Terwijl de bestuursvoorzitters en opleidingsdirecteuren van Fontys en Summa een officieel praatje houden en hun handtekening zetten onder de samenwerkingsovereenkomst, dromt nieuwsgierig laboratoriumpersoneel samen om te kijken wat er allemaal gebeurt. Ze vinden de verdergaande samenwerking een goed idee. Niet alleen in ruimtes en faciliteiten, maar nu ook in het onderwijs.

Hoewel lessen en onderzoek nog vaak apart plaatsvinden, vinden docenten van beide opleidingen steeds vaker een directe sparringpartner in elkaar. Jochem Langerwerf kan erover meepraten. Hij is meerdere jaren vanuit zijn functie bij Fontys gedetacheerd geweest bij Summa. “Soms kom ik iets tekort voor mijn les en vraag ik een Summacollega of hij me verder kan helpen.”

Meer kennis in huis
Volgens Langerwerf heb je met twee onderwijsinstellingen die samenwerken op één fysieke locatie meer kennis in huis. En hij ziet regelmatig studenten doorstromen van het mbo naar het hbo of, als ze de studie niet aankunnen, terugstromen naar het mbo. “Dat gaat vaak heel soepel, want ze kennen het hier al.”

Toch gebeurt dit nog onvoldoende, vinden de bestuurders en directeuren, want zij hebben zojuist de intentie uitgesproken om de mbo- en hbo-opleidingen binnen Fontys Technology en Summa Laboratorium, Technologie en ICT nog beter op elkaar te laten aansluiten. [Tekst gaat verder onder de foto] 

Langerwerf mag hen vanmiddag rondleiden over de verschillende laboratoria. In steriele witte jassen en met een veiligheidsbril op lopen ze langs Fontysstudenten die bezig zijn een basisproduct voor bioplastic uit bacteriën te isoleren. Aan de overkant, in het chemische laboratorium, volgen Summastudenten een practicum waar de bestuurders en directeuren aan mee mogen doen.

Betaalbaar en actueel
Fontys stelt deze laboratoria, bijbehorende lesruimtes en andere faciliteiten beschikbaar aan Summa. “Labfaciliteiten zijn enorm duur, dan is het logisch dat je gaat kijken of je hierin samen kunt optrekken”, zegt Maartje Damoiseaux. Op deze manier houden de instellingen het laboratoriumonderwijs betaalbaar en actueel, aldus de opleidingsdirecteur van Fontys Technology.

Haar collega bij Summa, Patricia van der Linden, ziet daarnaast dat de praktijk de brug tussen het mbo en het hbo slaat en er vanzelf al meer samenwerking ontstaat tussen docenten en technisch onderwijsassistenten van beide instellingen. “Je hebt met elkaar deze labs te bemensen en samen moet je zorgen voor ieders veiligheid. Ook zijn ze gezamenlijk verantwoordelijk voor alle middelen en voorraden. Daar is vaak overleg over.” [Tekst gaat verder onder de foto]

Dat ziet ook Fontys bestuursvoorzitter Joep Houterman: “Samenwerking in ruimtes en tussen mensen vergemakkelijkt het gesprek tussen instellingen en opleidingen. Ook voor studenten wordt het dan interessanter om samen dingen op te pakken en door te stromen van de ene naar de andere instelling.”

Dat is ook wat het werkveld graag wil, zegt Van der Linden. “Bedrijven vinden studenten die zowel het mbo als het hbo hebben gedaan heel waardevol, omdat zij veel tijd hebben doorgebracht in het laboratorium.”

Project Beethoven
Maar eigenlijk staat deze samenwerking symbool voor al het andere dat de twee instellingen samen doen, constateert Houterman. “Niet in het minst vanuit project Beethoven, waarin we als onderwijsinstellingen een specifieke opdracht hebben voor het opleiden van techtalent voor de Brainportregio.”

