De Nederlandse universiteiten hebben met het kabinet afgesproken dat ze maar een beperkt aantal buitenlandse studenten werven. Het zijn er meer dan het vorige kabinet voor ogen stond, maar toch: er zit een maximum aan.

Dat maximum gaan de instellingen zelf bewaken. Ze hebben onderling afgesproken hoeveel internationale studenten iedereen mag trekken. Zijn het er dit jaar te veel? Dan moet het volgend jaar weer minder.

In een debat eind vorige week met de Tweede Kamer hinkte minister Rianne Letschert (D66) op twee gedachten: enerzijds wilde ze de instellingen prijzen, anderzijds waarschuwde ze voor de gevolgen van dit kabinetsbeleid.

“Ik ben blij dat de instellingen de handen ineen hebben geslagen”, zei Letschert. De universiteiten hebben met haar afgesproken dat ze in het buitenland vooral studenten zullen werven voor de ‘strategische tekortsectoren’, oftewel de sectoren waar Nederland de meeste behoefte aan zou hebben.

Dat past binnen de ‘talentstrategie’ van het kabinet. De hogescholen hebben overigens ook zo’n afspraak gemaakt: in het economische domein houden ze het aantal buitenlandse studenten zoals het nu is.

Maar is nu het juiste evenwicht gevonden? “Ik denk van wel”, zei Letschert, maar ze wierp de vraag zelf op en wil erover in debat als de Wet Internationalisering in Balans in de Tweede Kamer komt.

Dilemma
Ze sprak van een dilemma. De instellingen houden zich aan de afgesproken bandbreedte, maar de minister ziet ook “dat we in een deel van onze sectoren eigenlijk best wel extra talent zouden kunnen ontvangen”.

Dus wil ze weten: “Hoe zorgen we dat die bandbreedte ons niet belemmert?” Internationalisering heb je volgens haar “eigenlijk ongelooflijk hard nodig”. Dat zou voor zowel kenniswerkers als studenten gelden.

Kamerlid Diederik Boomsma (JA21) vroeg om uitleg. De minister schetste het zo: “Als je binnen de bandbreedte nog meer wil groeien op bèta en techniek en je gaat dan nog meer moeten dalen op alfa en gamma, dan gaan we daar echt wel een heel groot probleem krijgen.”

Alfa, bèta, gamma
Grofweg: bètavakken zijn bijvoorbeeld wiskunde en natuurkunde, alfavakken zijn talen en cultuur. Sociale wetenschappen en gedragswetenschappen vallen onder gamma.

De instellingen beperken de instroom van internationale studenten in alfa- en gammastudies, zei Letschert, om de groei mogelijk te maken de techniek en bètawetenschappen. “Dat houdt een keer op.”

Gaza
De Tweede Kamer ging er verder niet of nauwelijks op in. René Claassen (groep-Markuszower) wilde liever weten waarom de universiteiten “de halve Gazastrook naar Nederland halen”. Hij wees op de Palestijnse student in Maastricht die geschorst is na een filmpje over 7 oktober.

Het is niet waar dat universiteiten de halve Gazastrook hierheen halen, antwoordde Letschert. (Deze zomer kwamen vier Palestijnse studenten naar Maastricht.) De universiteit heeft bovendien meteen ingegrepen. “En wat u nou wil is daar een generiek vraagstuk van maken. Ik ga daar niet aan meedoen.”

Onder de oppervlakte speelde nog iets mee: ze vindt het vervelend dat ze van Claassen steeds vragen krijgt over Maastricht, waar ze collegevoorzitter was voordat ze naar Den Haag vertrok. Een universiteit overigens die meer dan alle andere afhankelijk is van internationale instroom. Dat leek haar geen toeval.

Claassen was zich van geen kwaad bewust. “Het is dan spijtig dat de minister dat zo voelt. Volgens mij heb ik dat nooit zo gedaan. Als ik het over Maastricht heb, dan heb ik het altijd over de bestuurders in Maastricht. Dan zal ik nooit hebben over de minister die daar ooit bestuurder is geweest.”

Na een oproep te hebben gedeeld in verschillende Facebookgroepen, neemt Bron contact op met drie Fontysstudenten die veel moeite hadden om woonruimte te bemachtigen. Twee van hen hebben inmiddels een kamer gevonden, waaronder de Zuid-Afrikaanse Kaylee van der Merwe. Zij volgt de opleiding Medical Imaging and Radiation Therapy (MIRT) in Eindhoven. “Na maanden zoeken heb ik eindelijk een studio, maar die kost me 1200 euro per maand en over een jaar moet ik er weer uit.”

Samen met haar moeder begon Kaylee in mei haar zoektocht voor een kamer. Ze schreef zich in voor huisvesting via Fontys, maar daar belandde ze op de wachtlijst. “Ook kregen we te horen dat als ik geen kamer kon vinden, er aangeraden werd om dan ook niet met de studie te beginnen.”

Dat liet Kaylee niet gebeuren. Zoektochten via websites die Fontys zelf aanraadde werden gestart, en Kaylee en haar moeder schreven zich bij meerdere aanbieders in. Maar dat kostte zo’n 150 euro per maand. En zonder succes, want ook al reageerde Kaylee’s moeder als eerste op advertenties – soms midden in de nacht - het leverde het geen kamer op. Net als pogingen op Funda.

Oplichters, oplossingen en zorgen
Na twee maanden besloten de twee hun zoektocht verder te zetten via Facebookgroepen. Daar liepen ze vervolgens tegen een ander probleem aan: oplichters. “Sommige aanbieders gebruikten foto’s van hotels in Amsterdam of stuurden een kopie van identiteitsbewijzen mee om te laten zien dat ze ‘legit’ waren.”

Maar de ID-kaart bleek na controle gebruikt te zijn voor identiteitsfraude en hoorde bij meer dan tien Facebook-advertenties. Toch zorgde Facebook uiteindelijk voor een oplossing voor Kaylee. Iemand bood woonruimte aan vlakbij het station in Eindhoven, omdat deze student zelf ergens anders ging studeren. Charissa beloofde direct voor de kamer te betalen als haar dochter daar terechtkon. Het prijskaartje? 1200 per maand voor een studio met een gedeelde keuken.

Over een jaar moet ze de kamer weer uit, zodat andere studenten een kans op de woningmarkt hebben. Hoop op een vaste woning heeft Kaylee nog niet, ook omdat er nog niet veel advertenties online staan voor komend collegejaar. “Daarom focus ik me voor nu vooral op mijn studie. En ik ben blij dat ik voor dit jaar toch een dak boven mijn hoofd heb.”

Hostel als redmiddel
De 30-jarige Nigeriaanse student Angela Okogo leeft wat dat betreft in onzekerdere tijden. Ze begon in mei met het zoeken naar woonruimte in Eindhoven omdat ze daar de opleiding ICT volgt, maar heeft nog altijd geen vaste plek. Inmiddels woont ze tijdelijk in een hostel in Helmond en reist ze dagelijks naar campus Rachelsmolen.

Angela koos specifiek voor een studie in Eindhoven wegens de Brainport-regio, en omdat Fontys een Engelstalige ICT-studie aanbood. “Maar ik weet nu niet eens of ik deze kan blijven volgen”, licht ze toe. “Want als ik volgende maand geen vast adres heb, moet ik het land verlaten.”

Angela kwam in augustus namelijk naar Nederland, en internationals mogen maximaal vier maanden in Nederland verblijven zonder een geregistreerd adres. “Zodra je langer blijft is een inschrijving bij de gemeente verplicht, maar ik heb geen adres dat ik hiervoor kan opgeven.”

Onzekerheid
De student begon net als Kaylee in mei met het zoeken naar woonruimte. “Dat was nogal ingewikkeld, want veel bezichtigingen vonden fysiek plaats terwijl ik nog in Nigeria was”, legt Angela uit. Toen ze eenmaal in augustus in Nederland aankwam, zette ze haar zoektocht voort. Zonder succes, terwijl ze naar eigen zeggen op talloze woningen en kamers reageerde.

Omdat huisvesting wel noodzakelijk was voor Angela om met haar studie te beginnen, kwam ze in contact met een hostel in Helmond via AirBnB. Daar verblijft ze nu voor 250 euro per week, terwijl ze zelfs haar slaapruimte moet delen met anderen. “Dat is zwaar, maar nog niet eens het ergste”, licht ze toe. “Omdat ik alleen maar per week kan betalen, kan het ook goed zijn dat iemand anders volgende week ‘mijn slaapplek’ eerder boekt dan ik. Dan moet ik hier weg en sta ik op straat.”

Angela heeft inmiddels contact gezocht met Fontys zodat ook zij op de wachtlijst staat. Tussentijds blijft ze zoeken naar een alternatief. En als ze geen woonruimte vindt met vast adres? “Ik heb gehoord dat sommige organisaties mensen tegen betaling een ‘adres’ aanbieden zodat ze zich in kunnen schrijven. Misschien dat ik dat doe, maar dan moet ik nog steeds ergens kunnen verblijven.”

‘No internationals’
De 21-jarige Patritsiya Cholakova uit Bulgarij studeert inmiddels al drie jaar Marketing Management bij Fontys in Tilburg. Haar huidige kamer vond ze nog voordat haar studie begon, maar ze loopt nu weer tegen precies dezelfde problemen als destijds aan. “Er zijn ontzettend veel nepadvertenties, talloze oplichters en je betaalt je scheel. Zo stond er laatst een kamer van ongeveer tien vierkante meter online waar je bij wijze van alleen je fiets in kwijt kon. En dat voor 700 euro per maand.”

Wat de Marketing Management-student ook opvalt, en waar Angela en Kaylee ook tegenaan liepen is dat zij niet mochten reageren omdat zij internationals zijn. “Dan begint de advertentie met ‘Dutch only’ of ‘geen studenten’. En waarom? Wij hebben toch net zoveel recht op woonruimte als een ander?”

Groter probleem
Toch neemt de 21-jarige Bulgaarse het de adverteerders niet kwalijk. Het woningprobleem is namelijk groter dan alleen onder studenten. “Iedereen in Nederland heeft hier last van. Er is nog meer schaarste dan drie jaar geleden, dus het vinden van een huurwoning is gewoon ontzettend lastig.”

Wel is er volgens Patritsiya meer controle nodig. Studentenkamers worden volgens haar nu vaak bezet door starters of werkenden, waardoor studenten steeds weer achter het net vissen. “Laat huurders daarom een bewijs van inschrijving overleggen, zodat we zeker weten dat het studenten zijn. Dan wordt het probleem niet groter, maar juist aangepakt.”

Eerder starten en netwerken
Drie studenten in drie verschillende situaties, maar met eenzelfde conclusie: de zoektocht naar een kamer als international is moeilijk, terwijl deze van groot belang is om een studie te starten of voort te zetten. Daarom waarschuwen ze de volgende lichting internationals. “Begin zo snel mogelijk met het zoeken naar woonruimte. Blijf reageren op advertenties, breid je netwerk uit en laat medestudenten hun oren en ogen openhouden” aldus Kaylee.

Patritsiya: “Zorg dat er altijd iemand naar kijkdagen kan gaan voor je en betaal nooit van tevoren voor een kamer die je niet hebt kunnen zien of waarvoor je niet getekend hebt. En ben je niet zeker van woonruimte? Vraag je dan af of je niet beter een jaar later kunt beginnen met je studie. Want hierheen komen zonder woonruimte is nogal een risico en kan je heel veel geld kosten.”

Van de studenten die in studiejaar 2024/2025 hun diploma behaalden, ging ruim 17 procent voor drie maanden of langer naar het buitenland, meldt statistiekbureau CBS. Nog eens 5 procent is korter dan drie maanden gegaan en van 2 procent weet het CBS niet hoe lang ze weg waren.

In de coronaperiode pakten ze minder vaak hun koffers. Ter vergelijking: van de studenten die in studiejaar 2021/2022 hun diploma haalden, ging slechts 11 procent voor drie maanden of langer naar het buitenland.

Toch reizen ze nog altijd minder dan vóór corona. In de jaren daarvoor ging doorgaans zo’n 24 procent van de hbo- en wo-studenten voor minstens drie maanden naar het buitenland.

Kennis van culturen
Van alle buitenlandgangers zegt 42 procent dat hun kennis van de eigen en andere culturen is toegenomen. Ook heeft de ervaring bijgedragen aan hun zelfstandigheid en hun kennis over het vakgebied, zeggen ze.

Daarnaast zijn er studenten die online een ‘buitenlandervaring’ opdoen, door bijvoorbeeld in een project samen te werken met studenten van een buitenlandse onderwijsinstelling. Dat deed 15 procent van de hbo’ers en 7 procent van de wo’ers.

