Jaarlijks zet de Keuzegids alle masterstudies in Nederland op een rij, zowel op hbo- als op wo-niveau. De scores zijn gebaseerd op de oordelen van studenten in de Nationale Studenten Enquête. Hoewel het aantal masters dit jaar is gegroeid, worden er minder als ‘excellent’ beoordeeld. Met name aan de universiteiten zijn studenten kritischer; vorig jaar kregen vijftien masters dit oordeel, dit jaar nog maar negen. Bij de hogescholen is er juist een kleine stijging; zeven masters springen eruit, tegenover zes vorig jaar.

Deze zestien opleidingen scoren op alle thema’s het hoogst: inhoud, docenten, toetsing, voorbereiding op de loopbaan en sfeer. In het wo zijn de beste masters nog altijd voornamelijk te vinden binnen het vakgebied economie & bedrijf. Ook twee studies in de sector recht & bestuur worden als uitmuntend beoordeeld.

Hbo
Hbo-studenten zijn vooral tevreden over masters in cultuur & kunst en in onderwijs & opvoeding. Zo zijn er twee masters ‘opera’ die een excellente beoordeling hebben ontvangen, één in Amsterdam, de ander in Den Haag.

Onder voorwaarden kunnen hbo-bachelors soms ook een master volgen aan een universiteit. Maar vanwege een kronkel in de wet ontvangen zij dan geen basisbeurs, terwijl ze die wel ontvangen als ze kiezen voor een master in het hbo. Wo-studenten ontvangen altijd een basisbeurs voor hun master, ongeacht of zij deze in het hbo of het wo doen.

De politiek vindt dit niet eerlijk en wil dit gaan veranderen; een motie van het CDA hierover kreeg deze week brede steun in de Tweede Kamer.

Wo-studenten ontvangen altijd een basisbeurs voor hun master, ongeacht of zij deze in het hbo of het wo doen. De rechter in hoger beroep noemde de regels eerder al ‘niet helemaal sluitend’, maar liet het aan de politiek om ze aan te passen. Ook oud-onderwijsminister Robbert Dijkgraaf kon het niet uitleggen, maar die was op dat moment al demissionair. Zijn opvolger Eppo Bruins had er geen geld voor.

Nu er weer een nieuw kabinet is aangetreden, doet het CDA een poging. Kamerlid Jeltje Straatman vindt de regels onrechtvaardig en roept de regering op “een wetswijziging te verkennen die deze ongelijkheid wegneemt”. Haar motie kreeg dinsdag een overgrote meerderheid in de Tweede Kamer. Alleen de SGP en Mona Keijzer stemden tegen.

Het afgelopen jaar begonnen ongeveer 5.700 hbo-studenten aan een universitaire master. Als zij allemaal recht krijgen op een uitwonendenbeurs van 3.894 euro per jaar, kan dat de overheid jaarlijks zo’n 22 miljoen euro extra kosten. Dat bedrag kan nog stijgen als de basisbeurs omhoog gaat, zoals het kabinet heeft beloofd.

Wel zijn de inschrijvingen voor masters per domein heel wisselend. Zo toonde het vorige maand verschenen Trendrapport van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) dat het educatieve domein de grootste daler is onder de hbo-masters. 

Die 'onderwijs'-masters worden nu door veel minder studenten gevolgd dan negen jaar geleden. Techniek en economie masteropleidingen doen het juist weer wel goed.

Rekenmethodes
Waarbij wel een hele zware aantekening moet worden geplaatst. Deze cijfers uit het trendrapport zijn moeilijk te vergelijken met die van de Vereniging Hogescholen of de cijfers die bekend zijn van Fontys Hogeschool. 

Er circuleren verschillende, soms elkaar tegensprekende cijfers omdat iedereen andere rekenmethodes hanteert en bovendien de tijdvakken vaak niet met elkaar corresponderen. Zo wordt in het Trendrapport van OCW dan weer gerekend over de periode van de afgelopen vijf jaar, dan weer tot aan 2023 of dan weer vanaf 2012. 

Wie afgaat op de cijfers van de Vereniging Hogescholen ziet bijvoorbeeld dat sinds 2021 het aantal masterstudenten juist met 20 procent is toegenomen in het hele hbo en met bijna 10 procent bij Fontys.

Wel lijkt iedereen het erover eens dat het aantal hbo’ers dat na hun bachelor meteen doorgaat voor de hbo-master, meestal bij dezelfde instelling als waar zij hun bachelor hadden afgerond, gestaag groeit. Dat percentage ligt landelijk inmiddels op zo’n 40 procent.