Wat dat betreft zouden Fontys en Summa graag ook meer samenwerken met de TU. De laboratoria bij Fontys Technology kunnen best nog een gebruiker erbij hebben. In onze samenwerkingsovereenkomst hebben we ook hiervan een gezamenlijke inspanning gemaakt, zeggen de beide opleidingsdirecteuren. “Er liggen nog zoveel meer kansen.”

Foto bovenin: opleidingsdirecteuren Maartje Damoiseaux (Fontys) en Patricia van der Linden (Summa) volgen een practicum onder begeleiding van een Summastudent. Foto: Charlotte Grips.

Als er ergens binnen Fontys een plek is waar afgelopen tijd nieuwe ontwikkelingen de boel flink hebben opgeschud, dan is het wel op de Automotive Campus in Helmond. Verstegen zag het van dichtbij gebeuren. “Waar het eerder bijvoorbeeld ging om het efficiënter maken van dieselmotoren, zijn we met de overstap naar elektrisch rijden in een hele nieuwe fase beland.”

En dat zorgt meteen ook voor nieuwe vraagstukken. “We moeten nu vooral nadenken hoe we omgaan met deze energietransitie. Want we kunnen niet zomaar overal stekkers in stopcontacten blijven steken, dan klapt het net er sowieso eruit.”

Lectoraat groeit mee
En dus ligt er ook op dat gebied een flinke nieuwe uitdaging voor het lectoraat waar Verstegen als lector al ruim een jaar onderdeel van uitmaakt. “Wat je hier heel mooi ziet, is dat ook het lectoraat meegroeit met alle ontwikkelingen in de sector. We hebben niet voor niets de naam veranderd van Future Automotive naar Automotive & Energy Innovation. Hiermee willen we laten zien dat het hele energieverhaal echt een centrale plek heeft in ons onderzoek.”  

De focus zou de komende jaren volgens de Fontyslector met name moeten liggen op het slimmer omgaan met de energie die we hebben. “Het elektriciteitsnet zit stampvol. We hebben op bepaalde momenten veel te veel energie op de verkeerde plek, die we dan helaas niet kunnen opslaan.”

Thuisbatterij op wieltjes
Door meer onderzoek hoopt hij in de toekomst vraag en aanbod beter op elkaar af te stemmen. “Waar we komende tijd naar moeten kijken, is hoe we bijvoorbeeld auto’s zo slim krijgen, dat ze automatisch weten wanneer ze wel of niet moeten laden. Door je auto vervolgens te gebruiken als buffer, ontstaat een soort thuisbatterij op wieltjes.”  

Maar Verstegen kijkt graag verder dan onze eigen oprit. Ook bedrijven zouden hun vrachtwagens op die manier kunnen inzetten, denkt hij. “Fabrieken die hun eigen energie opwekken, zouden op momenten dat ze genoeg over hebben, dat in hun vrachtwagens kunnen stoppen. Als de energieopbrengst dan later tegenvalt, gebruiken ze gewoon die opgeslagen energie om toch productie te blijven draaien.” 

Krachten bundelen
Toch is er uiteindelijk veel meer nodig om dit energievraagstuk aan te pakken weet Verstegen. Hij besloot dan ook over de schutting te kijken en de krachten te bundelen. “Ik heb een team met echte diehards om me heen verzameld. Dat zijn niet alleen onderzoekers die hier op de campus werken. Ook collega’s uit heel andere hoeken zoals wiskunde, werktuigkunde en economie zijn aangesloten. Dat is hard nodig, want door alleen naar een auto of vrachtwagen te kijken los je dit niet op. Daar is het veel te complex voor.”

Ook buiten Fontys zoekt hij de samenwerking met andere onderwijsinstellingen en bedrijven. “Je kunt al lang niet meer spreken van het ecosysteem Fontys. We draaien als lectoraat gewoon mee in de wereld van onderzoek en zijn inmiddels een bekend fenomeen. Ik hoef als ik ergens kom nooit meer uit te leggen wat we hier doen.”

