kabinet. “Maar een woordvoerder van Open Hof gaf laatst nog aan dat ze zo veel sympathie willen creëren dat de politiek er niet meer onderuit kan. Daarvoor moet je eerst de publieke opinie zien mee te krijgen. Zo ging dat in 2018 ook.” 

Waarom vindt Milder het zo belangrijk om hieraan mee te doen? “Omdat ik theoloog ben en gelovige. Daarom wil ik oog hebben voor mensen die in de knel zitten. Geloof is niet ‘los verkrijgbaar’, het moet altijd handen en voeten krijgen in het dagelijkse leven.” 

De foto's in dit artikel zijn tijdens de dienst gemaakt en dus later toegevoegd.

Journalistiekdocent Lindy Jense trekt samen met oud-mediatheekmedewerkster Brigit Goderie de kar bij Bier & Boeken, de boekenclub van Fontys Journalistiek. “We kiezen steeds één boek uit de titels die deelnemers pitchen in de groepsapp. Daarbij ligt het accent op journalistieke non-fictie over maatschappelijke onderwerpen.” Ontlezing is een belangrijke drijfveer. “Je merkt dat studenten langere teksten minder snel oppakken. Helaas is hiervoor geen pasklare oplossing. We hopen dat door gesprekken binnen de leesclub het vuur weer oplaait.” 

Eens in de tien weken komt Bier & Boeken in wisselende samenstelling bijeen. Het gesprek dat loskomt, moet volgens Jense verder gaan dan ‘Goed boek!’ of ‘Mwah’. “Bij de laatste editie bespraken we met twaalf studenten Vos in de VS van journalist Michiel Vos. Opzet is om op verschillende manieren naar zo’n boek te kijken. Zowel technisch en objectief – welke perspectieven heeft de auteur en welke journalistieke processen zien we terug? – als de subjectieve beleving van wat je er persoonlijk van meeneemt.” 

Een didactisch doel staat niet direct centraal. “Je hoopt dat deelnemers vooral van elkaar leren. Onze studentenpopulatie is sowieso al redelijk goedgebekt en maatschappelijk geëngageerd; daarom hoef ik minder te kaderen.” Gelukkig maakt ook het bier en de door FJ gefinancierde borrelplank de tongen los. “Soms loopt de discussie hoog op”, lacht Jense. “Je moet plezier beleven bij het lezen. En denken: een boek is zo erg nog niet.” 

Leesbevordering
Welke gedachte ligt er achter FLOT Leest, de boekenclub die actief is aan de Tilburgse lerarenopleiding? “In principe is het een leesbevorderend project vanuit het Nationaal Programma Onderwijs (NPO)”, vertelt docent maatschappijleer Farouk El Mouhajir, die de leiding heeft bij de bijeenkomst vorige week op (Paarse) vrijdag 13 december. “In deze context zijn we bij FLOT een inclusiecafé gestart en hebben we gekeken of we daaraan ook een leesclub konden koppelen.” 

Bij elke editie van het FLOT Inclusiecafé staat een maatschappelijk thema centraal, zoals klimaat en duurzaamheid. Vandaag gaat het – aan de hand van de bestseller De geschiedenis van mijn seksualiteit van Tobi Lakmaker – over gender. Naast het ‘boekgesprek’ krijgen de deelnemers een lesvorm aangereikt, die ze weer kunnen inzetten voor studenten. 

“Hiervoor gebruik ik gesprekskaarten met als thema gendergesprek, samengesteld door het Humanistisch Verbond”, vertelt El Mouhajir. Groepsgewijs gaan de deelnemers steeds met elkaar in gesprek over de voor- en nadelen van genderhokjes en rolmodellen. 

Ontlezing 
Docenten Nederlands Claudia van Werkhoven en Margriet Smits hebben zich het afgelopen jaar ingezet voor het leesenthousiasme binnen de lerarenopleidingen. De FLOT-leesclub is daarvan een zichtbaar uitvloeisel. “Jammer dat er vandaag geen studenten meedoen”, zegt Margriet Smits. “Wat dat betreft is het tijdstip ongelukkig. Het is laat op de vrijdagmiddag en veel studenten zijn al naar huis.” 

De noodzaak van leesbevordering is er niet minder om. “Vooral ook binnen de lerarenopleiding Nederlands”, zegt Van Werkhoven. “Na sluiting van de fysieke mediatheken bij Fontys zijn we binnen onze lerarenopleiding een eigen bibliotheek begonnen om studenten extra in staat te stellen om te lezen.” 

Zelf maakt El Mouhajir ook graag gebruik van boeken in zijn lessen maatschappijleer. “Recent heb ik voor het vak politicologie een college gebouwd rond het essay Duidelijkheid van politiek verslaggever Tom-Jan Meeus. “De ene student ontwikkelt meer boekenliefde dan de andere. Maar gaandeweg de studie daalt dat wel in hoor.” Uiteraard gaat het ook hier om het plezier: “Ik wil studenten vooral laten zien hoe ze met tekst hun leerlingen kunnen raken.” 

Volle plank 
Op de docentenkamer bij MindLabs staat een plank boordevol boeken. “Ik zelf koop boeken óók om ze te kunnen uitlenen”, zegt Lindy Jense. “Ik wil dat zo veel mogelijk studenten de kik ervaren. Hoe kan het dat die tekentjes op papier een stem in je hoofd gaan vormen die je verschillende perspectieven op de wereld kan bieden? Lezen is zo waanzinnig bijzonder. Het is onvergelijkbaar belangrijk voor je persoonlijke ontwikkeling.” 

Susanne (44) is docent en opleidingscoördinator scheikunde bij FLOT, voornamelijk bij de masteropleiding. Daarnaast spant ze zich als instituutscoördinator in om de samenwerking tussen het werkveld en Fontys verder te ontwikkelen en studenten te begeleiden bij het werkplekleren.

Hoe reageerde je toen je hoorde dat je was genomineerd?
“Ik was erg verrast. En blij! Bovendien is het eervol, want er lopen zo veel goede docenten rond bij Fontys. Mooi dat studenten het de moeite waard vinden om mij te nomineren.”

Waarom denk je dat je bent genomineerd?
“Misschien heeft het ermee te maken dat de lijntjes binnen ons team kort zijn. We leggen veel persoonlijk contact met studenten. We proberen met hen mee te denken en maatwerk te organiseren, bijvoorbeeld via feedback-momenten en één-op-één-gesprekken. Sinds drie jaar hebben we in onze scheikundemaster ook Antilliaanse studenten. Zij studeren op afstand, wat de persoonlijke begeleiding nog uitdagender maakt. Studenten merken dat we ons inspannen om hen goed te helpen. In een gelijkwaardig, open gesprek en met een luisterend oor. Dat wordt gewaardeerd, denk ik.”

