Aan de ene kant hebben we Liz, Janneke, Julia en Yfke van de Juridische Hogeschool, aan de andere kant Marie, die Circus and Performance Art studeert. We stelden hen precies dezelfde vier vragen en koppelden de antwoorden daarvan ook weer terug. We beginnen bij circusstudent Marie.

Welke woorden komen bij je op, als je denkt aan een typische rechtenstudent?
“Netjes, hardwerkend en misschien ook wel een beetje saai.”

Hoe is een rechtenstudent volgens jou gekleed?
“Ik denk elegant, of simpel. Wellicht een spijkerbroek met een wit t-shirt, of een pak, maar in ieder geval iets met niet te veel kleuren. Wellicht een cliché, maar dat schiet me wel als eerst te binnen.”

Wat doet een rechtenstudent in zijn of haar vrije tijd?
“Paardrijden of hardlopen.”

Hoe denk je dat een rechtenstudent jou als student zou omschrijven?
“Een beetje raar. Iemand waarvan ze de persoonlijkheid of performance wellicht niet begrijpen, maar het wel leuk vinden om te zien.”

Dan door naar rechtenstudenten we Liz, Janneke, Julia en Yfke.

Welke woorden komen bij je op, als je denkt aan een typische circusstudent?
“Creatief, sportief, lenig, druk, uniek, aanwezig. Het is heel cool als je circus studeert. Vet dat je die stap durft te zetten.”

Hoe is een circusstudent volgens jou gekleed?
“Ik denk op school niet zo bijzonder, vooral sportief. En ergens ook wel modebewust en baggy. Kleurrijk misschien. Ik denk niet dat deze studenten in spijkerbroeken naar school gaan. Ze hebben een coole stijl, een beetje alternatief.”

Wat doen circusstudenten in hun vrije tijd?
“Sporten, naar het circus gaan. Ze doen de dingen waar ze goed in zijn: creatief bezig zijn. Ik denk ook dat ze theatergericht zijn en heel erg in de entertainmenthoek zitten: ze gaan vaak naar de film en zijn veel met kunst en cultuur bezig.”

Hoe denk je dat een circusstudent een rechtenstudent zou omschrijven?
“Ik denk saai, heel saai. Politiek correct. Misschien zelfs beetje kak? “

De terugkoppeling

De over elkaar gegeven antwoorden hebben we teruggekoppeld aan de betrokken studenten. Marie is blij verrast over de antwoorden die de rechtenstudenten over haar geven. “Alles is eigenlijk erg positief. Over de kleding hebben ze gelijk, en mijn hobby’s hebben altijd te maken met creativiteit. Ik ga deze week bijvoorbeeld iedere avond naar een show tijdens Festival Circolo, en ik bezoek geregeld de bioscoop. Als ik thuis ben, wil ik altijd dingen creëren. Zolang het maar met cultuur verbonden is.”

En ook de rechtenstudenten kunnen zich (meestal) wel vinden in de antwoorden die Marie over hen gaf. “We snappen wel dat ze denkt dat we saai zijn. Dat vooroordeel hadden wij ook voordat we aan deze studie begonnen, maar in de praktijk is het helemaal niet saai. Wat ze over onze kleding zegt, klopt eigenlijk ook wel. We kleden ons vaak netjes omdat dat van ons verwacht wordt. Sterker nog, daar worden we tijdens presentaties op beoordeeld. We moeten een professionele beroepshouding laten zien en kunnen niet met korte topjes of broeken met gaten op school aankomen."

En in hun vrije tijd? Dan hardlopen ze inderdaad. Paardrijden doen ze alle vier niet. Hockeyen dan weer wel. "Ik denk vooral dat veel van ons sportief zijn omdat we op school al de hele dag in de wetboeken zitten. Eenmaal thuis vinden we het lekker om op een andere manier bezig te zijn, zoals met sporten.”

De overheid houdt een oogje in het zeil bij de opleidingen van universiteiten en hogescholen en als het aan de minister ligt, komt daar geen verandering in. Sterker nog, hij overweegt of er tussentijdse controles moeten komen als een opleiding in zwaar weer zit.

Elke zes jaar kijkt een panel van deskundigen of afzonderlijke opleidingen goed genoeg zijn. Dit panel brengt verslag uit aan kwaliteitskeurmeester NVAO. Als alles in orde is, ‘accrediteert’ deze instantie de opleiding voor opnieuw zes jaar.

Soms moeten bepaalde dingen beter en dan krijgt een opleiding een herstelperiode. Het komt zelden voor dat een opleiding echt de deuren moet sluiten. Dit systeem krijgt al jaren veel kritiek: alle opleidingen moeten door dezelfde hoepel en deskundigenpanels zien volgens critici vooral een papieren werkelijkheid.