De trend is ook dat steeds minder hbo’ers voor een master aan de universiteit kiezen. Het rapport van OCW geeft als mogelijke reden hiervoor dat de verplichte pre-master een drempel is. Dat concludeerden meerdere partijen overigens al eens. Ook de samenwerkende medewerkers van Fontys, Avans en TU/e wezen hier vorige week nog op in hun conclusies over hoe de afstemming per studiekeuze en per student beter kan.

Meer aanbod
Daarnaast is het ook een kwestie van aanbod. Liep Fontys een behoorlijke tijd achter bij andere hbo-instellingen als het ging om masterstudies, inmiddels kent de hogeschool al heel wat masteropleidingen.

Karlijn Spoor, consultant opleidingsportfolio bij Fontys, vertelde eerder dit jaar aan Bron: “Wat betreft de masters zitten we al op honderd procent als het gaat om aansluiting op bacheloropleidingen die Fontys aanbiedt. Dat komt omdat we cross-sectorale masters hebben ontwikkeld waar iedere afgestudeerde bachelorstudent kan instromen. Als deze cross-sectorale masters buiten beschouwing worden gelaten, bieden we voor 73% van de bachelors een aansluitende master aan.”

Meer internationale studenten
Jarenlang nam het aantal internationale studenten bij universiteiten maar ook bij Fontys, dat de meeste buitenlandse studenten telt van alle hogescholen, toe. Het inperken van die toestroom was en is een politiek heet hangijzer.

De verandering van het politieke en maatschappelijke klimaat in Nederland heeft ook de buitenlandse studenten-in-spe bereikt. De piek lijkt in 2023 bereikt, want sindsdien neemt het aantal internationals relatief en absoluut af bij zowel hbo als wo. Die krimp is met name zichtbaar bij Europese studenten.

Die afname geldt echter niet bij de masteropleidingen. In de afgelopen tien jaar is het aantal internationale masterstudenten in het hbo meer dan verdubbeld. Eén op de drie masterstudenten in het hbo komt inmiddels uit het buitenland. Die groei vlakt sinds twee jaar wel af. 

Van de nieuwe inschrijvingen bij masteropleidingen van Fontys was overigens voor het studiejaar 2024-2025 slechts 10 procent afkomstig van buitenlandse studenten, als Belgische studenten (28 procent) buiten beschouwing worden gelaten.

De Bulgaarse Simeon Dimov kwam speciaal naar Nederland om hier een ICT-opleiding te volgen. Binnen de muren van Fontys ontmoette hij medestudent Martin Tomov, waarmee hij samen het bedrijf Synthgen opzette. Dat specialiseert zich in het ontwikkelen van synthetische data. Een idee dat ontstond nadat Martin voor een ander Fontysproject op zoek was naar data over wilde dieren, die gehaald moest worden uit luchtfoto’s gemaakt met drones.

Die data was echter niet te herleiden, dus besloten de twee studenten AI-modellen te trainen om bepaalde data wél te kunnen herkennen. “Zo hebben we uiteindelijk het hele concept rondom synthetische data uitgewerkt en zijn we er een bedrijf in gestart”, legt Simeon uit.

Van master naar bedrijf
Die startup werd in december vorig jaar gelanceerd, een paar maanden nadat beide studenten begonnen aan de master Applied IT bij Fontys. Niet geheel toevallig, want binnen deze master kregen Simeon en Martin ondersteuning van het SPARC-Incubator programma. “Hierin helpt Fontys ons met ondernemerschap, innovatie en techniek.”

Wat Synthgen precies doet, legt Simeon uit aan de hand van een voorbeeld. “Stel: je maakt een foto van een vaas. Dat is door mens en computer makkelijk te identificeren, omdat we weten hoe een vaas eruitziet. Maar als je niét weet hoe iets eruitziet, kun je het ook niet identificeren. Dat komt door het gebrek aan data, en dat komt heel veel voor in computer vision programma’s waarin met AI gewerkt wordt. Computer vision wordt daarop weer gebruikt om met precieze nauwkeurigheid objecten te interpreteren en te analyseren aan de hand van visuele gegevens.“

Laseren met AI
Maar als er te weinig data is en die ook niet te vinden valt, loop je vast. “Daar komt Synthgen om de hoek kijken. Wij generen en simuleren ontbrekende data met AI-modellen die we zelf bouwen, zodat er alsnog beelden en simulaties zijn van gegevens die moeilijk te verkrijgen zijn in de echte wereld.” [Tekst gaat verder onder de foto]

Dat gebeurt nu voornamelijk in de agrarische sector, met partner Luxeed Robotics. “Synthgen genereert met onze AI-data planten die moeilijk identificeerbaar zijn en zet deze in databases. Die databases worden ingezet bij de werkzaamheden van Luxeed, die lasers inzet om onkruid te wieden en zo de groei van de juiste gewassen kan bevorderen. De lasers worden aangestuurd door onze AI-modellen en weten dankzij onze databases wat wel of geen onkruid is en wat dus weggehaald kan worden.”