“Overigens, mocht ik de prijs winnen – waar ik niet van uitga, haha – dan wil ik het beschikbaar gestelde budget gebruiken om me verder te verdiepen in de perspectieven van overzeese studenten. Ik zou dan graag een reis naar de Antillen plannen om scholen te bezoeken. Dat helpt waarschijnlijk om de afstemming hier nóg beter te maken.”

Is er iets waarop je trots bent bij Fontys?
“Ik ben trots op onze studenten. In de deeltijdopleiding zie je dat mensen van alles hebben spelen naast de studie. Een gezin, een baan, een knellende planning. Sommigen reizen drie uur om überhaupt bij ons te komen. Tegelijkertijd zijn ze zo enorm betrokken…"

"Het is mooi dat we het samen voor elkaar krijgen om zo’n gemotiveerde leergemeenschap te creëren, waarbij studenten elkaar onderling – iets wat we als opleiders ook heel bewust opzoeken – feedback geven en verrijken. Het mooie is bovendien dat verschillende schooltypen elkaar ontmoeten: van hbo tot speciaal onderwijs, in zowel Nederland als België. Er komen dus veel visies samen, die in combinatie voor een meerwaarde zorgen. Het is inspirerend om hiertussen te staan.”

Wat geeft jouw energie?
“Veel! Zeker de genoemde uitwisseling met studenten, waarbij soms een aha-moment kan ontstaan. Studenten krijgen een inzicht aangereikt waarmee ze verder kunnen. Zo is het bijvoorbeeld erg leuk om samen een onderzoeksopzet te bedenken, waarbij hun initiële idee zo goed mogelijk uit de verf komt. Ik krijg sowieso ook energie van het contact, zowel met individuele studenten als met groepen.”

Wat vind je mooi aan je vak?
“Dat je twee dingen verweeft. Op de eerste plaats is scheikunde een schitterend vak. De ontwikkeling van de chemie maakt voor de mens veel mogelijk. Zo speelt het vak een belangrijke rol bij het oplossen van maatschappelijke vraagstukken, rond bijvoorbeeld technologie en milieu. Daarnaast ben je ook nog eens bezig om nieuw talent – toekomstige leerkrachten – in dit vak op te leiden. Mensen die het mooie verhaal van de chemie doorgeven aan nieuwe generaties. Dat is een dankbare combinatie.”

Geregeld komen de Nederlandse hbo’s bijeen om te praten over hun diversiteits- en inclusiebeleid. Dit gebeurt op basis van door de Vereniging Hogescholen vastgestelde speerpunten. Maandag 11 november verzorgen het Center of Expertise Inclusive Society en Fontys IDEAS de bijeenkomst over ‘Praktijkgericht onderzoek met aandacht voor diversiteit en inclusie’.

Thuis voelen
Binnen verschillende Fontys-lectoraten vindt zulk onderzoek plaats. “Dana Feringa houdt zich bijvoorbeeld bezig met de waarde van een Inclusieve Regio”, geeft medeorganisator Kennedy Tielman aan. “Zij verzorgt de keynote speech op deze dag.” Er gebeurt veel op het specifieke terrein, weet ook Impact Developer en projectleider sociale innovatie Patricia Beumer. “Inclusie en diversiteit werken door op alle Fontys-instituten. Zo’n netwerkdag dient ook om te kijken wat we ‘in huis’ nóg beter met elkaar kunnen verbinden.”

Zoals een praktijkgericht onderzoek waar Tielman persoonlijk bij is betrokken. “Dat betreft de sense of belonging van internationals, waaronder specifieke groepen als Caribische studenten. Hoe maak je dat studenten zich eerder en beter op hun plek voelen in Nederland? Onder meer via interviews proberen we dat vast te stellen.”

Markt
Aan de hand van een markt wil Fontys vooral de breedte aan initiatieven benadrukken, licht Beumer toe. “Van een spoken word-presentatie over Fontys for Society tot een gesprek over inclusie op bestuurlijk niveau, naar aanleiding van een recent verschenen boek.” Tielman, docent scheikunde aan de Tilburgse lerarenopleiding, is betrokken bij het Inclusiecafé bij FLOT. “Hier organiseren we bijvoorbeeld ontmoetingen rond Paarse Vrijdag en Keti Koti. We merkten dat het gaandeweg drukker werd en andere opleidingen kwamen kijken wat we deden.”

Een ander initiatief is het nog betrekkelijk nieuwe Fontys IDEAS (Inclusion, Diversity, Equity, Accessibility and Safety), tevens mede-organisator van de netwerkdag. “Wij zetten ons in voor een veiliger leerklimaat voor iedereen”, aldus kwartiermaker Cheryl McDowall. “We hebben een brede Learning Community, waaraan iedereen binnen Fontys kan deelnemen.” Eén van de doelen van het IDEAS-office is om te komen tot een centrale aanpak van inclusie binnen Fontys (met behoud van de eigen signatuur van elk instituut).

Ontmoeten
Naast een markt en een plenair programma is er maandag ruimte voor verschillende workshops. Doel van de bijeenkomst is niet om weer een intellectueel gesprek te voeren over inclusie en diversiteit, maar om de impact vooral ook te ervaren. Patricia Beumer: “Inclusie begint simpelweg met ontmoeten. Zo bieden we deelnemers een welkomstdrankje aan waarbij de glazen onderling zijn verbonden met touwtjes. Via vragenkaartjes gaan ze dan ook gelijk met elkaar in gesprek. Zo creëren we al voorwaarden om te ontdooien en verbinden.”

‘Verbinden’ lijkt soms een wat lastig en abstract begrip. Kennedy Tielman: “De insteek van de dag is laagdrempelig, waarbij de ontmoeting – relationeel – centraal staat. De bijbehorende workshops gaan vervolgens meer de diepte in. Maar we maken het niet te groot. Verbinden wil in dit geval niet zeggen dat je met een stapel contracten de deur uit loopt.”

Bottom-up
Toewerken naar meer diversiteit en inclusie is een transitieproces dat niet van de ene op de andere dag is afgerond. Maar resultaat is er al wel. “Het begint vaak op individueel niveau en ontwikkelt zich zo verder", geeft Beumer aan. "Binnen afzonderlijke instituten en Fontys-breed.”

