Het project maakt deel uit van Project Beethoven, dat als doel heeft om de instroom voor de microchipindustrie binnen Nederland te vergroten. Bij Fontys Technology zien ze al jaren dat techniekstudenten vaak op bovengemiddeld niveau bezig zijn met muziek, en dus is gekeken naar mogelijkheden om het verband tussen muziek en techniek beter te onderbouwen. Met uiteindelijk doel dus om die instroom te vergroten.

Bij Be Creative, een technische project based minor voor engineerstudenten, is in opdracht van het conservatorium een gloednieuwe opdracht verzonnen: maak een nog niet bestaand muziekinstrument. Vier studenten gingen daarmee aan de slag en presenteerden deze zomer het eindresultaat: een gitaar met allerlei mogelijkheden in klank, bereik en een manier van spelen die op conventionele gitaren onmogelijk is.

Ander geluid
Fontysstudenten Daan van Alebeek en Micha van Zutphen zijn twee van de vier breinen achter het instrument. “We zijn begonnen met een concept dat nog nergens ter wereld bestaat, maar dat je het meest kunt vergelijken met de TransAcoustic gitaar van Yamaha”, vertelt Micha. “Daarmee kun je allerlei effecten op een akoestische gitaar creëren. Wij hebben gekeken hoe we dat nog interessanter en unieker konden maken door bijvoorbeeld verschillende platen te integreren in de body van de gitaar.”

Voor de kenners: het gaat om platen van plexiglas en aluminium. Voor de niet kenners geeft Daan wat meer informatie. “We behouden de akoestische klank van de gitaar, maar door lasersnaren toe te voegen en verschillende materialen te mixen en die met elektronica door te sturen, krijg je een ander soort geluid. Sterker nog: je kunt zelf bepalen hoeveel procent van het houteffect je wil horen, hoeveel van het aluminium en hoeveel plexiglas. Door daarmee te spelen, krijg je hele andere tonen met precies dezelfde snaren.”

Interactie met publiek
Als de gitaar helemaal af is, wordt het instrument overgedragen aan studenten van het conservatorium. Zij gaan het leren bespelen en zullen speciaal voor dit instrument een eigen muziekstuk schrijven, dat in het najaar gespeeld wordt tijdens het November Music Festival. Aart Strootman, docentonderzoeker bij Fontys Academy of the Arts, is daar erg benieuwd naar. “Ik kan me heel goed voorstellen dat als we dit instrument op het podium gaan gebruiken, het een gesprek op gang brengt. De interactie met het publiek; daar hopen we op. Veel meer dan dat het instrument de internationale markt verovert.”

Strootman doet onderzoek naar de verbanden tussen muziek en techniek. Hij ziet veel verbanden en merkt dat een grote overlap mogelijk is tussen deze twee vakgebieden, maar weet ook dat het geen makkelijke opgave is om die verbanden te leggen.

Vakgebieden verbinden
“Je gaat geen ICT studeren om gitarist te worden. Andersom werkt dat hetzelfde. Bovendien heeft niet iedereen affiniteit met het andere vakgebied, wat het lastig maakt om techniek een onderdeel van het muziekcurriculum te maken, en vice versa. Het enige wat dan overblijft, is door projecten of minoren uitwisselingen te organiseren waar studenten zelf voor kiezen.”

Be Creative is daar dus een voorbeeld van. Die minor biedt verschillende projecten aan, waar Muziek en Techniek er een van is. “Ik ben blij dat de eerste ronde is geslaagd en ik hoop dat we op dezelfde manier door kunnen gaan”, vervolgt Strootman. “Want nu hebben we één instrument, maar hoe meer instrumenten we op deze manier kunnen maken, hoe groter de groep musici en engineers die je kunt enthousiasmeren voor een vak in de techniek.”

Hoe zou het zijn als de dokter geen pillen, maar een ticket voor een concert of voorstelling voor zou schrijven als medicijn? Wandelen en hardlopen is goed voor je, maar wat als hetzelfde gebeurt wanneer je gaat genieten van kunst en cultuur? Het klinkt wellicht als een utopie, maar Falk Hübner en Mark van Bergen denken dat het kan.

Sterker nog, kunst en cultuur maken al verschil in onze samenleving als je het aan de twee experts vraagt. Want, zo stelt docent en onderzoeker Mark van Bergen, als mensen kunnen kiezen tussen werk of vrije tijd, kiest het overgrote deel voor de tweede optie. “Vroeger was veel geld verdienen en meer bouwen de grote drijfveer van onze samenleving, maar nu zijn we tot de conclusie gekomen dat we beter moeten zorgen. Voor onszelf, de samenleving en de planeet.”

Belangrijkere rol
Welzijn is daarin belangrijk. Op fysiek, sociaal, spiritueel, duurzaam, financieel, emotioneel en intellectueel vlak. “De mens komt steeds meer tot de conclusie dat kunst en cultuur daar een belangrijkere rol in heeft. Denk bijvoorbeeld aan muziek als stress- en pijnverlager. Aan kunst aan de muur in de wachtkamer, of het zingen van liedjes met mensen met dementie.”

Onderzoek bewijst dat die implementaties de kwaliteit van leven en het geluksgevoel verhogen. “Niet alleen op medisch vlak, maar ook daarbuiten. Alleen al van kunst en cultuur genieten is goed voor je en gaat het verouderingsproces tegen”, licht Van Bergen toe.

Integreren
Daarom presenteren zowel Falk Hübner als Mark van Bergen hun bevindingen als het gaat om het integreren van kunst en cultuur in de samenleving. Te beginnen met Hübner, lector Artistic Connective Practices. Hij onderzocht hoe kunstenaars direct met patiënten en verpleegkundigen samen kunnen werken om wederkerigheid te bewerkstelligen. “We willen kunst niet alleen iets voor de zorg laten doen, maar de zorg er ook voor de kunst laten zijn.”

Want, zo duidt de lector, kunst laat ons op een andere manier naar de wereld kijken. “In ons lectoraat werken kunstenaars dan ook niet voor een patiënt, bewoner of instelling, maar altijd mét. Daarin staat het artistieke proces en werk centraal, om zo ervaringen te verbeelden in artistieke media. Het gaat daarbij niet letterlijk om helpen, helen of beter maken, maar om het verkennen van elkaars werelden om zo tot een verdieping en meerwaarde van beiden te komen.”

Geboren met muziek
Mark van Bergen focust zich in zijn onderzoeksgebied juist op dancemuziek. Niet gek wellicht, want muziek komt in alle onderzoeken over kunst en welzijn en kunst en zorg terug. Maar hoe komt het dat muziek ons zo raakt? “Muziek heeft de unieke eigenschap om direct de ziel in te gaan. De interpretatie komt vaak pas achteraf, omdat het meteen de hersenpan in gaat en iets met je doet. Daarom kan het ook zoveel losmaken”, steekt de docent en onderzoeker af.

Volgens Van Bergen leeft muziek in de mens, al voordat we geboren worden. Een geluidsfragment van wat een embryo hoort in de baarmoeder lijkt daarbij verdacht veel op elektronische muziek. “Omdat dat geluid overeenkomt met de meest gangbare BPM (Beats Per Minute, red.) van elektronische muziek. Dus muziek leeft al in ons als we ter wereld komen.”

Drugs en positieve bijwerkingen
Hoewel de docent genoeg voorbeelden aandraagt van wat muziek kan betekenen voor de mens, is er volgens hem ook een enorme kloof. Die bestaat vooral tussen het omarmen van de dancecultuur en de negatieve toon die gezet wordt door verschillende media. Want ook al is de dancewereld een miljoenenbusiness waar veel mensen plezier uit halen, hoor je de media daar bijna nooit over.

Waar het dan wel over gaat? “Drugs, drugssmokkel of dieren in het safaripark die gek worden van het gebeuk van dancefestival Awakenings dat vlakbij plaatsvindt”. Daarom onderzoekt Van Bergen in zijn promotieonderzoek hoe de relatie tussen mens, dance en welzijn nu echt zit. En wat blijkt? Er zijn meer positieve dan negatieve neveneffecten.

De meeste positieve daarvan vinden plaats op het gebied van betekenis en zingeving. “Dan kom je bij de diepere lagen, zoals spiritualiteit, identiteitsvorming, gedeelde waarden, sociale verbinding, empathie en intimiteit.”

‘Laat kunst de wereld ontregelen’
Ook onderzocht de docent-onderzoeker wanneer het ervaren van welzijn begint bij dance-evenementen. “Dat is veel eerder dan op de dag zelf. En gebeurt al in chatgroepen en communities, en door eigen voorpret. En ja, ook drugs is een factor in de dancewereld als het gaat om welzijn. Maar als je dat holistisch bekijkt, is dat maar een marginale bijwerking in de totale beleving. Ook dat tonen veel onderzoeken aan, maar daar hoor je de media niet over.” 