Geen noodzaak
Ambtenaren, universiteiten en hogescholen werken al langer aan een nieuwe vorm van kwaliteitscontrole: de instellingsaccreditatie. De onderwijsinstellingen zouden hun eigen opleidingen gaan keuren, was de gedachte, en de NVAO zou alleen nog kijken of de instellingen dat netjes doen. Kortom, de opleidingsaccreditatie zou verdwijnen en de instellingsaccreditatie zou ervoor in de plaats komen.

Maar demissionair onderwijsminister Eppo Bruins wil er niet aan. Hij ziet de noodzaak van een grote stelselwijziging niet en zijn ambtenaren hebben wel andere dingen te doen, schrijft hij aan de Tweede Kamer.

In zijn eigen partij NSC gingen de afgelopen jaren stemmen op om het toezicht op opleidingen juist te verzwaren. Oprichter Pieter Omtzigt pleitte voor steekproeven bij opleidingen om de kwaliteit te meten. Toenmalig minister Robbert Dijkgraaf zag dat niet zitten, maar zijn opvolger Eppo Bruins brengt dat idee nu weer tot leven.

In een schriftelijk overleg met de Tweede Kamer stelt Bruins dat in een vernieuwd accreditatiestelsel “ook risicogerichte elementen, zoals steekproeven, kunnen worden opgenomen”. Hoe en wat precies staat er niet bij.

‘Eigenaarschap’
Het plan voor een instellingsaccreditatie kende veel losse eindjes. Zo is nooit duidelijk geworden wat er zou gebeuren als een instelling zijn accreditatie niet haalt. Moesten dan halsoverkop alsnog alle individuele opleidingen van een instelling door de keuring? Dat zou een gigantische operatie zijn. Dat op zichzelf was al reden voor kritiek: durven de keurmeesters wel een onvoldoende te geven aan een instelling als de gevolgen zo groot zijn?

De instellingsaccreditatie komt voort uit een sympathiek idee: leg de verantwoordelijkheid bij de mensen die de kwaliteit van een opleiding bepalen: de docenten. Zij zouden meer ‘eigenaarschap’ moeten krijgen en de baas moeten worden over het accreditatieproces. Daarmee, zo hoopten de voorstanders van het plan, zouden ze tijdens de accreditatie meer intrinsiek gemotiveerd zijn om te laten zien wat er goed en fout gaat bij hun opleiding.

Maar zo makkelijk is dat nu ook weer niet, want een keuring moet toch volgens bepaalde regels verlopen. Of die nu van de NVAO komen of van het bestuur van je instelling, dat maakt voor docenten misschien niet zoveel uit.

Papierwerk
Het papierwerk zal in een nieuw stelsel ook niet minder worden, schat Bruins. Niet in de laatste plaats omdat politici geregeld om strengere regels vragen.

Een goed voorbeeld daarvan is een verzoek van de Tweede Kamer uit 2023. Kamerleden zagen toen in de pers dat de juridische hogeschool van Fontys en Avans een onderwijsvernieuwing in de soep had laten lopen. Docenten boden de Kamer een kritisch manifest aan. Het parlement sprak er collectief schande van en eiste van de minister een nieuw protocol voor opleidingen die van plan zijn hun onderwijs te vernieuwen. Ook nam de Kamer een motie aan die opriep tot extra accreditatieregels in het geval van onderwijsvernieuwingen.

Overigens heeft de Juridische Hogeschool sinds de invoering van dat gewraakte en later aangepaste curriculum alweer drie verschillende directeuren gehad. 

‘Niemand zit hierop te wachten’
Bruins reageert nu, twee jaar later, in zijn brief alsnog op deze unaniem aangenomen motie. Hij heeft met allerlei clubs gepraat, vertelt hij: van studenten en docenten tot universiteiten en hogescholen en ook met de Onderwijsinspectie en de NVAO. En eigenlijk zit niemand op een nieuw protocol of op nieuwe accreditatieregels te wachten, aldus Bruins.

De minister suggereert dat politiek ingrijpen soms eerder gevreesd moet worden dan omarmd, zoals hij recent in een interview ook al benadrukte. Als ergens problemen in het nieuws komen zul je zien dat de politiek ondanks een instellingsaccreditatie toch weer om nieuwe regels vraagt.

Toezichtsgat
Minister Bruins zoekt nu naar een andere manier om signalen over tekortschietend onderwijs op te pakken. Want het probleem is reëel, schrijft hij. Opleidingen worden iedere zes jaar beoordeeld, maar tussen die accreditaties in zit een gat, “waarbij geen extern toezicht is op de kwaliteit van opleidingen”. Bruins herhaalt daarmee de conclusie van de Onderwijsinspectie eerder dit jaar.