Volgens Tielman worden inclusie en diversiteit steeds zichtbaarder in de eindtermen van de lerarenopleiding. “Neem een college Inclusive Science Education. Daarin maak je studenten zich ervan bewust dat ook natuurwetenschappen werken uit een zeker perspectief. Iedereen kent Curie en Pasteur. Maar over zwarte bijdragers aan het Periodiek Systeem hoor je zelden of nooit.” De first adapters, docenten die spontaan een begin maken met zulke lessen en dan navolging vinden, zijn daarbij belangrijk. “Zo stijgt het op in de organisatie.”

Deze maand ging haar nieuwste voorstelling Unease in première. In het restant van dit jaar viert Kostić (Belgrado, 1976) aan de hand van film, workshops én dans het vijftienjarig jubileum van haar gezelschap Bold Moves.

Toch hangen de slingers niet uit in haar Tilburgse dansstudio. “Verschillende gezelschappen, waaronder het mijne, krijgen komend jaar geen gemeentelijke subsidie meer.” Dat is het gevolg van een tekort aan budget bij de gemeente, waaraan uiteindelijk een eigen rekenfout ten grondslag ligt. “Zonde”, vindt ze, “vooral ook omdat je zo aan kapitaalvernietiging doet en een mooie, zorgvuldig opgebouwde reputatie als ‘dansstad’ verliest.”

Underground
Al op de middelbare school in Belgrado komt het plan om een (internationale) moderne-dansopleiding te volgen, blikt Kostić terug. “Ik begin op de Dansacademie in Amsterdam (1997, red.), maar heb moeite om daar te aarden. In Servië is het gezien de politieke situatie op dat moment nog onrustig, waardoor het soms lastig is om contact met thuis te hebben. Amsterdam voelt hectisch. Te veel prikkels, dat werd me na twee jaar te veel.”

Tilburg is daarna liefde op het eerste gezicht. “De dansscene hier is begin deze eeuw echt in opkomst. In een beetje een underground-sfeer, eigenlijk. Terwijl de spotlight op de Randstad staat, gebeuren hier spannende dingen in de luwte. Dat sprak me aan. Ik heb mijn rust nodig. Bovendien weten mensen elkaar in een ‘behapbare’ stad als Tilburg makkelijk te vinden.” Op deze vruchtbare akker vindt ze eerst haar weg als uitvoerend danser en later als choreograaf. Het leidt tot een rijk gevulde carrière vol interessante projecten.

Even knijpen
In 2009 ontstaat haar eigen gezelschap Bold Moves. Daarin zoekt Kostić – in een visueel en fysiek krachtige stijl – ‘naar de moed en feilbaarheid van de mens’.

“In mijn nieuwste dansvoorstelling Unease onderzoek ik verschillende vormen van menselijk ongemak: fysiek, mentaal en sociaal. Wat gebeurt er als je daaraan juist weerstand biedt en niet ‘bevriest’ of vlucht?” Ze realiseert zich dat ze haar publiek vaak direct confronteert en zo van hun à propos brengt. “Maar dan wel op een subtiele manier. Als je mensen meteen voor het blok zet of provoceert, sluiten ze zich af. Ik dring niks op, maar er komt toch altijd een moment dat ik even knijp.”

Verschillende vormen
Met ‘Bold Moves’ maakt ze gebruik van diverse disciplines, zoals theater, freerunning (een vorm van acrobatiek die gebruikmaakt van stedelijke objecten als gebouwen, auto’s en trappen) en film. “Naast dans is film mijn grote liefde. Als ik werk aan een nieuwe choreografie, denk ik allereerst aan (losse) beelden. Dat komt misschien omdat ik uit een nogal visueel ingestelde familie kom, van fotografen, filmers en architecten.”

Zo maakte ze samen met de inmiddels overleden regisseur Harrie Verbeek drie dansfilms. Hoewel ook dans zelf supervisueel is, trekt vooral de andere manier van werken haar aan. “Je kijkt niet met je ogen naar bewegingen, maar met de lens van de camera. Bovendien let je bij een dansvoorstelling vaak op het totaalplaatje: alle dansers op het podium, het decor en het licht. Bij film kun je prima focussen op slechts één detail, één emotie die je bewust uitlicht. De ervaring is anders, en dat wil ik gebruiken.”

Het gebruik van bijzondere stijlen als urban dance en freerunning vindt ze onvermijdelijk. “De contemporary dans is steeds in beweging. Simpelweg omdat de maatschappij om ons heen continu verandert. Als je je daarvoor niet openstelt, kijken we nog steeds met z’n allen naar Het Zwanenmeer.”

Massadenken
Een ander thema dat Kostić graag pakt, is kuddegedrag. “Vroeger speelde mijn Servische achtergrond een voorname rol in mijn werk. Dat is nu minder. Maar als er iets is dat ik al vroeg geleerd heb, is het dat mensen een sterke neiging hebben om anderen in hokjes te plaatsen. Tegen die zwart-wittegenstellingen wil ik graag ageren.”

“Wij denken vaak: Oekraïners zijn goed en Russen zijn slecht, maar dat is te makkelijk. Er is altijd een grijs gebied. Neem de miljoenen (jonge) Russen die zich evengoed fel tegen Poetin keren.” Ze houdt ervan om hierbij steeds de nuance te laten zien. “Massadenken kan ontzettend gevaarlijk zijn, en dat is een bewustzijn dat ik sterk met mij meedraag. Ik heb nu speciaal een Russische kat gekocht en die wordt gelukkig gewoon door iedereen geaaid.”

Kindness
Hoe doorbreek je dat zwart-witdenken, dat de heersende polarisatie in onze samenleving alleen maar verder vergroot? “Ach, ik denk niet dat ik over een platform beschik dat ik zo veel kan veranderen. Maar ik geloof in ‘verandering in het klein’, op een meer persoonlijk level. Zodra er één of een paar toeschouwers zijn die met een iets gewijzigd inzicht naar huis gaan en dat vervolgens bespreekbaar maken in hun familie of community, dan ben ik tevreden.

Bovendien wil ik werken op basis van kindness. Niet polariseren of het conflict zoeken, maar gewoon iets goeds proberen te doen. Ik hoef niet per se te schreeuwen. The silent water breaks the rock, daarin geloof ik.”

Niet wegdrijven
Wat geeft ze studenten van nu graag mee? “Wees nieuwsgierig en blijf dicht bij je beroep. Als je de dans eenmaal loslaat, kom je er niet altijd weer bij terug. Vaak blijf je maar een korte periode als danser actief, en rond de veertig ben je oud. Besef dat. Houd je focus in die periode, waarin je lichaam je instrument is en drijf niet weg.”