Nu weegt Van Bergen alle gevonden aspecten tegen elkaar af om een eerlijk beeld te krijgen. En de eerste hypothesen liegen er niet om: er is een positief verband tussen dance-events en welzijn.

Dat is wellicht ook de kern van de avond, waarin tal van voorbeelden laten zien hoe kunst en cultuur bijdragen aan welzijn. Moet alle kunst daar in de toekomst dan ook om draaien? Nee, vinden beiden. “Maar kunst en cultuur hebben wel altijd een plek gehad in de samenleving”, aldus Hübner. Van Bergen: “Laat kunst vooral vrij zijn en de wereld ontregelen. Want anders kijken naar de wereld, is al heel veel waard.”

Foto bovenin: Falk Hübner (l) en Mark van Bergen tijdens het openbaar college

Mensen lopen door elkaar heen, de camera wordt verschoven en het geluid getest. In het Gelderse Winssen lijkt het dinsdagmiddag een professionele filmset, maar de studenten doen dit voor het eerst. Aan lef ontbreekt het niet. Aan ambitie evenmin. Aan ervaring nog wel.

Karin, Cas, Pepijn, Pien, Taron en Valentijn volgen de minor Filmeducatie bij Fontys. Een van de opdrachten is het maken van een film, te beginnen met het scenario en eindigend met een filmpresentatie in het Eindhovense filmhuis NatLab.

Ze volgen uiteenlopende studies, maar delen hun interesse voor film. Iedereen heeft een rol die goed aansluit bij diens interesses en talenten. Zo kan het dat er op de set een scriptschrijver, regisseur, cameraman, editor, een production designer en een sound designer rondlopen.

Geen budget
Ook na twee dagen filmen kunnen de studenten het nog steeds niet geloven. “We hebben slechts 400 euro budget en daarvan hebben we de geluidsapparatuur gehuurd”, vertelt Karin. “De overige apparatuur hebben we te leen gekregen en ook de opnamelocaties mogen we kosteloos gebruiken.”  

Bovendien is het zestal erin geslaagd om twee bekende acteurs voor de camera te krijgen: Harry Piekema, bekend als de supermarktmanager uit de Albert Heijn-reclames en Max Laros, die meespeelde in Flikken Maastricht en Verborgen Verhalen. Kacey Hendriks van Out there heeft een bijrol. [tekst gaat verder onder de foto's] 

Hoe ze dat voor elkaar hebben gekregen? “Gewoon mailen”, vertellen pabostudent Karin Duif en Multimedia Design-student Cas Verploegen lachend. “Onze docent had gezegd dat we het maar moesten proberen”, zegt Karin. “Omdat dit onze eerste film is en we nog helemaal geen ervaring hebben, hadden we niet verwacht dat zij zouden instemmen. Maar ze waren erg enthousiast over het script.”

Horror
Dat verhaal, geschreven door Karin, gaat over Joris, een talentvolle maar onzekere kok die werkt voor de strenge chef Pieter. Omdat hij constant zijn goedkeuring zoekt, doet hij er alles aan om zichzelf te bewijzen in een keuken waar perfectie de norm is. Als Joris ontdekt dat zijn gerechten beter worden door delen van zijn eigen lichaam erin te verwerken, gaat hij steeds verder. Wat eerst een ongeluk lijkt, groeit uit tot een bizarre obsessie. 

Piekema speelt chef Pieter, Laros is de jonge kok Joris en Hendriks speelt de date van Joris. Het script was inderdaad een van de redenen dat Laros en Piekema wilden meewerken. “Ik hou wel van een beetje horror”, zegt Laros. “Ook het thema vind ik mooi: de hiërarchie die in zo’n keuken heerst en hoever je gaat om de top te bereiken. Dat sprak me erg aan.”

Volgens Piekema wordt er tegenwoordig veel gehamerd op ambitie en het volgen van je passie. Daardoor ervaren sommige jonge mensen veel druk en gaan ze eerder over hun grenzen heen. “Ze raken oververmoeid of krijgen een burn-out. Als je niet weet waar je grens ligt, snijd je jezelf in de vingers”, zegt hij lachend over zijn eigen woordgrap.

Belangeloos
Net als Piekema heeft Laros eerder aan studentenproducties meegewerkt. Ze vinden het allebei leuk om aankomende talenten te helpen. Piekema stelt wel altijd een aantal voorwaarden: naast een goed script wil hij een goede tegenspeler. En dat is Laros. Dat ze allebei belangeloos meedoen, vinden ze zelf niet zo vreemd. “Als het mooi beeldmateriaal is, heb ik er zelf ook wat aan, bijvoorbeeld voor in mijn showreel”, zegt Laros. [Tekst gaat verder onder de foto's] 

Om zich voor te bereiden op zijn rol heeft Piekema filmpjes gekeken van chefkoks. En hij herinnert zich Jonnie Boer, de overleden chefkok van sterrenrestaurant De Librije, die hij eens heeft ontmoet. “Keukens zijn hiërarchisch opgezet, de druk is hoog, kwaliteit en precisie staan bovenaan, en iedereen is de hele tijd gefocust. Die sfeer opzoeken, dat vind ik heel leuk.” 

Een film opnemen betekent ook veel wachten. Bijvoorbeeld tot de set weer is aangepast voor een nieuwe scène of omdat de apparatuur opnieuw moet worden ingesteld of het ineens niet doet, zoals deze middag. Piekema en Laros blijven er rustig onder. De studenten ook, ondanks de druk die ze voelen om het zo goed mogelijk te doen. “We doen het echt samen”, zegt Cas.

Onder de indruk
Piekema is onder de indruk van de rust en ernst die de studenten aan de dag leggen. En ook Laros is positief: “Harry en ik geven soms tips, en ze leren snel.” De acteurs zijn wel wat gewend. “In het theater speel je een voorstelling van een uur en een kwartier, solo of met anderen, dat is een veel langere spanningsboog en met veel meer tekst”, aldus Piekema.

Na twee opnamedagen zijn de zenuwen bij het zestal wat gezakt en is het vertrouwen gegroeid dat de film goed gaat uitpakken. Op 9 juli wordt Smaakt naar meer getoond in het NatLab, samen met de andere studentenfilms. Het publiek bepaalt die avond welke productie naar huis gaat met de Gouden Gloeilamp.

Had de informatiebijeenkomst bij de buren plaatsgevonden, dan was er geheid een protest geweest tegen de samenwerking van de TU Eindhoven met Defensie, die medeplichtig zou zijn aan de oorlog in Gaza. Niet bij Fontys. Hier geen trommels, luide leuzen en schreeuwende spandoeken, maar ook geen lange wachtrijen. Wel oprecht geïnteresseerden.

Druppelsgewijs wandelt er een medewerker of student de Kuil (binnenplaats) in waar statafels staan onder een open pop-uptent met aan vier zijden de tekst ‘reservist’. Zie het als een carrièremarkt, maar dan met één stand. Zo’n acht personeelsleden van Defensie - inclusief enkele reservisten (parttime militairen) - en een aantal Fontysmedewerkers staan de belangstellenden te woord. De sfeer is gemoedelijk en ontspannen.

Hulp bij rampen
Voor zowel Gerwin van Delst, onderwijskundige en docent bij Fontys ICT, als Sven, tweedejaarsstudent Finance & Control, is Defensie een jongensdroom. Van Delst heeft in het verleden eerder gesolliciteerd, maar nu hoopt hij dat het er echt van gaat komen. Hij wil reservist worden. Zijn ideale beeld: helpen bij rampen, zoals de overstromingen van een aantal jaar geleden in Limburg.

En ingezet worden als militair? “Daar sta ik neutraal in. Als het nodig is, is het nodig. We hebben niet alles in de hand. Je hoeft maar te kijken naar wat er in de wereld gebeurt. Als reservist ben je op alles voorbereid.” Van Delst heeft al geïnformeerd bij de dienst HR & Organisatie. Wat hij heeft gehoord, stemt hem positief: “Fontys heeft een goede regeling voor medewerkers die hun fulltimebaan willen combineren met een loopbaan als reservist.”

Vet
Vanmiddag is Van Delst er voor een ‘kijkje in de keuken’. Net als Sven. Na anderhalf uur heeft hij naar eigen zeggen bijna iedereen gesproken die aanwezig was. De student is vooral geïnteresseerd in de nieuwe minor Defensie en Maatschappelijke Weerbaarheid van Fontys en Defensie. “Defensie vind ik heel vet, en deze minor lijkt me een hele mooie kans om te kunnen zeggen dat ik in het leger heb gezeten.” Maar een carrière in het leger, dat hoeft voor hem niet.