Cijfers binnen Fontys Hogeschool
Ook binnen Fontys ziet Sarah White, operationeel teamleider van Team Study Abroad, dat het aantal studenten dat sinds de coronapandemie een internationale ervaring opdoet, toeneemt. Zo waren het in studiejaar 2021/2022 481 studenten, een jaar later 467, in het jaar 2023/2024 814 en weer een jaar later 966. Vorig studiejaar maakten 1.233 Fontysstudenten een trip naar het buitenland voor hun studie. “Daarmee is het aantal studenten dat naar het buitenland gaat tussen studiejaar 2022/2023 en studiejaar 2025/2026 meer dan verdubbeld.”

“Opvallend aan deze cijfers is dat de groei plaatsvindt terwijl het totale aantal studenten binnen Fontys in diezelfde periode juist is afgenomen”, vervolgt White. “In de cijfers zijn alle vormen van uitgaande studentmobiliteit binnen Fontys meegenomen, zoals de reguliere Study Abroad-uitwisselingen, Erasmus+, non-Erasmus-uitwisselingen, Blended Intensive Programmes (BIP's), Short-Term Blended Mobility en andere internationale studiegerelateerde mobiliteiten.”

Ontwikkelingen en trends
Volgens de operationeel teamleider wordt de stijging deels veroorzaakt door het herstel van traditionele semesteruitwisselingen na corona, maar ook door de introductie en de sterke groei van kortere internationale onderwijsvormen, zoals de Blended Intensive Programmes en Short-Term Blended Mobility, welke het opdoen van internationale ervaringen mogelijk maken voor studenten die geen volledig semester naar het buitenland kunnen of willen.

En voor welk land kiezen de studenten voornamelijk voor als ze naar het buitenland gaan? Europa blijft veruit de populairste regio, blijkt uit navraag. Dit omdat de meeste Fontysstudenten hier een ervaring op kunnen doen via Erasmus+. “Landen als Spanje, Duitsland, België, Portugal, Finland en Zweden behoren al jaren tot de meest gekozen bestemmingen.”

Maar ook bestemmingen buiten Europa zijn in trek, zoals de Verenigde Staten, Canada, Zuid-Korea, Japan, Mexico en Australië. White: “Kortom, we zien niet alleen dat meer studenten internationale ervaring opdoen, maar ook dat studenten gebruikmaken van een steeds breder aanbod.”

Wil je zelf ook studeren, stagelopen of andere internationale ervaringen opdoen in het buitenland? Meer informatie vind je op de site van Study Abroad.

Canada is woensdag door Ursula von der Leyen uitgenodigd om als eerste land ter wereld ‘geassocieerd lid’ van de EU te worden. Dat deed de EU-commissievoorzitter tijdens haar jaarlijkse toespraak in het Europees Parlement, in aanwezigheid van de Canadese premier.

Hoe een ‘geassocieerd lidmaatschap’ eruitziet weet nog niemand. Het bestaat immers nog niet. Maar Canada is verwikkeld in een handelsoorlog met de Verenigde Staten en alleen al daarom lonkt een sterkere band met Europa.

De EU en Canada hebben al langer afspraken over bijvoorbeeld mensenrechten, veiligheid en vrijhandel. Daarnaast werken ze al decennia samen op het gebied van wetenschap en technologie.

Erasmus+ en Horizon
Volgens EuroNews wordt er nu onderhandeld over deelname aan Erasmus+. Met hulp van dat programma trekken jaarlijks zo’n 1,5 miljoen studenten de grens over.

Ook praat Canada over verdere deelname aan wetenschapsprogramma Horizon. Canada is sinds 2024 gedeeltelijk aangehaakt: Canadese onderzoekers mogen samenwerken met Europese partners, maar kunnen bijvoorbeeld nog geen individuele beurzen aanvragen voor hun werk in Canada.

De EU zet Horizon vaak in als diplomatiek bindmiddel. Zo zijn in de laatste paar jaar ook Japan, Zuid-Korea, Nieuw-Zeeland en Egypte toegetreden tot het Europese miljardenfonds. Met Australië, Kazachstan en India voert de EU gesprekken.

Steeds meer internationale studenten blijven na afstuderen in Nederland wonen en werken. Dan betalen ze hier dus ook belasting. Daarmee worden de kosten voor onderwijs en studiefinanciering ruimschoots terugverdiend, meldt het CPB vandaag.

Dit geldt voor studenten van binnen én buiten Europa, aan hogescholen én universiteiten. Ongeveer een op de vijf Europese studenten verblijft vijf jaar na diplomering nog in Nederland, schrijft het CPB. Voor studenten van buiten Europa gaat het om ongeveer twee op de vijf.

Nu en straks
Op korte termijn heeft de komst van buitenlandse studenten voor- en nadelen. Ze kunnen personeelstekorten helpen verlichten, maar ze moeten wel ergens wonen en ze vergroten dus het tekort op de woningmarkt.

Op langere termijn daarentegen verwachten de onderzoekers van het CPB “geen grote effecten op de arbeids- en woningmarkt”, terwijl de internationale studenten volgens hen wel kunnen bijdragen aan innovatie en betere internationale betrekkingen.

Kosten en baten
De overheid bekostigt opleidingen en studiefinanciering voor Nederlandse studenten en doet dat eveneens voor Europese studenten. Dat zijn flinke uitgaven: de ene internationale student studeert hier langer dan de andere (bachelor of master), maar gemiddeld betaalt de overheid 32.500 euro voor een hbo’er en 20.600 euro voor een universitaire student.

Maar in de loop der jaren worden die kosten terugverdiend. Het CPB kijkt onder meer naar uitgaven aan de zorg en sociale zekerheid en zet die tegenover de opbrengsten en de ‘blijfkans’ van de studenten. Dan levert een Europese hbo’er de schatkist uiteindelijk 13 duizend euro op en Europese wo-student 82,5 duizend euro.

Studenten van buiten Europa moeten hun opleiding helemaal zelf betalen. Alles wat zij aan belasting afdragen, is dus winst voor de overheid. Dat begint al met hun bijbaan naast de studie. De hbo’ers onder hen leveren de Nederlandse staat gemiddeld 117 duizend euro op en de universitaire afgestudeerden 243 duizend euro.

Verrast
Een soortgelijke conclusie trok het CPB al in 2012. Destijds morde de politiek dat er zoveel Duitse studenten naar Nederland kwamen, terwijl er omgekeerd maar weinig Nederlandse studenten naar Duitsland gingen.

Toenmalig demissionair staatssecretaris Halbe Zijlstra was destijds aangenaam verrast door de CPB-berekening en stelde zijn standpunt over buitenlandse studenten bij. “We kunnen andere EU-landen niet vragen: wilt u betalen voor studenten die ons economisch voordeel opleveren? Dat is een moeilijk verhaal.”

Positiever over migratie
Omdat je de wereld niet tot economische getallen alleen kunt terugbrengen, kijkt het CPB ook naar de ‘brede effecten’ van internationalisering. De onderzoekers stippen aan dat Engelstalig onderwijs zijn waarde kan hebben, maar Nederlandstalig onderwijs ook.

Internationale studenten hebben in elk geval geen aantoonbaar effect op het studiesucces en de baankansen van Nederlandse studenten. “Maar meer contact met internationale studenten blijkt wel te leiden tot meer internationale sociale verbindingen en een positievere houding ten opzichte van migratie”, schrijft het CPB.

Brain drain
Een ander argument tegen internationalisering is dat jongeren uit verre (en armere) landen hun talent misschien beter voor hun eigen land kunnen inzetten: is er geen sprake van een brain drain? Het CPB nuanceert dat: het kan juist wederzijdse voordelen bieden, zeggen de onderzoekers.

Je hebt inderdaad winst en verlies: brain gain en brain drain. Maar getalenteerde migranten kunnen productiever zijn in meer ontwikkelde economieën, redeneert het CPB, en het verlies van het herkomstland kunnen ze “deels compenseren door bijvoorbeeld geld over te maken naar hun familie”. Bovendien kunnen die landen ook profiteren van handel en hoogopgeleiden die weer terugkeren.

“Ik was op zoek naar een land met een hoog onderwijsniveau waar ik in het Engels kon studeren”, vertelt een internationale student aan Nuffic, de internationaliseringsorganisatie voor het onderwijs. “Nederland was dan een vrij voor de hand liggende keuze.”

Deze student is een van de 130 duizend die een hbo- of wo-opleiding in Nederland volgen. Aan de universiteiten komt 27 procent van de studenten uit het buitenland, aan de hogescholen is dat 9 procent. Waarbij Fontys met 6.000 buitenlandse studenten met afstand de hogeschool is met de meeste internationale studenten, meer nog zelfs dan sommige universiteiten.

Goed en goedkoop
Maar waarom komen ze hierheen? Met een vragenlijst en nadere gesprekken wilde Nuffic daar een vinger achter krijgen. Ongeveer 300 buitenlandse studenten werkten aan het onderzoek mee.

De uitkomsten daarvan zijn vrijwel identiek aan de serie die Bron publiceerde, en waarmee we ook dit studiejaar doorgaan, over de internationale studenten bij Fontys.

Er is in Nederland een groot aanbod van Engelstalige opleidingen, zeggen ze tegen Nuffic. Die opleidingen staan ook nog eens hoog aangeschreven en vergeleken met veel andere landen is het collegegeld laag.

Ook vinden de studenten het prettig dat Nederlanders gemakkelijk Engels spreken. Ze menen bovendien dat de kwaliteit van leven hier goed is: ze noemen bijvoorbeeld de veiligheid, maar ook de prettige balans tussen werk en privé.

Visum
Voor de meesten was Nederland de eerste keuze. Eén op de vijf had eigenlijk naar een ander land gewild. Zo wilde een deel liever naar het Verenigd Koninkrijk, maar gedoe met visums en hogere collegegeldtarieven zorgden ervoor dat ze toch voor Nederland kozen.

Er zijn ook redenen waarom ze weleens twijfelen of ze naar Nederland wilden komen, zoals het grote woningtekort: zeven op de tien studenten noemden dit aspect. Later bleek het vinden van een kamer vaak nóg moeilijker dan verwacht.

Ook merkten velen pas toen ze eenmaal hier waren dat de beheersing van de Nederlandse taal toch wel belangrijk is voor het dagelijkse leven. Met name in het sociale leven en bij het vinden van een (bij)baan blijkt het een uitdaging.

En natuurlijk zijn er ook ronduit teleurgestelde studenten. Bij meer dan tien procent kwamen de verwachtingen van Nederland niet overeen met de werkelijkheid. Ze voelden zich niet altijd welkom en kregen soms zelfs met discriminatie te maken. Dat komt misschien ook door de sfeer in de politiek, overwegen ze.

Politiek
De politiek staat inderdaad sceptischer tegenover internationalisering dan vroeger. Het vorige kabinet wilde het aantal internationale studenten terugdringen en bepaalde opleidingen dwingen om weer in het Nederlands te gaan lesgeven.

Het huidige kabinet biedt weer iets meer ruimte voor internationalisering, tot op zekere hoogte. Universiteiten en hogescholen hebben beloofd dat ze de komst van buitenlandse studenten zelf in goede banen leiden.

Javier studeert Concept & Trend Development en koos voor zijn studie bij Fontys omdat hij Nederland een interessant land vond waarvan hij de cultuur veel op die van Spanje vond lijken. Ook voelde het niet al te ver van huis, wat hem goed deed.

Javier, vertel. Is studeren in Nederland beter of slechter dan je had verwacht?
“Beter wel. Nederland is een technologisch land met sociale mensen. Wel kun je je hier als international soms eenzaam voelen omdat locals allemaal al deel uitmaken van een community. Maar voor de rest heb ik niet te klagen.”

Wat vind je het leukste aan je tijd in Nederland? En wat valt tegen?
“De diversiteit in culturen die Nederland kent en de Hollandse keuken bevallen me heel goed. Ook leer ik hier veel nieuwe mensen kennen waar je redelijk snel mee klikt. Dat gebeurt thuis een stuk minder. Wat me tegenvalt? Ik mis een community voor internationals en degenen die zich eenzaam voelen. We zijn ver van huis, dus laten we vooral een veilige plek voor hen creëren.”

Als student heb je je natuurlijk ook aan moeten passen aan Nederland. Waar doe je je boodschappen, en wat schaft de pot het meest?
“Eten haal ik bij de Jumbo en voor huishoudartikelen ga ik naar Casa, Gamma of Action. Ik kookte vooral Mediterraans, maar die ‘touch’ ben ik een beetje kwijtgeraakt. Nu eet ik vooral schnitzel met friet en salade. M’n favoriet.”

Welk typisch Nederlands gerecht heeft je verrast?
“Het frikandellenbroodje. Dat was het eerste wat ik at toen ik in Nederland aankwam. Ik liep een supermarkt in omdat ik een gebakje wilde. Daar lag ie: een worst met saus in een pakketje deeg. Heel interessant, en ook erg lekker. Maar ik heb er nu te veel op, dus ben het een beetje tegengegeten.”