Europese top
Simeon en Martin hebben met hun idee een unieke positie binnen Europa veroverd. Het product is zelfs zo goed, dat de twee een flinke subsidie van 124.000 euro hebben mogen ontvangen. Met dat geld willen de twee sowieso een klein salaris aan zichzelf uitbetalen. Maar het merendeel van het geld wordt geïnvesteerd in de eigen hardware, het uitbreiden en beveiligen van hun opslagcapaciteiten en een marketingplan. 

“Uiteindelijk willen we al onze data op eigen servers kunnen zetten, ons team uitbreiden de beste in onze markt zijn. Niet omdat we de wereld willen veroveren, maar vooral omdat we impact willen maken en het gebruik van data voorgoed willen veranderen.”

Wie in de jaren negentig op de middelbare school zat, kreeg in de bovenbouw vaak nog standaard het vak Informatica onderwezen. Destijds was er al wel sprake van een afname van het aantal leraren. Daarom werd het Consortium Omscholing Docenten Informatica (CODI) opgericht, een samenwerking tussen hogescholen en universiteiten om te voorzien in opleidingen voor docenten Informatica. Tussen 1998 en 2005 haalden 334 docenten Informatica via deze weg hun lesbevoegdheid. 

De maatregel bleek een tijdelijke oplossing. De instroom stokte en veel van deze leraren zijn of gaan met pensioen. Het tekort nam toe en is nu extreem groot. “Dat komt omdat er nog steeds geen passende opleidingsroutes zijn om als eerstegraadsleraar bevoegd te raken voor het vak Informatica”, licht Mandy Stoop van Fontys Educatie toe. “De enige route die er is, is de route via de universiteit en de universitaire lerarenopleiding. Weinig mensen kiezen om leraar te worden als de arbeidsmarkt voor IT-professionals zo aantrekkelijk is.” 

Niet verplicht 
Het gevolg is dat het vak, dat scholen niet verplicht zijn te geven, vrijwel overal uit het lesrooster is verdwenen. “Ondanks dat iedereen weet dat het vak informatica van een onbetwistbare relevantie is”, aldus Stoop. Zij is zich hier al lange tijd van bewust en maakt zich al jaren hard voor een passende opleidingsroute. Uiteindelijk komt het ministerie van Onderwijs in een rapport uit 2023 tot dezelfde conclusie. Hogescholen en universiteiten krijgen het advies om te komen tot een directe route naar een eerstegraadsbevoegdheid. 

Het rapport is aanleiding voor Fontys, Hogeschool Utrecht (HU) en de Hogeschool van Amsterdam (HvA) om gezamenlijk de hbo-master leraar Informatica op te zetten. Een docententeam van Fontys zit dan al volop in de voorbereidingen. Stoop: “Door het onderzoeksteam van het ministerie van Onderwijs zijn we aan elkaar gekoppeld en zorgen we ervoor dat de kwaliteit van de opleidingen op landelijk niveau in orde is.” Fontys heeft in september de primeur, HU en HvA starten waarschijnlijk in 2026 met de tweejarige lerarenopleiding. 

Educatie en ICT 
“Bijzonder aan deze opleiding is dat het een samenwerking is tussen de instituten Educatie en ICT”, vertelt Erik van Alphen, opleidingscoördinator van de nieuwe master. Naast Van Alphen en Stoop zijn Tim Kurvers en Bas Michielsen van Fontys ICT nauw betrokken geweest bij de totstandkoming van de opleiding. “De inhoud van de vakken komt bij beide instituten vandaan en legt een verbinding tussen het leraarschap en ICT-vakken.” 

Iedereen met minimaal een tweedegraadsbevoegdheid in ongeacht welk vak en met affiniteit voor ICT kan de opleiding volgen. Na de masteropleiding zijn afgestudeerden bevoegd om in de bovenbouw les te geven in het vak informatica. Ook kunnen zij op scholen een bijdrage gaan leveren in het bevorderen van digitale geletterdheid in andere vakken. 

“We hebben al veel enthousiaste reacties ontvangen van scholen, mensen die de noodzaak onderschrijven van de master en van de eerste potentials. Ook een aantal docenten binnen Fontys ICT hebben interesse getoond om de master te gaan volgen”, aldus Stoop. 

