Een festival voorafgaand aan een lectorale rede, dat komt niet vaak voor. Een symposium of congres is meer gebruikelijk. Maar volgens Dana Feringa past een open en toegankelijk programma beter bij de deelnemers. Die bestaan uit inwoners, maatschappelijke organisaties, burgerinitiatieven en het bedrijfsleven uit de regio. “Ik wil dat het een dag wordt voor en door de regio, dat sluit beter aan bij ons onderzoeksprogramma.”

In november vorig jaar is Feringa benoemd tot lector Inclusieve Regio van het gelijknamige, nieuw opgerichte lectoraat. De komende vier jaar onderzoekt ze samen met haar onderzoeksgroep hoe we als samenleving vorm kunnen geven aan saamhorigheid in een regio waarin de verschillen tussen mensen steeds groter worden. Want dat is wat er volgens haar gebeurt.

Maatschappelijke vraagstukken
“Het lectoraat houdt zich bezig met twee maatschappelijke vraagstukken: klimaatverandering en de groeiende ongelijkheid. Dit zijn opgaven die zo groot zijn dat ze voor velen verlammend werken. Het is de uitdaging om deze grote bewegingen zo klein te maken dat iedereen ermee aan de slag gaat. En dan ook echt iedereen", aldus de lector. Maar hoe gaan we dat doen?

Volgens de lector ligt precies daar de uitdaging, in het doen: “We hebben al zoveel gepraat over het feit dat er een balans moet komen tussen planeet, samenleving en economie. Met dit lectoraat richten we ons op het ‘hoe’, hoe gaan we dit bereiken? Daar is toegepast onderzoek uitermate geschikt voor. We weten de koers, maar nog niet hoe we dat moeten doen.”

Doeners, praters en afzijdigen
Wat Feringa, die van huis uit socioloog en orthopedagoog is, wel weet is dat we meer zullen moeten samenwerken. “Sociologen onderscheiden drie burgerschapsstijlen: doeners, praters en afzijdigen. De doeners zijn ervan overtuigd dat een goede gemeenschap ontstaat door de inspanningen die we doen ten gunste van de gemeenschap. De praters gebruiken het gesprek om de gemeenschap een stap vooruit te helpen.”

“En dan is er nog een groep burgers die zorgdraagt voor de eigen familie, vrienden en buren. We noemen ze afzijdigen omdat ze zich afzijdig houden van de gemeenschap in zijn geheel. De kunst is om het eigen netwerk te ontsluiten voor een grotere groep, zodat ze samen het verschil kunnen maken.” (tekst gaat verder onder de foto)

‘Groot verschil door klein te doen’ is dan ook de titel van Feringa’s lectorale rede. Het festival heeft de toepasselijke naam Laten we buurten (dialect voor praten) gekregen. “Door deel te nemen aan een workshop, expositie, proeverij of inspiratieproject hopen we dat deelnemers makkelijker met elkaar in gesprek gaan en er nieuwe netwerken ontstaan.”

Rol van partners en onderwijs
Zo’n 35 partners - van maatschappelijke organisaties, burgerinitiatieven en het bedrijfsleven - dragen bij aan het onderzoek. “Partners die verbinding ook belangrijk vinden, die zich verantwoordelijk voelen voor onze omgeving en de mensen die hier wonen. Stuk voor stuk zijn ze met hele mooie dingen bezig, wat voor de samenleving vaak niet goed zichtbaar is”, aldus de lector.

Feringa ziet ook een belangrijke opdracht voor het onderwijs. “Jong geleerd, is oud gedaan. Dat is echt zo. Hoe meer we in het onderwijs aandacht besteden aan maatschappelijk bewustzijn en ieders rol in de samenleving, hoe meer bewustzijn we creëren over het feit dat we allemaal onderdeel zijn van een groter geheel. Dan kun je een wezenlijke bijdrage leveren, als professional en als burger.”

Cross-overs
Ook wijst de lector op het brede onderzoeksportfolio van Fontys. Volgens haar zit de toegevoegde waarde voor de samenleving in de synergie tussen disciplines, in de cross-overs. “We doen zoveel mooie dingen binnen Fontys, maar het komt nog niet goed samen. Als we alleen met een sociaalwetenschappelijke bril naar sociale vraagstukken blijven kijken, gaan we ze niet oplossen.”