“Waarom zou je het niet doen?”, zegt Tika Vermeulen lachend, een van de zes deelnemers aan het project. “Het leek me een interessante uitdaging.” Dat beamen haar collega’s Celina Pikaar en Danee van Gogh. “Van jongs af ben ik een geschiedenisfreak”, zegt de laatste. “Dit is weer eens wat anders dan op vakantie een kasteel of ruïne bezoeken.”

Begeleid door docent Bas Jongenelen maakten de studenten in een jaar tijd een moderne hertaling van het eerste Nederlandse Tijl Uilenspiegel-boek, dat kort na 1510 in Antwerpen verscheen. Tijl Uilenspiegel is een personage uit onder meer de Duits-Nederlandse folklore. In een aanklacht tegen kerk en adel hield hij allerlei mensen voor de gek met zijn streken. 

Allerminst saai
“De klus was allerminst saai”, vindt Celina. “Soms viel je van de ene verbazing in de andere en dacht je: Wat stáát daar? Hoe dan?” Voor de begrijpelijkheid werd de in Gotische letters gestelde tekst eerst omgezet in vertrouwder schrift. Daarna begon – binnen de groep van zes – de hertaling naar ‘ons’ Nederlands. “Al snel gaat het verhaal leven en ben je benieuwd naar het vervolg.”

Van de tekst is (voor het eerst) een wetenschappelijke teksteditie gemaakt. Docent Bas Jongenelen legt uit wat dat inhoudt: “Dat is een heel getrouwe, letterlijke weergave van de tekst. Als je toch ergens een eigen aanpassing maakt, geef je dat met cursief aan. Voordeel van deze aanpak is dat je geen noten hoeft te gebruiken, die de leesbaarheid in de weg kunnen zitten.”

Ook alle zet- en drukfouten zijn op deze manier behandeld. “En dat zijn er nogal wat”, zegt Tika. “Omdat de Nederlandse editie toentertijd in grote haast is gemaakt. Wat bijvoorbeeld opviel was dat de naam ‘Uilenspiegel’ op wel tien verschillende manieren is gespeld.”

Hoe kwam Jongenelen tot dit bijzondere project? “Ik had al langer het plan om deze tekst zelf te hertalen. Maar: alleen is maar alleen. Zo ontstond het idee om studenten erbij te betrekken.” Deelname was vrijwillig en gebeurde in de eigen tijd. “De winst voor studenten is dat zo’n (wetenschappelijke) hertaling ontzettend leerzaam is en dat het boek uiteindelijk verschijnt bij een echte, professionele uitgever.”

Schalk
De precieze interpretatie van zinnen en woorden was vaak voer voor discussie. “Bijvoorbeeld het woord ‘schalk’”, geeft Tika aan. “Dat heeft verschillende gradaties, variërend van ‘misdadiger’ tot ‘kwajongen’. Dan moet je goed kijken naar de context om te weten wat bedoeld wordt.”

Wat hebben de studenten geleerd van die zestiende eeuw? “Je krijgt een goede inkijk in het dagelijkse leven”, zegt Danee. “Je denkt misschien: er liggen overal uitwerpselen en de stad stinkt verschrikkelijk. Echt niet… Er lopen ook geen varkens los op straat, gewoon omdat die te kostbaar zijn. Je leert dat zestiende-eeuwers evengoed nadachten en verstandige keuzes maakten.”

Maar hoe verstandig ook, ze worden toch opgelicht door Tijl Uilenspiegel. Wat is hun indruk van deze beroemde figuur, ook in de 21ste eeuw nog naamgever van basisscholen en kroegen? “Bizar”, vinden de studenten. “Iemand die je met een paar woorden om de vinger windt en overal mee weg komt. Zo maakt hij edellieden wijs dat hij kan vliegen en klopt met die onzin ook nog geld uit hun zak. Pas als hij weer weg is, denk je: Hee, wacht eens even…? Tijl is een regelrechte oplichter, maar je krijgt wel respect voor de manier waarop hij het doet.”

Levend organisme
Wat leerden ze via dit project over hun vak of hun toekomstige docentschap? “In ieder geval dat taal een levend organisme is en continu verandert”, zegt Danee. “Maar ik geloof inmiddels ook dat je zulke oude teksten breder kunt behandelen dan alleen op havo/vwo. Natuurlijk moet je doseren. Maar ik denk dat het verhaal van Tijl ook voor vmbo herkenbaar is. Tijl is ondeugend, grappig en echt van de straat.”

Voorafgaand aan de verschijning op Spotify liet Cave weten een ‘vrolijke’ en ‘frisse’ plaat te hebben gemaakt. En zo’n nieuw begin mocht ook wel, na het tranendal van ‘Skeleton Tree’ (2016) en ‘Ghosteen’ (2019), beide getekend door de dood van Cave’s puberzoon Arthur.

Vrolijkheid dus, maar die is mijlenver te zoeken. Laat ‘Joy’ nu net het nummer zijn waarin Arthur Cave weer opduikt, in de gedaante van Flame Boy, een door lachende sterren omringde geest op ‘giant sneakers’. Noem dat maar vrolijk. Gospelkoor Double R Collective - een van de weinige ankerpunten op deze plaat zonder gps - maakt het dromerig mooi, maar dat is nog niet vrolijk.

Dat lukt beter op ‘Conversion’, waarin halverwege de euforie toeslaat, en op het vederlichte ‘O Wow O Wow (How Wonderful She is)’, een eerbetoon aan Cave’s vroege geliefde Anita Lane, die ook al dood is. Rondom een opname van haar zorgeloze stem uit vervlogen dagen bouwen The Bad Seeds een zoet landschap met een fluitende plattelandsdokter en de prachtige ijle stem van gitarist Warren Ellis.

Het is ook een van de weinige liedjes, waaruit je als luisteraar kunt opmaken welke kant Cave zo’n beetje op wil. Bij kitscherig klinkende audiopanorama’s als ‘Cinnamon Horses’ en ‘As The Waters Cover The Sea’ is dat raden en haal je vooral de schouders op.

Ach, voor de liefhebbers is er genoeg te beleven. Maar stel dat je Cave niet kent en je kiest dit album ter introductie? Dan denk je misschien te maken te hebben met een geflipte tv-dominee of een naar de grote stad verhuisde sjamaan die alle knopjes op de synthesizer eens wil uitproberen.

Cijfer: 7 - Misschien was het de afgelopen weken nog te mooi weer om deze plaat echt te waarderen. Gelukkig wordt het altijd weer herfst.