Heb je hier al vrienden gemaakt?
“Heel veel, maar vriendschap wordt hier wel anders gewaardeerd dan in Spanje bijvoorbeeld. Hier spreekt iedereen met elkaar af wanneer het uitkomt, maar thuis zijn we altijd met elkaar in contact. Daarom lijkt in Nederland vaak de diepere connectie in vriendschappen te missen.”

Ga je ook wel eens op stap?
“Soms, maar ik ga vaker s’ middags op pad. Naar sociale evenementen met mijn vrienden bijvoorbeeld. Ik hou wat dat betreft iets meer van rust.”

In vergelijking met de Canarische Eilanden, hoe is het leven in Tilburg?
“Het is een stuk duurder, dat zeker. In Spanje betalen we veel minder belasting, bijvoorbeeld over producten, maar ook zaken zoals etenswaren en huur zijn hier aanzienlijk duurder dan thuis.”

Wat mis je het meeste van thuis?
“De zon, het echte Mediterraanse eten en de ‘sense of belonging’. Op de Canarische Eilanden ben je als persoon echt onderdeel van de gemeenschap, en dat mis ik hier.”

Waarin wijken Nederlanders het meeste af van jouw cultuur?
“Nederland is een stuk vrijer dan andere landen, ook democratisch gezien. Hier wordt veel meer aandacht gegeven aan mensenrechten, natuur en duurzaamheid. Aspecten waar andere landen niet zozeer naar kijken, maar die wel erg belangrijk zijn.”

Ben je van plan om na je opleiding nog in Nederland te blijven?
“Ik werk nu naast mijn studie aan projecten voor verschillende bedrijven, dus ik ben zeker van plan om te blijven. Voor hoelang weet ik niet, maar dat zie ik dan wel weer.”

Ben je door je studie bij Fontys anders naar de wereld gaan kijken?
“Absoluut. Zo ver van huis zijn heeft me veel geleerd. Vooral over mezelf op persoonlijk vlak. Ik ben anders naar mensen, relaties en omgangsvormen gaan kijken. Een nieuw perspectief dat ik anders niet gekend had, dus hier studeren is een hele ervaring.”

De TU/e was eerder al gestopt met onderzoeken waarbij werd samengewerkt met universiteiten in Rusland en Iran. Nu gaan ook meerdere Chinese universiteiten die nauw gelieerd zijn aan het Chinese leger in de ban, zo schrijft universiteitsblad Cursor. 

Het college van bestuur van de TU Eindhoven stelde afgelopen december het beleid vast rondom kennisveiligheid. Het wil voorkomen dat gevoelige kennis weglekt en voor militaire doeleinden wordt gebruikt. Het gaat onder meer om de zeven topuniversiteiten die in China bekendstaan onder de parapluterm Seven sons of national defense. De instellingen hebben nauwe banden met het Chinese leger. Daarnaast moeten ook samenwerkingen met andere universiteiten in China gestaakt worden. 

Kennisveiligheid
Fontys, zo laat een woordvoerder namens het bestuur weten, volgt de landelijke richtlijnen voor kennisveiligheid en handelt binnen de geldende wet- en regelgeving. “Internationale samenwerkingen worden zorgvuldig beoordeeld op kwaliteit, meerwaarde en mogelijke risico’s. Daarbij zoeken we steeds een goede balans tussen internationale kennisuitwisseling en het beschermen van kennisveiligheid.”

“Op dit moment zijn er voor Fontys geen redenen om naar aanleiding van het besluit van TU/e de huidige internationale samenwerkingen te heroverwegen; Fontys heeft de eventuele samenwerking met de Chinese universiteiten bekend als de ‘Seven sons of national defense’ op voorhand uitgesloten. Wij zien momenteel geen aanwijzingen dat sprake is van risico’s waarbij gevoelige kennis kan weglekken en voor militaire toepassingen wordt gebruikt.”

In elk geval vindt er ‘samenwerking’ plaats met China bij Fontys Economie en Communicatie in Eindhoven. Daar kwam ruim twee maanden geleden voor het eerst een groep studenten van de Shanghai Institute of Technology gedurende twee weken op bezoek. Andersom gaat al een aantal jaren een groep Fontysstudenten in het najaar op bezoek bij die universiteit in Shanghai. Ook in oktober van dit jaar staat weer een trip gepland.

Bedreigen
Inlichtingendienst AIVD waarschuwde eerder dit jaar voor pogingen van China om wetenschappelijke en technologische kennis te stelen. Ook landen als Noord-Korea en Rusland zouden de kennisveiligheid bedreigen.

Hoewel ook toegepast onderzoek (denk bijvoorbeeld aan Automotive) van Fontys interessant kan zijn voor kwaadwillende buitenlandse machten, zijn die risico's voor de TU/e wellicht nog veel groter. “De TU Eindhoven wordt geacht zich te houden aan allerlei nationale en Europese wetgeving en de nationale leidraad kennisveiligheid. Het ministerie van Onderwijs zit er echt bovenop”, zegt Stefan Vermaat, manager knowledge security bij de universiteit, tegen Cursor.

Landelijke screening
Toch komt er geen algemene screening van buitenlandse onderzoekers en masterstudenten in gevoelige vakgebieden, maakte onderwijsminister Rianne Letschert vorige maand bekend. In 2022 kondigde toenmalig minister Robbert Dijkgraaf een landelijke screening aan, maar die kreeg veel kritiek. Het wetsvoorstel zou zorgen voor een “onuitvoerbare hoeveelheid screenings” en zou Nederland onaantrekkelijk maken voor internationaal talent, stelden de universiteiten.

Ook Letschert ziet het voorlopig dus nog niet zitten. Want wie moet je precies screenen? “We zitten nog aan de tekentafel”, zei ze. “Een brede screening is niet haalbaar”. De minister werkt nu aan een plan voor beperkte screening.

Studenten van buiten de Europese Economische Ruimte zijn volgend studiejaar duurder uit in Vlaanderen. De universiteiten verhogen de collegegelden, nu de Vlaamse regering op de financiering voor deze studenten bezuinigt. 

Het is hoog tijd hiervoor, vindt de Vlaamse minister van Onderwijs. “Ik heb de prijzen al eens vergeleken met Nederland, Duitsland en Frankrijk. Wij vragen daar veel te weinig voor.” 

De Vlaamse universiteiten daarentegen balen ervan. Vorig jaar stelden ze nog voor om het collegegeld van alle studenten een klein beetje te verhogen, maar dat pleidooi vond geen gehoor. 

Duurder
Nu meldt dagblad De Morgen wat de nieuwe tarieven voor niet-Europese studenten worden. In Antwerpen bijvoorbeeld kost een bacheloropleiding komend studiejaar 4.300 euro in plaats van 3.100. De prijs voor een master stijgt van 5.800 naar 7.800 euro. Ook in Leuven en Brussel gaat het collegegeld omhoog. 

Studeren is goedkoop in Vlaanderen: het normale collegegeld is nog geen duizend euro per jaar. Voor niet-Europese studenten was het al duurder, maar nu universiteiten de kosten vrijwel helemaal zelf moeten dragen, gaan de tarieven dus flink omhoog. En hier blijft het waarschijnlijk niet bij. De Universiteit Antwerpen voorspelt volgend jaar opnieuw een flinke stijging. 

In vergelijking met Nederland zijn deze tarieven overigens nog steeds laag. En hier wordt het ook duurder. Toevallig startten studenten van de Erasmus Universiteit Rotterdam deze week een petitie tegen een prijsstijging van 11.000 naar 14.000 euro bij de ene faculteit en van 30.000 naar 35.000 euro bij een andere. 

Studiepunten voor visum
De Vlaamse regering voert ook nieuwe regels in voor studievisa: alleen als studenten genoeg studievoortgang boeken, behouden ze hun visum. Halen ze te weinig studiepunten, dan moeten ze het land uit. 

De Vlaamse norm is straks: minstens de helft van de studiepunten in de eerste twee jaar. Daarna moeten het er elk jaar minimaal veertig van de zestig zijn. Dit nieuwe beleid lijkt sterk op de Nederlandse regel: niet-Europese studenten moeten hier dertig studiepunten per jaar behalen. 

Verengelsing
De Vlaamse koerswijziging komt niet onverwacht. Vlaanderen heeft sinds vorig jaar een nieuwe coalitie, geleid door de Nieuw-Vlaamse Alliantie. Samen met een linkse en een christelijke partij heeft deze coalitie de strijd tegen internationals geopend. 

De aanpak doet denken aan het vorige Nederlandse kabinet. Onderwijsminister Eppo Bruins kreeg in 2024 de opdracht om op internationals te bezuinigen en de verengelsing terug te dringen. Hij moest zo ongeveer een miljard bezuinigen op het hoger onderwijs. 

De Vlaamse coalitie wil nu tachtig miljoen euro bezuinigen op hoger onderwijs. Dat is dus veel minder, maar het Vlaamse hoger onderwijs is ook een stuk kleiner. In studentenaantallen ongeveer een derde van Nederland. 

Ook hebben Vlaamse universiteiten veel minder buitenlandse studenten. De meest internationale universiteit, de Vrije Universiteit Brussel, komt tot zo’n 25 procent. In Nederland ligt het gemiddelde al hoger en bij koploper Maastricht is het meer dan zestig procent. 

Verengelsing
De Vlaamse coalitie wil ook de positie van het Nederlands in het hoger onderwijs versterken. De regel is daar dat iedere Engelstalige opleiding ook een Nederlandstalige variant moet hebben. Er waren uitzonderingen mogelijk, maar die worden nu geschrapt. 

Het is de vraag of dat veel zin heeft. Uit een artikel van dagblad De Tijd blijkt dat veel van die Nederlandse varianten ‘spookstudies’ zijn en dat studenten in de praktijk naar de Engelstalige variant worden geduwd.

Josh koos voor zijn studie bij Fontys omdat hij als inwoner van Curaçao een Nederlands paspoort heeft. Daardoor krijgt hij financiële steun van de overheid om hier te studeren. Ook wist hij van tevoren dat Fontys een goede ICT-opleiding heeft.

Josh, vertel. Is studeren in Nederland beter of slechter dan je had verwacht?
“Beter. Ik dacht dat het heel moeilijk was om me aan te passen aan Nederland, maar als je open-minded bent is het verrassend makkelijk.”

Wat vind je het leukste aan je tijd in Nederland? En wat valt tegen?
“De mensen, de sfeer en het samen studeren met anderen vind ik het leukst. Wat me tegenvalt? Dat de lessen en docenten soms onvoorspelbaar kunnen zijn.”

Als student heb je je natuurlijk ook aan moeten passen aan Nederland. Waar doe je je boodschappen, en wat schaft de pot het meest?
“Als ik wat minder geld heb ga ik naar de Lidl, maar als ik iets extra te besteden heb de Albert Heijn. En als het echt tegenvalt qua budget eet ik vaak diepvriespizza’s.”

Welk typisch Nederlands gerecht heeft je verrast?
“Het frikandelbroodje. Voordat ik hier kwam had ik het nog nooit op, maar het is verrassend lekker. Zeker nadat je een paar biertjes op hebt.”

Heb je hier al vrienden gemaakt?
“Zeker, en dat is ook best makkelijk. Vooral met internationals. Met Nederlanders gaat ook wel, zeker als je met ze drinkt.”

Ga je ook wel eens op stap?
“Regelmatig zelfs, en dan ga vooral naar Stratum.”

In vergelijking met Curaçao, hoe is het leven in Eindhoven?
“Sowieso duurder, maar ook veiliger. Hier durf ik ’s avonds buiten te blijven zonder dat ik steeds waakzaam moet zijn over wat er in mijn omgeving gebeurt.”

Wat mis je het meeste vanuit huis?
“Het weer. Als twintig procent van m’n dagen hier net als thuis waren was het mooi geweest, maar het is hier vaak een stuk slechter.”

Waarin wijken Nederlanders het meeste af van jouw cultuur?
“Ik heb natuurlijk Nederlands geleerd omdat ik in Curaçao geboren ben, maar de straattaal die ze hier gebruiken of de manier waarop dingen gezegd worden, maken communiceren soms nog best moeilijk.”

Ben je van plan om na je opleiding nog in Nederland te blijven?
“Dat denk ik wel. Werken in Nederland is op verschillende vlakken voordelig, dus die kans is aanwezig.”

Ben je door je studie bij Fontys anders tegen de wereld gaan kijken?
“Absoluut. Zowel negatief als positief, want je kunt je als student tegelijkertijd overal of helemaal nergens druk om maken.”

Nederland was eigenlijk niet de eerste keuze voor de Poolse Maja, maar het lesprogramma van Fontys leek haar erg interessant. Nu woont en studeert ze in Eindhoven.