Na een onderwijsvernieuwing kan het nog jaren duren voordat een opleiding weer gekeurd wordt. Wat als het intussen fout gaat? Bruins wil het mogelijk maken om vaker tussentijds bij een opleiding te komen kijken. Daar praat hij nu over met verschillende partijen en hij wil ergens volgend jaar zijn plannen met de Kamer delen. Dat is pas na de verkiezingen, dus het kan ook anders lopen.

De Belastingdienst is misschien niet de plek waar veel studenten als eerste voor zouden kiezen als stagebedrijf. Maar dat geldt niet voor Nadine. Zij koos er wél bewust voor. “Mensen schuiven belastingrecht vaak af als saai. Niemand snapt er iets van, dus is er geen zak aan. Bovendien denken veel mensen dat er alleen grijze muizen van minimaal veertig jaar oud bij de Belastingdienst werken. Ik kan je vertellen: dat valt reuze mee.” 

Boetes
Nadine loopt stage bij de afdeling formeelrecht, waar ze zich focust op grote ondernemingen en midden- en kleinbedrijven. Ze legt uit wat ze daar precies doet: “Bedrijven moeten elk kwartaal omzetbelasting doen. Als ze daar te laat mee zijn of dit niet doen, kunnen ze een boete krijgen. Of een navordering, zoals we dat met een moeilijk woord noemen. Bedrijven kunnen daar bezwaar tegen maken en het is mijn taak om dat bezwaar in behandeling te nemen.”

Sommige bezwaren die Nadine ontvangt, zijn terecht, andere niet. “Het komt weleens voor dat de Belastingdienst een foutje maakt en dat een betaling te laat binnen is gekomen in de administratie. Het systeem legt dan automatisch een boete op. Onterecht in zo’n geval, en dus wordt alles gewoon netjes teruggedraaid. Maar in veel gevallen is de boete wel terecht en moeten bedrijven gewoon betalen.” [Tekst gaat verder onder de foto]

Na bijna drie maanden bij de Belastingdienst rond te hebben gelopen, weet Nadine inmiddels alles over aangiftes en navorderingen. Maar dat betekent niet dat je haar elke vraag kunt stellen over belastingen. “Het mooie is dat ik daar helemaal niet alles over hoef te weten”, zegt ze. “Als ik iets niet weet of extra informatie nodig heb voor een onderbouwing van een argument, loop ik gewoon naar een specialist voor advies.” 

Stagevergoeding
Toch kan ze de vragen van vrienden en familieleden op verjaardagen niet ontwijken. ‘Jij kan zeker zien hoeveel geld wij verdienen?’, krijgt ze vaak te horen. “Technisch gezien kan ik dat inderdaad, maar als ik daarnaar zou kijken, word ik meteen ontslagen. Ik zou ook mezelf op kunnen zoeken, maar dat kan ik beter niet doen. Het systeem van de Belastingdienst kan die bewegingen in principe allemaal traceren.” 

Dat vindt Nadine het niet waard. Haar stageperiode loopt tot in januari en die tijd maakt ze graag vol bij de Belastingdienst. Omdat ze het werk leuk vindt, maar ook omdat ze er een aardig zakcentje mee verdient. “In tegenstelling tot veel studiegenootjes krijg ik wel een goede stagevergoeding. Zeshonderd euro per maand. Daar kan ik als uitwonende zonder bijbaantje prima mee rondkomen. Ik ken mensen die nog niet eens eenderde van dat bedrag krijgen.” [Karen Luiken]

Gabriël trad een paar maanden voor de zomervakantie aan als nieuwe directeur van de Juridische Hogeschool (JHS) in Tilburg, een samenwerkingsverband van Fontys en Avans. Ze kwam terecht bij het instituut waar het aan alle kanten piepte en kraakte. Van alle hogescholen van Fontys had deze het meest onder vuur gelegen vanwege de invoering van de HILL-onderwijsmethode.

Die methode - waarbij meer uitgegaan wordt van het aanleren van vaardigheden, minder klassikaal onderwijs plaatsvindt en meer grootschalig groepswerk onder begeleiding van een docentcoach - leverde afgelopen jaar forse kritiek op binnen en buiten Fontys. Afgelopen week nog stelde een aantal docenten nog een manifest op dat dit soort vernieuwingen wil ‘inkapselen’ voor wanneer het verkeerd uitpakt. 

Op sommige plaatsen werkt en werkte dit soort onderwijsvernieuwing prima, onder meer bij ICT, maar bij andere opleidingen ging het (groten)deels mis. Zoals bij de JHS. Waarom dan toch die stap? “Het was me uiteraard wel bekend dat de JHS een roerige periode achter de rug had. Van vrienden kreeg ik ook vaak te horen: waarom zet je nou juist deze stap in je carrière. Maar juist vanuit zo’n uitdagende periode kun je bouwen en versterken”, zegt Gabriël.