De in Spanje, Griekenland of elders gebruinde benen en torso’s kunnen vandaag in het uitgestrekte Leijpark nog een keer mooi in de etalage. In een relaxed festivalsfeertje, bekend voor velen en een nieuwe ervaring voor anderen. “In Thailand we can’t have those festivals. Much too hot and too crowded”, zegt Prairie, die vanaf volgende week een half jaar International Business gaat volgen in Eindhoven.

Knapper
Tijdens het optreden van Abba Fever zit ze met haar vrienden Wowa en Pai rustig in het gras. De drie aankomende International Business-studenten uit Thailand zijn een goede week in Nederland. “We blijven één semester in Eindhoven, tot 31 januari. Onze huisvesting en alles was een maand van te voren al geregeld. Relaxed, dus.”

Hun indrukken zijn kraakvers. “Parkfestivals als deze kennen wij niet”, zegt Wawai. “Dat zou een chaos worden en een enorm gekrioel van bezoekers. Hier kunnen we lekker chillen.” Het leven in het ‘dorpse’ Eindhoven maakt een goede eerste indruk: “Gemoedelijke sfeer. Wel moeten we nog leren fietsen - want dat doen we in Thailand ook niet.” 

De eerste Nederlanders die ze ontmoeten zijn vriendelijk en open. En, aldus de dames Prairie en Wowa: “De mannen zijn een stuk knapper dan we hadden verwacht.”

Opvallend veel internationals lijken dit jaar de weg gevonden te hebben naar het festival. Maar dat geldt ook voor de Nederlandse studenten. Zoals  Ravi, Bart en Nick die gaan studeren bij Fontys ICT in Eindhoven. Ze zijn duidelijk meer vertrouwd met de festivalkoorts. “Nadeel is dat de bar pas om 16.00 uur open gaat”, zegt Ravi. “Ik bedoel: het is een festival en mooi weer. Dan moet je ook niet moeilijk doen over bier, vind ik.”

Roxy Dekker
Het schema voor de optredens op het hoofdpodium loopt ietwat anders dan gepland doordat Roxy Dekker in een file was beland en daardoor veel later en ook slechts kort optreedt. Ze krijgt de handen niet echt op elkaar bij het volgestroomde hoofdveld, maar niet getreurd: er is genoeg vermaak op en buiten de twee podia om iedereen dik tevreden te houden. Wat heet: de sfeer lijkt deze editie beter dan ooit. 

Drank, warm weer en daardoor ietwat schaarser geklede studenten: een broeierige combi. Ideale omstandigheden voor de medewerkers die de Tent van Consent bemensen. “We staan hier namens het Centrum Seksueel Geweld, een initiatief van de Rijksoverheid”, vertellen medewerksters Susanne en Meriora. CSG wil jongeren (van 16 tot 23 jaar) bewust maken van de Consent-wet, die sinds 1 juli van kracht is. [Tekst loopt door onder foto's]

“Strekking is dat je voortaan vooraf duidelijk afspreekt dat een seksueel contact gewenst is. Ook uit reacties van de aanwezigen hier blijkt dat ze eerder vaak negatieve ervaringen hadden hiermee. Bijvoorbeeld wanneer drank en drugs in het spel zijn, worden grenzen overschreden. Partners nemen plaats in onze tent nadat ze eerst een slotje hebben opgehangen”, vertelt Meriora. “Het slot en de sleutel staan voor wederzijdse toestemming. Je hebt beiden nodig om het goed te laten werken.”

Prima energie
Ook het College van Bestuur loopt rond op het Purple Festival. Na twee uurtjes sfeer proeven vindt Frans Möhring het een zeer gemoedelijk gebeuren. “Je voelt de energie van de nieuwkomers, een nieuwe Fontys-generatie.”

Möhring vindt het positief dat ook veel mbo’ers vandaag mee feesten. “Weliswaar een andere opleiding, maar natuurlijk hebben al deze studenten het nodige gemeen. Ze zijn nieuw, moeten vaak wennen aan een andere stad en gaan vanaf volgende week aan de slag om een beroep te leren.” Nadat er al langer sprake van was om de intro-activiteiten van mbo, hbo en wo te combineren, is het goed dat dit nu daadwerkelijk gebeurt.

Dat laatste vindt ook Nicolette Koot van de Purple-organisatie. “Onder de 10.700 aanmelders zijn er 533 van het mbo. Bovendien heb je ook nog universiteitsstudenten die hier vandaag rondlopen. Mooi dat deze verschillende ‘bloedgroepen’ hun intro-week samen afsluiten.”

‘Intro-ouders’ Nena en Anouk vormen vandaag de allereerste kennismaking met FHKE Den Bosch. Zij wijzen eerstejaars de weg naar de kiss-and-ride voor de ingang van het gebouw. Het is nog rustig. “Wij verwachten vrij vroeg al de grootste drukte. Eerstejaars worden hier afgezet en blijven dan de hele dag bij ons.” En nacht: buiten zijn veel eerstejaars al bezig hun festivaltentjes op te zetten.

Fijne indrukken, goede verwachtingen
Daan en Jara zijn aankomende eerstejaars, die elkaar kennen van het Maaslandcollege in Oss. Ze zijn beduusd van de eerste indrukken. “We kenden het gebouw al omdat we vorig jaar een profielwerkstuk maakten samen met de pabo”, zegt Daan. Hij had al vanaf groep 7 het gevoel dat voor de klas staan iets voor hem zou kunnen zijn. “Het is leuk om met kinderen te werken; ik vind de dynamiek fijn.”

Dat gevoel wordt gedeeld door Wessel, die zelfs al ervaring heeft als leerkracht. “Eerder volgde ik Sport en Beweging op het mbo. Zo stond ik al voor de klas in het speciaal onderwijs, waar ik werkte met alle groepen. Ik merkte dat ik dat heel leuk vond en méér wilde.” Vooral de sfeer in de hogere groepen sprak hem aan. “Je ziet wat er in die kinderen omgaat en maakt echt contact. In de lagere groepen bleef het vaak wat speelser.”

Zijn gloednieuwe kennis Wout is (nog) zoekende. “Ik deed vorig jaar een andere opleiding die tegenviel. Aan een open dag bij FHKE Den Bosch hield ik een positieve indruk over. Wat me aanspreekt, is dat de locatie hier overzichtelijk is. Het doet nog een beetje denken aan een middelbare school.”

Disclaimers
Bij het openingswoordje van de intro-commissie klinken eerst de disclaimers. Natuurlijk over drank (18+), waarbij gezongen kan worden voor eerstejaars Charlotte, die net vandaag achttien wordt. Opvallend is dat er onder de intro-ouders ook twee vertrouwenspersonen (m en v) zijn aangewezen.