De minor bestaat uit twee delen: een Fontys-deel gericht op maatschappelijke weerbaarheid en de Nationale Weerbaarheidstraining (NWT) bij Defensie, waarbij deelnemers in tien weken worden opgeleid tot militair. Daarna kunnen ze als reservist aan de slag, maar dat is een keuze. 

Weerbaar
Met wie je ook in gesprek gaat, iedereen benadrukt dat wat je leert bij Defensie - via welk traject dan ook - bijdraagt aan een ‘weerbare’ en ‘dienbare’ samenleving.

“Elke militair is sociaal betrokken, maar je hoeft geen militair te zijn om maatschappelijk betrokken te zijn. Slechts een klein deel van het defensiepersoneel is militair”, licht Remco Siereveld, sergeant-majoor van de Mariniers, toe. Hij erkent dat de overheid de krijgsmacht wil uitbreiden, maar niet onbegrensd. “Wat we belangrijker vinden, is een maatschappij met mensen die inzetbaar zijn als het nodig is.”

En wat levert het Fontys op? Volgens de sergeant-majoor krijgt het hoger onderwijs na een traject bij Defensie gedisciplineerde medewerkers en studenten terug. “Ze zijn zelfbewuster en maken gerichter keuzes.” Dat is ook de reden dat de tweedejaarsstudenten ICT Keanu en Maas geïnteresseerd zijn. “Je groeit zowel mentaal als fysiek”, weet Keanu.

Maas heeft nu het gevoel dat zijn leven aan hem voorbijgaat. “Ik studeer, sport en zit veel op mijn telefoon. Bij Defensie hoop ik ergens helemaal voor te gaan. Of ik daarna een carrière bij Defensie zie zitten, weet ik nog niet. Maar wat je leert, kun je altijd gebruiken, bijvoorbeeld als leidinggevende in het bedrijfsleven.”

Burgerfunctie
De informatiemarkt trekt ook een docent van HRM & Toegepaste Psychologie, het instituut dat kortgeleden hoorde dat het met 44 fte moet inkrimpen. Ze heeft een vraag over een burgerfunctie. Wat haar aantrekt in Defensie? “Ik vind het belangrijk in mijn werk als docent dat het ergens om gaat, dat zie ik terug bij Defensie.”

Wat opvalt, is dat niemand vragen stelt over een militaire functie. Volgens Niek Schmitz, accountmanager Defensie bij Fontys, is het beeld over Defensie aan het kantelen. “Jongeren zoeken zingeving en willen zich vaker inzetten voor het land.” Het klassieke beeld van wapens en geweld, is volgens hem achterhaald. Al komt er nog wel eens een student naar hem toe die zegt dat hij graag schiet. “Dan leg ik hem uit dat Defensie meer is dan dat.”

Schietschijf
Critici zijn er deze middag ook niet. Al kennen enkelen die Bron te woord staan wel een collega of medestudent die zijn vraagtekens zet bij de samenwerking of een traject bij Defensie. “De training voor schietschijf”, heeft Sven bijvoorbeeld voorbij horen komen.

En dat de opkomst wat tegenvalt? Schmitz ziet het anders: “We wilden zoveel mogelijk vragen kunnen beantwoorden in een-op-eengesprekken, en dat is gelukt.” Ook minorcoördinator Ken Zschocke is niet ontevreden. Hij ziet de lijst met aanmeldingen voor de minor groeien: het zijn er nu 26 en we hebben nog 2 maanden te gaan.”

Een concreet voorbeeld daarvan is de nieuwe minor Kinderfysiotherapie van Fontys Paramedisch. De minor is ontwikkeld in samenwerking met de bacheloropleiding Fysiotherapie van Fontys en de masteropleiding Kinderfysiotherapie van Breederode Hogeschool. 

Winnie Bles, docent en studiecoach bij Fontys Paramedisch en een van de initiatiefnemers van de nieuwe minor, vertelt enthousiast over het traject. "Ik ben gespecialiseerd in kinderfysiotherapie. Binnen de opleiding werd daar nog niet echt iets mee gedaan, maar we wilden die expertise toch benutten. Een collega van me, Janneke Hees, raakte daarna in gesprek met een docent van de masteropleiding Kinderfysiotherapie van Breederode Hogeschool. Vanuit daar is het balletje gaan rollen.’’

Het idee achter de minor is dat studenten fysiotherapie kunnen kennismaken met kinderfysiotherapie. Op die manier wordt geprobeerd de bacheloropleiding beter te verbinden met de masteropleiding. 

Samenwerken noodzakelijk
Bles legt uit waarom samenwerken de enige keuze was: ‘’Kinderfysiotherapie is echt een specialisme, als je daar iets mee wilt doen moet je de masteropleiding volgen. Maar we merkten dat we de studenten al tijdens de bachelor wilden laten proeven van kinderfysiotherapie.’’

Hoewel Fontys veel expertise in huis heeft, bleek die op dit specifieke vlak beperkt. Dankzij de samenwerking krijgen studenten vanaf februari les van kinderartsen en mogen ze meelopen in ziekenhuizen. Daarnaast wordt via de minor ook de samenwerking met regionale partners uitgebreid. 

Waar deze minor zich volgens Bles in onderscheidt, is de mate van diepgang. ‘’Als je de minor goed behaalt of uitblinkt kun je zelfs vrijstelling op bepaalde toetsen krijgen binnen de masteropleiding. Deze samenwerking is dus ontzettend waardevol, zeker voor de doorstroommogelijkheden."

Positieve ontwikkeling
Lector Goed leraarschap, goed leiderschap Anje Ros ziet de toename in samenwerkingen met verschillende opleidingen als een positieve ontwikkeling. ‘’Fontys is constant bezig met hoe studenten moeten worden opgeleid. Door zulke samenwerkingen aan te gaan houden opleidingen elkaar scherp.’’

De samenwerkingen zorgen er volgens Ros ook voor dat expertise beter zichtbaar en benut wordt. "Denk bijvoorbeeld aan innovaties vanuit andere opleidingen: hoe gebruiken zij AI, waar houden ze rekening mee, et cetera." De lector vindt het daarnaast ook belangrijk dat opleidingen elkaar actief blijven opzoeken. ‘’Wanneer je niet samenwerkt, blijf je in een bepaalde bubbel denken.’’

Tegelijkertijd vraagt een dergelijke synergie om een professionele cultuur, stelt de lector. ‘’Om dingen bespreekbaar te maken is vertrouwen het belangrijkste, en ik denk dat we daar binnen het hbo heel erg goed in zijn.’’

Onderwijsinnovatie
De verbintenissen leveren volgens Ros daarnaast meer op dan enkel het uitwisselen van expertise binnen de opleidingen, zoals meer mogelijkheden om te leren in de praktijk. ‘’Studenten komen in die ‘echte wereld’ mensen met verschillende achtergronden, talen en culturen tegen. Daar leren ze niet alleen van, maar het biedt ook kansen om hun leeruitkomsten op verschillende manieren aan te tonen.’’

De studenten zijn niet de enigen die leren van de coöperaties. Ook Fontys zelf steekt er wat van op. “Mede dankzij de onderlinge samenwerkingen tussen ‘eigen opleidingen’ is binnen Fontys al veel kennis aanwezig. En van de samenwerkingen met andere scholen leren wij als organisatie zijnde ook weer. Met die kennis proberen we uiteindelijk een optimale omgeving voor zowel studenten als docenten te creëren.”

Niklas legt meteen uit dat zijn minor niet per se een minor is. “Het is eerder een soort open studie, waarin alle uitwisselingsstudenten kunnen kiezen welke vakken ze volgen. Omdat ik Marketing Management studeer bij Fontys, volg ik hier ook twee managementvakken. Daarnaast heb ik gekozen voor een politiek vak en leer ik Spaans. Talen fascineren me nu eenmaal en de mogelijkheid is er, dus waarom niet?”

De Venlose student vindt het studeren in Edmonton ‘pretty chill’. “Ik woon op de campus, dus ik hoef nooit lang te reizen naar mijn colleges. Ook maak ik mijn eigen lesschema, waardoor ik tussen mijn colleges veel vrije tijd heb. Die vul ik met lunches, extra studietijd of in de sportschool.”