Maja, vertel. Is studeren in Nederland beter of slechter dan je had verwacht?
“De opleiding kent een creatieve en open benadering. Soms zou ik willen dat het programma wat meer structuur bood, maar die vrijheid maakt wel veel individuele invulling mogelijk. Nederland zelf vind ik erg leuk. De mensen zijn aardig en direct, maar ook heel behulpzaam.”

Wat vind je het leukst aan Nederland? En wat het minst leuk?
“Het leukste is het gemeenschapsgevoel. Nederlanders zitten bij verschillende verenigingen, ze sporten veel en ze drinken bier (ook veel) samen, en ik vind het leuk om daar bij betrokken te mogen zijn. Wat ik het minst leuk vind, is het weer. Dat is echt de grootste afknapper aan Nederland: al die regen en hoe je dat door je huid je botten in voelt kruipen, zelfs als het miezert. Maar ja, zolang het niet mijn dagelijks leven verstoort, is het geen groot probleem.”

Waar doe je je boodschappen, en wat schaft de pot meestal?
“Jumbo! Ik ga naar de Jumbo vanwege de korting en het puntensysteem, maar ik heb ook een Bonuskaart bij Albert Heijn om dezelfde reden, dus eigenlijk allebei. Ik ga ook af en toe naar Poolse supermarkten, omdat ik de kwaliteit van sommige producten daar gewoon echt beter vind. Echt een aanrader! Ik hou heel veel van pasta en van dingen die je snel kunt klaarmaken en dan voor een paar dagen kunt bewaren. Ik vind Pools eten natuurlijk ook heel lekker, maar dat is meer vanwege de sentimentele waarde. In Nederland heb ik de gefrituurde snacks leren kennen, zoals bitterballen en kaassoufflés. Ik vind ze echt niet lekker genoeg om elke dag te eten, maar ik moet toegeven dat ik wel minstens één keer per week kaassoufflés eet met mijn volleybalteam.”

Ga je weleens op stap?
“Soms. Niet wekelijks, soms niet eens maandelijks, maar ik bén wel veel uitgegaan. In het begin was mijn favoriete club de RGB Silent Disco Bar, maar ik vind dat een beetje eentonig worden, met weinig variatie in de muziek. Dus nu ga ik meestal naar De Spijker of ik ga voor shotjes naar een shotjesbar.”

In vergelijking met Polen, hoe is het leven hier?
“De prijzen in Nederland zijn hoger, maar relatief is het leven hier goedkoper, omdat je hier ook meer betaald krijgt. Ik voel me even veilig als thuis in Polen, maar dat komt ook omdat ik er erg Nederlands uitzie. Ik word ook vaak in het Nederlands aangesproken, omdat mensen denken dat ik hiervandaan kom.”

 Wat mis je het meest van thuis?
“Sowieso mijn familie. Ik mis mijn moeder en het samen avondeten en kletsen over het dagelijks leven.”

Heb je al vrienden voor het leven gemaakt?
“Ik hoop het wel! Ik heb echt geweldige mensen leren kennen hier. Ik heb mijn beste vriendin leren kennen in het vliegtuig op weg naar Nederland. Sowieso is het wel makkelijk om nieuwe mensen te leren kennen op Fontys, omdat er zo veel evenementen en activiteiten zijn voor studenten.”

Waarin wijken Nederlanders het meest af van jouw cultuur?
“Ik zou de oprechtheid van Nederlanders zeggen, vooral op de werkvloer. In Polen is er een heel duidelijke hiërarchie op de werkvloer. Daar noem je je baas niet eens bij de voornaam en mag je niet ingaan tegen wat ze zeggen. In Nederland heb je een gelijkwaardige werkomgeving waarin je gewoon input mag geven en mensen accepteren dat.”

Ben je van plan om na je opleiding in Nederland te blijven?
“Ik zie wel hoe het gaat. Ik studeer in februari af en dan blijf ik waarschijnlijk nog wel even. Ik wil hier graag een paar jaar werkervaring opdoen, maar als ik ergens anders een mogelijkheid krijg, ga ik die kans wel pakken.”

Ben je door je studie anders naar de wereld gaan kijken?
“Ja, zeker. Door hier te gaan studeren ben ik erachter gekomen dat het eigenlijk helemaal niet zo moeilijk is om in het buitenland te wonen. Het is op sommige punten wel lastig, maar over het algemeen viel het heel erg mee. Ik ben er ook echt door veranderd, door nieuwe mensen te leren kennen van over de hele wereld en met ze in gesprek te gaan. Ik denk niet dat je ergens anders zo open-minded wordt als hier.”

Vasco komt uit Portugal en koos voor een studie in Nederland omdat hij altijd al eens in het buitenland wilde studeren. Engeland hield er vele regels op na, maar hier kon hij bijna direct terecht. Nu woont en studeert hij in Eindhoven.

Vasco, vertel. Is studeren in Nederland beter of slechter dan je had verwacht?
“Beter. Zeker als je kijkt naar de sfeer die hier hangt en hoe je om kunt gaan met docenten bijvoorbeeld. Ik had verwacht dat je hen aan moest spreken met de achternaam, maar dat is niet zo. Ik weet zelfs zeker dat als ik iets nodig heb of problemen ervaar, ze me allemaal zullen helpen.”

Wat vind je het leukste aan je tijd in Nederland? En wat valt tegen?
“Ik vind heel veel dingen leuk. Zoals de vriendelijke mensen en de Nederlandse cultuur. Mensen denken vaak dat Nederlanders best kil zijn, maar als je je aanpast aan de omgeving en zelfs wat van de taal opsteekt, verandert die mening heel snel. Wat tegenvalt? Sowieso het weer. Dat is het enige minpunt.”

Als student heb je je natuurlijk ook aan moeten passen aan Nederland. Waar doe je je boodschappen, en wat schaft de pot het meest?
“Ik ga voornamelijk naar de Jumbo omdat deze tegenover mijn huis is gevestigd, maar ik bezoek ook weleens een Albert Heijn of Lidl. Mijn favoriete gerecht is kip met rijst, ook omdat ik veel in de sportschool te vinden ben.”

Welk typisch Nederlands gerecht heeft je verrast?
“Ik geniet enorm van de kroket, maar van haring moet ik echt niets hebben.”

Heb je hier al vrienden gemaakt?
“Zeker, mijn vrienden hier zijn voornamelijk internationale klasgenoten, waar ik enorm dankbaar voor ben. Uiteindelijk heb ik ook wat Nederlandse vrienden gemaakt, maar dat was wel lastiger. Dat komt omdat veel van hen al hun eigen vriendengroepen hebben waar je niet makkelijk tussenkomt. Tenzij je deel uitmaakt van een sportteam, dan wordt het een ander verhaal. Het feit dat ik de Nederlandse taal heb geleerd, maakte het voor mij makkelijker.”

Ga je ook wel eens op stap?
“Ja hoor, maar niet heel vaak. Ik ben niet zo’n fan van uitgaan en clubs, dus dan kies ik liever voor een avondwandeling.”

In vergelijking met Portugal, hoe is het leven in Eindhoven?
“Duurder, maar ook veiliger. Natuurlijk moet je in de gaten houden waar je hoe laat loopt, maar dat is overal ter wereld zo. Eindhoven geeft me daarbij wel altijd een heel veilig gevoel, dus dat is ontzettend fijn.”

Wat mis je het meeste vanuit huis?
“Mijn ouders. Ik zeg altijd dat ik het niet erg vind om mijn land te verlaten, maar wel om mijn huis achter me te laten. Ik ben een familiemens.”

Waarin wijken Nederlanders het meeste af van jouw cultuur?
“Portugezen hebben ‘warm bloed’. Je gaat makkelijk naar buiten, maakt vrienden, spreekt de volgende dag weer af en geeft iedereen een knuffel. Nederlanders zijn wat meer gereserveerd en wat afstandelijker. Maar als je weet hoe je daarmee om moet gaan, komt dat uiteindelijk ook wel goed.”

Ben je van plan om na je opleiding nog in Nederland te blijven?
“Absoluut, want als een land je met open armen ontvangt, moet je daar dankbaar voor zijn.”

Ben je door je studie bij Fontys anders tegen de wereld gaan kijken?
“Honderd procent. Ik kwam hier op mijn achttiende en woonde voor het eerst op mezelf. In dat jaar ben ik voor m’n gevoel al volwassen geworden, want ik ben sowieso het leven op een andere manier gaan zien. Het belangrijkste? Ik ben vooral overal dankbaar voor.”

Dit studiejaar stonden er in totaal bijna 130 duizend internationale studenten ingeschreven voor een volledige bachelor- of masteropleiding in Nederland. Dat zijn er 133 minder dan in het vorige collegejaar, blijkt uit nieuwe cijfers van Nuffic.

De groei van het aantal internationale studenten vlakte de afgelopen jaren al af. Drie jaar geleden bedroeg de groei nog 7 procent, twee jaar geleden 5,4 procent en vorig collegejaar 3 procent. Inmiddels is er dus sprake van een lichte daling.

Dit komt doordat de instroom daalt: steeds minder internationale studenten beginnen aan een opleiding in Nederland. Bij de hbo-bachelors daalde het aantal aanmeldingen met 3 procent, bij de universiteiten met 4 procent. Nuffic verwacht dat hierdoor de totale internationale studentenpopulatie de komende jaren verder zal afnemen.

Bij de hogescholen heeft Fontys met zo’n zesduizend internationals de meeste buitenlandse studenten. Dat is redelijk stabiel gebleven. Bij veel andere hogescholen nam dit deel van de studentenpopulatie juist toe. De Hogeschool Utrecht kende relatief de grootste stijging (13 procent), terwijl de Hogeschool Rotterdam en Saxion juist een daling van 4 procent noteerden.

Internationals vormen dit studiejaar zo’n 16,8 procent van de totale studentenpopulatie in Nederland. Dat aandeel is iets groter dan vorig jaar, omdat het aantal Nederlandse studenten in het hoger onderwijs nog harder afneemt.

Duitse studenten
Vooral studenten uit Duitsland en China blijven vaker weg. Hoewel ze nog altijd de grootste groep vormen, slinkt het aantal Duitse studenten in Nederland al jaren. In 2021 studeerden er nog 24,6 duizend Duitsers in Nederland, dit jaar waren dat er nog maar 18,2 duizend. Het is het vijfde jaar op rij dat de Duitse instroom daalt.

De eerste daling in 2021/2022 kwam mogelijk doordat Duitsland de opleidingseisen voor psychotherapeuten wijzigde, schrijft Nuffic. Ook demografische krimp kan een rol spelen. Toch lijkt dat niet het hele verhaal: in andere landen, zoals Portugal en Frankrijk, groeit het aantal nieuwe Duitse studenten juist.

Ellen Tomesen, hoofd van het team wetenschap en onderwijs bij de ambassade in Berlijn, wijst ook, naast de gewijzigde regels en de krimp, op de aanhoudende kamernood in Nederland. Ook de landelijke stop van actieve werving van internationale studenten zou de neerwaartse trend kunnen versterken.

Chinese studenten
Het totale aantal studenten uit de Europese Economische Ruimte (EER) blijft vooralsnog stabiel, omdat er meer studenten uit Zuid- en Oost-Europa komen. Zo steeg het aantal aanmeldingen uit Spanje met 28 procent. Van buiten de EER daalt vooral het aantal Chinese studenten, die de grootste groep van buiten Europa vormen. Het aantal nieuwe inschrijvingen nam af met 28 procent.

Volgens Nuffic kan dit onder meer komen doordat Chinese universiteiten steeds beter scoren op internationale ranglijsten, waardoor studenten vaker in eigen land blijven. En ook in China zijn er steeds minder jongeren. Na China vormen Turkije en India de grootste groepen niet-EER studenten.

Techniek
Bij universiteiten is de daling van de internationale instroom dus groter dan bij de hogescholen. Al nam daar het aantal internationals nog wel toe bij de technische studies.

De universiteiten van Delft en Eindhoven zijn dan ook de enige die dit studiejaar nog groei laten zien, met respectievelijk 8 en 19 procent. Bij alle andere universiteiten is sprake van een daling, met uitzondering van de Erasmus Universiteit, waar het aantal nagenoeg gelijk bleef.

Het zit er helaas alweer op voor Muriel. Hoewel ze vooraf nogal zenuwachtig was om naar Barcelona te vertrekken, kwam ze woensdag thuis van haar semester in het buitenland. Ze verbleef vanaf januari in de Catalaanse stad, waar ze voor koos wegens de diversiteit. “Barcelona heeft alles. Strand, bergen, cultuur, geschiedenis, een bruisend stadsleven. Er is hier altijd wel iets te doen, en zo kon ik ook veel nieuwe dingen ontdekken.”

Muriel schreef zich in voor een minor Marketing aan de ESIC Business & Marketing School, maar de colleges vonden voornamelijk in de middag en avond plaats. Zo kon ze haar ochtenden gebruiken om de stad te herkennen. “Ik dronk koffie met vrienden, ging winkelen, liep een rondje over het strand of dwaalde door de stad, waardoor ik Barcelona goed leerde kennen.”