De twee nieuwe masteropleidingen maken deel uit van een clusteraanvraag voor vijf cross-sectorale masters. Verschillende hogescholen hebben hiervoor intensief samengewerkt. Bijzonder aan deze opleidingen is dat ze diverse vakgebieden en sectoren met elkaar combineren en door verschillende hogescholen worden ontwikkeld en aangeboden (joint degrees). Eerder kregen de masters Human Capital Innovation, Sustainability Transitions en Transitie naar Gezondheid en Welzijn al groen licht van OCW. 

Zo’n clusteraanvraag is vrij nieuw in Nederland. Maurice Limmen, voorzitter van de Vereniging Hogescholen, reageerde opgetogen nadat bekend werd dat alle vijf clusteraanvragen zijn goedgekeurd. “Het betekent een grote impuls voor de verbreding van praktijkgericht aanbod aan hbo-masters. Dat is belangrijk: de arbeidsmarkt schreeuwt om praktijkgerichte professionals die in staat zijn om sectoroverstijgend te denken en te doen.” 

Joint degrees
Voor deze vijf masters werken zes hogescholen samen in zogenoemde joint degrees, daarbij wordt één opleiding door meerdere hogescholen ontwikkeld en aangeboden. Het gaat om Hogeschool Windesheim, Avans Hogeschool, De Haagse Hogeschool, Hogeschool Inholland, Saxion Hogeschool en natuurlijk Fontys Hogeschool. 

Voor elke master is één hogeschool ‘penvoerder’. Dat betekent dat een student zich bij een van de hogescholen inschrijft voor de betreffende master, maar dat dezelfde opleiding bij alle samenwerkende hogescholen wordt aangeboden, en dus op verschillende locaties gevolgd kan worden. Wel kunnen de hogescholen er een eigen accent aan geven dat aansluit bij de regio. Zo zal Fontys zich meer richten op de Industrial Engineering en Health Tech, sectoren die dominant zijn in de Brainportregio. [tekst gaat verder onder de foto] 

Een van de masters waarvoor Fontys penvoerder is, is de recent goedgekeurde opleiding AI Translator. Samen met Avans start Fontys in februari met de ontwikkeling ervan. “Met deze masteropleiding willen de hogescholen straks professionals afleveren die bedrijven en overheden kunnen helpen om AI praktisch inzetbaar te maken. De AI Translator analyseert voor een organisatie de kansen, bedreigingen, kwetsbaarheden en bedreigingen voor de inzet van AI”, licht Michael Franssen, manager development bij ICT en projectleider van de master, toe. 

Avans is penvoerder van de master Data Driven Business. Hierin staat het verzamelen, analyseren en visualiseren van data centraal om organisaties te helpen om betere beslissingen te nemen. Volgens Franssen is er opvallend veel vraag naar dergelijke professionals in AI en data. “Die behoefte zal alleen maar toenemen. Om die reden worden beide masters eveneens in deeltijd aangeboden, zodat ook mensen uit het werkveld kunnen instromen.” 

Expertise delen
Groot voordeel van een joint degree is dat je de ontwikkeling van een nieuwe opleiding als onderwijsinstelling niet helemaal zelf hoeft te doen, weet Franssen. “Je deelt je expertise, wat mogelijk ook leidt tot meer eenheid in het aanbod.” 

Of eenzelfde master aangeboden door meerdere hogescholen de concurrentie niet in de kaart speelt? Franssen denkt van niet. “Uitgangspunt is en blijft de student. Uiteindelijk worden alle hogescholen gefinancierd door de overheid om studenten op te leiden voor de arbeidsmarkt. Puur vanwege de afstand denk ik dat we niet in elkaars vaarwater zitten. In de praktijk kiezen studenten vaak voor een school in de buurt.” 

Goedkeuring
Voordat studenten zich daadwerkelijk kunnen aanmelden, moeten de nieuwe masters nog worden ontwikkeld en/of goedgekeurd door de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO). 

Twee van de vijf opleidingen - Responsible AI Innovation en Transitie naar Gezondheid en Welzijn - starten naar verwachting in september dit jaar, voor de andere drie masters - Sustainability Transitions, AI Translator en Data Driven Business - kunnen studenten zich hoogstwaarschijnlijk inschrijven vanaf studiejaar 2026-2027. 

Door demografische ontwikkelingen neemt het aantal studenten in het hbo sinds een jaar of twee af. Ook bij Fontys. Daardoor worden sommige kleine opleidingen nog kleiner, zoals een aantal lerarenopleidingen, maar ook opleidingen in de zorg en techniek. Kleine opleidingen zijn relatief duur en lopen het gevaar dat ze de deuren moeten sluiten. 

Een meerderheid in de Tweede Kamer vindt dat er meer landelijke regie moet komen. De onderwijsminister moet erover in gesprek met universiteiten en hogescholen, zo stond in een motie die begin deze maand is aangenomen. Maar uiteindelijk zijn de onderwijsinstellingen zelf verantwoordelijk. 