Slaapkamer delen
Wie zich afvraagt hoe Niklas precies op de campus woont, hoeft maar te denken aan de klassieke settings in Amerikaanse films. “Ik deel een slaapkamer met een andere student, in een gebouw waar alleen jongens verblijven. Daar was ik op het begin wat sceptisch over, maar de universiteit probeert met ieders wensen rekening te houden. Zeker omdat je een kleinere ruimte deelt met iemand anders. Gelukkig heb ik een hele gezellige en toffe kamergenoot.”

Daarnaast heeft Niklas veel andere vrienden gemaakt. Er is zelfs een groepje dat hij iedere dag ziet, al is het maar om een hapje te eten, te sporten of een filmpje te kijken. “Tijdens Thanksgiving zijn we een weekend weggeweest en hebben we een van de mooiste hikes ooit gemaakt in de Canadese bergen. En dat terwijl ik ze toen pas een maand of anderhalf kende.” Tekst gaat verder onder de foto's.

Ook de stad Edmonton wordt vaak bezocht. Om te stappen, een koffietje buiten de deur te doen of om even te winkelen. Dat laatste gebeurt echter zelden. “De grootste indoor shopping mall van Amerika bevindt zich namelijk hier. Maar daar raak ik eerder overprikkeld dan dat ik het naar mijn zin heb.”

Toch is niet alles in Edmonton om over naar huis te schrijven. “Studenten die hier op de campus wonen zijn verplicht om een ‘meal plan’ af te nemen van 2.100 dollar. Dat betekent dat iedere maaltijd die je op de campus nuttigt van die 2.100 dollar af gehaald wordt. Het vervelende is alleen dat ik hier nu bijna klaar ben maar wel nog 800 dollar over heb. Maar mijn geld terugkrijgen, ho maar.”

Vrienden voor het leven
Met de feestdagen in aantocht zit Niklas' tijd in Canada er dus bijna op, maar hij geniet de laatste dagen nog met volle teugen. Zo staat er nog een weekendtrip naar Toronto op de planning en probeert hij nog meer van het land te ontdekken dan hij al deed. “Met diezelfde vrienden, die inmiddels vrienden voor het leven zijn geworden.”

Die ervaring gunt Niklas ieder andere Fontysstudent ook. “Leven in een land ver van huis klinkt eng en maakt je wellicht sceptisch. Dat was ik op het begin ook. Maar al snel had ik door dat een minor volgen in het buitenland de beste beslissing is die ik ooit gemaakt heb. Juist omdat je hier dingen ziet die je anders nooit ziet en momenten beleeft die je nooit meer gaat vergeten. Dus heb je de kans om te gaan? Ga er dan volledig voor.”

In mei moesten beide studenten drie internationale steden doorgeven waar ze het liefst een minor zouden volgen. Dat werden Barcelona, Lissabon en Parijs. Fontys deelde de twee uiteindelijk in voor Parijs, waarna IJfke en Belle in het aanbod van EFAP, de school waar ze naartoe gingen, kozen voor de minor Fashion & Communication. “Iets wat past bij onze eigen studie, maar ook op totaal iets anders focust dan wat we bij Fontys doen.”

Vroeg weekend
IJfke en Belle volgen les in bijvoorbeeld de Franse taal en cultuur en Fashion Communication. Ze hebben nog tot 9 december colleges, met daarna nog een paar weken vrije tijd. Maar die vrije tijd hebben ze tussendoor ook genoeg, want IJfke kan vrijwel iedere dinsdagavond al het weekend inluiden.

“Dat was in september en oktober wel anders hoor, maar ik heb nu al een aantal vakken afgerond. En de dagen dat ik naar school moet, zit ik er van 08.00 tot 18.30 uur.” Belle mag daarnaast ook nog op woensdag aantreden, vanaf de namiddag tot ongeveer 20.00 uur. “Maar ook ik mag niet klagen, want we hoeven maar heel weinig naar school.”

Samen de hort op
Hoewel beide studenten dezelfde colleges volgen, zitten ze maar bij één vak samen. Bij de andere vakken wordt vaak samengewerkt met andere Nederlandse studenten. “Die zoeken we buiten school ook vaak op. Om samen een terrasje te pakken of op stap te gaan bijvoorbeeld.” [Tekst gaat verder onder de foto's]

Dat gebeurt ook al op dinsdag. Of woensdag, of donderdag. “We gaan dan voornamelijk naar de kleinere cafés en clubs die in het weekend overvol zijn. Doordeweeks is het hier een stuk minder druk en veel gezelliger.”

Bucketlist
De echte culture kant van Parijs ontdekken IJfke en Belle liever samen. Sterker nog, de twee maakten voor hun reis naar de Franse hoofdstad een heuse bucketlist, met dingen die ze per se wilden doen. “Onze lijst wordt alleen steeds langer met dingen die we nog willen doen”, geeft Belle toe. “Maar we hebben ook al het nodige gedaan, zoals het bezoeken van verschillende musea en het kijken van voetbalwedstrijden in het stadion van Paris Saint-Germain”, vult IJfke haar aan.

Maar wat beide studenten het meest bijzonder vonden was, hoe kan het ook anders, deel uitmaken van Paris Fashion Week. “Dat was zo’n bizarre ervaring. Via een influencer op Instagram kregen we toegang tot een volledig georganiseerd evenement, konden we een hele fancy show zien, kregen we gratis drinken en konden we prijzen winnen”, aldus IJfke.

Passie delen
“Buiten dat waren we op een en dezelfde plek met veel bekende mensen die allemaal dezelfde passie als wij delen: mode. Dat de hele wereld het daar over heeft gehad en wij daarbij waren, is wel echt vet.”

Dat gevoel geldt eigenlijk voor de hele minortijd. “Studeren in het buitenland is een ervaring die je maar één keer opdoet en nooit meer vergeet. Je leert hier niet alleen over een ander land, maar ook over jezelf. Nu heb je de kans, dus grijp ‘m.” En ga je naar Parijs voor je minor? Dan hebben de dames nog één tip: “Neem je eigen chocolade mee, want die is hier echt duur.”

De opzet van de markt is vrij simpel: iedere minor, vandaag elf aanwezig, heeft zijn eigen tafel inclusief naambordje en QR-code. Aan studenten de taak om een rondje te lopen en vragen te stellen waar ze willen.

Het aanbod bestaat uit de Fontys-minors Vaardig in leiderschap, Smart cities, Financiële planning, Consultancy, Study abroad, 21st century USA, China and the world economy, Toegepaste communicatie en creatie, Circulaire economie, About the K-wave en Acceleration academy. Aan diversiteit geen gebrek, maar International Communication Management-studenten Arnoldus en Mel lopen direct naar de tafel van de minor About the K-wave. “Deze sluit het beste aan bij onze persoonlijke interesses.”

Andere cultuur
Na een goed gesprek met de standhouder tonen beide studenten nog meer enthousiasme. “Onze studie past goed bij deze minor, maar de Oosterse cultuur die in deze minor zit verwerkt spreekt me ook ontzettend aan”, legt Mel uit. “Ik weet daar nog niet veel vanaf, maar ik kan me hier wel volledig in onder laten dompelen.” Arnoldus ziet het vooral zitten om met Oosterse studenten samen te werken. “Die kans krijg je niet vaak. Laat staan een reisje naar Korea.”

Ook Bedrijfskunde-student Tijn loopt recht op zijn doel af: de minor Vaardig in leiderschap. Binnen zijn opleiding heeft hij al een voorlichting van een aantal minors gehad, waar deze ook in voorkwam. “Toen vond ik ‘m al super interessant. Ik heb vaak de leidinggevende rol in groepsprojecten, maar vind daar ook vaak wat uitdagingen in. Vandaag was de uitgelezen kans om nog wat aanvullende vragen te stellen. Bij andere minors ben ik niet langs geweest.”

Opties bekijken
Hoewel Vaardig in leiderschap dé minor binnen Fontys is voor Tijn, weet hij nog niet zeker of hij zich ook daadwerkelijk in gaat schrijven. “Ik wil ook nog gaan kijken wat daarbuiten is. Bij Avans of andere instellingen. Daar heb ik me nog niet in georiënteerd, maar dat staat zeker nog op de planning voordat ik me inschrijf.”

Bij de stand van Study abroad is het vroeg in de ochtend het drukst met potentiële deelnemers. Onder anderen Accountancy-student Rick is van de partij. “Binnen onze opleiding hebben we een verplichte toets die het lastig kan maken om naar het buitenland te gaan. Nu had ik de kans om te vragen naar de mogelijkheden. Daar ben ik ook zeker wijzer van geworden.” Het advies: gewoon aanmelden, maar wel het liefst in een land binnen Europa.