Wijzigingen
Dat kwam met name omdat de nieuwe methode in één klap was ingevoerd, ook voor eerstejaarsstudenten. Dat dit geen gelukkige zet was, werd gaandeweg steeds duidelijker. Daarom werd begin 2023 besloten om de koers bij te stellen. Gaandeweg het voorjaar werden al veranderingen doorgevoerd. En nu zijn die veranderingen ook echt vastgelegd.

Gabriël: “Er is goed geluisterd, veel geleerd van die periode en het onderwijsmodel is nu versterkt. Die ontwikkeling is voor de zomer al in gang gezet. Ook na inspraak van de studenten. Ik trof dan ook meer rust aan binnen de school dan ik had verwacht.”

“Ik denk dat er nu een goede koers is ingezet. Er ligt nu een verbeterd onderwijsconcept. En er is nu een organisatieontwikkeling begonnen vanuit onze ambitie, maar ook vanuit de vraag: wat hebben de collega’s en de studenten nodig? Dat onderdeel is te lang achtergebleven bij het onderwijsconcept en dat zal nu zeker tot verbetering leiden. Maar het blijft een kwestie van goed reflecteren, in gesprek blijven met iedereen en zaken verbeteren waar dat nodig is.”

Het onderwijsmodel is nu zodanig aangepast dat de studenten in het eerste jaar veel meer basiskennis wordt bijgebracht en dat in de loop van de studiejaren het accent steeds meer op vaardigheden komt te liggen.

Basiskennis
“De praktijk is leidend, dat verandert niet. Maar daarvoor heb je wel basiskennis nodig. We gaan het nu zo doen dat studenten in het eerste jaar in een groepje van 12 door één docent worden begeleid. Dat persoonlijke contact kan veel betekenen voor hen. Dan zijn er groepen van 24 studenten waar de basisbeginselen van het recht worden geleerd.”

“En tot slot is er dan de ‘crowd’, een groep van 48 studenten die opdrachten krijgen uit de praktijk. Tot vorig jaar bestond die crowd nog uit 96 studenten. Nu zijn die kleiner en gaan studenten pas vanaf het tweede jaar steeds meer en vaker in die groepen van 48 werken.”

Dat er meer op de basiskennis wordt ingezet is logisch en gezien de laatste twee jaar ook wel onvermijdelijk. Maar waarom toch dat zware accent op de vaardigheden? “Omdat de wereld om ons heen zo snel verandert. Digitalisering, ChatGPT, alle crises die er nu spelen: het heeft allemaal invloed op het werk van de toekomst voor juristen. Misschien nog wel meer dan bij andere beroepen. En dus raakt het onze opleiding ook meer dan andere.”

En hoe hebben de studenten en medewerkers gereageerd op de aangepaste koers? “De studenten zijn tevreden. Zij waren ook wel heel direct betrokken bij de wijzigingen. En er is ook een breed draagvlak onder de docenten voor de aanpassingen.”

“Of we ook studenten en medewerkers zijn kwijtgeraakt vanwege die roerige periode? Van studenten heb ik dat niet paraat, maar er zijn inderdaad medewerkers vertrokken voor wie de veranderingen te laat kwamen.”

Petities
Tot slot: afgelopen studiejaar werd door studenten ook tot twee keer een petitie opgesteld en door enkele honderden medestudenten ondertekend. Een van die twee petities betrof het dringende verzoek de afstudeergesprekken anders te organiseren. Die werden digitaal via Teams gehouden en slechts ‘steekproefsgewijs’ was daar een externe gecommitteerde, iemand uit het werkveld, bij aanwezig. 

Onwaardig en oneerlijk, zo vonden de studenten. Het zou fysiek moeten en voor iedereen gelijk. Het probleem zit hem in de grote aantal studenten die vorig jaar en ook de komende jaren afstuderen en daarnaast het feit dat er voor zoveel eindgesprekken te weinig mensen uit het werkveld beschikbaar zijn.

Toch is Gabriël ook hier optimistisch over: “Dit is opgepakt. We evalueren momenteel het afstuderen en betrekken daar vanzelfsprekend ook onze studenten bij. Samen zijn we op zoek naar een nieuwe manier van afstuderen die recht doet aan het belang van de afstudeerzitting als afronding van de opleiding aan de JHS. Hierbij nemen wij ook het hoge aantal studenten dat in de komende jaren hier gaat afstuderen mee in onze afweging.” [Jan Ligthart]

Op het oog heeft alle rumoer rond de HILL-methode en de JHS weinig gevolgen gehad voor nieuwe aanmeldingen, zo lijkt het, hoewel de cijfers nog niet definitief zijn. De JHS in Tilburg vertoont slechts een lichte daling in aantallen nieuwkomers voor dit studiejaar. In Den Bosch is wel sprake van een forsere daling, die op dit moment boven de 20 procent ligt.

