Mariana komt uit Bulgarije en volgt naast de studie ICT Media Design nu ook de Embrace TEC-minor van Pulsed. Ze koos voor Nederland omdat ze veel positieve dingen over dit land hoorde van andere Bulgaren.

Mariana, vertel. Is studeren in Nederland beter of slechter dan je had verwacht?
“Ik denk beter, vooral op sociaal gebied. Ik had verwacht dat ik vooral contacten zou leggen met andere Bulgaren en dat ik het daarbij zou houden, maar ik heb inmiddels ook kennisgemaakt met heel veel Nederlandse en andere internationale studenten. Verder heb ik ook het idee dat het in Nederland veel relaxter en ‘vrijer’ is dan in Bulgarije.”  

Als student heb je je natuurlijk ook aan moeten passen aan Nederland. Waar doe je je boodschappen, en wat schaft de pot het meest?
“Jumbo en Albert Heijn, soms naar de Lidl. Bij de Aldi ben ik nog nooit geweest. Mijn favoriete keuken is de Italiaanse: pasta, pizza, lasagne. Eigenlijk vooral de gerechten die makkelijk zijn om te maken.”

Welk typisch Nederlands gerecht heeft je verrast?
“Kipsaté en stokbrood met hagelslag. Toen ik voor de eerste keer over hagelslag hoorde, vond ik het een beetje vreemd. Maar als je het eenmaal hebt geprobeerd, snap je meteen waarom Nederlanders dit graag eten tijdens het ontbijt.”

Is het makkelijk om hier vrienden te maken?
"Dat is een beetje afhankelijk van het type persoon dat je bent. Ben je heel sociaal? Dan is het makkelijk. Ben je wat meer introvert? Dan kan het zwaarder zijn, maar alsnog makkelijker dan in Bulgarije. Ik heb gelukkig wel het gevoel dat ik hier vrienden voor het leven heb gemaakt.”

Ga je ook wel eens op stap?
“Ik ging voorheen heel vaak uit. Thuis elke vrijdag en zaterdag, maar nu ben ik heel vaak moe. Soms ga ik nog wel hoor, maar niet meer zo vaak als eerst.”

In vergelijking met Bulgarije, hoe is het leven in Eindhoven?
“In het begin was het een stuk duurder, maar nu zie ik het verschil niet meer. Qua veiligheid voel ik me hier wel een stuk veiliger dan in Bulgarije.”

Wat mis je het meeste vanuit huis?
“Mijn familie en vrienden, maar ook hobby’s. Simpelweg eigenlijk gewoon mijn dagelijkse leven."

Waarin wijken Nederlanders het meeste af van jouw cultuur?
“In hoe sociaal ze zijn. Als je in Bulgarije een groep mensen hebt, dan is dat de groep. Het is moeilijk om daar als nieuw persoon in te integreren. Hier is iedereen heel open, heel geïnteresseerd. Ze stellen je vragen en zijn sociaal. Maar er zijn ook andere verschillen. Nederlanders begrijpen niet altijd dat wij met ons hoofd knikken als we ‘nee’ bedoelen en schudden bij ‘ja’.

Soms voel ik me ook wel gediscrimineerd. Mensen uit Bulgarije, maar ook uit andere landen, komen niet altijd met de goede intenties naar Nederland, en ik merk dat veel Nederlanders dat vooroordeel hebben over álle Bulgaren. Sommige mensen denken dat ik hier puur en alleen ben voor de studiefinanciering.”

Ben je door je studie bij Fontys anders tegen de wereld gaan kijken?
“Ja. Het heeft mij enorm veranderd in verschillende opzichten. Ik ben socialer geworden, mijn kledingstijl is veranderd, mijn manier van interactie is veranderd, hoe ik mijn dagelijkse taken uitvoer. Het is echt een grote, grote verandering geweest.”

Lou-Ann (20) koos voor een studie in Nederland omdat ze in Frankrijk niet kon doen wat ze wilde. Tijdens haar zoektocht kwam een Engelstalige opleiding bij Fontys voorbij die haar enorm aansprak. Nu woont en studeert ze in Tilburg.

Lou-Ann, vertel. Is studeren in Nederland beter of slechter dan je had verwacht?
“Het is niet per se beter of slechter dan ik had verwacht, maar het is zeker anders. Ik verwachtte voordat ik begon bijvoorbeeld muzieklessen met een orkest of koor, maar die zijn er niet. Ook het ensemble waar we wel mee werken is anders dan ik me had voorgesteld. Maar dat maakt het niet beter of slechter.”