“Dat is voor het eerst dat we dit doen”, vertelt intro-voorzitter Robbin. “Eerder ontving Fontys soms klachten van studenten over zaken die niet helemaal goed liepen. Op deze manier proberen we dat te voorkomen.” Eerstejaars die zich alsnog niet happy voelen, kunnen eventueel terecht bij een officiële vertrouwenspersoon van Fontys, die op de achterhand aanwezig is.

Kleinschalig en uniek
Aan de FHKE-intro doen dit jaar 80 nieuwkomers mee, weet Robbin. “De aantallen van vóór corona (ruim boven de honderd, red.) halen we niet meer. Maar het is fijn dat we verhoudingsgewijs veel mannen hebben dit jaar.”

In de loop van de middag daalt de onwennigheid en groeit de sfeer. “Je merkt dat eerstejaars loskomen”, zegt intro-moeder Janne. “Donderdag gaan we ook naar het Purple-festival, maar persoonlijk vind ik dat te grootschalig en anoniem. Hier voelt het een beetje als familie.” Vanavond komen bijvoorbeeld docenten langs, die aan de hand van een dobbelspel persoonlijke vragen beantwoorden. “Volgende week heb je dan les van zo’n docent en denk je: O ja, hij houdt van André Hazes. Dat breekt het ijs, zeg maar.”

Het is bijzonder dat het programma – met de vertrouwde kennismakingsspellen als een pubkwis en biercantus – gewoon in en om het pabogebouw plaatsvindt. Inclusief dus een campingovernachting. “Daarvoor is in ieder geval een kampeervergunning nodig”, zegt Robin. “Verder weet ik niet welke (veiligheids)eisen de gemeente nog meer stelt. Maar dat kamperen gebeurt geloof ik al sinds 2008, en het ging altijd goed. Inmiddels zijn Fontys én de gemeente er volledig mee vertrouwd.”

Mooi, want het zal vanavond wel laat worden.

“Op mijn negende kwam ik terecht op de Nationale Balletacademie in Amsterdam”, vertelt Latoya Dankers, corporate eventmanager bij het Fontys Eventbureau. “Met die vooropleiding volgde ik later de opleiding Musicaltheater aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten.”

Dat leidde uiteindelijk tot rollen in bekende internationale musicalproducties. “Ik debuteerde als ‘swing’ [stand in voor alle vrouwelijke rollen, red.] in de oorspronkelijke cast van de Nederlandse Lion King. Ik heb dat twee jaar met superveel plezier gedaan.” Haar wens om verder te kijken bracht haar naar Duitsland voor de Queen-musical We Will Rock You en vervolgens naar het Europese heilige der heiligen. “Via een agent belandde ik op de Londense West End in Wicked. Daar is musicaltheater echt deel van de traditie en cultuur. Er zijn honderden producties tegelijk, er hangt magie in de lucht. Ik kijk er met trots op terug.”

Topsport
In 2016 kwam Dankers bij Fontys terecht. “Mijn musical carrière voelt inmiddels een beetje als een ander leven. Het is topsport: in zes dagen tijd doe je steeds acht shows. Daarnaast is het een ongeregeld bestaan dat ten koste gaat van je sociale contacten en drukt op je relatie.”

Fontys bracht haar in kalmer vaarwater. Daarbij zit haar functie als eventmanager – juist vanwege dat verleden – haar als gegoten. “Door die musicals weet ik wat het vraagt om bijvoorbeeld een open dag of een diploma-uitreiking op rolletjes te laten verlopen. Ik weet wat er achter de schermen nodig is qua organisatie en productie.”

Fontys for Society Event
Op vrijdag 13 september neemt Dankers de presentatie van het ‘Fontys for Society Event: Sustainable Connections’ op zich. “Ik was al betrokken bij de organisatie van dit event. Zo kwam een collega op het idee om mij ook voor het dagvoorzitterschap te vragen.”

Een hele eer vond de Fontys-medewerkster. “Mijn voorwaarde was om dan niet twee petten op te hebben. Als ik moet presenteren, wil ik de regeltaken bewust een beetje loslaten.” Bovendien gaf ze aan dat ze een duo-presentatie leuk zou vinden, en dan specifiek met een student van Fontys. “Dat is Joep Smeets van de Rockacademie geworden, die actief is als professioneel spoken word-artiest.”

“Mensen moeten iets hebben aan zo’n dag. Je moet vermaakt worden in een relaxte sfeer, maar er ook iets van meenemen. Dat laatste is in dit geval geen probleem, gezien het programma-aanbod. Ik denk dat Joost en ik een dankbare rol hebben.”

Filmambitie
Gelet op haar eerdere carrière is Latoya’s ambitie inmiddels aan het schuiven. “Ik vind zingen superleuk, maar merk dat mijn passie ook ligt bij acteren en produceren.” Ze volgde een acteurs- en filmproductiecursus in Los Angeles, waarmee ze graag meer wil doen. Dat leverde al een klein zangrolletje op in de Hollywoodfilm Annette met Adam Driver en Marion Cottilard.

“In de toekomst zou ik graag van A tot Z een eigen filmproductie maken: van schrijven en regisseren tot produceren en misschien zelfs acteren. Ik heb al een paar korte films geproduceerd en de eerste ideeën voor een lang script borrelen in mijn hoofd. Gelukkig hebben we bij Fontys veel vakantiedagen.”

“Ik bereid hier mijn presentatie voor rond de vaardigheid ‘onderhandelen’. Over dit thema heb ik een video gemaakt met verschillende rollenspellen die ik zo meteen aan de docent ga laten zien.

In het curriculum van onze opleiding moeten studenten individueel een bepaalde skill uitdiepen. Ik koos voor deze vaardigheid omdat ik na de zomer start met mijn stage accountmanagement. Onderhandelen in bijvoorbeeld een verkoopgesprek met een klant is dan een veelvoorkomende bezigheid. 

Het individuele traject dat ik volgde, bestond uit het vergaren van theoriekennis -het lezen van het boek Never Split the Difference: Negotiating As If Your Life Depended On It- en het maken van een presentatie. Daarin werk ik met verschillende rollenspellen waarin ik onderhandelingssituaties oefen.

Ik heb geleerd dat onderhandelen vooral een kwestie is van geven en nemen. Je kunt de klant iets gunnen, maar let er dan ook op dat je daar iets voor terugkrijgt. Onderhandelen is een spel, maar wel een zakelijk spel.” 