Keuze
Zijn studiegenoot Yannick staat nog voor alles open. Hij is al langs geweest bij Circulaire economie, Smart Cities en Financiële planning. “Dat vind ik het fijne aan zo’n markt. Ik laat het vooral allemaal op me afkomen, ik sta nog voor alles open.”

Theresa komt oorspronkelijk uit Duitsland en studeert bij Fontys in Venlo. Dat doet ze middels Engelstalig onderwijs. “Ik verwachtte in Noorwegen ook Engelstalig onderwijs te krijgen, maar stiekem spreken ze hier best veel Noors. Mijn studieboeken zijn ook in het Noors, dus ik zit bijna iedere les met mijn telefoon paraat om Google Translate in te zetten.”

Toch mag Theresa niet klagen. “Noors lijkt enigszins op Duits en Nederlands, waardoor er redelijk wat dingen te herleiden zijn. Maar er zitten ook studenten uit Azië in mijn klas. Die snappen er helemaal niets van.”

IJshockey, reizen en hiken
Daarnaast bestaat Theresa haar minor ‘maar’ uit drie vakken: eventmanagement, leiderschap en de Noorse taal. Dat betekent dat ze veel vrije tijd heeft. En daar maakt ze volop gebruik van. “Ik hike veel in de prachtige natuur hier, ga naar ijshockeywedstrijden, spreek geregeld af met andere internationale studenten en reis vaak. Een retourtje Stockholm kost bijvoorbeeld maar zeventig euro.”

Ook maakte de derdejaarsstudent al een roadtrip met vier andere meiden uit Nederland, Spanje, Frankrijk en Oostenrijk, die ze allemaal tijdens haar studie heeft leren kennen. “Dat was qua locaties en gezelligheid echt fantastisch.”  Tekst gaat verder onder de foto's

Maar hoewel Theresa vaak buiten de deur te vinden is, is ze ook heel blij met de woonruimte die ze in Lillehammer heeft. Ze verblijft in een kamer met eigen douche en toilet en deelt de keuken met drie andere studenten. “Twee meiden uit Noorwegen en een uit Duitsland. Daarnaast wonen er zoveel internationals in ons complex, dat we bijna alles samen doen zoals koken, naar de sportschool en wandelen.”

Ze koos met een reden voor haar huidige complex, in plaats van het complex op de campus van Inland University. “Deze ligt dichter bij het centrum en de winkels. Zo word je toch nog iets meer meegenomen in het dagelijkse Noorse leven.”

Budget voor kaas
Wat ook kenmerkend is voor Noorwegen, zijn de dure boodschappen. “Op kaas en groenten zit bijvoorbeeld een taks omdat deze geïmporteerd zijn. Bij de supermarkt waar ik boodschappen doe, hebben ze bijvoorbeeld alleen maar feta liggen, en die kan ik niet iedere week meenemen. Maar als ik er echt zin in heb, neem ik dat mee in mijn budget.” Het feit dat Theresa ook voor de campuscatering meer kwijt is dan in Nederland, neemt ze voor lief. “Ik ga niet liegen, het eten is hier ook vele malen beter.”

Theresa blijft tot en met december in Lillehammer. Tot die tijd waant ze zich in een soort leven winterwonderland. “Over twee weken is er hier al een kerstmarkt en ik heb ook nog een kerstdiner en tripje naar Tromsø met andere studenten gepland staan. Ik maak mijn tijd hier dus goed vol met ervaringen die ik nooit vergeet.”

Voorrecht
Dat laatste gunt ze ook ieder andere student. "Ik weet dat kiezen voor een ervaring in het buitenland eng kan zijn, maar ik deed het ook. Beide keren wist ik niet wat ik moest verwachten, maar het is me alles waard. Daarnaast krijgt niet iedereen de kans om naar het buitenland te gaan, dus als jij de kans wel hebt moet je hem zeker grijpen. Dat is je voorrecht, en daar zul je in de toekomst alleen maar van groeien.”

De minor, onderdeel van de opleiding International Business, krijgt de naam ‘About the K-Wave’ en speelt in op de wereldwijde opkomst van Zuid-Korea als invloedrijke speler op het gebied van entertainment, technologie en economie. Het wordt een Engelstalige minor waarbij studenten werken aan actuele vraagstukken die hen inzicht bieden in de Koreaanse markt en cultuur. De minor vindt deels in Nederland en deels in Zuid-Korea plaats.

De centrale medezeggenschapsraad (cmr) heeft ingestemd met de komst van de minor, maar deed dat niet zonder eerst een paar kritische vragen te stellen aan het college van bestuur (cvb). Fontys bekostigt een deel van de reis en de cmr vroeg zich onder meer af hoe dat realiseerbaar is terwijl er bij andere onderwijsprogramma’s juist onderdelen geschrapt worden vanwege financiële krapte.

Verplicht onderdeel
Volgens Mariette Mambwe, opleidingsmanager bij International Business, is daar een logische verklaring voor. Ze legt uit dat studenten worden geacht zelf zo’n duizend euro in te leggen, de rest wordt door Fontys betaald. “Wij betalen het ticket en de educatieve activiteiten. Dat doen we omdat de reis een verplicht studieonderdeel is. Zonder deze reis kun je je minor niet afronden. Bij de China- en USA-minoren bekostigen we om diezelfde reden ook een deel.”

Bovendien creëert de minor bij een grote populariteit extra inkomsten en is er een aanvraag gedaan voor een subsidie in de vorm van een Erasmusbeurs, waarvan de kans groot is dat die wordt toegekend. Al is de verwachting dat de minor ook zonder die beurs succesvol zal worden. Daarover zegt Mambwe: “Om de minor betaalbaar te maken, heb ik achttien aanmeldingen nodig. Die aantallen halen we bij onze andere minoren – zoals USA en China – met gemak; voor China hadden we er 43.”

Hoe verder ze boven die achttien aanmeldingen komen, hoe meer dat oplevert. En daar komen die extra inkomsten dus vandaan. Maar of dat dan voldoende reden is om de minor te laten draaien? “Nee, daar zijn meer eisen voor nodig. Ten eerste moet een minor nieuw zijn in Nederland. Dat is de K-Wave minor; er zijn in ons land nog geen minoren die puur op Zuid-Korea gericht zijn. Verder moet er een samenwerking zijn met een partnerschool in het andere land, is er een USP en wordt er samengewerkt met andere instituten binnen Fontys. Dat laatste gebeurt in dit geval met de Rockacademie en ACE.”

Belangstelling
Rümeysa Güngör is binnen Fontys de initiator van de minor en is blij dat-ie is goedgekeurd. In februari gaat de eerste lichting - waar tot nu toe negentien aanmeldingen voor zijn, waarvan zes buiten Fontys - van start. “Ik heb altijd gedacht dat deze minor populair zou worden”, zegt ze.

“De Korean Wave is een wereldwijd fenomeen. Je ziet tegenwoordig steeds vaker Koreaanse idolen in internationale reclames, Koreaanse films in lokale bioscopen, Koreaans eten in supermarktschappen en Koreaanse series die de top 10 van Netflix domineren. De wereldwijde belangstelling voor Korea blijft maar groeien. Bovendien hebben we binnen Fontys veel mensen met uitgebreide kennis over Korea en een sterk netwerk van partners in de Koreaanse industrie.”

Komend studiejaar, in februari 2026, begint Fontys ICT met de minor Virtual Production. Een plek waar next-gen contentcreatie en de nieuwste technologieën samenkomen in een virtuele productiestudio, gevestigd in het R10-gebouw op campus Rachelsmolen. En ín die studio zit ook een bijna tien meter brede videowand, die sinds kort zodanig is vernieuwd dat je er – met genoeg kennis – bijna een complete Hollywood-productie mee zou kunnen maken.

Oké, da’s misschien een beetje overdreven. Want volgens Jan Salge, coördinator van de minor, is het woordje Hollywood nét iets te hoog gegrepen. “Maar de bedoeling van deze minor is wel dat studenten weten hoe dat wereldje werkt”, zegt hij.

“Misschien hebben ze na het voltooien van de minor niet genoeg ervaring om meteen door te stromen naar het grootste middelpunt van de entertainmentindustrie, maar ze beschikken dan wel over de basiskennis. Het is een unieke minor die – voor zover ik weet – nog niet in deze vorm wordt aangeboden in Nederland.”

Better, faster, stronger
Een groot deel van de minor vindt plaats in het videolab van Fontys ICT, waar dus ook die enorme videowand te vinden is. De eerste versie daarvan werd dik anderhalf jaar geleden in gebruik genomen, maar onlangs is de wand compleet vervangen voor een exemplaar dat hoger, breder én beter is. 