Wonen zonder problemen
Na haar colleges ging Muriel vaak terug naar ‘huis’, in een studentenwoning die aanbevolen werd door haar universiteit en zich op 10 minuten afstand van de universiteit bevond. “Een woning vinden in Barcelona was dus vrij gemakkelijk. Dat hoorde ik ook van veel vrienden die ik hier gemaakt heb. Bijna iedereen wist direct huisvesting te vinden zonder enige problemen.”

Die vrienden ontmoette Muriel nadat ze zich inschreef voor een ‘buddy programme’, waardoor ze gekoppeld werd aan een lokale student. “Zij introduceerde me bij haar vrienden, nam me mee op tour door de stad en hielp me het lokale leven beter te begrijpen. Daarnaast sloot ik ook vriendschappen met andere internationale studenten uit mijn klas.”

Een echte studentenstad
Barcelona is volgens Muriel ook echt een studentenstad. “Er hangt een levendige sfeer, mensen zijn altijd buiten en je maakt al snel deel uit van de community. Of je nu houdt van cultuur, sport, natuur, uitgaan of chillen aan het strand: er is voor ieder wat wils.” Tekst gaat verder onder de foto.

Muriel genoot zelf voornamelijk van de lokale cultuur en de geschiedenis van Catalonië’. “Voordat ik hier studeerde realiseerde ik me niet hoe belangrijk de Catalaanse cultuur is voor deze stad. Om daar meer over te leren was gewoonweg fascinerend. Zoals Dia de Sant Jordi, een dag die gevierd wordt door boeken en rozen aan je geliefden te geven. De straten stonden hier vol met feestvierende mensen.”

Cultuurverschillen
Ook de berg Tibidabo en de bijbehorende kerk maakten enorme indruk. “Het uitzicht daar is onvergetelijk en blijft een van mijn favoriete ervaringen in Barcelona. Natuurlijk ben ik ook naar de Sagrada Família geweest, maar dat is sowieso een aanrader als je deze stad bezoekt.”

Ook het studentenleven in Barcelona raadt ze aan. Hoewel er wel degelijk verschillen zijn met de manier van opleiden bij Fontys. “Vooral de assessments gaan hier anders. Voor ieder vak heb je twee examens en een groepsproject. Hierdoor verspreid je het leren wat meer over het gehele semester in plaats van dat je je vooral focust op het laatste assessment. Ook is de band tussen docenten en studenten hier heel persoonlijk en zijn docenten meer toegankelijk.”

‘Beste beslissing ooit’
Hoewel Muriel tot op de dag voor haar vertrek naar Barcelona nog twijfelde om te gaan, voornamelijk door de zenuwen, kijkt ze er na haar terugkomst met een hele andere blik op terug. “Het is een van de beste beslissingen die ik ooit heb gemaakt. Studeren in het buitenland haalt je niet alleen uit je comfortzone, maar zorgt er juist voor dat je groeit als persoon en jezelf nog beter leert kennen. En nee, het is echt niet altijd makkelijk, maar ook de uitdagingen die je overwint vormen je als persoon. Studeren in het buitenland is gewoon een unieke kans, met herinneringen en vriendschappen die je heel je leven bijblijven als resultaat.”

Waar het vorige kabinet nog wilde bezuinigen op het aantal internationale studenten, kiest de nieuwe coalitie een andere koers. Onderwijsinstellingen krijgen weer de ruimte om talent uit het buitenland te werven. Voor de zogenaamde ‘talentstrategie’ wil het kabinet 154 miljoen euro beschikbaar stellen.

Een flink deel van het geld is bedoeld om internationaal talent aan te trekken in sectoren waar Nederland tekorten heeft. Het moet wel in balans blijven, “zodat de voordelen van internationalisering behouden blijven zonder dat dit leidt tot ongewenste effecten voor toegankelijkheid of capaciteit”. Dat schrijft onderwijsminister Rianne Letschert in antwoord op Kamervragen van de PVV. Eerder schetste ze haar koers in een beleidsbrief.

Zelf in staat
Hogescholen en universiteiten moeten zelf in staat zijn “om per opleiding en per regio af te wegen waar internationale studenten een meerwaarde hebben en waar begrenzing nodig is”, bijvoorbeeld via een numerus fixus. Meer internationale studenten in de ene sector betekent straks minder in een andere.

“Er is geen tegenstelling tussen internationalisering en Nederlandse belangen”, benadrukt Letschert. “Het kan bijdragen aan de kwaliteit van het onderwijs, het versterken van de internationale positie van Nederland en een sterke economie.”

Verdrongen?
De PVV beweert dat Nederlandse studenten ‘verdrongen’ worden door buitenlandse studenten. Volgens Letschert klopt dat niet. Het hoger onderwijs in Nederland is over het algemeen goed toegankelijk, stelt ze. Ook als opleidingen een numerus fixus hanteren, weten de meeste studenten uiteindelijk wel binnen te komen. Slechts vijf procent van alle studenten in het hoger onderwijs kan “niet starten met een opleiding van eerste voorkeur”.

Maar het kabinet wil wel grip houden op de internationalisering. Er moeten “op korte termijn” bestuurlijke afspraken worden gemaakt. Eerder beloofden de universiteiten al dat ze jaarlijks niet meer dan 16.766 internationale bachelorstudenten zullen toelaten. De afspraken gaan ook over “Nederlandse taalvaardigheid, verbeteren van de blijfkans en huisvesting”.

Geldkraan dichtdraaien 
Het is nog wel de vraag hoe de minister haar beleid gaat afdwingen, nu de landelijke ‘taaltoets’ voor Engelstalige bacheloropleidingen van tafel is. Het enige dwangmiddel dat ze nog heeft, is de geldkraan dichtdraaien. Dan krijgen de instellingen bekostiging tot een bepaald aantal studenten, meer niet.

Almendra komt uit Chili en koos voor een studie in Nederland omdat veel mensen in haar omgeving het Zuid-Amerikaanse land aanraadden. Leren vanuit innovatie en het praktijkgerichte onderwijs binnen Fontys sprak haar enorm aan, dus nu woont en studeert ze tijdelijk in Tilburg.

Almendra, vertel. Is studeren in Nederland beter of slechter dan je had verwacht?
“Het is fantastisch. Ik vind Tilburg een leuke stad, mijn studie bevalt me erg goed en de mensen hier zijn ontzettend aardig. Het is niet beter, maar best.”

Wat vind je het leukste aan je tijd in Nederland? En wat valt tegen?
“Het weer valt me het meest tegen, omdat er zoveel regen en wind is. Wat ik het leukste vind is moeilijk kiezen. Mag ik zeggen ‘alles’? Als ik toch één ding moet kiezen, zijn het de uitzichten hier met al het groen.”

Als student heb je je natuurlijk ook moeten aanpassen aan Nederland. Waar doe je je boodschappen, en wat schaft de pot het meest?
“Mijn fruit haal ik bij Albert Heijn en de rest van mijn weekboodschappen doe ik bij Aldi. Mocht ik echt iets specifieks nodig hebben, bezoek ik Jumbo. Qua avondeten eet ik vaak fruit, voornamelijk druiven en mandarijnen.”

Welk typisch Nederlands gerecht heeft je verrast?
“Stroopwafels. Ontzettend lekker en erg zoet. Die ga ik missen als ik hier wegga. Wat ik verschrikkelijk vind is haring. Dat ziet er zo vies uit, dat ik het niet eens wil proberen.”

Heb je hier al vrienden gemaakt?
“Ja, maar voornamelijk met andere internationale studenten. Zij ontvangen iedereen met open armen omdat we in hetzelfde schuitje zitten. Ik heb nog niet veel Nederlandse mensen ontmoet, maar degenen die in mijn klas zitten, zijn ontzettend aardig.”

Ga je ook wel eens op stap?
“Niet vaak. Als iemand me uitnodigt wil ik nog weleens mee, maar het is niet mijn favoriete activiteit. Ik ga daarentegen wel graag naar het park vlakbij mijn huis om lekker te wandelen.”

In vergelijking met Chili, hoe is het leven in Tilburg?
“Het is hier een stuk duurder, zowel het vlees als het fruit bijvoorbeeld. Ik denk dat ik voor appels in Chili maar een euro voor een zak betaal, terwijl dat hier veel meer is. Ik voel me hier wel veiliger dan thuis. Als ik ’s avonds over straat loop, heb ik niet het gevoel dat ik mijn tas vast moet klemmen. Dat moet in Chili wel, want je spullen worden snel gestolen.”

Waarin wijken Nederlanders het meeste af van jouw cultuur?
“Dat vind ik een moeilijke vraag, want zo heel veel verschillen zijn er niet. Behalve dat mensen thuis altijd te laat komen voor afspraken. Dat gebeurt hier een stuk minder vaak.”

Ben je van plan om na je opleiding nog in Nederland te blijven?
“Nee, ik ga terug naar mijn eigen land. Maar ik kom heel graag nog eens terug.”

Ben je door je studie bij Fontys anders tegen de wereld gaan kijken?
“Enorm. Niet alleen als het gaat om mijn studie, maar ook wat betreft het leven. Ik heb hier veel meer over mezelf geleerd, dat ik bijvoorbeeld alles kan, ook al ben ik bang. Dat is een fantastisch gevoel. Ik heb mezelf hier gevonden, in een ander deel van de wereld, en daar ben ik enorm dankbaar voor.”

Roel komt uit Amerika en koos voor een studie in Nederland omdat het in zijn ‘eigen’ land Amerika veel duurder is om dezelfde studie te volgen. Omdat zijn vader hier vandaan komt bezocht hij Nederland al vaker. Nu woont en studeert hij in Tilburg.

Roel, vertel. Is studeren in Nederland beter of slechter dan je had verwacht?
“Het komt redelijk overeen met wat ik dacht. Het lijkt veel op studeren in Amerika, maar hier spreekt men een andere taal. Dat, en carnaval, zijn wat mij betreft de twee grootste verschillen.”

Wat vind je het leukste aan je tijd in Nederland? En wat valt tegen?
“Ik heb een hekel aan het woord ‘doei’. Vraag me niet waarom, maar ik vind het irritant. Het leukste aan Nederland zijn stroopwafels en het druilerige weer. Een impopulaire mening wellicht, maar ik hou van de sfeer die het met zich meebrengt. En veilig kunnen fietsen. In Amerika fietste ik ook, maar daar gilden omstanders vooral naar je.”

Als student heb je je natuurlijk ook aan moeten passen aan Nederland. Waar doe je je boodschappen, en wat schaft de pot het meest?
“Ik ga voornamelijk naar de Nettorama en Aldi om mijn boodschappen te halen, en ik maak voornamelijk soep. Ik vind het leuk om soep te maken, en hoewel ik het vaak eet als avondeten, is het natuurlijk niet echt een ‘diner’. Maar als student heb ik daar niet echt tijd voor. Wel voor soep en pasta.”

Welk typisch Nederlands gerecht heeft je verrast?
“Ik kende veel Nederlandse gerechten al omdat mijn vader hier vandaan komt. Toch heb ik dingen geproefd die ik nog nooit eerder op heb, zoals börek. Maar dat is niet typisch Nederlands.”

Heb je hier al vrienden gemaakt?
“Absoluut. Ik vond het op de middelbare school lastig om vrienden te maken, maar dat gaat hier makkelijker. En dat terwijl er ook echt ‘eigen groepen’ zijn. Zo zijn studenten van de dansacademie met elkaar bevriend, en geldt dat ook voor degenen die bij het conservatorium zitten of beeldende kunst studeren. Daarnaast is er ook een soort barrière tussen Nederlandse en internationale studenten. Desondanks heb ik hier vrienden voor het leven gemaakt.”

Ga je ook wel eens op stap?
“Soms. Niet vaak, ook zeker niet ieder weekend en misschien ook niet eens iedere twee weken. Ik vind dansen leuk, maar ben niet graag dronken en houd niet van de ‘scharrelcultuur’, dus dat vermijd ik liever dan dat ik het opzoek.”

In vergelijking met Amerika, hoe is het leven in Tilburg?
“Sommige dingen zijn hier duurder, zoals schoenen, noten en vlees. Maar de rest is allemaal een stuk goedkoper. Zo zou mijn studie in Amerika 20.000 dollar per jaar kosten. En om nu m’n hele leven met zo’n schuld te zitten, dat wil ik liever niet.”

Wat mis je het meeste vanuit huis?
“Als je in Amerika naar een diner (eetcafé of (weg)restaurant, red.) gaat, vullen ze continu je kop koffie bij, zonder te vragen. Hier moet je iedere keer weer vijf euro betalen voor een nieuwe cappuccino.”