Het manifest is ondertekend door negen hbo-docenten, werkzaam bij Fontys, Avans en de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen. En kan niet los worden gezien van het rumoer dat afgelopen studiejaar ontstond rond de HILL-methode bij Fontys, die vooral op de Juridische Hogeschool in Tilburg (een samenwerkingsverband van Fontys en Avans) slecht uitpakte.  De Tweede Kamer vergadert woensdag in een commissiedebat over die kwestie.

De docenten trekken hun zorgen over onderwijsvernieuwingen in hun manifest breder dan alleen het gedoe rond de HILL-methode. Zij claimen dat onderwijsvernieuwingen in het hbo de afgelopen jaren veel vaker negatief uitpakten. En dat dit voor zowel studenten als docenten negatief uitpakte. Met veel onrust en onvrede tot gevolg.

Klachten
Elke vernieuwing is eigenlijk een experiment, zo wordt gesteld in het manifest. Stel daarom een protocol op waarin duidelijk wordt gemaakt wat de vernieuwing precies inhoudt en stel het betreffende onderwijsinstituut financieel aansprakelijk als een onafhankelijke commissie vaststelt dat er bij klachten aanleiding is voor compensatie.  

Gebruik docenten niet als wisselgeld, is een van de zes uitgangspunten die in het manifest worden uitgelegd. “In de nieuwe hbo-cao krijgen werknemers de mogelijkheid de werkdruk te laten toetsen bij een onafhankelijke commissie. Dit zou standaard het geval moeten zijn bij grootschalige onderwijsvernieuwingen”, wordt geadviseerd. 

Schroef de pretenties terug, voer vernieuwingen in kleine stapjes uit en zorg dat het proces doorzichtig is, zijn andere punten die genoemd worden.  En erken dat vakinhoudelijke docenten de kern van een onderwijsinstelling zijn en dat de rol van bestuurders ondersteunend en niet dirigerend behoort te zijn. 

“Nog te vaak zijn onderwijsvernieuwingen top-downtrajecten waar vakdocenten amper in gehoord of bij betrokken zijn en die daardoor draagvlak missen, juist daar waar dit essentieel is. Met mislukking als gevolg.”

Meer structuur
Overigens zijn bij de Juridische Hogeschool van Fontys/Avans inmiddels wel maatregelen genomen. De uitval onder eerstejaars was er vorig jaar erg hoog, en dat kwam volgens actievoerende studenten onder meer door het gebrek aan contacturen. 

“Inmiddels is er meer structuur en meer les”, zegt Ron Ritzen, docent aan de JHS en een van de opstellers van het manifest. In dagblad Trouw zegt hij dat hij tevreden is over de manier waarop het hogeschoolbestuur ingreep na de klachten. “Maar we hadden het natuurlijk liever voorkomen.” [Jan Ligthart]

Het beeld van zijn ontredderde moeder die haar zoon ziet worden meegenomen door onbekenden staat in zijn geheugen gebrand. In haar handen houdt ze gebedskralen vast. De angst in haar ogen begrijpt Mohamedou Ould Slahi, inmiddels 52 jaar oud, nog beter nu hij zelf een zoon van vier jaar heeft.

De Mauritaniër zat veertien jaar zonder aanklacht of proces gevangen in het beruchte detentiekamp Guantánamo Bay op Cuba. Slahi werd door de VS gearresteerd op verdenking van betrokkenheid bij de terroristische aanslagen op 11 september 2001. Hij keek de doodstraf in de ogen. Van een eerlijk proces was geen sprake. Jarenlang onderzoek wees echter uit dat de verdenking ongegrond was.

Over zijn gevangenschap, de martelingen en de verhoren schreef hij het boek Guantánamo Diary (2015), waarop de speelfilm The Mauritanian (2021) is gebaseerd. Maar zelfs na zijn vrijlating in 2016 zat Slahi nog opgesloten. Vijf jaar lang had hij geen paspoort en mocht hij Mauritanië niet verlaten. Bovendien stond hij in Duitsland nog altijd als ongewenste vreemdeling geregistreerd vanwege een administratieve fout.

Mensenrechten
Toch woont de voormalig Guantánamogevangene sinds 2021 in Nederland. Naar eigen zeggen was Nederland het enige land dat hem wilde ontvangen. Even deed de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) moeilijk, maar dat duurde niet lang.