Salge: “We hebben onder andere de beeldverwerkingshardware vernieuwd, waardoor we nu kleuren gedetailleerder en professioneler kunnen regelen. Waarom dat belangrijk is? LED-schermen mengen kleuren op basis van rode, groene en blauwe LED's, maar dat is niet hoe camera's kleuren waarnemen. Het is dus een grote uitdaging in de filmindustrie om te bepalen hoe kleur eruitziet in een opname en hoe je dingen er ‘correct’ en realistisch uit kunt laten zien wanneer je virtueel met echt combineert.” 

Meer dan ICT
Met de wand zouden kwalitatief hoge filmproducties gemaakt kunnen worden, en in de nieuwe Virtual Production-minor leren studenten hoe dat in zijn werk gaat. “We zijn een ICT-instituut, dus we vertellen alles over de technische kneepjes van het vak. Maar de minor is ook toegankelijk voor mensen die vóór de camera willen staan. De expertise van dat gedeelte ligt bij Fontys Academy of the Arts, waar we binnen de minor mee samenwerken.” 

Studenten hebben straks de keuze uit verschillende niches. Willen ze bijvoorbeeld als technisch designer aan de slag? Als studiotechnicus? Of willen ze alles leren over hoe de camera’s werken? Het kan allemaal. “We willen hier meerdere disciplines samen laten komen”, vervolgt Salge, daaraan toevoegend dat er tijdens de eerste ronde maximaal 25 studenten kunnen deelnemen.

“We vragen van de deelnemers een basiskennis van 3D-software en videobewerking, affiniteit met technologieën die een brug slaan tussen fysieke en digitale product omgevingen, goede beheersing van de Engelse taal en eventueel basiskennis van programmeren. Maar dat laatste is een wens, geen vereiste. Zit de eerste minorronde vol? In september volgend jaar hopen we op een nieuwe ronde. Het plan is om de minor twee keer per jaar aan te bieden.”

Loop een rondje over de campus en vraag (andere) studenten of ze zich zorgen maken over de toekomst. De kans is groot dat de meesten dit beamen. De klimaatcrisis, de energieproblematiek en de voedselzekerheid zijn maar enkele voorbeelden waarover jongvolwassenen onzeker zijn.

In de minor Transition Lab gaan studenten samen aan de slag met projecten die het verschil kunnen gaan maken. Zoals het bedenken van duurzame energieoplossingen, slimme voedselproductie of innovatieve klimaatadaptatie. Maar dat is niet het enige. Het is de bedoeling dat studenten tijdens de minor ontdekken hoe zij een beweging op gang kunnen brengen en daarmee anderen kunnen inspireren. Docent Monique Vissers is hen hierin voorgegaan. Ook zij maakte zich zorgen om de toekomst.

Ecodorp Boekel
Als een van de initiatiefnemers staat Vissers aan de wieg van Ecodorp Boekel. Dit duurzame dorp ten oosten van Den Bosch en Eindhoven vormt een gemeenschap van 36 biobased huizen en staat symbool voor een positieve impactbeweging. "Ik en mijn man wilden niet alleen een duurzaam huis”, vertelt Vissers, “maar ook een maatschappelijke transformatie bewerkstelligen. Met Ecodorp Boekel laten we zien dat een duurzame toekomst niet alleen mogelijk is, maar ook leuk kan zijn.”

Met de minor Transition Lab heeft de docent een brug geslagen naar het onderwijs. “Deze minor helpt studenten hun eigen thema ontdekken en daarmee aan de slag te gaan," legt Vissers uit. Het programma biedt volgens de docent veel vrijheid en stimuleert studenten om projecten te ontwikkelen die aansluiten bij hun intrinsieke motivatie.

Door het goede voorbeeld te geven en de minor aan te bieden hoopt Vissers een duurzame toekomst te bevorderen waarin iedereen zijn eigen bijdrage kan leveren aan een betere wereld, zodat zorgen gereduceerd worden. "Wij willen laten zien dat de mensheid een positieve impact kan hebben op de samenleving.”

Van betekenis zijn
Susanna Costa, derdejaarsstudent Marketing, was na een gesprek met de docent meteen enthousiast. Ze was de eerste die zich voor de minor, die vijf maanden duurt en in februari start, heeft aangemeld. “Het voelt heel naar om voortdurend met allerlei problemen en grote crisissen in de wereld te worden geconfronteerd en dan niet te weten wat ik hieraan kan doen. De toon is meestal erg negatief en mensen staan vaak lijnrecht tegenover elkaar in hun mening.”

Door deel te nemen aan de minor hoopt Susanna gelijkgestemden tegen te komen en erachter te komen op welke manier zij een bijdrage kan leveren. Daar heeft ze op dit moment geen flauw idee van. Maar alleen al bij het idee dat ze ermee aan de slag kan gaan, ontbrandt er een vuur in haar. “Ik wil heel graag iets doen dat van betekenis is voor mijn omgeving op de langere termijn. Wat dat is, daar hoop ik achter te komen.”

Ook hoopt de studente meer over zichzelf te leren en haar eigen weg te vinden bij de keuzes die haar nog te wachten staan in het leven. “Wat voor soort persoon wil ik zijn? En hoe wil ik mezelf ontwikkelen? Welke rol spelen andere mensen hierin? Ik verwacht dat ik veel kan leren van andere studenten die deelnemen en docenten die betrokken zijn bij de minor."

Positieve verandering
Susanna heeft vertrouwen in haar generatie. “Wij zouden wel eens het verschil kunnen gaan maken”, denkt ze. “Voor het eerst in decennia is er een sterke generatie die zich durft uit te spreken over heikele onderwerpen en zich kwetsbaar durft op te stellen. Ook vragen we steeds vaker inspraak op grote thema’s. Ik geloof dat we het op zijn minst voor elkaar kunnen krijgen om een positieve verandering in gang te zetten.”

Het (halfjaarlijkse) Symposium Tech, Innovation and Design in Health vindt plaats in het futuristische Explorelab van het pas geopende gebouw R13 op campus Rachelsmolen. “Hopelijk draagt ook dit mooie, open gebouw eraan bij om méér de verbinding te zoeken tussen onderwijs, onderzoek en praktijk”, zo verwijst docente Anne-mie Sponselee van Fontys Mens en Gezondheid in haar openingswoord naar de brandnieuwe setting.

Diverse vragen
De oplossingen die studenten vandaag aandragen voor voorliggende zorgproblemen variëren van een social media-campagne om stagiaires te werven tot nieuwe protocollen voor specifieke patiënthandelingen (zoals oogdruppelen). Industrial Design-student Job is betrokken bij ‘Sense Garden’, een project om dementerenden op meerdere niveaus te prikkelen. “Samen met een begeleider of een familielid nemen zij plaats in een afgesloten kamer. Daar beleven zij bijvoorbeeld natuurbeelden, gecombineerd met geluid en geur.” 

Daarnaast is er de optie om een gebruiker particuliere content aan te bieden: beeld uit het eigen leven dat helpt om hem of haar te stimuleren en een gesprek op gang te brengen. Aan deze toepassing is de ‘Sense Guard’ gekoppeld, een aftelklok die buiten de ruimte precies aanduidt hoe lang de sessie loopt. “Een simpele oplossing, maar in het verleden werden sessies geregeld verstoord omdat mensen niet exact wisten of de kamer bezet was.”

Tweetrapsraket
Opdrachtgever Robin Smith van Smith Age-friendly Service Design gaf de aanzet tot verschillende projecten die vandaag gepresenteerd worden. “We stellen studenten graag in staat hun ideeën te ventileren en vervolgens door te ontwikkelen.” Veel ideeën die in de health-minors naar voren komen vormen een tweetrapsraket. In eerste instantie gaat het vooral om initiële ontwikkeling van idee naar prototype; in een vervolgtraject kan worden gefocust op de implementatie in de praktijk van de instelling.

Fontys-coördinator Stan Ockers van Fontys Centre of Expertise Health wijst trots op het interdisciplinaire karakter van de health-minors, waarbij studenten vanuit geheel verschillende perspectieven samenwerking zoeken. “Bovendien blijven we steeds dicht bij de praktijk. Elke toepassing die je hier ziet sluit aan bij een heersende praktijkbehoefte."

Tekst gaat verder onder de foto's.

Een ander initiatief van Smith en studenten is een escaperoom, die thuiswonende ouderen laat wennen aan de technologie waarmee zij te maken krijgen. “Denk aan alarmeringssystemen of domotica. Veel gebruikers zijn huiverig voor zulke toepassingen. Ze denken bijvoorbeeld dat de apparatuur kapot gaat bij fout gebruik. In de escaperoom – waar ze spelenderwijs met de toepassingen omgaan – nemen we die koudwatervrees weg.”