Ook bij Fontys en Avans spelen deze ontwikkelingen. Voorheen ontbrak de noodzaak om samen te werken – er waren immers studenten genoeg – en beconcurreerden Fontys en Avans elkaar in de ‘strijd’ om de student. Met de krimp van het aantal studenten en complexe vraagstukken vanuit de maatschappij, gaan Fontys en Avans nu steeds meer samenwerken. 

Joint degrees 
Zo doen de hogescholen vaker samen een clusteraanvraag voor één bepaalde opleiding en gaan ze meer dan voorheen joint degrees aan. Een joint degree is één opleiding die door meerdere instellingen gezamenlijk wordt aangeboden. Een voorbeeld is de nieuwe master Sustainability Transitions, die de hogescholen van plan zijn te starten in september 2026. 

Ook tussen Centres of Expertises (CoE’s) wordt al samengewerkt. In november nog bekrachtigde Fontysbestuurder Arian Steenbruggen de samenwerking tussen Fontys Centre of Expertise Health en Centre of Expertise Perspectief in Gezondheid van Avans Hogeschool. De CoE’s gaan gezamenlijk praktijkgericht onderzoek doen. 

Steenbruggen benadrukt dat het niet een samenwerking is op alle fronten. “We blijven gewoon twee onafhankelijke hogescholen. Wel hebben we als bestuur een aantal keer per jaar onderwijsportfolio-overleg met onze collega’s van Avans. Dan bespreken we wat de stand van zaken is met betrekking tot onze opleidingen, welke aanvragen lopen en wat we overwegen te doen.” 

Maatschappelijk belang 
Wat zo’n overleg oplevert? “Dat je niet beide in alles precies hetzelfde gaat doen, en dan maar kijken wie daarin het succesvolste is. We proberen over de heg van onze eigen onderwijsinstellingen heen te kijken, en daarbij het maatschappelijke belang voorop te stellen. In de ideale situatie kunnen we studenten naar de juiste opleiding doorsturen of dat nu bij Fontys is of bij Avans.” 

Het klinkt logisch, maar de praktijk is soms weerbarstig. Dat heeft grotendeels te maken met hoe zaken al decennialang zijn ingeregeld, op onderwijsgebied en op beleidsniveau. Onderwijsbestuurders kunnen wel voorop lopen, maar als ze te ver voor de troepen uit marcheren, krijgen ze hun organisatie niet mee. “Het ligt soms best gevoelig”, zegt Steenbruggen. 

Anderzijds is er ook niet altijd een keuze. “Denk aan onrendabele opleidingen. Als samenwerking dan een oplossing biedt, moeten we dat doen. Als later blijkt dat er genoeg ‘massa’ is binnen een opleiding, dan kun je de samenwerking ook weer loskoppelen, dat is makkelijker met verrekenen van de kosten. We kijken naar een model waarbij we de totale taart groter maken in plaats van allebei een groter stuk van de taart te willen.” 

Waarom krijgen afgestudeerde hbo’ers voor een hbo-master wel een prestatiebeurs, maar voor een wo-master niet? De minister van Onderwijs kan het niet uitleggen, terwijl het tot ongelijke behandeling leidt, oordeelt de rechtbank Midden-Nederland.

Een afgestudeerde van de hbo-bacheloropleiding forensisch onderzoek ging de universitaire master forensica, criminologie en rechtspleging in Maastricht volgen en kreeg van DUO geen prestatiebeurs: een basisbeurs, een ov-kaart en eventueel een aanvullende beurs.

De student pikte het niet en spande een zaak aan bij de bestuursrechter. Die oordeelt nu dat de wet op de studiefinanciering op dit punt in strijd is met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.

Geen duidelijkheid
Minister Bruins, noch zijn voorganger Dijkgraaf, kon het onderscheid uitleggen en ook uit de parlementaire totstandkoming van de wet wordt volgens de rechtbank niet duidelijk wat het “objectief gerechtvaardigde doel” ervan is.

Het oordeel luidt daarom dat DUO de student alsnog een prestatiebeurs moet geven voor haar eenjarige masteropleiding. Wat betreft de rechtbank gaat dit gelden voor alle hbo-studenten die doorstromen naar een universitaire master.

In een eerdere zaak begreep een andere rechtbank het onderscheid ook niet, maar daar luidde het eindoordeel in oktober dat het onderscheid nu eenmaal in de wet staat en verloor de student zijn beroep.

Geen geld
Zo’n 5.400 hbo-studenten begonnen vorig jaar aan een universitaire master. Als zij allemaal een uitwonendenbeurs krijgen kost dat de schatkist zo’n 20 miljoen euro per jaar. Daar komen de kosten van een ov-kaart en eventueel een aanvullende beurs nog bovenop.