Wat vind je het leukste aan je tijd in Nederland? En wat valt tegen?
“Het leukste vind ik de andere Fontysstudenten die ook met muziek bezig zijn, maar ik heb een hekel aan het Nederlandse eten. Daar snap ik niets van, behalve van stroopwafels. Gelukkig kan ik zelf aardig koken.”

Als student heb je je natuurlijk ook aan moeten passen aan Nederland. Waar doe je je boodschappen, en wat schaft de pot het meest?
“Bij de Aldi, een minuut van mijn huis af, dus ik hoef niet zo lang te lopen. Soms ga ik na school nog even langs de Jumbo wanneer ik iets ben vergeten. Ik heb geen favoriet gerecht, maar ik wissel vaak af tussen pasta, rijst en aardappels met groenten.”

Welk typisch Nederlands gerecht heeft je verrast?
“Ik wist van het bestaan van bitterballen af, maar ik had echt geen idee dat er zoveel gefrituurde snacks zijn in Nederland. Ook in cafés lijkt het soms alsof er een frituur-tapaskaart bestaat.”

Heb je hier al vrienden gemaakt?
“Zeker, voornamelijk op de opleiding. Dat komt ook omdat onze klassen niet zo groot zijn. Ik hoop dat het vrienden voor het leven zijn, maar we weten ook van elkaar dat we na onze opleiding allemaal weer een andere route inslaan.”

Ga je ook wel eens op stap?
“Ik ga vaak naar de improvisatie-avonden in het Tilburgse jazzpodium Paradox, maar op stap ga ik bijna nooit. Ik sta iedere ochtend vroeg op om te oefenen, dus daar steek ik liever mijn tijd en energie in.”

In vergelijking met Frankrijk, hoe is het leven in Tilburg?
“De boodschappen zijn wat goedkoper, maar huisvesting is weer een stuk duurder. Net als het gebruik van het openbaar vervoer, vooral de treinen. Als ik in Frankrijk de trein neem en bij wijze van spreken een afstand reis waarmee ik heel Nederland zou hebben gehad, betaal ik 1 euro. Hier kost een reis naar Rotterdam 20 euro. Verschrikkelijk.

Ik voel me hier wel een stuk veiliger dan in Frankrijk. Ik denk zelfs dat de minst veilige plek in Nederland hetzelfde zou kunnen zijn als de meest veilige plek in Frankrijk. Thuis durf ik op 22-jarige leeftijd niet alleen van school naar huis te lopen. Hier kun je om 05.00 uur dronken naar huis fietsen, word je niet lastiggevallen en zie je misschien twee katten onderweg. That’s it.”

Wat mis je het meeste vanuit huis?
“Toch weer de Franse keuken, maar ook mijn twee katten. Die mis ik het meest.”

Waarin wijken Nederlanders het meeste af van jouw cultuur?
“Nederlanders zijn minder verwelkomend dan dat we in Frankrijk zijn. In het zuiden, waar ik woon, zeggen we iedereen gedag op straat. En er is altijd eten in huis voor het geval er iemand onaangekondigd langskomt. Nederlanders zijn zeker aardige mensen, maar soms ook een beetje ontmoedigend.

Nederlanders snappen vaak niet dat wij Fransen veel later avondeten en dat we zoveel koken. Ik ben niet gewend om iedere dag dezelfde lunch te eten, terwijl Nederlanders vaak iedere dag voor dezelfde saaie boterham gaan.”

Ben je van plan om na je opleiding nog in Nederland te blijven?
“Ik heb eerlijk gezegd nog geen idee, eerst maar eens afstuderen.”

Ben je door je studie bij Fontys anders tegen de wereld gaan kijken?
“Niet per se. Ik heb voor mijn studie bij Fontys ook al een jaar in Canada gestudeerd waardoor ik meer van de wereld heb ervaren. Ik geloof daarentegen nu wel in minder clichés over Nederland dan voorheen.”

Dat er zich minder studenten zouden inschrijven was wel verwacht. De demografische krimp zorgt immers overal binnen Fontys en ook elders voor minder nieuwe inschrijvingen. Dat er toch meer Nederlandse studenten zijn ingeschreven is een mooie opsteker. Maar de daling in het aantal internationale studenten is groter. En ook groter dan waar rekening mee werd gehouden.

“Daar maak ik me zorgen om, ja. Vooral over de gevolgen voor de kosten-batenverhouding van Fontys op termijn”, aldus Wouter Josso, directeur Fontys International Business studies en ‘soort van’ bedrijfsmanager van de Limburgse campus.