Waarin wijken Nederlanders het meeste af van jouw cultuur?
“Een moeilijke vraag. Ik denk zelfs dat ik juist meer Nederlandse trekjes in mijn cultuur heb zitten dan andere Amerikanen. Zo zeg ik vaak ‘hè hè’, als ik ga zitten. Iets wat Amerikanen niet kennen. Dat is andersom net zo wanneer Nederlanders iets zien dat ik doe en zich afvragen waarom Amerikanen dat doen. Maar grote verschillen zijn er niet echt.”

Ben je van plan om na je opleiding nog in Nederland te blijven?
“Geen idee. Maar als ik een goede baan vind, zou ik overal kunnen wonen, ook in Nederland. Behalve in Sudan, Gaza, Rusland, Oekraïne en Noord-Korea. Dat wil ik niet.”

Ben je door je studie bij Fontys anders tegen de wereld gaan kijken?
“Ik ben tijdens mijn studentenleven wel anders naar de wereld gaan kijken, maar of dat nu echt komt door mijn studie bij Fontys weet ik niet zozeer. ”

Athens komt uit Zambia en volgt een minor in Nederland dankzij een Erasmus+-beurs. Hij koos voor een studie in Nederland omdat dit de enige internationale keuze was die zijn school aanbood. Nu woont en studeert hij in Venlo.

Athens, vertel. Is studeren in Nederland beter of slechter dan je had verwacht?
“Beter. Ik dacht dat het erg lastig zou zijn om hier te studeren omdat Fontys in het teken staat van praktisch onderwijs. Op mijn eigen universiteit, Northrise University, is het namelijk vooral veel theorie. Maar ik hou van de manier waarop hier gestudeerd wordt.”

Wat vind je het leukste aan je tijd in Nederland? En wat valt tegen?
“Het is hier georganiseerd en gestructureerd. Ook het feit dat Nederlanders erg direct en eerlijk zijn bevalt me goed. Door die kenmerken maak ik zelf betere plannen en snellere beslissingen. Dat is fijn. Wat me tegenvalt, is het onvoorspelbare weer. De ene dag is het koud, de andere dag schijnt volop de zon.”

Als student heb je je natuurlijk ook aan moeten passen aan Nederland. Waar doe je je boodschappen, en wat schaft de pot het meest?
“Ik ga regelmatig naar Kafkas, een etnische supermarkt waar ze veel keuze hebben in vlees en kip. Alle andere basisbehoeften haal ik bij Aldi of Albert Heijn, maar die laatste is wel erg duur. Ik eet vaak rijst, pasta of gerechten met kip. Soms maak ik ook gerechten van thuis, want fan van het Nederlandse eten ben ik niet.”

Welk typisch Nederlands gerecht heeft je verrast?
“Van die kleine pannenkoekjes. Lekker zoet zonder dat er iets op hoeft. En hagelslag, daar hou ik van. Kaas vind ik niet echter lekker, en dat zit in veel van jullie gerechten en producten. Daarom heb ik er ook nog niet heel veel geprobeerd.”

Heb je hier al vrienden gemaakt?
“Zeker. Veel studenten in Venlo zijn internationals, waardoor iedereen openstaat voor andere culturen. Op de eerste dag stelden veel anderen zich al aan me voor, waardoor de eerste connecties zo gemaakt waren. Met sommigen heb ik al een hele sterke band, die altijd zal blijven voortbestaan.”

Ga je ook wel eens op stap?
“Nee. Ik drink geen alcohol en ik houd niet van luidruchtige plekken, dus een club of kroeg is niets voor mij. Ik ga wel graag naar een koffiezaakje of restaurant om onder de mensen te zijn. Ook wandel ik regelmatig in de avond. Dan kijk ik naar wat de mensen in Venlo doen. Ik ben nieuwsgierig en wil weten wat hen bezighoudt.”

In vergelijking met Zambia, hoe is het leven in Venlo?
“Zowel de huisvesting als de boodschappen zijn ontzettend duur. Ik betaal hier tien keer zoveel als thuis. Daar moet ik nog steeds aan wennen en het maakt het maken van financiële beslissingen erg moeilijk. Een bijbaan heb ik niet, maar ik kan hier studeren en leven dankzij de Erasmus+-beurs.”

Wat mis je het meeste vanuit huis?
“Het eten. En in het weekend, als ik alleen ben, mis ik ook mijn familie enorm. Op dat soort momenten realiseer ik me dat ik er hier alleen voor sta. Soms zijn er problemen met internet of telefonie, maar zodra ik ze spreek is het al snel weer goed.”

Waarin wijken Nederlanders het meeste af van jouw cultuur?
“Nederlanders zijn ontzettend onafhankelijk en individualistisch. Thuis in Zambia maak je echt deel uit van een community, maar dat is hier niet. Zodra je in Zambia de straat op gaat, zie je grote families samenzitten en spelen kinderen op straat waar iedereen zich bij aan kan sluiten. Dat werkt hier zo niet. Je klopt niet op de deur om te vragen of iemand mee naar buiten gaat, je pakt je telefoon erbij om een afspraak te maken.”

Ben je van plan om na je opleiding nog in Nederland te blijven?
“Ik ga terug naar Zambia, omdat ik hier tijdelijk ben voor een minor via een uitwisselingsprogramma. Maar als ik afgestudeerd ben kom ik wellicht terug, want ik vind het hier fantastisch en zou hier graag willen werken.”

Ben je door je studie bij Fontys anders tegen de wereld gaan kijken?
“Ontzettend zelfs. In mijn thuisland committeren studenten zich volledig aan hun opleiding. Hier heb ik ontdekt dat school zelfs flexibel is. Je kunt terwijl je studeert ook nog werken, je inzetten als vrijwilliger of andere dingen plannen. Hier word je als student juist gemotiveerd om uit je comfortzone te stappen, fouten te maken en kansen te grijpen, ook als deze niet direct met de opleiding te maken hebben. Daardoor ontwikkel ik mezelf steeds meer als persoon.”

Wat de studenten van de Shanghai Institute of Technology in hun eerste week hier is opgevallen, luidde de vraag vanmorgen. “Dat melk hier goedkoper is dan een flesje water”, zegt een van hen met nog steeds grote ogen van verbazing. Dat had niemand hen verteld. Nu is dat niet zo vreemd. Maar iets anders wel: geen van de studenten wist dat je kraanwater gewoon kunt drinken en kwam daar pas in tweede instantie achter.

Wat hen nog meer verbaast: dat iedereen elkaar vriendelijk goedendag zegt hier. Dat zelfs buschauffeurs heel aardig zijn tegen je. Dat Nederlanders zo open en direct zijn. En nee, die directheid wordt niet als lastig of schofferend ervaren. “Het is juist fijn, omdat je meteen ter zake komt. En omdat mensen gewoon eerlijk zeggen wat ze vinden.”

En: “De spiegels in het hotel hangen zo hoog. Ik kan mezelf niet zien.” Haar studiegenote: “Dat probleem heb ik met de fietsen hier. Die zijn zó groot…, ik kan gewoon niet met mijn voeten bij de grond.”

Beurs
Zonder de Erasmas+-beurs was waarschijnlijk geen van de Chinese studenten ooit hier beland. Maar doordat die beurs er kwam, kon een select aantal studenten (zo veel als het toegekende bedrag toestond) en met bijbetaling van 500 euro twee weken hierheen komen. Iets dat Fontysstudenten die de China-minor volgen dus al jarenlang andersom doen. 

You Wang is een van de Fontysdocenten die zowel de Chinese bezoekers als de studenten die elk jaar naar China gaan, begeleidt. “De studenten die hier nu zijn, hebben in november met Fontysstudenten een project gedaan in Shanghai. Helaas hebben we de fysieke ruimte niet om die twee groepen hier ook samen twee weken lang op te laten trekken en een project te laten draaien. Hun curriculum is ook heel anders, veel traditioneler dan dat van ons. Dus ik weet niet of zij een project rond internationale handel wel goed genoeg zouden begrijpen. Daar zouden twee weken in elk geval te kort voor zijn."

Korfbal
Misschien maar goed ook. Want de bezoekers uit Shanghai volgen een veel veelzijdiger programma. Zo bezochten zij Strijp S, het Philips Museum, de TU/e, Amsterdam, gaan ze deze week nog naar de EU in Brussel. En krijgen voor de afsluitende borrel op vrijdag nog een workshop korfbal voorgeschoteld. De variatie moet ervoor zorgen dat de studenten een beter beeld krijgen van de Nederlandse en Europese maatschappij. 

“Daarom hebben we Brussel in het programma opgenomen. Ze moeten niet alleen iets meekrijgen van hoe het onderwijs bij Fontys is, maar ook hoe de Nederlandse maatschappij functioneert. En kennis krijgen over de Europese ethiek en normen en waarden”, aldus Wang. 

Bedrijfsleven
Zoals gezegd: het curriculum is wezenlijk anders van het Chinese instituut. Maar dat gaat wel veranderen. “Wij leggen heel erg de nadruk op ‘applied’. Daarom werken wij zo veel samen met bedrijfsleven en overheid. Dat kennen ze in Shanghai nog niet, ze werken daar amper samen met het werkveld. Maar er vindt een transitie in hun onderwijs plaats waarbij het doel is veel meer richting ons model te gaan. Dus het is heel goed voor hen om te zien hoe we dat hier doen.”

En het voordeel voor Fontys? Natuurlijk, elkaar leren kennen en elkaars culturele verschillen erkennen en omarmen is deel van het verhaal. “Maar we hebben ze ook laten zien wat we hier bij International Business met de masteropleidingen gaan doen. Daar hebben ze een presentatie van bijgewoond. En veel studenten reageerden daar heel enthousiast op.”

Ontzag
Veel van de elf studenten noemen en roemen inderdaad de samenwerking die zij hier zien van Fontys met het bedrijfsleven. En Eindhoven vinden ze een “bovenmatig slimme” en heerlijke stad. Veilig, relaxed, aardige mensen, lekker eten ook. En vooral: het is hier zo fijn groen overal, ook op de campus Rachelsmolen.  

“Nederlanders houden duidelijk heel erg van planten. Dat vind ik wel heel mooi”, zegt een van hen. En die planten groeien overal doordat ze voldoende zonlicht krijgen. “Dat heb je ook veel hier. Dat is heel fijn”. Chinese studenten die zonlicht als een Nederlands pluspunt benoemen? Ja. Want Shanghai, de grootste stad ter wereld, staat vol met wolkenkrabbers en andere hoogbouw. Dus zonlicht is op straatniveau vaak amper te vinden. 

Iets om over na te denken voor het Eindhovense gemeentebestuur nu er vanwege de combinatie schaalsprong en beperkte hoeveelheid beschikbare ruimte vooral gekeken wordt naar hoogbouw.

Zodra je het campusgebouw van Fontys Venlo binnenloopt, is het 't eerste wat je ziet: een scherm met de uitnodiging voor een ‘cultural evening’ die deze donderdag plaatsvindt. Een avond waarop studenten eten, muziek en tradities uit hun eigen land delen.

Het is een van de vele evenementen die Sarah de Ponti, naast docent Engels bij Fontys International Business Studies in Venlo ook coördinator van The Global Lounge, voor haar rekening neemt. Iedere donderdagavond staat de kantine van campus Venlo in het teken van haar community.

Aziatische inspiratie
Dat startte allemaal zo’n negen jaar geleden. De docent runt in Venlo namelijk ook de minor ELEC (English Language and European Culture), gericht op met name Aziatische uitwisselingsstudenten. “Voor die minor reis ik regelmatig naar partneruniversiteiten in onder andere Japan en Taiwan. Ik bezocht destijds zes verschillende universiteiten en overal hadden ze een initiatief voor internationals, zoals een Global Lounge, International Lounge of Chat Lounge. Maar bij Fontys hadden we niets. En dat terwijl Fontys Venlo bij uitstek dé campus is met internationals.”

Daarom schreef De Ponti bij thuiskomst direct een voorstel, waarna ze mocht rekenen op een interne financiering van ongeveer 7.000 euro. Daarmee legde ze de basis voor wat uitgroeide tot The Global Lounge. “De eerste bijeenkomsten waren bescheiden. We begonnen klein, met zeven of acht studenten. Maar inmiddels zijn er evenementen met zo’n tachtig tot honderd deelnemers.”

Netwerken en genieten
De Duitse International Business-student Tibo is een van hen. Hij bezocht een avond ‘kleuren voor volwassenen’. “Het was ontzettend leuk, en een goede manier om connecties te maken buiten je klasgenoten om. Vanavond ga ik weer.” Tekst gaat verder onder de foto's.

Ook student Athens, die uit Zambia komt, is al een aantal keer geweest. “Niet alleen voor de evenementen, maar ook om te netwerken. Sinds ik andere internationals heb leren kennen voel ik me hier meer thuis. En ik heb nieuwe artistieke talenten ontdekt. Mijn schilderij van ‘Sip & Paint’ staat nog steeds thuis op mijn bureau omdat ik er zo trots op ben.”