Het ministerie van OCW liet eind oktober weten geen geld te hebben voor een aanpassing van de studiefinanciering. Het kan nog niet reageren op de nieuwe rechterlijke uitspraak en heeft zes weken tijd om in hoger beroep te gaan.

Het is een vreemde kronkel in de wet: als je na een hbo-bachelor een master wilt gaan doen, krijg je alleen een basisbeurs als je voor een hbo-master kiest. Voor een master aan de universiteit krijg je die niet.

Vorige week trok de rechter daar zijn wenkbrauwen over op. Ook al omdat de overstap voor universitaire studenten beter geregeld is. Na een wo-bachelor kan een student namelijk wél een basisbeurs krijgen voor een hbo-master. Bij studievertraging komt er zelfs nog een jaar extra basisbeurs bij: twee jaar voor een eenjarige master.

Vorig jaar kreeg ook de minister van Onderwijs, toen nog Robbert Dijkgraaf van D66, deze regel niet uitgelegd. Hij suggereerde dat zijn opvolger (Dijkgraaf was op dat moment demissionair) de wet misschien moest aanpassen.

Geen geld
Maar dat is de nieuwe minister van Onderwijs niet van plan. Gevraagd naar een reactie laat Eppo Bruins via zijn woordvoerder weten dat “er op dit moment geen concrete plannen zijn om het stelsel van studiefinanciering op dit punt aan te pakken”. Hij heeft er geen geld voor, is het argument. 

Studentenorganisatie ISO verwachtte al dat de minister met dat argument zou komen. “Maar het is en blijft oneerlijk dat hbo-studenten die een wo-master volgen geen basisbeurs krijgen”, zegt voorzitter Mylou Miché.

20 miljoen
Het zou zo’n 20 miljoen euro kosten om hbo’ers ook in het wo een jaar extra basisbeurs te geven. Ga maar na, zo’n 5.400 hbo-studenten begonnen vorig jaar aan een universitaire master. Met een uitwonendenbeurs van 3.628 euro per jaar kom je dan op een totaal van bijna 20 miljoen euro. En dan moeten ze wel de eindstreep halen, anders betalen studenten hun prestatiebeurs immers weer terug.

Die 20 miljoen moet de minister snel ergens gaan zoeken, vindt voorzitter Abdelkader Karbache van de Landelijke Studentenvakbond. Dat is volgens hem ook goed voor de schatkist, want die studenten gaan meestal meer verdienen en dus meer belasting betalen. 

Verschuilen
De vreemde regel rond hbo’ers en hun masterstudie impliceert volgens hem “dat hbo’ers niet het recht hebben om naar de universiteit te gaan”, aldus Karbache. “Ze moeten maar lekker in het hbo blijven. Ik vind dat echt niet kunnen. Dit is discriminatie van hbo-studenten, de minister kan zich niet verschuilen achter geldgebrek.” 

Bruins zou beter moeten weten, vindt Karbache. “Ik heb de minister toen hij kennis maakte met de Tweede Kamer duidelijk horen zeggen dat hij alle soorten onderwijs gelijk waardeert.” Ook het ISO hoopt dat de minister alsnog een oplossing vindt.

Masterstudenten Digital Technology Engineering worden opgeleid tot startende professionals die digitale transformatievraagstukken binnen organisaties gaan oppakken. De eerste studenten krijgen eind deze maand hun diploma. Het gaat om een cross-disciplinaire master met afgestudeerde bachelors van verschillende engineeringopleidingen. Naast hun theoretische kennis leren ze om complexe digitale vraagstukken, bijvoorbeeld op het gebied van AI, om te zetten in praktische toepassingen.

Daarmee springt Fontys in een gat, aldus Keijzers. Niet zozeer in een sector, maar meer in een rol. “Elke sector heeft behoefte aan professionals die kennis hebben van digitale technologie. Of het nu gaat om een groot techbedrijf, een techsupplier of een bedrijf in de non-techsector, vrijwel elke grote of kleine organisatie wil de potentie van nieuwe digitale technologieën zo efficiënt mogelijk inzetten. Vaak kunnen zij dat niet zelf, dus zitten zij te springen om mensen die de leiding nemen in de digitale transformatie van hun bedrijf.”

Afgestudeerde masterstudenten in Digital Technology Engineering fungeren volgens Keijzers als ‘smeermiddel’ in bedrijven. “Zij hebben geleerd om over hun grenzen als engineer heen te kijken en kunnen een brug slaan tussen experts in de uitvoering en specialisten op het gebied van digitale technologie. We leiden studenten op tot visionairs in de digitale transformatie, die binnen organisaties zelf op onderzoek uitgaan, niet alleen tijdens de master, maar ook daarna in het werkveld.”