“Mensenrechten zijn niet vanzelfsprekend”, zegt Slahi. “Mensen in Nederland hebben me geholpen om vrij te worden. Mensen die mij nog nooit eerder hadden gezien. Hier heb ik het goed.” Hij heeft er zijn missie van gemaakt om zijn ervaringen te delen met de wereld. Dat doet hij via boeken, films en theaterstukken bijvoorbeeld, en via interviews, gastoptredens en lezingen op scholen. [Tekst gaat verder onder de foto]

Slahi staat deze dinsdagochtend voor een grote groep eerstejaarsstudenten van de Juridische Hogeschool Avans & Fontys. Het merendeel heeft zijn boek gelezen of de film gezien. Ze bestoken hem met vragen, zelfs na afloop staan ze in grote getalen om hem heen, geduldig wachtend op hun beurt om hem te spreken of met hem op de foto te gaan. Hij lijkt wel een popster.

Privilege
Student Bilge Yazki (20) is weer onder de indruk. Ze was al eens eerder bij een interview met Slahi. “Ik vind het heel knap hoe hij na alle ellende nog zo positief in het leven staat. Hij laat zien dat je over nare ervaringen heen kunt komen of ermee kunt leren leven.”

Door zijn verhaal beseft Bilge des te meer hoe belangrijk het is dat mensenrechten worden geborgd. “Je moet er als burger op kunnen vertrouwen dat alle rechten en verboden ook echt worden nageleefd.”

Medestudent Mozes Ndongala (18) sluit zich bij haar aan. “De grootste les die ik heb geleerd van hem is dat we de mensenrechten moeten respecteren. Zijn verhaal laat zien wat er kan gebeuren als we dat niet doen.” [Tekst gaat verder onder de foto]

Slahi vindt het heel belangrijk dat de studenten beseffen dat zij het privilege hebben om in een rechtsstaat te wonen. “Als advocaat heb je veel macht en die kun je gebruiken om andere mensen te helpen. Wat je geeft is van jou, niet wat je bezit.”

Niet rijk
Dat bevestigt Elsa van de Loo. Zij deelt deze ochtend het podium met Slahi en vertelt dat ze niet rijk wordt van haar werk als sociaal advocate. Toch is het een bewuste keuze: “Op deze manier kan ik daadwerkelijk iets betekenen in iemands leven. Het feit dat iemand nog steeds een dak boven zijn hoofd heeft of zijn kinderen mag blijven zien, is me veel meer waard dan een dik salaris.” [Marieke Verbiesen]

Een kleine vier jaar geleden startte Xiomara haar studie Rechten in Tilburg. De interesse voor die opleiding is ontstaan nadat er in haar verleden ‘niet altijd de juiste beslissingen zijn gemaakt door rechters’. Daarover later meer. Eerst heeft ze het nog over haar minor, waar ze het afgelopen jaar druk mee is geweest. 

“We moesten een project doen voor Opvoeden is Teamsport, een organisatie die dient als verbindende factor bij de hulp van een kind", vertelt ze. "Daarvoor hebben we hulpverleners in een beter daglicht gezet. Je hoort vaak veel negatieve verhalen over deze mensen, terwijl er ook heel veel mooie verhalen zijn.” 

Dat weet Xiomara als geen ander. Zij heeft achttien jaar lang onder de vleugel van jeugdhulpverleners geleefd. Over haar laatste begeleider spreekt ze met niks meer dan lovende woorden, maar ze kent ook de andere kant. De mindere kant. “Ik heb vaak het gevoel gehad dat er niet voor mij werd gekozen. Dat er niet naar mij werd geluisterd en dat er altijd in het belang van mijn pleegouders naar de situatie werd gekeken.” 

Van plek naar plek
De student was één jaar oud toen zij en haar zus uit huis werden geplaatst omdat hun ouders, die in 2000 vanuit Curaçao naar Nederland kwamen, niet meer voor hen konden zorgen. “Mijn moeder lijdt aan schizofrenie en mijn vader werkte heel veel. Nadat mensen in de buurt signaleerden dat het thuis niet altijd goed ging, werd jeugdzorg ingeschakeld.”, vertelt de student.

Xiomara is toen samen met haar zus in een gezin geplaatst. Daar heeft ze lang gewoond, totdat ze vijftien werd en ging puberen. “Toen is het stukgelopen omdat ze het lastig vonden om met jeugdigen om te gaan die in de pubertijd kwamen”, legt Xiomara uit. Ze ging bij een vriendin en diens moeder wonen, maar dat bleek van korte duur. “Ze was een alleenstaande moeder met twee kinderen, wat al best zwaar was. En dan kreeg ze er ook nog een derde kind met een rugzakje bij.”