‘Voor iedereen’
Toch weten niet alle studenten hun weg naar The Global Lounge te vinden, zoals Lia en Lucas. Beiden komen uit Duitsland maar gaan nooit naar een evenement toe. “Die zijn voor ‘echte’ internationals, daar vallen wij als Duitse studenten niet onder omdat ruim 78 procent hier Duits is”, legt Lucas uit. “En we zijn ook binnen een kwartier thuis waar we ons eigen sociale leven hebben”, vult Lia hem aan. “Voor ons is het ook niet per se nodig.”

Volgens De Ponti zijn ze echter van harte welkom, want het initiatief is er voor iedereen. Evenementen die geen geld kosten kennen geen limiet qua aanmeldingen, maar soms moet de coördinator met wachtlijsten werken. “Voor Sip & Paint bijvoorbeeld, of pompoen snijden in de herfst. Daar heb ik materiaal voor nodig, maar meer budget is er voor nu niet. Voor studenten is deelname altijd gratis, maar ik moet wel de kosten kunnen blijven dekken.”

Van stages tot bruiloften
Met 89 studenten bij karaoke, 55 bij een uitje naar Antwerpen en 39 bij een lastminute avond ‘cozy colouring’ kan The Global Lounge spreken van een succes. Sterker nog: er zijn ook al gesprekken geweest voor delegaties in Eindhoven en Tilburg.

Dat niet alleen. In Venlo hebben studenten ook stageplekken gevonden via het initiatief, maakten ze uitwisselingen naar aanleiding van vriendschappen of vonden ze er de liefde. “Twee studenten die elkaar hier hebben ontmoet, zijn nu zelfs getrouwd”, vertelt de initiator trots.

Daar zit volgens De Ponti de echte waarde van The Global Lounge. “We zijn een veilige plek voor iedereen die nieuwe connecties zoekt, het moeilijk vindt om aansluiting te vinden, niet alleen wil zijn of gewoon wat leuks wil doen. Studenten die hier komen, zijn uiteindelijk meer open over hun leven en genieten van hun tijd hier. Dat is precies de kracht van onze community en meer dan dat hoeft het niet te zijn.”

Joey is van Nederlands-Libanese afkomst, maar is geboren en opgegroeid in Dubai. Hij koos voornamelijk voor een studie in Nederland zodat hij meer leerde over de cultuur en de mensen. Nu woont en studeert hij in Tilburg.

Joey, vertel. Is studeren in Nederland beter of slechter dan je had verwacht?
“Het is in ieder geval een unieke ervaring. In mijn thuisland is iedereen meer gesloten of afgesloten van bepaalde onderwerpen. Hier word je blootgesteld aan allerlei onderwerpen en praat iedereen daar ook over. Een hele andere mindset dan ik gewend ben.”

Wat vind je het leukste aan je tijd in Nederland? En wat valt tegen?
“Het weer valt me het meest tegen. Ik houd van warme temperaturen, en het een half jaar lang koud hebben is niet mijn ding. Wat ik het fijnst vind is dat mensen hier vrij zijn. Vrij om een mening te hebben en te zeggen wat je wilt. Dat is niet in alle landen zo, dus een mooi verschil.”

Als student heb je je natuurlijk ook aan moeten passen aan Nederland. Waar doe je je boodschappen, en wat schaft de pot het meest?
“Ik wissel af tussen Lidl, Aldi en Action, en als ik iets moet hebben wat daar niet verkrijgbaar is ga ik naar de Albert Heijn. Daar hebben ze alles. Het vaakst ga ik voor rijst, kip en broccoli. Een goede maaltijd.”

Welk typisch Nederlands gerecht heeft je verrast?
“De kaassoufflé, wauw. Gesmolten kaas in een zakje. Heel simpel, maar ook heel lekker. Ik heb ook haring geproefd, maar dat vond ik walgelijk.”

Heb je hier al vrienden gemaakt?
“Zeker. De ene vriendschap betekent meer dan de ander, maar je kunt overal en met iedereen een band opbouwen.”

Ga je ook wel eens op stap?
“Als ik een avond met vrienden ben wel, maar als ik alleen ben kies ik eerder voor de sportschool en daarna een avondje thuis. Dat komt omdat ik me ‘s avonds alleen toch wat onveiliger voel dan met vrienden samen.”

In vergelijking met Dubai, hoe is het leven in Tilburg?
“Duurder, maar het vangnet dat er is wanneer er iets met je gebeurt, is hier veel beter geregeld. In Dubai zouden ze je succes wensen en moet je het zelf uitzoeken, terwijl je hier op verschillende manieren steun kunt zoeken. In Dubai voel ik me echter wel veiliger dan in Nederland. Dat komt omdat daar alles gemonitord wordt. Waar je ook bent, je wordt in de gaten gehouden. Meer veiligheid, maar minder privacy.”

Wat mis je het meeste vanuit huis?
“Het strand en de mogelijkheid om uren achter elkaar bruin te worden door in de zon te liggen. Dat is heerlijk, maar ik vind de vier seizoenen hier ook leuk. In Dubai is het alleen maar zomer of winter."

Waarin wijken Nederlanders het meeste af van jouw cultuur?
“De verbondenheid met elkaar. Nederlanders willen altijd alles alleen doen en vragen niet snel om hulp, dat is in mijn cultuur anders.”

Ben je van plan om na je opleiding nog in Nederland te blijven?
“Dat ligt volledig aan de mogelijkheden die ik krijg. Doet een mooie kans zich voor, dan blijf ik zeker hier. Zo niet, dan kijk ik verder.”

Ben je door je studie bij Fontys anders tegen de wereld gaan kijken?
“Absoluut. Hier studeren heeft juist mijn ogen geopend omdat ik hier meer meekrijg van wat er gebeurt in de wereld. Op zowel positief als negatief vlak, maar ik focus me het liefst op het positieve."

Antoinette van de Veerdonk en Suzanne van Bilsen zijn binnen de dienst Marketing en Communicatie & PR de twee marketeers die zich specifiek met de werving van internationale studenten bezighouden. Dat doen zij samen met een multidisciplinair team en collega’s bij de instituten met Engelstalige opleidingen.

Klopt het dat er vooral buiten de EU geworven wordt?
Van Bilsen: “Nee. Niet vooral. Wel zijn we meer landen aan het verkennen, buiten de EU. In sommige daarvan waren we al actief. Zoals Indonesië, waar we al jaren een agent hebben. Alleen versnellen we nu dat proces. India en Indonesië worden nu verder verkend, maar we volgen ook ontwikkelingen in bijvoorbeeld Zuid-Korea en Zuid-Afrika. Vietnam was ooit een focusland. Daar gaan we nu de markt weer actiever verkennen.”

Van de Veerdonk: “De ‘vernieuwing’ zit hem ook niet zozeer in nieuwe landen. Het gaat om stevigere samenwerking met agenten naast online campagnes in landen waar we al actief waren of zijn.”

Smokkel
In het verleden zijn er in Nederland nogal eens incidenten geweest met mensensmokkelaars die zich voordeden als agenten, en dit ‘studietraject’ gebruikten om mensen – voornamelijk uit Azië - aan een verblijfsvergunning hier te helpen.

Bij Fontys schreven zich zo in 2020 in Venlo plotseling opvallend veel studenten uit India in. Twee jaar later waren het vooral studenten uit Bangladesh, die zich bij ICT, Engineering, BeNT en Economie inschreven. Ook bij andere instellingen speelde dit probleem. Het waren ‘verdwijnstudenten’: eenmaal in Nederland kwamen ze nooit bij hun opleiding opdagen.

Is dit een probleem dat weer kan opduiken?
Van Bilsen: “De IND, de Immigratie- en Naturalisatiedienst, en dienst Studentvoorzieningen (SV) zijn nu veel scherper op een aantal processen, vooral bij mensen uit Nepal, Kameroen, Bangladesh en Nigeria. Wie zich uit deze landen hier wil inschrijven moet eerst een volledige ‘proof of living expenses’ kunnen aantonen. En niet alleen aantonen. Zij moeten ook 13.000 euro betalen.”

Van Bilsen: “De samenwerking met de agenten is nu veel steviger opgezet. Vier jaar geleden hebben we van een aantal agenten het contract opgezegd. Daarnaast investeren we in de relatie en training van agenten. Vorig jaar hebben we een geslaagde agentendag georganiseerd waarbij de nadruk lag op kennisuitwisseling onderling.”

“Daarnaast zijn er nu echt wel grondige procedures om agenten te toetsen alvorens we hen een contract aanbieden. Wervingsfees die zij ontvangen voor hun geleverde diensten (voorlichting en begeleiding in het studiekeuze- en aanmeldproces) stemmen we af met andere hoger onderwijsinstellingen. En ze krijgen ook pas betaald als zij kwalitatief goede studenten hebben aangeleverd die hier daadwerkelijk starten en ook blijven.”

Van de Veerdonk: “Dat laatste is, toch zeker in deze regio, heel belangrijk. Je wil een hoge stayrate. Het proces rond die agenten is nu veel anders en veel kwalitatiever.”

Brainport
Over de regio gesproken: wordt er uitsluitend geworven op specifiek voor Brainport relevante opleidingen?
Van de Veerdonk: “Nee, we werven in onze regio’s voor alle Engelstalige opleidingen van Fontys. Wél ligt er een specifieke opdracht voor het werven van techtalent voor Brainport, vanuit het project Beethoven. Daarbij is het belangrijk dat die studenten hier na afloop van de studie blijven. De regio heeft er niets aan als ze na hun studie weer vertrekken.”

Van de Veerdonk: “We werken hierin samen met zes andere hogescholen, maar ook bijvoorbeeld Nuffic. Door Beethoven staan wij als Nederland nu beter op de kaart. Daar staat wel tegenover dat het doel is om 26.000 studenten in Brainport en 33.000 voor heel Nederland de komende vijf jaar af te leveren. Daar heeft het onderwijs, en dus ook Fontys, extra Beethoven-budget voor gekregen.”

En dat gebeurt vooralsnog vooral met EU-studenten. Zijn zij ook de meest succesvolle, of zijn dat de Indiërs die immers bekend staan om hun grote bèta-talenten?
Van de Veerdonk: “Veel studenten uit verschillende landen zijn succesvol. Voor ons is het belangrijk dat ze ook blijven om te werken. Tot nu toe zijn dat vooral Spanjaarden en Portugezen en de studenten uit Italië.”

Van Bilsen: “Overigens: vanwege hun goede reputatie op dat vlak zijn we inderdaad India, maar ook Zuid-Korea verder aan het verkennen. Maar het is natuurlijk ook zo dat India zelf heel erg inzet op die techindustrie.”

En dan de hamvraag. Hoe ziet het er op dit moment uit: betalen die extra inspanningen zich ook uit in meer aanmeldingen uit het buitenland?
Van de Veerdonk: “We zien zeker bij de technische opleidingen, met name bij Automotive en Chemical Engineering, meer aanmeldingen. Die komen vooral uit Turkije, Italië en Polen.”

Van Bilsen: “Het zijn er in het technisch domein op dit moment meer dan vorig jaar. En dat gaat niet gepaard met een daling bij de andere opleidingen, hè. Dus het gaat over de hele linie goed. Waarbij uiteraard de kanttekening dat aanmeldingen nog geen inschrijvingen zijn.”

Vorig jaar hielden Fontys Educatie in Tilburg en de Atlantische Commissie de eerste Atlantische Onderwijsconferentie. Te gast was toen niemand minder dan de Commandant der Strijdkrachten van Nederland, generaal Onno Eichelsheim. En ook bij deze tweede editie waren - zeker gezien het thema en de brandende actualiteit ervan - aansprekende gasten uitgenodigd. Dat bleek ook wel uit het feit dat de conferentie in geen tijd was volgeboekt: met minor-, deeltijd- en bachelorstudenten van Fontys, maar ook met studenten en leerkrachten uit alle hoeken van het land. 

Verbaal duel
De middag begon met het meest aansprekende onderdeel, een gesprek dat op papier een verbaal duel beloofde te worden. Aan de ene kant was daar Maarten van Rossum, oud-diplomaat en onderhandeldeskundige. Hij is onder meer gastdocent aan de prestigieuze US Militairy Academy West Point in New York en was ooit raadgever van premier Rutte. Bij het grote publiek is hij waarschijnlijk vooral bekend als deelnemer aan het huidige seizoen van televisiequiz De Slimste Mens.

Van Rossum ging het gesprek aan met die andere Maarten van Rossem, maar dan dus met een e, historicus en Amerikakenner en tot afgelopen seizoen de vaste sidekick in datzelfde tv-programma. 