Waar staat Feringa over vier jaar met haar onderzoek? “Aan het einde van het onderzoeksprogramma hebben we inzichten opgehaald waarmee we verschil kunnen maken “Kleine stapjes”, benadrukt ze. “Voor een groot effect.”

Sporten en gezonde voeding, dat is wat Maartje Bregman dreef toen ze na een jaar bewegingswetenschappen te hebben gestudeerd aan de Vrije Universiteit in Amsterdam overstapte naar de opleiding Fysiotherapie bij Fontys in Eindhoven. Maar ook hiervoor had ze niet de juiste motivatie, concludeerde de alumnus nog tijdens haar studie die ze twee jaar geleden afrondde. “Ik wilde geen fysiotherapeut worden zoals de andere studenten.”

Wat wilde ze dan wel? Het kwartje viel aan het begin van de coronapandemie. Bregman ging voor een weekend naar haar ouders in de buurt van Utrecht, maar ze moest er drie weken blijven vanwege de strenge regelgeving op dat moment. Om de tijd te doden -alles lag die eerste coronaweken stil, ook haar studie- ging ze veel wandelen, ondertussen luisterend naar podcasts. Haar mond viel regelmatig open van verbazing.

Betekenis geven
“Ik leerde veel over de opwarming van de aarde, CO2-uitstoot en de bio-industrie en ik voelde met elke podcast die ik luisterde de urgentie toenemen. ‘Waar ben ik eigenlijk mee bezig?’ vroeg ik me af. Een beetje bier drinken met mijn medestudenten in de kroeg en leren voor een vak dat ik niet wilde gaan uitoefenen. Ook blogde ik al sinds 2012 over gezonde voeding en sporten, maar het werd me duidelijk dat ik meer betekenis wilde geven aan mijn leven.”

Bregman zag in deze periode kans om een langgekoesterde wens in vervulling te laten gaan: het schrijven van een boek over gezonde voeding, fitheid en duurzaamheid. “Naast mijn studie dook ik in de boeken en leerde mezelf van alles over deze onderwerpen.” Het werd een ‘persoonlijke reis’ die negen maanden later eindigde in een boek en werkboek, De Kracht van Teruggeven, dat ze in eigen beheer uitbracht. “Hierin inspireer ik lezers hoe ze zelf gezonde en duurzame keuzes kunnen maken.”

Beweging op gang brengen
Alles deed ze zelf: de teksten, de vormgeving, de fotografie en de verkoop. 2.400 exemplaren liet Bregman drukken van haar spaargeld. “Bij 600 verkochte exemplaren zou ik uit de kosten zijn, en dat is me gelukt. Ik heb altijd een goede ondernemersmindset gehad.” Nog elke week verkoopt ze twee tot drie boeken. Ook geeft ze haar boek regelmatig cadeau aan bezoekers van haar talks waarvoor ze tegenwoordig steeds vaker wordt gevraagd. Maar destijds was het nog niet zo ver.

Na haar studie ging ze toch deels aan het werk als fysiotherapeut. “Op de andere dagen probeerde ik mijn eigen bedrijf op te zetten, maar in mijn hoofd liepen deze twee werelden volledig door elkaar heen.” De keuze om volledig voor zichzelf te kiezen werd uiteindelijk gemaakt toen ze zich aansloot bij de Jonge Klimaatbeweging. “Mijn vrije geest botste met de traditionele regels van mijn werkgever en dus stopte ik als fysiotherapeut in vaste dienst.” (tekst gaat verder onder de foto)

Een spannende keuze, herinnert de alumna zich. “Maar ik houd van nieuwe dingen proberen en avonturen aangaan. En ik verdiende voldoende als influencer om mijn huur te betalen en serieus werk te maken van mijn eigen bedrijf.” Kort daarna richtte Bregman Happy Times Magazine B.V. en Stichting Happy Times Foundation op, een steward-ownedbedrijf (zie verderop) dat op verschillende manieren positief klimaatnieuws brengt. 