Na een jaar is Xiomara bij haar nicht ingetrokken, wederom voor een niet al te lange tijd. “Op mijn zeventiende heb ik nog twee jaar op mezelf gewoond, maar ook dat was geen succes. Ik had geen klik met mijn huisgenoten.” Inmiddels woont ze al een tijdje in Geldrop, bij een gezin waar ook haar zus woont. 

Ze is dankbaar, maar toch blijft de situatie lastig. Ze heeft nooit een thuis gehad, nooit écht. “Ik woonde altijd bij vreemde mensen en heb me constant moeten aanpassen. Je moet altijd rekening houden met anderen, je wilt het goed doen. Ik hou heel veel van de mensen die mij vrijwillig in huis hebben genomen, maar stiekem zou ik het ook heel fijn vinden om een eigen plekje te hebben.” 

Dat eigen plekje is een wens voor in de toekomst, net zoals een baan waarbij Xiomara met jeugd kan werken. “Over een paar maanden ben ik klaar met mijn studie. Daarna wil ik naar de universiteit om een premaster gaan doen, in de hoop me te kunnen specialiseren in personen en familierecht." [Karen Luiken]

Nee, het Volkskrant-artikel waarin de onderwijsvernieuwing van Fontys wordt aangehaald was niet de reden dat Olivier en Maurits de petitie startten. Maar het gaf ze wel het laatste zetje. “Omdat we al lange tijd bedenkingen hebben over de leermethode, wilden we iets doen. Het stuk van de Volkskrant heeft ons een boost gegeven. Er moeten echt dingen veranderen”, zeggen Maurits en Olivier.

Basiskennis 
De studenten begonnen in september allebei aan hun opleiding. Ze wisten toen niet dat ze slechts drie dagen per week drie uur op school zouden zitten. Dat ze zo weinig theorie zouden krijgen en dat ze zoveel zelf moesten doen. “We wisten dat we een nieuwe leermethode kregen met een andere vorm van lesgeven. Met praktijkgerichte opdrachten en veel werken in groepsverband. Maar we wisten niet dat we helemaal geen les zouden krijgen”, zegt Olivier.

Ze worden té vrijgelaten, vult Maurits aan. “Als je net van de havo komt waarbij je van negen tot vier naar school gaat en vervolgens ineens zo wordt vrijgelaten... En áls je dan al op school bent en niet voldoende lesstof krijgt, dan mis je basiskennis. Docenten geven dat zelf ook aan.”

Beoordeling 
Studenten van een andere hogeschool die nog wel de klassieke leermethode volgen en dus nog steeds hoorcolleges en tentamens hebben, weten volgens Olivier en Maurits ‘veel meer dan zij’. Dat wringt, maar er zijn ook andere zaken die hen, en ook heel veel medestudenten, dwarszitten. Studiepunten krijgen ze bijvoorbeeld alleen als ze de eindopdracht van een periode (er zijn er in totaal vier) halen. Het is alles of niets. Ze krijgen vijftien studiepunten of ze krijgen er helemaal geen. En dat hangt af van de manier waarop ze beoordeeld worden.

“We hebben geen toetsen of tentamens en dat betekent ook dat we geen herkansingen krijgen”, zegt Olivier. “Dat is een beetje gek, want bij elke andere opleiding heeft de student recht op een herkansing of herbeoordeling. Bovendien krijgen we bij een opdracht bijna geen richtlijnen. De ene docent vindt het één goed, de andere het ander. Dan moet je maar hopen dat je de juiste docent hebt die jouw werk nakijkt.”

Dubbel gevoel
Beide studenten hebben de tweede periode niet gehaald. Ze hebben gesprekken gevoerd met de examencommissie, wat erin heeft geresulteerd dat zij en de rest van hun crowd (ook wel een klas genoemd) een herstelmogelijkheid krijgen. Fijn, maar niet voldoende. “Het geeft een dubbel gevoel”, zo klinkt het. “Wij zijn misschien de initiatiefnemers van de petitie en nemen het voortouw, maar we doen dit ook voor alle anderen. We willen voor iedere student iets betekenen.” 

De directie geeft daar na het verschijnen van dit artikel een reactie op: “Verschillende studenten uit de crowd van Olivier en Maurits hebben zich tot de examencommissie gewend met een klacht over de beoordeling van hun portfolio in periode twee. De belangrijkste klacht was dat de normering voor de studenten onvoldoende duidelijk was, waardoor het proces van beoordelen niet correct is verlopen. De examencommissie heeft besloten om de studenten van de crowd van Olivier en Maurits een eenmalige en gedeeltelijke mogelijkheid tot herstel van de tweede periode te geven. Aangezien deze omstandigheden zich alleen in hun crowd hebben voorgedaan, wordt ook alleen aan deze crowd deze herstelmogelijkheid geboden.”