Ook elders is de gaming-wereld doorgedrongen. Fysiotherapeut Fernando en zijn team gebruiken een virtual reality-stoel om patiënten repetitieve bewegingen te laten trainen. “Bijvoorbeeld mensen die een hersenbloeding hadden en hun stabiliteitsgevoel moeten terugkrijgen. Een traditionele therapie wordt nogal eens als saai en monotoon ervaren.”

“In onze spelcontext zit de patiënt in een bootje en moet hij zijn balans corrigeren op een woelige zee.” Desgewenst kunnen ook armbewegingen worden gesimuleerd door de gebruiker te laten reiken naar voorbijvliegende meeuwen. “Naast de totaal nieuwe therapie-beleving heeft de stoel het voordeel dat we handelingen kunnen personaliseren- en precies de bewegingen kunnen instellen die een patiënt nodig heeft.”

Nieuwsgierig
Zorgmedewerker Rens van de Zuid-Limburgse zorgorganisatie Cicero kijkt vol belangstelling rond. “Ik ben geen opdrachtgever, maar wel praktijkexpert.” Bij zijn werkgever is hij een van de ‘ambassadeurs’ van bredere technologietoepassingen in de zorg. “De patiëntaantallen groeien, terwijl personeel schaarser wordt. Het is twee voor twaalf: in dit spanningsveld moet het gebruik van technologie snel een grotere sprong nemen.”

Momenteel werkt Cicero al met domotica om bijvoorbeeld te checken of een bewoner niet te lang op een toilet verblijft en GPS-tracking bij wandelingen. “Maar om de dubbele vergrijzing in de zorg te tackelen is meer nodig. En daarbij merk je dat je binnen organisaties nog niet iedereen mee krijgt.”

Die koudwatervrees – die niet alleen medewerkers overkomt maar ook patiënten – is volgens hem onnodig. “Het is goed dat hbo-studenten, zorgpartijen en de markt samen op een open en laagdrempelige manier de mogelijkheden verkennen. Samen kunnen we volop werken aan slimme oplossingen. Ik ben nieuwsgierig naar wat er allemaal mogelijk is. Juist daarom kijk ik hier graag eens rond.” [Frank van den Nieuwenhuijzen]

Volgens Olha Bondarenko van gemeente Eindhoven heeft burgerparticipatie al veel moois opgeleverd. “Maar in de praktijk zien we dat het lastig is om alle uiteenlopende belangen te verenigen.” Daarom zet de gemeente innovatieve spelvormen en technieken in om inwonersparticipatie leuker en aantrekkelijk te maken voor iedereen, ook de groepen die moeilijker te bereiken zijn, zoals jongeren.

Voor een raadpleging over het thema vluchtelingen heeft de gemeente twee innovatieve methodes ontwikkeld, fysiek en digitaal. De studenten gaan ze allebei uitproberen. De fysieke variant is een spel dat is ontwikkeld door social designers. Aan de hand van tien stellingen kunnen de studenten vlaggetjes plaatsen op een stadsplattegrond van belangrijk tot minder belangrijk.

Als alle vlaggetjes zijn geplaatst, gaan de studenten met elkaar in gesprek. “Want”, zo legt de gespreksleider uit, “niet alles kan even belangrijk zijn. Een gemeente moet constant keuzes maken.” Na het spel vullen de studenten een digitale enquête in. De spelvorm vonden de studenten duidelijk leuker. Deze vorm van raadpleging is een primeur in Nederland. [Tekst gaat verder na de foto]

“Tijdens het spel hoor je andere meningen en perspectieven”, vertelt Sanne, derdejaarsstudent commerciële economie. Maar ze kan zich voorstellen dat niet iedereen zich comfortabel voelt om in een groep een eigen mening te geven.” Rick, derdejaars social work, vindt het ook fijn dat je bij de spelvorm je mening kunt toelichten. “Je krijgt het gevoel dat je opvattingen van belang zijn.”

Het spel is grootschalig lastig in te zetten, maar je komt wel te weten wat mensen echt bedoelen, omdat je kunt doorvragen. Voordeel van een digitale raadpleging is dat je deze grootschalig kunt laten plaatsvinden. Het nadeel is dat vaak alleen hoger opgeleiden en inwoners tussen 30 en 50 jaar de enquête invullen. Uiteindelijk concluderen de studenten dat een combinatie van een fysieke en digitale raadpleging het beste is. "De ene manier is niet beter, dan de andere. Ze zijn allebei waardevol.”

Maar zijn daarmee ook groepen te bereiken die normaal gesproken lastiger te bereiken zijn? Zoals studenten, die het druk hebben met hun studie, werk, sport, vrienden en vrije tijd. Zoek de jongeren op, is het advies van de studenten. Neem het spel mee naar scholen, ga naar sportscholen en festivals. Dan zullen ze ook vaker bereid zijn om de enquête in te vullen. [Tekst gaat verder na de foto]

De studenten zijn voor hun minor community building ook zelf de wijken in gegaan. Daar ondervonden ze aan den lijve dat niet alle doelgroepen goed te bereiken zijn en open staan voor een raadpleging. “We zijn onder andere langs de deuren gegaan, hebben bij supermarkten gestaan en zijn binnengelopen bij buurthuizen. Vooral ouderen praten graag, ondervonden ze.

Jongeren zijn meer afhoudend. “Als ze je niet kennen, zijn ze niet meteen bereid om je van alles te vertellen”, zegt een studente tijdens het rondetafelgesprek. “Maar uiteindelijk, als je hun vertrouwen hebt gewonnen, willen ze best met je praten. En je moet ze op het juiste moment opzoeken. Bijvoorbeeld als ze aan het chillen zijn, tijdens de pauze, na schooltijd en in het weekend. Meelopen met een jongerenwerker werkt ook goed.”

Alle tips van de studenten worden gretig genoteerd op een whiteboard. “Alles wat we ophalen, helpt ons in het uitvoeren van beleid”, zegt Olha Bondarenko van gemeente Eindhoven. [Marieke Verbiesen]

Vorig jaar ging het helemaal niet goed met MBRT-student Rick in ’t Groen (23). Hij was depressief en had suïcidale gedachtes. Naar eigen zeggen stelde hij veel te hoge eisen aan zichzelf en zag hij het niet meer zitten. Toch zocht hij geen hulp. “Van therapeuten moest ik niet zoveel hebben”, zegt Rick. Na de huttentocht die hij maakte als afsluiting van de minor speciale doelgroepen is hij daar heel anders over gaan denken.

In de minor gaan studenten ervaring opdoen met mensen met een speciale zorgvraag of onderwijsbehoefte door fysieke en mentale beperkingen, gedragsproblemen en (leer)stoornissen. Doel is om de eigen handelingsmogelijkheden met deze mensen te onderzoeken en vergroten. Dat doen ze door middel van opdrachten, expertmeetings, stages en dus ook een heuse huttentocht.

“Inzicht in wie je bent, waar je gedrag vandaan komt, wat je eraan kunt doen en hoe dit effect heeft op anderen om je heen, daar gaat het om in deze minor”, vertelt Jennie Pouwels, docent persoonlijk leiderschap bij Fontys Sporthogeschool. “Als er inzicht is, kun je stappen zetten om betere resultaten te halen, zowel in je privéleven als in je studie en werk.”

Geen telefoon
Een week afgesloten van de buitenwereld. Klimmen, abseilen en klettersteigen. Waarbij de studenten onder begeleiding van twee docenten en twee gidsen uitdagingen aangaan en grenzen verleggen, én in gesprek gaan met elkaar. Dat gaat niet iedereen in de koude kleren zitten, weet Pouwels. “We hebben het onder andere over verbinding, patronen van jezelf die je in de weg staan, schaamte en authenticiteit. Geen gemakkelijke onderwerpen.”

Daar weet MBRT-student Rick alles van. Voor de huttentocht sprak hij nauwelijks met iemand over zijn depressie. Hij schaamde zich. Dat veranderde door de groepsdynamiek. “Al in de trein ernaartoe werden we een megahechte groep en dat gaf me een veilig gevoel. Iedereen was heel open en daardoor durfde ik me ook open te stellen. Ik voelde geen afwijzing, alleen maar steun.”

De ervaring in de bergen heeft er niet alleen voor gezorgd dat Rick professionele hulp heeft gezocht, maar ook dat hij het een poos rustiger aan heeft gedaan met zijn studie en een tijdelijke baan heeft gevonden in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. In februari pakt hij zijn studie weer op. Het had heel anders kunnen lopen, beseft hij. “Zonder de huttentocht was ik er nu misschien niet meer geweest. Voor mij is er toen een balletje gaan rollen.”