“Ik merkte aan mezelf dat al het negatieve nieuws in de media over het klimaat me verlamde. Maar niks doen was geen optie. Duurzaamheid is superurgent en er gebeurt genoeg om een positieve bijdrage te leveren.” 

Sinds enige tijd gaat Bregman dan ook door het leven als klimaatoptimist. “Ik doe nog steeds hetzelfde als ik altijd al deed: positief nieuws delen over duurzaamheid. Dat doe ik via talks, Happy Times Magazine, het gelijknamige onlineplatform en Instagramaccount en een wekelijkse radioshow.” Met het verspreiden van positief nieuws over duurzaamheid hoopt ze dat zoveel mogelijk mensen het onderwerp gaan omarmen. “In je eentje kom je ver, maar met zijn allen kom je verder. Bovendien is het veel leuker om samen op te trekken.”

In de details
Haar bijdrage zit hem volgens de klimaatoptimist niet alleen in het delen van haar boodschap, maar ook in de details. Zo heeft ze met Happy Times Magazine gekozen voor het steward-ownership. “Dit wil zeggen dat het bedrijf van niemand is en er geen aandelen te koop zijn. Daarmee wordt de missie -inspireren, motiveren en informeren over duurzaamheid- gewaarborgd”, legt ze uit.

Daarnaast werkt Bregman geheel vrijwillig voor Happy Times Magazine, net als alle andere medewerkers. Haar inkomsten haalt ze uit haar talks voor bedrijven, brancheverenigingen en hogeronderwijsinstellingen. “Dat is geen vetpot, maar ik vind het veel belangrijker dat ik elke dag doe wat ik leuk vind en van betekenis ben.”

Duurzame keuzes
Hoe duurzaam is Bregman inmiddels zelf bezig? “Ik doe mijn best om binnen ons maatschappelijke systeem zo duurzaam mogelijk te leven. Ik draag bijvoorbeeld alleen nog tweedehands of eerlijk geproduceerde kleding, ik heb geen auto, vlieg zo min mogelijk en ik houd er een veganistische levensstijl op na. 

Ook voor Happy Times Magazine maken we zoveel mogelijk duurzame keuzes. Een voorbeeld is de ‘light’ website. Hoe geavanceerder, hoe meer opslag, dus hoe meer uitstoot. Anderzijds kan het altijd beter. Ik reis veel met de trein, en ook daarmee laat ik een voetafdruk achter.”

Maar het hoeft niet perfect te zijn, benadrukt de klimaatoptimist om niemand te ontmoedigen. “Daarom kijk ik liever naar mijn handafdruk: dat is de positieve impact die je hebt op de aarde.” Ze denkt even na. “Natuurlijk maak ik me ook zorgen over onze toekomst. Daarom heb ik het positieve nieuws zo hard nodig. En ik weet niet of we het gaan redden met alles wat we doen. Maar daardoor laat ik me niet weerhouden om mijn bijdrage te leveren aan een mooiere wereld.”

“Werk, reis, volg je passie”
Huidige Fontysstudenten geeft ze het advies mee om zich niet te laten beperken door het curriculum van de opleiding. “Werk, reis, volg je passie. Het is oké als je je studie met een voldoende haalt in plaats van met een negen. Ontwikkel je daarnaast op andere vlakken, doe dingen die je interesseren, ga samenwerken met anderen en laat je zoveel mogelijk inspireren. En bovenal: ben niet bang voor mislukkingen. Daar leer je veel van.”

Dit jaar nog vierde ze haar 25-jarige werkjubileum bij Fontys voordat ze in dienst gaat bij Zuyd Hogeschool. Maar weg bij Fontys is Henderijn Heldens allerminst. Het lectoraat dat ze gaat leiden, Onderwijs in Verbinding, is verbonden aan de Nieuwste Pabo in Sittard, een samenwerking tussen de pabo's van Fontys Hogeschool en Zuyd Hogeschool. Met het lectoraat wil ze niet alleen bijdragen aan optimale ontwikkelingsmogelijkheden voor alle kinderen in het basisonderwijs, maar ook voor studenten aan de Nieuwste Pabo en leerkrachten en schoolleiders in het werkveld.