“Natuurlijk heeft het te maken met ons eigen besluit om sinds deze zomer geen Duitstalig onderwijs meer aan te bieden. Maar de daling in Duitse studenten is groter dan verwacht: tachtig studenten. Dat zijn toch drie klassen minder.”

“En het wordt nog minder volgend jaar. Vanaf dit jaar is het vwo daar namelijk geen vijf- maar zesjarige opleiding. Met als gevolg dat er vanuit daar volgend studiejaar geen geslaagde scholieren zijn die op zoek gaan naar een vervolgopleiding.”

Fijne bestemming? 
Ook de Bulgaarse en Roemeense studenten, sinds jaren al een belangrijk deel van de internationale instroom hier, is flink minder. Dat heeft volgens Josso meerdere oorzaken. Er zijn meer landen aantrekkelijk geworden voor deze studenten om te gaan studeren. Maar ook het politieke klimaat in Nederland speelt mee. “Is Nederland voor deze studenten nog wel een fijne bestemming om te gaan studeren?”

Daarmee doelt hij op de algemene stemming in het land als het om buitenlanders gaat. Maar ook op Den Haag. “De hele politieke discussie over het feit dat met Nederlands geld EU-studenten van elders worden opgeleid.” Tegelijkertijd is er het scheve systeem dat opleidingen door het rijk betaald krijgen per student.

Realiteitszin
Minder studenten vindt Josso overigens op zichzelf geen probleem. “We willen ook krimpen als campus”, zegt hij. “Dat is pure realiteitszin. Niet alleen hier maar ook aan de Duitse kant van de grens is sprake van demografische krimp.”

“Ons doel is om studenten op te leiden écht voor deze regio. Waarbij het uiteraard wel aan de student zelf is om zijn of haar toekomst te bepalen. Aan beide kanten van de grens overigens.”

En het maakt niet zoveel uit aan welke kant omdat de hele grensregio volgens Josso met elkaar verweven is. Waarbij overigens Fontys Venlo wel een unieke positie inneemt. “Ook binnen Fontys zelf. Logistiek, industriële productontwikkeling, het lectoraat Supply Chain: je vindt het nergens anders binnen onze instelling."

In veel opzichten, zo stelt hij, is Fontys Venlo als het gaat om het in allerlei opzichten samen optrekken een voorloper in dingen die nu Fontysbreed gebeuren. "En minder Duitse en andere internationale studenten, ja. Maar ik ben heel trots dat onze Nederlandse studentpopulatie juist groeit. Om al die redenen vind ik ook dat we als hier in Venlo wel iets trotser mogen zijn op wat we doen.”

Het vorige kabinet is gevallen vanwege onenigheid over migratie en ook studiemigratie was sommige partijen een doorn in het oog. De huidige coalitie, met de PVV als grootste partij, wil nog altijd het aantal buitenlandse studenten beperken. 

Toch lijkt er iets te schuiven. De krimpregio’s en grote bedrijven hebben kritiek op de strijd tegen internationalisering en een voorgenomen bezuiniging is in overleg met enkele oppositiepartijen verzacht: er komt een aangepast beleid voor bepaalde regio’s. 

Behoud 
Een gisteren aangenomen motie van Volt wijst ook in die richting. De Tweede Kamer vraagt het kabinet “een plan van aanpak te maken over het behoud van internationale studenten en talent in Nederland”. 

Deze motie kreeg een ruime meerderheid, mede dankzij steun van VVD, NSC en BBB. Minister van Sociale Zaken Eddy van Hijum (NSC) gaf deze motie groen licht in het debat. “Die gaat over het behoud van internationale studenten”, zei hij. En dus niet over hun komst, leek hij te suggereren. 

Zijn partijleider Pieter Omtzigt zei afgelopen december in het Kamerdebat over de ‘demografische ontwikkelingen’ dat er 20 duizend basisbeurzen worden gegeven aan studenten uit EU-landen. “Als je die allemaal weer naar het buitenland laat gaan, ben je in onze ogen niet verstandig bezig met het uitgeven van het publieke geld.” 

Stimuleren 
De moties bij dit debat werden vorige week pas ingediend en dinsdag is erover gestemd. De Volt-motie stelt dat Nederland geen koploper is in het “aantrekken en behouden van kennismigranten”. De regering zou daarom moeten kijken hoe je talent kunt aantrekken, staat in de overwegingen, bijvoorbeeld door het ‘stimuleren’ van internationale studenten. 