De inzichten die Rick heeft opgedaan tijdens de minor neemt hij mee in zijn werk en zijn studie. “Ik heb geleerd om voorbij de gedragsproblemen of beperkingen van mensen te kijken. Als je jezelf beter leert kennen, kun je er ook voor anderen zijn. Daarom denk ik dat deze minor voor iedereen met affiniteit in de zorg waardevol kan zijn.”

Klankbord
Stef Eggen (20), student Sportkunde, liep afgelopen juni mee tijdens de huttentocht in de Alpen. Nu gaat hij mee voor zijn afstudeerstage en zal hij meer als klankbord fungeren voor de studenten. Als topsporter was de tocht zelf geen issue voor Stef. Maar de persoonlijke groei die hij er doormaakte, was wel een verrassing.

“Ik maakte een moeilijke periode door, had geen plezier meer in het handballen, en wist niet meer welke richting ik op wilde gaan.” De totale afwezigheid van afleiding en de vele gesprekken met de anderen hebben Stef met beide benen op de grond gezet. “Ik besefte dat ik dingen in het leven mag doen waar ik plezier aan beleef. Ik ben gestopt met topsport en voetbal nu voor mijn plezier.”

De ervaring heeft de student Sportkunde veel gebracht. "Ik heb weer interesses ontdekt en zie ook opties voor mijn toekomst.” Maar zelfs als het goed met je gaat, is de minor speciale doelgroepen heel waardevol om te volgen, denkt Stef. 

Stef en Rick zijn niet de enige deelnemers die positief zijn over de minor. “We hebben onderzoek gedaan onder de deelnemers. Daaruit blijkt dat onder meer de psychologische flexibiliteit stijgt, alsook het welbevinden en zelfvertrouwen”, aldus docent Jennie Pouwels. [Marieke Verbiesen]

In je eentje voor een heel semester naar het buitenland, internationale vrienden maken, een vreemde taal leren en jezelf onderdompelen in een onbekende cultuur. Studenten die terugkomen spreken van een once in a lifetime-ervaring. Maar voor langere tijd weggaan, is niet voor iedereen weggelegd. Bijvoorbeeld omdat je het geld er niet voor hebt of omdat je mantelzorger bent en niet gemist kunt worden. Of gewoon omdat je niet zo lang van huis wilt zijn.

“Voor deze studenten zijn er sinds vorig semester verkorte programma’s”, licht Nick Adriaans toe. Hij is Erasmus+ en Beurzen Coördinator bij Fontys en begeleidt en adviseert medewerkers en studenten die een studie- of werkervaring willen opdoen in het buitenland. Het Programma Erasmus+ zelf is echter niet nieuw. Sterker nog, het bestaat 35 jaar en is een tegemoetkoming in de reis- en verblijfkosten. Het exacte bedrag hangt af van de duur van het verblijf en het land waar een student naartoe gaat. Het ene land is nu eenmaal duurder dan een ander.  

Op jezelf vertrouwen 
Fontys-studenten gaan dus al decennia met een Erasmus+ Beurs naar het buitenland. Meestal naar volle tevredenheid, weet Adriaans. Zo vertellen Floor van der Aa (19, derdejaars Logistiek Management) en Nina Mutsaers (20, derdejaars Digital Business Concepts) enthousiast over hun verblijf in Finland en Madrid. Ze volgen er allebei hun minor. Je moet het gewoon een keer in je leven meemaken, vinden ze. En de Erasmus+ Beurs helpt daarbij.

Beide studenten ontvingen een financiële toelage van rond de 1.400 euro. Goed voor twee maanden huur en misschien een paar boodschappen. Voor de overige kosten hebben ze zelf hard gewerkt of nog wat geld meegekregen van hun ouders. “Ik ben enorm gegroeid in mijn zelfstandigheid”, vertelt Floor die in Nederland nog bij zijn ouders woont. Nina woont in Tilburg op kamers, maar ook zij merkt dat het haar goed doet nu ze er alleen voor staat. “Je leert pas echt op jezelf vertrouwen als je jezelf in het diepe gooit”, zegt ze.

Ook op sociaal vlak hebben Floor en Nina zich naar eigen zeggen enorm ontwikkeld. “Je bent helemaal alleen in het buitenland, dus je móét wel contact leggen met andere studenten”, zegt Floor. “Ik woon in een flat vlakbij de campus met alleen maar internationale studenten, dus vriendschappen worden al gauw heel hecht.” Dat bevestigt Nina, die graag met de internationale studenten in haar klas omgaat. “Daarvoor ben ik hier”, zegt ze. Ook hun Engels is sterk verbeterd sinds ze abroad zijn, verzekeren ze allebei.  

Beurs op maat
Net als Floor en Nina hebben talloze studenten met een Erasmus+ Beurs inmiddels een onvergetelijke buitenlandervaring opgedaan. Maar volgens de Fontys-beurzencoördinator kan het Programma Erasmus+ nog beter benut worden. “Lang niet alle studenten konden op een Erasmusverblijf, terwijl ze dat misschien wel zouden willen. Daarom zijn er sinds dit jaar aangepaste en korte programma’s in het leven geroepen.”

Deze lopen uiteen van een tot twee weken voor groepen studenten en een docent tot een verblijf van minimaal twee tot maximaal twaalf maanden voor de individuele student. Ook ondersteunt Erasmus+ bij de organisatie van uitwisselingen met studenten en medewerkers tussen programma- en partnerlanden. “Zo wordt Erasmus+ steeds meer een beurs op maat”, concludeert Adriaans.

Een voorbeeld is het Erasmus+ Extra Health Circumstances Scholarship dat geld beschikbaar stelt aan studenten die vanwege een beperking extra support nodig hebben. Het gaat om speciale huisvesting, medische ondersteuning, ondersteunende apparatuur, mentoring of aangepast studiemateriaal. Ook biedt Erasmus+ een extra beurs voor studenten die groen reizen.

Blended programma’s
Daarnaast bestaan er aanvullende beurzen voor zowel Nederlandse als internationale studenten van Fontys die ook bij DUO in aanmerking komen voor een aanvullende beurs. “Berekent DUO een aanvullende beurs voor je, dan krijg je die ook bij Erasmus+”, vertelt Adriaans. “Het gaat daarbij om een aanvullend bedrag van 250 euro per maand. Een groot deel van de Fontys-studenten komt hiervoor in aanmerking.”

Nieuw sinds dit jaar is de beurs voor de kortlopende blended programma’s (BIP’s), waarbij minimaal drie landen zijn betrokken. De studenten worden meestal vergezeld door Fontys-docenten en werken vijf tot maximaal dertig dagen in groepen. Dat gebeurt zowel virtueel (vanuit huis) als op locatie in een van de drie landen. Ook is het als individuele student mogelijk om deel te nemen aan een Blended Mobility-programma. Een deel van de studie of stage wordt online gevolgd, een ander deel fysiek in het buitenland. [tekst gaat verder onder de foto]

Verkort programma
Bobbie Kwinten is net enkele weken terug uit Finland. Daar heeft hij samen met Nederlandse, Oostenrijkse en Hongaarse studenten en onder begeleiding van docenten uit de drie landen een week aan een project rond Design Thinking gewerkt. Een door Erasmus+ gesubsidieerd project dat onderdeel van het kortlopende blended programma is. Een nieuwe variant, die veel korter is dan het gebruikelijke semesterverblijf en daarmee toegankelijker voor een brede doelgroep.

Zo nam aan dit project een aantal deeltijdstudenten deel en deden er studenten mee die mantelzorger zijn en niet voor een semester naar het buitenland kunnen. Bobbie spreekt van een onvergetelijke ervaring. Terwijl hij samenwerkte aan de ontwikkeling van een app die de negatieve effecten van de coronapandemie bij middelbare scholieren moet tegengaan, leerde hij in een week in Finland meer dan in een heel jaar in Tilburg.

Eigenlijk heeft Bobbie vrijwel alles meegemaakt wat studenten die voor enkele maanden abroad gaan ook ervaren. “Je kunt in korte tijd heel veel leren, wordt buiten je comfortzone geplaatst en moet zelf op ontdekkingstocht gaan. Je spreekt voortdurend Engels en moet samenwerken met mensen die je helemaal niet kent. Dat is in het begin best spannend, maar ik heb nog steeds contact met ze. Misschien zoeken we elkaar nog eens op.” Voor zijn verblijf ontvangt Bobbie ongeveer 70 euro per dag voor reis- en verblijfkosten van het Programma Erasmus+. [Marieke Verbiesen]