Van de negentig klasgenoten waar Maurits en Olivier dit studiejaar mee aftrapten, is nu ongeveer de helft over. Zelf denken de twee niet na over stoppen, maar dan moeten er wel dingen veranderen. Iets wat langzaam maar zeker gebeurt. “We kregen in de derde periode al veel meer feedback dan in de eerste twee periodes. Daardoor wordt het makkelijker om een eindopdracht, ook wel de rubric genoemd, te halen. Verder hebben we ook extra colleges over bijvoorbeeld bestuursrecht gekregen, omdat ze merkten dat daar nog te weinig kennis over was. En de inzet van docenten is veel beter geworden.”

Of ze erin geloven dat ze zich na hun afstuderen een volwaardig jurist kunnen noemen? Dat gelukkig wel. “De directie heeft duidelijk gemaakt dat de basiskennis die je nodig hebt over alle vier de opleidingsjaren wordt verspreid. Daar hebben we vertrouwen in.” [Karen Luiken]

Een strak en modern gebouw, dat is P3 op campus Stappegoor, de nieuwe thuishaven van de Juridische Hogeschool (een samenwerking tussen Avans en Fontys). De losse lokalen en collegezaal hebben plaatsgemaakt voor vijf grote onderwijsruimtes, crowds, en verschillende flexibele werk- en stilteplekken.

In het gebouw wordt gewerkt volgens het bruis, ruis en stilte-concept. Hoe hoger in het gebouw je komt, hoe stiller je moet zijn.

Colleges verleden tijd
De traditionele colleges zijn in P3 verleden tijd en daar is het interieur op aangepast. Het moderne en open gebouw biedt verschillende plekken voor verschillende werkzaamheden. Tim Quispel, docent publiek recht, vindt het een geweldig gebouw, maar heeft ook zo zijn twijfels.

“We zitten nu midden op de campus, er gebeurt van alles en die energie voel je. Bovendien is het een prachtig gebouw geworden met een moderne uitstraling. Heel licht en open.”

Wel vraagt hij zich af of de opleiding met dit nieuwe flexibele concept niet een stap te ver is gegaan. “Is dit gebouw wel toekomstproof? En kunnen we nog een stapje terug doen als dat nodig blijkt te zijn? Ik heb daar mijn twijfels bij.”

Quispel mist net als sommige collega’s de collegezaal en merkt op de leerpleinen meer onrust dan voorheen in de losse lokalen. Ook mist hij een beetje het huiselijke gevoel van de Meerkoldreef.

Kwestie van wennen
“Misschien is dat een kwestie van wennen. We waren op de Meerkoldreef echt uit ons jasje gegroeid en hebben na heel veel overleg voor dit nieuwe concept gekozen. We zijn daarbij zeker niet over een nacht ijs gegaan, dus we moeten het de tijd geven.”

Ook voor onderwijsassistent Noah Prins, die haar studie doorliep aan de Meerkoldreef, is het nog een beetje zoeken in het nieuwe gebouw. “Ik mis wel de gezelligheid van ons oude gebouw aan de Meerkoldreef, maar dit gebouw heeft zeker ook voordelen.”

De vele stilteruimtes op de eerste en tweede verdieping zijn in de ogen van Prins een grote verbetering. “En het gebouw is meer open en veel lichter. Het heeft echt een moderne uitstraling die goed past bij de opleiding.”

Open leerplekken
Studenten die nog les hebben gehad aan de Meerkoldreef zijn vooral positief over de vele extra’s in het nieuwe gebouw. Ook derdejaarsstudent Madelon prijst de goede faciliteiten in P3.

“We hebben rustige leerplekken, samenwerkingsruimtes met presenteerborden en open leerplekken. Vooral die open leerplekken hebben een stimulerende werking omdat je omringd wordt door hardwerkende medestudenten.”

Ook de locatie op de campus met restaurant en bioscoop op loopafstand ziet Madelon als een groot voordeel. “Als we even niet met de studie bezig zijn, hoeven we ons in ieder geval niet te vervelen.”

Veel studeerplekken
Vierdejaarsstudent Willie ziet voornamelijk voordelen aan het nieuwe gebouw. “Er zijn veel meer studeerplekken vergeleken met ons oude pand. En er zijn ook veel meer stopcontacten, ook dat is een hele verbetering.”

Van de nieuwe leslokalen is Willie geen groot fan. “De glazen scheidingswand vind ik niet fijn, als iemand langsloopt raak ik snel afgeleid.” Al die zichtlijnen zorgen volgens haar voor onrust. “Dan vond ik de lokalen aan de Meerkoldreef een stuk prettiger.” [Ivo van der Hoeven]