Combi praktijk en theorie
Jordi Bot heeft in februari zijn master afgerond en zit momenteel in Mexico voor Signify. Deze wereldleider in ledverlichtingssystemen wil een transitie maken in het digitaliseren van niet-productie gerelateerde processen. Daarvoor is een speciaal team opgericht waar Jordi sinds vorig jaar deel van uitmaakt. Zijn opdracht: onderzoek wat de behoefte is aan verdere digitalisering en kijk wat de mogelijkheden zijn binnen het al bestaande IT-systeem.

“Daarvoor ga ik in gesprek met procesexperts en met technologie-experts. Ik wil weten wat er nodig is om het werk beter te kunnen doen en wat er al in huis om dit te kunnen implementeren.” Dat hij beide werelden begrijpt, is volgens Jordi te danken aan de combinatie tussen zijn bachelor en master. “Ik heb Technische Bedrijfskunde gestudeerd en heb dat aangevuld met verdiepende kennis op het gebied van data en technologie. Die combinatie tussen praktijk en theorie is mijn toegevoegde waarde.”

Om zo’n groot bedrijf als Signify draaiende te houden, is een betrouwbaar IT-systeem nodig. Die basis is er, benadrukt Luuk Peeters van Signify en begeleider van Jordi. “Maar we willen ook processen kunnen verbeteren, en daar is snelheid en een stukje flexibiliteit voor nodig. Wat de mogelijkheden zijn binnen of buiten het bestaande IT-landschap, gaat Jordi voor ons onderzoeken. We streven ernaar dat de doorgevoerde verbeteringen duurzaam zijn, zodat ze uiteindelijk onderdeel worden van het standaard IT-landschap.”

Maatschappelijk impact
Naast Jordi studeren dit jaar nog veertien andere masterstudenten in Digital Technology Engineering af. “Het gros van onze studenten gaat naar het bedrijfsleven en de industrie”, voorspelt Jeroen Keijzers, coördinator van de master. Maar er zijn ook studenten die maatschappelijke impact willen maken.

“Een van onze studenten ontwikkelt momenteel een applicatie waarmee laaggeletterden worden ondersteund om moeilijke brieven van bijvoorbeeld de gemeente te kunnen begrijpen. Deze student is aan de slag gegaan bij Werkplaats Financiën, waar mensen terechtkunnen voor hulp bij financiële problemen. We vinden het belangrijk dat studenten leren dat ze hun kennis ook kunnen inzetten in hele andere domeinen dan waarmee ze tijdens hun bachelor in aanraking zijn gekomen.” [Marieke Verbiesen]

Fontys doet er naar eigen zeggen alles aan om haar aanbod voor zoveel mogelijk mensen aantrekkelijk te maken. Zo biedt ze naast bacheloropleidingen onder andere deeltijdopleidingen aan voor werkenden en twee-jarige associate degree's (ad's) om de doorstroom van het mbo naar het hbo te bevorderen.

Maar wat veel studenten niet weten, is dat je na je bacheloropleiding kunt doorstuderen. Inmiddels biedt Fontys 38 masteropleidingen aan. Dit jaar zijn er twee bij gekomen en vier zijn er in voorbereiding. De hoger onderwijsinstelling kent (deeltijd)masters in verschillende richtingen, zoals educatie, technologie, economie, pedagogiek en de kunsten.

Fontys richt zich primair op studenten die in het derde of vierde jaar zitten. Dit is volgens Lianne Maas en haar collega Stefanie Antonis van de dienst Marketing en Communicatie het moment om ze te informeren over het volgen van een masteropleiding. De campagne start met een webinar op 13 november. Tijdens deze onlinebijeenkomst delen docenten en masterstudenten informatie over het volgen van een master in het hbo en vertellen ze over hun ervaringen.

Studentambassadeur
Luuk Roelofs (25) is een van hen. Hij volgt de master System Design, een combinatie van mechatronica en werktuigbouwkunde en hij is studentambassadeur. “Dit betekent dat ik potentiële masterstudenten informeer over de master die ik volg. Dat doe ik bijvoorbeeld tijdens open dagen en informatieavonden.”

Tijdens zijn bacheloropleiding Engineering aan Zuyd Hogeschool in Heerlen volgde Luuk een minor bij Fontys Pulsed. “Ik heb er geweldige herinneringen aan”, vertelt de masterstudent. “Daarom besloot ik bij Fontys een master te gaan volgen.”