Dat Katie onder meer ‘kwetsbaar durft handelen en niet schroomt om bureaucratie te omzeilen’ is voor jury én publiek voldoende haar onlangs uit te roepen tot ‘Sociaal Werker van het Jaar’. Winnen was wennen voor haar: “Vroeger hoorde ik altijd dat ik iets niet kon. Later groeide mijn zelfbeeld. Maar dit is wel een hoogtepunt.”

De verkiezing van stimuleringsplatform Sociaal Werk werkt! is bedoeld om sociaal werkers zichtbaarder te maken. In de haar nu toegewezen rol van ambassadeur wil Katie zich inzetten voor het belang van ervaringsdeskundigheid en het bespreekbaar maken van mentale gezondheid: “Als ik straks naar een ministerie ga, neem ik zeker een jongere mee.”

Eén op drie
Jongerenwerkers ondersteunen hun doelgroep bij de ontwikkeling naar volwassenheid. Dit gebeurt, in samenwerking met bijvoorbeeld scholen, door laagdrempelig contact te maken, te signaleren en motiveren. Taken zijn deels preventief gericht en vallen buiten de formele jeugdzorg.

Juist het ongedwongen karakter maakt dit werk relevant. “Eén op de drie jongeren heeft mentale klachten”, zegt Katie, werkzaam bij het Tilburgse R-Newt, de jeugdwerktak van maatschappelijk ondersteuner ContourdeTwern. “Wij zijn dichtbij in de wijk. De basis ligt in oprecht contact maken met jongeren. We hoeven niet eerst al hun antecedenten te kennen maar kijken vooral naar de behoeften.”

En dat werkt. “Als je investeert in vertrouwen, zie je jongeren vaak gigantisch veranderen. Ze hebben allemaal een drang naar autonomie. Wij kunnen hen helpen die te voelen.”

Zelfontdekking
Haar bacheloropleiding Social Work voltooide Katie in 2012. Ze was zeventien toen ze begon en nam een roerige jeugd mee naar Fontys. “Natuurlijk dacht ik: Ik ga alle problemen oplossen! Vandaar ook mijn keuze voor de GGz-kant.” Langzaam landde het inzicht dat die eigen ervaringen haar juist geschikt maakten voor jongerenwerk.

“Mijn verhaal is niet standaard. Maar aanvankelijk dacht ik dat ik niet uit dat rugzakje mocht putten.” Docent John Smits speelde een belangrijke rol in het zelfontdekkingsproces van Katie. “Hij was eerstejaarsmentor en vroeg me: Waarom speel je altijd de clown? Jij bent slim en krijgt veel meer waardering als je dat laat zien… Maar ik verstopte me om niet weer gekwetst te worden. John prikte door mijn beschermingsmechanisme heen.”

Aanjager Ervaringsdeskundigheid
Inmiddels is Katie twaalf jaar actief als jongerenwerker. Gaandeweg liet ze eigen ervaringen meer toe in haar werk en zette ze die ook in. “In het begin voel je je hierin niet altijd gesteund. Dan flapte een collega eruit: ‘Ik snap niet dat een kind van twaalf zelfmoord pleegt’. Ik wist dan dat ik qua kennis iets zou kunnen delen, maar zei nooit: Heb je even?”

Uiteindelijk ging ze de zekerheid voelen zichzelf eerlijker te uiten. Het volgen van een opleiding tot ervaringsdeskundige – erop gericht om deelnemers die problematieken aan den lijve hebben ondervonden, vanuit een hervonden balans te laten werken – maakte het plaatje rond. “Je ziet daar dat de hele groep zich openstelt, waaronder mensen die ik zeer serieus nam als professional. Dat geeft vertrouwen.”

Inmiddels is ze binnen R-Newt aanjager op dit thema. “De inzet van ervaringsdeskundigheid in het sociaal domein is niet vanzelfsprekend. Theoretisch ingestelde medewerkers onderschatten het ervaringsstuk soms. En het is belangrijk dat er een goede beleidscontext ligt. Sommige organisaties denken niet verder en willen vooral graag inhaken op een trend.”

De inzet van ervaringsdeskundigheid hoeft niet ingrijpend te zijn. “Het kan gaan om kleinere triggers. Het besef: als ik mij nu kwetsbaar opstel en iets kleins uit mijn eigen verleden deel, dan bied ik iemand misschien nét weer de motivatie om door te gaan.”

Positieve benadering
Terugkijkend op haar eigen ervaring met hulpverlening: “Ik voelde me ongezien en vertrouwde niemand. Het begint al met het invullen van een online vragenlijst. Dat creëert afstand. Terwijl de kern van een hulpvraag is dat je samen een band aangaat. Je wilt iemand treffen die wil zien wie je echt bent.”

In de ‘systemische’ wereld van onderwijs en jeugdzorg belanden jongeren vaak in vastomlijnde structuren. “Maar belangrijker is om vooral verder te blijven kijken. Wie is de persoon áchter de problematiek? Bovendien wordt weleens vergeten een jongere te complimenteren met wat wel goed gaat. Ik probeer in iedereen iets positiefs te ontdekken.”

Theorie en praktijk
Wat zijn Katies ambities? “Ik wil dat ervaringsdeskundigheid even zwaar gaat wegen als de conventionele theoriekennis. Daarin heb ik nu als aanjager al meer een beleidsmatige rol. Maar steeds geldt dat ik de combi zoek en de praktijk nooit helemaal los wil laten. Jongeren gaan voor beleidsnota’s.”

Wat wil ze Fontys-studenten van nu meegeven? “Ben je bewust van je frisse blik. Je bent misschien nieuw, en nog niet uitgeleerd, maar je neemt wel je eigen kijk op dingen mee, en mensen die al langer in het vak zitten kunnen daarvan leren. En verder: wees kritisch en eigenwijs. Zeg lekker wat je denkt.” [Frank van den Nieuwenhuijzen]

De discussiemiddag vormt de afsluiting van de minor Filosofie en Ethiek van de lerarenopleiding Levensbeschouwing. Gekozen is voor een bijzondere vorm: het klassieke ‘Symposium’ zoals bedacht door de Griekse filosoof Plato (427-347 v.Chr.). Hierbij wordt een bepaald thema eerst middels toespraken belicht. Een tweede doel is om in de daaropvolgende discussie zoveel mogelijk kennis te vergaren. 

Maatschappij 
Zijn man-vrouwverschillen een natuurlijk verschijnsel, of het resultaat van sociale normen en machtsverhoudingen? Nature of nurture dus. Ten Bruggencate en Verhoeven – allebei docent bij Fontys HRM en Toegepaste Psychologie in Eindhoven – verschillen hierover diametraal van visie.  