Niet in de spotlights
Hoewel Verstegen al even als lector aan de slag is, wordt hij deze week pas officieel geïnstalleerd en houdt hij zijn lectorale rede. Een gelegenheid waarbij hij niet zichzelf in de schijnwerpers wil zetten.

“Een rede houd je niet voor jezelf. Het is wat mij betreft een moment om aan de buitenwereld te laten zien dat je als onderzoeksgroep serieus bezig bent met onderzoek en duidelijk maakt waar je voor staat. Dat is waarom ik donderdag dat podium op ga. Niet omdat het mijn droom is om in de spotlights te staan. Dan had ik wel een ander vak gekozen en was ik zanger in een band geworden of zo.”

Fontys Engineering, Bedrijfsmanagement en Techniek (BenT), en Toegepaste Natuurwetenschappen (TNW): allemaal technische studies, allemaal bezig met verwante onderwerpen en onderzoeken. Maar tot nu toe ook allemaal apart.

Fusies kennen vaak voor- en tegenstanders. De een ziet de voordelen van samensmelting, de ander is bang voor identiteitsverlies of voor banen die mogelijk verloren gaan. Die laatste angst bestaat ook nu zeker wel onder de medewerkers die Nexus als standplaats hebben. Maar dat heeft weinig met de fusie te maken en veel met een combinatie van grote ontwikkelingen, zoals HARP, het harmonisatieproces van de diensten, TGO en Beethoven.

Dat die twee processen nu tegelijkertijd lopen, ziet Maartje Damoiseaux (directeur van BeNT en TNW) juist als een voordeel. “Beide processen hebben hetzelfde doel: de slagkracht vergroten. Per toeval gebeurt dat nu in hetzelfde tempo. Maar het is juist veel fijner dat het tegelijkertijd gebeurt in plaats van achter elkaar. Het vraagt alleen wel veel afstemming.”

Onrust
Dat onderschrijven ook Bart-Jan van Lierop, directeur van Engineering, en Miloe van Sprang, procesmanager van de fusie. Zij bevestigen alle drie dat er inderdaad onrust is onder de medewerkers, maar dat dit vooral te maken heeft met alles wat er momenteel speelt “Zoals je dat ook elders binnen Fontys ziet. De onrust hier, zo hebben wij het gevoel, is zeker niet fusie-gerelateerd.”

Van Lierop voegt toe dat ook andere processen helpen bij de samensmelting van de drie instituten. “In het verleden is vaker geprobeerd om samen te werken, maar dat bleek dan toch lastig. Voordat de covid-crisis uitbrak deden we ook al steeds meer samen. Maar dat is daarna verwaterd. HARP, maar ook Beethoven (het omvangrijke subsidieprogramma voor de Brainportregio, red.) en Talentgericht Onderwijs versterken nu juist dit proces.”

Loket
Het is, zo stellen zij, een hele logische koers die nu gevaren wordt. En eentje waarbij iedereen in Nexus op één lijn zit. Met niet als enige maar misschien wel grootste voordeel dat het werkveld straks één loket heeft waar het aan kan kloppen. 

Damoiseaux: “Het helpt enorm als we al die ‘silo’s’ weghalen. We krijgen nu bijvoorbeeld één LLO(Leven Lang Ontwikkelen)-loket: daar is geen werkveld op tegen. En ook als het gaat om de bedrijfsvoering: de krachten bundelen gaat zonder meer een positief effect hebben.”

En niemand hoeft, in elk geval vooralsnog, te vrezen voor veranderingen in onderwijs of onderzoek. “We wijzigen niets aan onderzoek en onderwijs. Dat houden we buiten de scope van dit proces. We moeten daarin doorlopen in het tempo zoals we dat al doen, ook vanwege het werkveld.”