Een logische stap voor de Limburgse lector, die sociale geografie studeerde in Utrecht. Met de start van het nieuwe lectoraat in januari bouwt Heldens verder aan de kennis die ze door de jaren heen heeft opgedaan. Zo is ze jarenlang actief geweest als pabodocent Aardrijkskunde en Mens en Maatschappij, waarna ze in verschillende rollen heeft gewerkt aan curriculumontwikkeling, kwaliteitszorg en onderwijsinnovatie. “Heel leuk werk omdat het over de inhoud van het curriculum gaat en de kwaliteit van leren”, aldus Heldens.

Iets betekenen
In 2017 promoveerde ze op de samenwerking van lerarenopleiders in netwerken en tegelijk werkte ze als docent voor een tweetal masteropleidingen: Leren en Innoveren en Leadership in Education. Vanaf dat moment is ze meer en meer de kant op gegaan van het lectoraat. Tijdens haar promotieonderzoek was ze al werkzaam voor het lectoraat Goed leraarschap, goed leiderschap en tot eind dit jaar is ze als associate lector verbonden aan het lectoraat Cross-border business development van Fontys International Business Studies in Venlo. “Ook hier zoeken we de verbinding met het onderwijs.”

Het praktijkonderzoek vindt ze fantastisch om te doen. Met het nieuwe lectoraat Onderwijs in Verbinding ziet ze kansen om ‘echt iets te betekenen voor scholen’. Daarbij legt ze de lat hoog. “Ik wil impact maken in verbinding met de praktijk.” Dat is volgens haar meer dan alleen een bepaald resultaat behalen, een boekje voor in de la. “De ambitie is om samen met scholen en leerkrachten middelen en structuren te ontwikkelen en beschikbaar te stellen die bijdragen aan het bieden van optimale ontwikkelingsmogelijkheden voor kinderen.”

Centraal binnen het lectoraat staan vraagstukken rondom de ontwikkeling van de professionele identiteit van leraren en schoolleiders, en wel in relatie tot kansenongelijkheid. “Onderzoeken wijzen uit dat Limburgers verhoudingsgewijs wat lager scoren dan de rest van de Nederlanders als het gaat om vitaliteit, afstand tot de arbeidsmarkt, taalontwikkeling en geletterdheid”, licht Heldens toe. “Hier ligt een grote uitdaging. De Pabo ziet het als haar maatschappelijke opdracht om aankomende en zittende leerkrachten vanuit dit perspectief op te leiden.”

Kansengelijkheid
De school in verbinding met ouders, de wijk en andere professionals, daarmee verandert de rol van leerkracht. Het traditionele beeld van een leraar die voor de klas staat met de deur dicht, is volgens Heldens vrijwel nergens meer de realiteit: “Onderwijs waarin kansengelijkheid van kinderen centraal staat, vraagt om leraren die blijven werken aan de ontwikkeling van hun eigen professionele identiteit, en om docenten die aanstaande leerkrachten hierop voorbereiden.”

Dat is geen eenvoudige klus, weet de lector. “Er is geen cursus die ze ‘eventjes’ kunnen volgen. Iedere leraar is uniek.” Met het lectoraat wil Heldens dan ook vooral onderzoeken wat de ontwikkeling van de professionele identiteit van de leraar vraagt. Hoe kunnen zij hun eigen kracht inzetten om vanuit verbinding te gaan werken?

De lector gaat zich de eerste maanden van het nieuw jaar in eerste instantie richten op het vormgeven van het lectoraat en het uitdiepen van de thema’s. Daarbij gaat ze ook zelf de verbinding aan, en wel met de opleiding, het werkveld en beide hogescholen. Partnerschap is belangrijk om tot een gedragen en relevant onderzoeksprogramma te komen, weet Heldens. “Ik zou het mooi vinden als ik over een aantal jaar met de onderzoeksgroep een bijdrage heb kunnen leveren aan het curriculum van de Nieuwste Pabo en dat we met ons onderzoek relevant zijn geweest voor het werkveld.” [Marieke Verbiesen]