Ten Bruggencate denkt (net als filosofe Simone de Beauvoir) dat de maatschappij vrouwen in een ondergeschikte rol duwt. In haar verhaal probeert ze diepgewortelde mythes te ontkrachten. Bijvoorbeeld: boze, krachtige vrouwen zijn lelijk en vrouwen willen per se moeder worden. 

“Mannelijke wetenschappers of schrijvers krijgen nooit de vraag of ze kinderen willen. Bij vrouwen komt het altijd voorbij.” En: “Boosheid is evolutionair gezien een belangrijke emotie, omdat het je lichaam en geest op scherp zet.” Vrouwen hebben volgens Ten Bruggencate evenveel recht om boos te worden, maar van hen wordt het minder geaccepteerd: boze vrouwen zijn ‘lelijk’ of ‘hysterisch’. 

Het is allemaal gebaseerd op ideeën en verwachtingen van onze maatschappij en die moeten we volgens de spreekster bijstellen. “Zulke biologische hokjes zorgen (nog altijd) voor ongelijke kansen. Het gaat er ten slotte om dat je ook als vrouw kunt worden wie je daadwerkelijk bent”, besluit ze. 

Evolutie 
Henk Verhoeven staat aan de andere kant van het spectrum. “Verschillen tussen mannen en vrouwen komen niet voort uit traditie of cultuur”, betoogt hij. De natuur bepaalt.  

Hij legt dat onder meer uit door de tegenstelling tussen monogamie en polygamie. “Het feit dat mannen veel meer kinderen kunnen verwekken dan vrouwen kunnen baren, is een essentieel verschil tussen de seksen. Het maakt de man in het algemeen dominanter en vrijer.”  

Bij partnerkeuze letten vrouwen evolutionair gezien ook op andere aspecten dan mannen. Zij gaan voor ‘kwaliteit’ en zoeken naar een betrouwbare, langjarige partner voor het opvoeden van nageslacht. Dat brengt andere normatieve eigenschappen mee, zoals zorgzaamheid en een meer bescheiden positie.  

Natuur dus. “Bovendien blijkt ook ‘gewoon’ uit psychologisch onderzoek dat vrouwen over het algemeen betere verzorgers zijn en gemiddelde mannen meer ruimtelijk inzicht hebben.” Dat laatste verklaart dan ook waarom mannen beter kunnen inparkeren, wat één van de aanwezige studenten eerder noemt als wezenlijk verschil tussen man en vrouw.  

Luiken open 
De lezingen roepen bij de aanwezige studenten soms luidruchtige reacties op. Daarbij zijn de aanhangers van ‘nature’ of ‘nurture’ ongeveer gelijk verdeeld. 

Geheel in de stijl van Plato’s ‘Symposium’ gaan na de pauze acht verschillende personages, ingevuld door studenten van de minor, met de sprekers in discussie over gerelateerde stellingen, zoals het nut van een verplicht vrouwenquotum.  

“We organiseren deze minor nu voor de twintigste keer”, zegt Levensbeschouwingsdocente Kirsten Poortier. “Het is belangrijk dat studenten zich inleven in verschillende denkposities. Dan helpt het om een andere persona aan te nemen, die mogelijk ver van hen af staat. Visies van mensen zijn gebaseerd op hun eigen achtergronden en kunnen zodoende flink uiteenlopen.” Juist in een samenleving die toch al polariseert, moeten we daar met empathie naar leren kijken.  

Filosofische antwoorden
Studenten Rayn, Taylan en Anil beamen dat. “Ik volgde de minor Filosofie en Ethiek omdat ik antwoord wilde op bepaalde filosofische levensvragen”, zegt Rayn, student Bedrijfskunde en Economie. “Die eindantwoorden kreeg ik niet letterlijk. Maar ik leerde wel luisteren naar de visie van anderen en me daarvoor openstellen. In een comfortabele sfeer leerden deelnemers elkaar beter begrijpen.” 

Voor Taylan (Bouwkunde) en Anil (Mechatronica) lag er nog een uitdaging. “Als bètastudent ben je vooral vertrouwd met cijfers. Het was even wennen om veel theoretische info tot je te nemen. Maar de inhoud van de minor werd goed gestructureerd aangeboden. En inderdaad: je leert ten slotte luisteren naar andermans visies. Dat is een belangrijke winst.”

Stel: je zet het interieur van openingsjaar 1984 in een ‘Zoek de zeven verschillen’-plaatje naast dat van vandaag. Vergeet het... Ja, je kunt er sinds kort pinnen en ook hier slingeren smartphones rond. Maar de rode velours gordijnen voor het grote raam en de oude staande piano vieren het robijnen jubileum gewoon mee.

Barpersoneel en publiek veranderen natuurlijk wel. Maar waar tegenwoordig veel 40-minners het café bevolken, wordt de stamtafel nog steeds eens per maand opgeëist door gasten van het eerste uur, toen oprichter Willem ‘Weemoed’ van Gestel achter de tap stond en iedereen op de lat liet drinken.

Een menukaart ontbreekt. Zo’n beetje elk café serveert kekke veganmenu’s, maar de uitstekende bitterballen van Weemoed komen gewoon van het restaurant aan de overkant; de pindamix uit een tienkilo-emmer van Sligro.

De graffiti in de heren-wc wordt jaarlijks weggewit, waarna dezelfde teksten gewoon opnieuw verschijnen. Persoonlijke favoriet: Als je maar lang genoeg aan de oever van de rivier blijft zitten, zie je vanzelf het lijk van je vijand voorbijdrijven.

Een anekdote tot slot. Het gebeurt nogal eens dat artiesten vanuit poppodium 013 het café aan doen. Vrij recent is dat zanger/gitarist Tom Barman van de Vlaamse band dEUS. Hij begaat de blunder om een Negroni te bestellen.

“Hebben we niet”, reageert barman Jeff (ook een recensie waard, maar dat terzijde). Tom Barman legt uit hoe dat Italiaanse aperitief kinderlijk eenvoudig gemixt wordt met gin, Campari en rode vermouth.

“Hebben we niet”, zegt barman Jeff weer.
En: “Luisteren. Ik ben hier de barman.”
“Nee, ik ben Barman”, zegt Tom Barman.

“Ik ben barman.”
“Ik ben Barman.”
“Ik ben barman.”
Enz.

Cijfer: 8,5 - “Weemoed kent geen toeters en bellen, zelfs niet op zijn verjaardag. Gelukkig maar.”