Banenverlies
Fusies kennen vrijwel altijd voordelen omdat zaken en taken gebundeld kunnen worden. Vaak betekent dit ook dat je met minder mensen toe kunt komen. HARP mag dat misschien als een van de doelstellingen hebben, maar deze fusie niet, zo benadrukken Damoiseaux en Van Lierop.

“Nee, dat is nooit een uitgangspunt of intentie geweest achter deze fusie. Het gaat erom dat we meer slagkracht krijgen en dat we de juiste mensen op de juiste plaats krijgen”, stelt Van Lierop. “En iedereen hier droomt ook wel van die gemeenschappelijkheid.”

Slagkracht die hard nodig is in de steeds sneller veranderende wereld en waarin een wendbaardere organisatie nodig is. En over dromen gesproken… Van Sprang:  “Daarom hebben we ook ontwikkelteams samengesteld die bepaalde disciplines vormgeven. En die begonnen zijn met ‘droomscenario’s’: hoe zou het ideale plaatje eruitzien. Om van daaruit te gaan kijken wat daar realistisch van in de praktijk te brengen is. Daarin sluit HARP dus ook mooi aan. Zoals ook al die andere strategische projecten ons heel erg helpen.”

Ook de IMR’s en klankbordgroepen van studenten zijn betrokken bij het fusieproces. En op 1 januari, als de fusie een officieel feit is, wordt als het even kan ook éé nieuwe Raad van Advies opgericht in plaats van de drie die er nu zijn.

Krimp
Fontys kampt al een paar jaar met krimp, zoals inmiddels alle hoger onderwijsinstellingen. Ook bij de ‘technische’ opleidingen – en voor de goede orde: de naam van het nieuwe instituut is dus niet Fontys Techniek maar Fontys Technology – is sprake van krimp in de studentaantallen. Met name de twee kleinere instituten, BenT en TNW, hebben daarmee te kampen.

“TNW is bijvoorbeeld best wel een niche binnen Fontys. Het zijn kleine opleidingen. Maar ook die moeten we koesteren. En juist deze twee zijn ook gebaat bij meer slagkracht, halen veel voordelen uit het feit dat ze onderdeel van een groter geheel worden.”

Wel wordt gewerkt, los van de fusie, aan nieuwe portfolio’s en nieuwe curricula voor de opleidingen van de drie instituten. “Daarvoor zijn ook al andere zaken in gang gezet om dat proces te stutten”, aldus Damoiseaux. “Dat zal ook gaan helpen bij de werving, bij en voor de scholen waar onze nieuwe studenten vandaan komen.”

Van Lierop: “Je hebt àlle disciplines nodig in deze regio. We hebben alle best practices dan onder een dak zitten en kunnen nog meer sturen op vaardigheden en toepassen van kennis in de praktijk.” Om eraan toe te voegen: “Het is tijd voor nieuwe rituelen.”

“Ik had het destijds ook wel fijn gevonden om in alle rust een open dag te bezoeken”, zegt Beau Wooning, vierdejaarsstudent HRM. Hij loopt dit hele studiejaar stage bij Bèta Ritme, de plek voor studentbegeleiding bij Fontys Engineering. Hij coacht en begeleidt studenten die extra hulp kunnen gebruiken bij hun studie. En hij geeft trainingen aan groepen studenten. Dat doet hij samen met andere begeleiders en stagiaires van Bèta Ritme, onder wie Laurens Ton Janssen, stagiair en derdejaarsstudent Toegepaste Psychologie.

Samen hebben ze begin vorige maand de eerste prikkelarme voorlichtingsdag van Fontys Engineering georganiseerd. Een kleinschalige pilot, die zo succesvol was dat hij op 26 januari een vervolg krijgt. “Die wordt grootschaliger en efficiënter”, aldus Beau. “We zijn bezig met de evaluatie en het doorvoeren van verbeteringen op de pilot. Daarvoor konden zich vier scholieren aanmelden. Zij kregen vooraf een uitnodiging toegestuurd, werden opgevangen door Beau of Laurens en door hen begeleid gedurende hun bezoek aan de opleiding van hun voorkeur.