Dat deel van de motie schrok VVD, NSC en BBB kennelijk niet af. Het verzoek om een plan voor het ‘behoud’ van internationaal talent konden ze steunen. 

Behalve de PVV stemde ook de Socialistische Partij tegen de motie. Partijleider Jimmy Dijk kwam met een eigen motie, waarin hij stelde “dat de verdienmodellen van arbeids-, kennis-, en studiemigratie leiden tot uitbuiting hier en kennisverlies en sociale ontwrichting voor de landen van herkomst”. Maar zijn motie kreeg van geen enkele andere partij steun. 

Een flink deel van de Tweede Kamer vindt dat de internationalisering in het hoger onderwijs te ver is doorgeschoten, maar de laatste tijd dringt het besef weer door dat er op de arbeidsmarkt grote tekorten zijn: hebben we die buitenlandse talenten niet broodnodig? Het Maastrichtse Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA) heeft nu bestudeerd hoeveel internationals na afstuderen in Nederland blijven werken en waar ze dat doen.

Jarenlang schommelde de ‘blijfkans’ rond de twintig procent, maar de laatste tijd neemt dat percentage sterk toe, ziet het ROA. De lichting van 2020 zat een jaar na afstuderen op bijna 40 procent en die van 2021 op 43. Het CBS rapporteerde vorig jaar ook een stijgende lijn.

Ze verhuizen vaak naar Amsterdam. Daar woont aanvankelijk nog geen twintig procent van de buitenlandse gediplomeerden, maar vijf jaar later is dat bijna dertig procent. Vooral Maastricht, Groningen en Wageningen weten hun internationals niet goed vast te houden.

Want internationals “verlangen naar (hoog)stedelijke dynamiek en internationale netwerken”, schrijven de onderzoekers over de populariteit van Amsterdam. Ook zou het daar makkelijker zijn om een baan te vinden waarvoor je geen Nederlands hoeft te spreken.

Onderlinge verschillen
Uit het onderzoek blijkt ook dat er een groot verschil is tussen de verschillende studenten onderling. Zo blijven er aanzienlijk meer hbo-studenten (tien procentpunt) in Nederland dan universitaire studenten uit het buitenland. Ook blijkt dat studenten van buiten de EER vaker hier blijven dan studenten van binnen de EER. 

Als het om studierichtingen gaat springen ict en techniek eruit in positieve zin: die kennen vrij veel internationale studenten die na diplomering hier blijven. Een bedreiging voor de arbeidsmarkt is dit niet. Verre van, stelt het ROA: zelfs als élke international met een ict- of techniekdiploma in Nederland blijft, dan zouden de tekorten in die sectoren nog steeds niet zijn opgevuld. Wat overigens zeker in de Brainportregio geen onbekend verhaal is.

Overigens zijn er ook studierichtingen waar nauwelijks internationals te vinden zijn, bijvoorbeeld in de educatieve sector, of waar ze na diplomering bijna allemaal weer vertrekken. Zoals in verpleegkunde, waar de meeste internationals uit België en Duitsland komen en daarheen ook weer terugkeren. 

Een ander voorbeeld zijn de kunstenopleidingen, waar traditioneel veel internationals op afkomen. Daarvan stelt het ROA dat hoe meer buitenlandse studenten daar afstuderen en daarna in Nederland blijven, hoe moeilijker het voor hen én voor Nederlandse afgestudeerden wordt om een plek te veroveren op de arbeidsmarkt. 

Onbalans
Uiteraard zijn er ook grote regionale verschillen. Om internationals voor de regio’s te behouden, is het verstandig om hen vroeg te laten kennismaken met werkgevers buiten de grote stad, adviseren de onderzoekers. Hierin kunnen universiteiten nog wat leren van de hbo-instellingen, zo schrijven de onderzoekers. Die zijn veel beter ingespeeld op vraag en aanbod in de regio. Bovendien zou het fijn zijn als ze studies kiezen die goed aansluiten op de Nederlandse arbeidsmarkt. 

Oud-minister Robbert Dijkgraaf heeft een wetsvoorstel naar de Tweede Kamer gestuurd die balans moet brengen in de internationalisering. Daarin speelt de arbeidsmarkt ook een rol. Universiteiten en hogescholen zouden in grens- en krimpregio’s meer internationals kunnen werven dan in de grote stad. Ook opleidingen in de tekortsectoren kunnen, als Tweede en Eerste Kamer dit wetsvoorstel aanvaarden, buitenlandse studenten blijven werven.