In eerste instantie vindt Luuk het heel fijn om nog wat langer student te zijn. “Ik kan bijvoorbeeld lid blijven van de studentensportvereniging in Maastricht. Door het flexibele lesrooster heb ik ruimte om leuke dingen te plannen zoals weekendjes weggaan. En ik kan blijven leren en nog steeds omgaan met leeftijdsgenoten.”

Daarnaast is Luuk met een master begonnen omdat het hem een unieke en waardevolle titel lijkt. “Indien ik een carrière ga vervolgen als docent, biedt een masterdiploma mij meer mogelijkheden. Bovendien kan ik in het buitenland stage lopen tijdens de master.”

Gelijk niveau
Genoeg redenen voor Luuk om een master te volgen. Communicatieconsulenten Lianne Maas en Stefanie Antonis zijn blij met studenten als Luuk. “Wij kunnen wel vertellen dat een master een veelbelovende aanvulling is op een bacheloropleiding, maar wie kunnen dat beter overbrengen dan de studenten zelf?”

Wel kunnen de consulenten andere vragen beantwoorden. Wat het verschil is tussen een wo-master en een hbo-master bijvoorbeeld. “Een master in het hbo is meer praktijkgericht dan theoretisch”, licht Maas toe. “Maar wat bijna niemand weet, is dat een masteropleiding in het hbo van gelijk niveau is als een wetenschappelijke master.”

“Voordeel van het volgen van een master in het hbo is dat je op een strategisch denkniveau kunt instromen in het werkveld”, vult Antonis aan. “Je hebt bovendien meer praktijkgerichte bagage. Het is een manier om je verder te ontwikkelen en je mogelijkheden op de arbeidsmarkt te vergroten.”

Aanrader
Masterstudent Luuk raadt iedereen die van zijn bacheloropleiding heeft genoten aan een master te gaan volgen. “Zo lang de masteropleiding qua vakken bij je interesses en je toekomstige carrièrebeeld passen. Als je twijfelt, kun je advies vragen, bijvoorbeeld aan een van je favoriete docenten. Dat heb ik ook gedaan en dat was voor mij een zeer prettige ervaring.”

De masteropleiding heeft Luuk een goede werkmentaliteit, een technische mindset en veel zelfontwikkeling opgeleverd. Ook vakinhoudelijk is hij enigszins gegroeid. “Maar ik betwijfel of een hbo-masterdiploma in Engineering beter op mijn cv staat dan evenzoveel jaren werkervaring. Het lijkt iets te zijn waar de industrie nog aan moet wennen.”

Zelf studeert Luuk bewust in deeltijd, zodat hij ernaast kan werken. “Er lijkt me niks dat beter op mijn cv staat dan een masterdiploma gecombineerd met werkervaring.” [Marieke Verbiesen]

Dat schrijft de Onderwijsinspectie in een reeks rapporten over NCOI en andere onderwijsaanbieders van hetzelfde bedrijf. De minister kan nu een boete opleggen, stelt de inspectie.

NCOI heeft de laatste jaren veel concurrenten overgenomen en is verreweg de grootste particuliere opleider van Nederland. Maar de voorlichting aan studenten schiet tekort, vindt de inspectie.

“Studenten waren op basis van de voorlichting over de graadverlening onvoldoende in staat opleidingsmogelijkheden te vergelijken en zich een oordeel te vormen over de inhoud en de inrichting van het onderwijs”, menen de inspecteurs.

Goedkeuring
Sommige masterdiploma’s had NCOI niet mogen verstrekken. Dat mag alleen als de masteropleidingen zijn goedgekeurd door kwaliteitsbewaker NVAO. Maar voor bepaalde ‘executive masters’ had NCOI die goedkeuring niet.

De inspectie zag de meeste onterecht verstrekte graden bij NCOI zelf (435 in totaal). Maar bij andere onderwijsaanbieders van NCOI kwam het ook voor. Dat waren Boertien Vergouwen Overduin, SRM, Schoevers en de Bestuursacademie Nederland.

Het onderzoek is gestart na graafwerk van het journalistieke platform Investico over de praktijken van NCOI. De hogeschool zocht in de voorlichting grijs gebied op door bijvoorbeeld te spreken van ‘hbo-niveau’, wat geen beschermde term is.

“Wervend”
NCOI kijkt er anders tegenaan. De hogeschool stelt dat het oordeel van de inspectie “in strijd met de wet, onjuist en onvoldoende onderbouwd” is.

De voorlichting aan studenten moet niet alleen helder zijn, meent de hogeschool, maar ook “wervend en motiverend”. En dan kan er kennelijk weleens iets misgaan. “Wij vinden het dan ook vervelend dat de Inspectie ons af en toe heeft moeten wijzen op onvolkomenheden. We hebben die zo snel mogelijk proberen te corrigeren.” [HOP]