Verwachtingen managen
Aanleiding voor de prikkelarme voorlichting bij Fontys Engineering is het grote aantal neurodivergente studenten bij Fontys Engineering. Het gaat hierbij om mensen van wie het brein iets anders werkt. Denk aan AD(H)D, autisme en dyslexie. Deze studenten hebben soms net wat anders nodig, zoals duidelijkheid over de planning en verwachtingen, weten Beau en Laurens. De prikkelarme voorlichting was om logistieke redenen gekoppeld aan de reguliere open dag. Daarom was het des te belangrijker om de verwachtingen goed te managen.

Laurens: “Iedereen die zich aanmeldde, heeft van tevoren informatie toegestuurd gekregen zodat duidelijk was wat ze konden verwachten en wie hun begeleider was. Op de dag zelf hebben we de studenten bij de deur opgevangen en hebben we ze begeleid totdat ze weer naar huis gingen. Tussendoor zorgden we voor voldoende rust- en terugkoppelmomenten in een eigen ruimte. Van tevoren hadden we docenten geregeld die hen apart te woord wilde staan en vragen kon beantwoorden.”

Positieve reacties
De reacties waren heel positief, aldus Beau. “Mensen hebben veel meer rust ervaren en mogelijkheden om het gesprek aan te gaan en vragen te stellen.” Wel hebben de stagiaires al ideeën voor verbeteringen. Laurens: “Sommige van de studenten die ik heb begeleid, hadden zich aangemeld voor drie of vier opleidingen. Dat bleek te veel te zijn voor één dag, niet alleen voor de scholieren, maar ook voor ons. Twee opleidingen is meer dan voldoende. Ze kunnen zich altijd nog aanmelden voor de volgende open dag.”

Ook denken de stagiaires verbetering te kunnen brengen in timemanagement en de afstemming met de docenten. Daarnaast kunnen we vooraf en achteraf nog beter informeren en samenvatten. “In januari willen we meer mensen op deze manier kunnen begeleiden. Daarvoor zijn we wel meer stagiaires nodig die we als begeleider kunnen inzetten tijdens de prikkelarme open dag. We hopen zo wel twaalf mensen te kunnen begeleiden”, aldus Beau. 

De ideeën van het tweetal reiken zelfs al verder dan Fontys Engineering. “Het zou ons niet verbazen als ze op andere Fontysinstituten ook geïnteresseerd zijn in het houden van een prikkelarme open dag of misschien zelfs bij de TU/e. Veel van onze studenten stromen namelijk door naar de universiteit.”

Libelles die niet alleen de schoonheid van het vliegende dier laten zien, maar ook meteen het publiek met de neus op de feiten drukken dat ze met uitsterven worden bedreigd. Dat was het idee achter de technische kunstinstallatie Dragonfly, het GLOW-project van het negenkoppige studententeam van de minor BeCreative.

Het kunstwerk viel zo in de smaak tijdens GLOW dat het team afgelopen weekend niet alleen de publieksprijs won, maar ook de vakjuryprijs in ontvangst mocht nemen. “Op de publieksprijs hadden we wel een beetje gehoopt, maar dat we in allebei de categorieën als winnaar uit de bus kwamen, hadden we nooit verwacht”, laat minorstudent Elise Wolterink weten.

The Stream
Samen met acht andere studenten maakte zij deel uit van het winnende studententeam. “GLOW vond het heel gaaf dat we met ons project niet alleen onze technische kwaliteiten tentoonstelden, maar ook aandacht vroegen voor de leefsituatie van de libelle. Iets wat goed paste bij het thema van dit jaar: The Stream.”

Het studententeam wilde aanvankelijk een installatie maken van een onderwaterwereld, met dieren in en rondom de Dommel. “Deze wilden we tijdens GLOW laten functioneren op de stromen van de Dommel, maar dat bleek in de praktijk te lastig om in korte tijd te realiseren. Toen hebben we uiteindelijk voor één van die dieren gekozen.”

Tentoongesteld
En met succes, want met het winnen van beide prijzen wist het minorteam 3000 euro binnen te slepen. Geld dat onder andere ingezet wordt voor de optimalisatie van de huidige libellen. “Er komen er namelijk een aantal in de hal van Eindhoven Airport te hangen. Ook in het Nexus-gebouw komt er een in het atrium.” [Tekst gaat verder onder de foto's.]

Dat laatste is volgens Ella Hueting, directeur van Fontys Engineering waar de minor BeCreative onder valt, een kers op de taart. Of beter gezegd op de vlaai, want maandagochtend werd de winst van het studententeam nog eens overgedaan met vlaai en cadeaubonnen voor de winnaars. “Het is het tweede jaar op rij dat Fontys de vakjuryprijs wint. Dat zegt ook iets over de kwaliteit van onze minor. Dat deze studenten in beide categorieën hebben gewonnen is echt bijzonder en daar zijn we allemaal ontzettend trots op”, aldus de directeur.

“Dit hebben we met z’n allen gedaan, met de studenten op de eerste plek. Maar ook onze conciërges die tijdens de bouw het gebouw langer open hielden, het labteam dat heeft geholpen met het maken van onderdelen en de schoonmakers die de werkvloer schoon hielden hebben hier allemaal hun steentje aan bijgedragen.”

Verkopen en bezinken
Hoewel GLOW nu ten einde is en de winst gevierd is, heeft het studententeam achter Dragonfly het de komende tijd nog erg druk. “Afgelopen week zijn er enorm veel mensen naar ons toe gekomen met de vraag of ze een libelle kunnen kopen. Voor in hun bedrijf, tijdens evenementen, of gewoon voor in huis. Daar gaan we donderdag samen over in gesprek”, aldus de student.

Maar voordat het zover is hebben de studenten morgen een welverdiende dag rust. Toch zitten Elise en haar teamgenoten niet graag stil. “Morgen kunnen we alles even laten bezinken. Maar we hebben nu allemaal wel een nieuwe drive om onze libelles te optimaliseren en om door te gaan. Onze minor loopt nog tot februari, maar wie weet wat daarna volgt.”

Dat gebeurde tijdens de verkenningstocht over de TU-campus, waar het Nexus-gebouw zich bevindt dat het onderkomen is voor Engineeringstudenten. Nadat Cursor erover had bericht, kwam Fontys Engineering vandaag met sancties. De regels over en controle op alcoholgebruik worden door Engineering aangescherpt.  Een kanotocht die vanmiddag plaats zou vinden is van de agenda gehaald. En studievereniging Innovum wordt financieel gekort vanwege wat er maandagmiddag gebeurde. 

De strafmaatregelen zijn bedoeld om te voorkomen dat dit nog een keer gebeurt, laat een woordvoerder van Fontys weten. De maatregelen zullen ongetwijfeld ook als wake-up call voor studenten en verenigingen van andere Fontys-opleidingen dienen, opdat daar niet hetzelfde gebeurt. 

Op de Purple website staat overigens ook duidelijk omschreven wat de regels zijn: ‘1. Er wordt geen alcohol geschonken, doorgegeven of verstrekt aan minderjarigen. Dit is strafbaar. 2. Voor 16 uur wordt er ook geen alcohol geschonken op de activiteiten en mag het ook niet genuttigd of doorgegeven worden.’

Ook staat in dezelfde spelregels dat de introductiecommissie van elk instituut er voor zorgt dat er geen sprake is van alcoholmisbruik en dat er een sociaal veilige omgeving is. Purple werkt bovendien samen met Alcoholwijs, een project binnen Fontys dat zich inzet voor verantwoordelijk gebruik van alcohol.