Een deel van het jongere publiek bij de conferentie was duidelijk voor hem gekomen. En kon tevreden zijn: Van Rossem was ook hier de sceptische oude brompot die doorlopend alles relativeerde. De helft van alle Amerikanen is oerdom, journalisten zijn paniekzaaiers, met studenten "is het hopeloos werken”, de titel van de bijeenkomst vond hij maar niks, enzovoorts.  

Milder was Van Rossem over NAVO-baas Mark Rutte. “Ik heb wel meelij met hem. Het is zijn baan om voortdurend een gek van dienst te zijn. Dat lijkt me niet vol te houden.” Van Rossum kijkt daar toch anders naar: “Wat Rutte eigenlijk doet is tijd kopen voor ons, voor de EU. En in Europa gaat het steeds beter, maar dat gaat wel nog steeds heel langzaam.”

Maar de twee Maartens waren het deze middag eigenlijk toch vaker eens dan oneens. Zo vinden zij beiden dat de EU zich volledig los moet weken van een VS onder Trump. 

“De structurele toestand die sinds de Tweede Wereldoorlog bestond, is niet langer houdbaar. Maar ik vind de EU een minstens even groot wonder als de economische opkomst van China. Economisch gezien is de EU echt een wapen geworden, maar geopolitiek niet”, aldus Maarten de historicus. “Politiek verkeert ze nog steeds in de fase van de teleurgestelde liefde.”

Wapenindustrie
Maar juist dat, de economische kracht, maakt volgens Maarten de onderhandelingsdeskundige dat de EU heel sterk staat. “Wij zijn de grootste afzetmarkt van de Amerikaanse wapenindustrie. Als de EU-landen die 5 procent extra defensie-uitgaven besluit niet in de VS uit te geven, dan denk ik dat die wapenindustrie daar heel snel naar het Witte Huis zal gaan.”

Vragen uit de zaal gingen onder meer over Artikel 5 (een aanval op één lidstaat is een aanval op allen) van de NAVO. En of de deadline voor Iran een 'tipping point' zou zijn. “De Straat van Hormus was vijf weken geleden nog geen probleem. Nu ineens wel. Dat is achteruitdiplomatiek”, stelde Van Rossem. En nee, deze deadline was geen ‘tipping point’. Net als de “idiote” gedachte dat de EU-landen de VS zouden gaan helpen in de strijd tegen Iran. “Het zou goed zijn als we de VS even buiten de NAVO parkeren.”

Zijn bijna-naamgenoot had een uitgebreider verhaal. Dat de VS strategisch gezien nu de onderliggende partij zijn geworden, omdat ze zich gruwelijk hebben verkeken op de gevolgen van deze oorlog die geen oorlog genoemd wordt door de VS. Dat daarom nu met de ene na de andere deadline wordt gedreigd. En daar zal de schoen wringen, zo voorspelde Van Rossum. “Deadlines kun je alleen maar stellen als je ze ook kan én wil uitvoeren.”

Beiden bleken gelijk te hebben gehad. Afgelopen nacht kwam het niet tot een ‘vernietiging van een beschaving’. En de deadline bleek er dus een die Trump niet wilde en/of kon uitvoeren. 

Weerbaar
Trump, macht en beeldvorming stonden ook bij het gesprek van twee universitair docenten van de Radboud Universiteit centraal. Maar tussendoor legde brigadegeneraal en hoogleraar Militair-Operationele Wetenschappen Han Bouwmeester de focus toch vooral op een ander deel van de wereld. Of beter: hij ging vooral in op het feit dat er buiten Gaza, Libanon, Oekraïne en Iran nog veel meer gewapende conflicten zijn in de wereld. Op dit moment 88 om precies te zijn.

“In de internationale rechtsorde en stabiliteit is nogal wat gaan schuiven de laatste jaren. Maar meestal worden slechts enkele conflicten vaak belicht. Neem de burgeroorlog in Soedan. Alleen het Jeugdjournaal heeft daar, omdat zij meegaan met de socials waar hun doelgroep zit, uitgebreider aandacht aan besteed.” En terecht, zo meent hij. “Er zijn daar meer doden gevallen dan in Gaza en Oekraïne bij elkaar opgeteld. Twaalf miljoen al en 25 miljoen mensen die nu in hongersnood leven.”

De focus van Bouwmeester ging echter vooral uit naar Rusland. “Poetin strijkt op dit moment dagelijks tientallen miljoenen euro's meer op door de oliecrisis die het gevolg is van de aanvallen op Iran.” En het is niet alleen Oekraïne waar hij zich zorgen om maakt. “Er is een enorme opbouw van Russische troepen geweest langs de westgrens en de Baltische staten. De verwachting is dat Poetin misschien troepen Estland binnen laat wandelen bij Narvan, om te zien hoe de NAVO daarop reageert.”

En dat is een andere reden waarom Europa weerbaarder moet worden. Want neem alleen al de luchtverdediging van de NAVO-landen. “Die is niet op orde, is nog geen vijftig procent van wat het zou moeten zijn.”

Lou-Ann (20) koos voor een studie in Nederland omdat ze in Frankrijk niet kon doen wat ze wilde. Tijdens haar zoektocht kwam een Engelstalige opleiding bij Fontys voorbij die haar enorm aansprak. Nu woont en studeert ze in Tilburg.

Lou-Ann, vertel. Is studeren in Nederland beter of slechter dan je had verwacht?
“Het is niet per se beter of slechter dan ik had verwacht, maar het is zeker anders. Ik verwachtte voordat ik begon bijvoorbeeld muzieklessen met een orkest of koor, maar die zijn er niet. Ook het ensemble waar we wel mee werken is anders dan ik me had voorgesteld. Maar dat maakt het niet beter of slechter.”

Wat vind je het leukste aan je tijd in Nederland? En wat valt tegen?
“Het leukste vind ik de andere Fontysstudenten die ook met muziek bezig zijn, maar ik heb een hekel aan het Nederlandse eten. Daar snap ik niets van, behalve van stroopwafels. Gelukkig kan ik zelf aardig koken.”

Als student heb je je natuurlijk ook aan moeten passen aan Nederland. Waar doe je je boodschappen, en wat schaft de pot het meest?
“Bij de Aldi, een minuut van mijn huis af, dus ik hoef niet zo lang te lopen. Soms ga ik na school nog even langs de Jumbo wanneer ik iets ben vergeten. Ik heb geen favoriet gerecht, maar ik wissel vaak af tussen pasta, rijst en aardappels met groenten.”

Welk typisch Nederlands gerecht heeft je verrast?
“Ik wist van het bestaan van bitterballen af, maar ik had echt geen idee dat er zoveel gefrituurde snacks zijn in Nederland. Ook in cafés lijkt het soms alsof er een frituur-tapaskaart bestaat.”

Heb je hier al vrienden gemaakt?
“Zeker, voornamelijk op de opleiding. Dat komt ook omdat onze klassen niet zo groot zijn. Ik hoop dat het vrienden voor het leven zijn, maar we weten ook van elkaar dat we na onze opleiding allemaal weer een andere route inslaan.”

Ga je ook wel eens op stap?
“Ik ga vaak naar de improvisatie-avonden in het Tilburgse jazzpodium Paradox, maar op stap ga ik bijna nooit. Ik sta iedere ochtend vroeg op om te oefenen, dus daar steek ik liever mijn tijd en energie in.”

In vergelijking met Frankrijk, hoe is het leven in Tilburg?
“De boodschappen zijn wat goedkoper, maar huisvesting is weer een stuk duurder. Net als het gebruik van het openbaar vervoer, vooral de treinen. Als ik in Frankrijk de trein neem en bij wijze van spreken een afstand reis waarmee ik heel Nederland zou hebben gehad, betaal ik 1 euro. Hier kost een reis naar Rotterdam 20 euro. Verschrikkelijk.

Ik voel me hier wel een stuk veiliger dan in Frankrijk. Ik denk zelfs dat de minst veilige plek in Nederland hetzelfde zou kunnen zijn als de meest veilige plek in Frankrijk. Thuis durf ik op 22-jarige leeftijd niet alleen van school naar huis te lopen. Hier kun je om 05.00 uur dronken naar huis fietsen, word je niet lastiggevallen en zie je misschien twee katten onderweg. That’s it.”

Wat mis je het meeste vanuit huis?
“Toch weer de Franse keuken, maar ook mijn twee katten. Die mis ik het meest.”

Waarin wijken Nederlanders het meeste af van jouw cultuur?
“Nederlanders zijn minder verwelkomend dan dat we in Frankrijk zijn. In het zuiden, waar ik woon, zeggen we iedereen gedag op straat. En er is altijd eten in huis voor het geval er iemand onaangekondigd langskomt. Nederlanders zijn zeker aardige mensen, maar soms ook een beetje ontmoedigend.

Nederlanders snappen vaak niet dat wij Fransen veel later avondeten en dat we zoveel koken. Ik ben niet gewend om iedere dag dezelfde lunch te eten, terwijl Nederlanders vaak iedere dag voor dezelfde saaie boterham gaan.”

Ben je van plan om na je opleiding nog in Nederland te blijven?
“Ik heb eerlijk gezegd nog geen idee, eerst maar eens afstuderen.”

Ben je door je studie bij Fontys anders tegen de wereld gaan kijken?
“Niet per se. Ik heb voor mijn studie bij Fontys ook al een jaar in Canada gestudeerd waardoor ik meer van de wereld heb ervaren. Ik geloof daarentegen nu wel in minder clichés over Nederland dan voorheen.”

Het Tilburgse bedrijfje MyStudentFinance helpt vooral internationale studenten met het aanvragen van studiefinanciering bij DUO. “No cure, no pay”, zo adverteert MSF op zijn website. En ook: “Krijg tot wel 1.300 euro per maand”. Maar internationals klagen dat ze veel meer moeten betalen dan ze hadden verwacht. Het bedrijf roomt geld af van de eerste uitbetaling van DUO, die vaak hoger is dan de internationals zien aankomen.

Zomaar een lening
“Ik wilde alleen een basisbeurs aanvragen van driehonderd euro”, vertelt de Finse John Nordberg, die een master volgt in Leiden. Hij verwachtte dat MyStudentFinance hem tussen de honderd en tweehonderd euro zou kosten. Dat werd in zijn geval 870 euro, omdat het bedrijf ongevraagd een maximale studielening voor hem regelde.

Als hij daarover klaagt bij MyStudentFinance mailt het bedrijf snel terug: je hebt niet gezegd dat je geen lening wilde. Het verwijst ook naar de algemene voorwaarden, waarin staat dat MyStudentFinance optreedt als vertegenwoordiger van studenten “bij het aanvragen van beurzen en leningen van DUO”.

Machtiging
Studenten machtigen MyStudentFinance om hun DigiD te gebruiken en moeten allerlei informatie overdragen over hun werk en het inkomen van hun ouders. Vervolgens vraagt MSF bij DUO de stufi aan. Het rekent een tarief van 59,99 procent van de eerste uitbetaling. 

Daar zit een addertje onder het gras, waarschuwt DUO. Omdat ze hun stufi pas aanvragen als ze al in Nederland zijn, krijgen studenten de eerste keer “vaak drie of vier maanden” stufi ineens uitbetaald, zegt een woordvoerder. En van dat totale bedrag houdt MyStudentFinance zestig procent in. 

Als studenten inderdaad 1.300 euro per maand krijgen aan (aanvullende) beurzen en leningen, kan de eerste betaling neerkomen op zo’n vijfduizend euro. Zestig procent daarvan is drieduizend euro. Nadat MSF een bedrag heeft afgeroomd, kunnen studenten het MijnDUO-account overnemen.

Niet zo moeilijk
Internationale studenten van Fontys reageren verbaasd op de ophef rond commerciële hulp bij studiefinanciering. Volgens hen is het aanvragen van studiefinanciering bij DUO helemaal niet zo ingewikkeld als soms wordt voorgesteld. 

“Het was niet moeilijk, maar de website vond ik wel erg onoverzichtelijk als we het hebben over het vinden van bepaalde dingen of uitzoeken wat je precies moet aanleveren", zegt Isabelle, student aan Digital Business Concepts. Met wat hulp uit haar omgeving kwam ze er prima uit. “Ze vragen veel informatie en het duurt even voordat je betaald krijgt, maar over het algemeen is het best wel makkelijk.” 

Haar studiegenoten herkennen de onduidelijke structuur van de website. “Ik heb genoeg mensen ontmoet die niet wisten hoe DUO in zijn werking ging”, vertelt Isabelle. Studiegenoot Mel hoort vooral klachten over wachttijden. “Wat ik vooral hoor als we het over DUO hebben, is dat het lang duurt voordat studenten hun geld krijgen. Dat is frustrerend, maar dat geldt natuurlijk voor iedeeen.”

Lydia plaatst daarnaast kanttekeningen bij het inschakelen van commerciële partijen zoals MyStudentFinance. “Ik snap het commissie-gedeelte wel, want je biedt een dienst aan en dat kost geld. Alles kost geld, maar het percentage is gewoon te hoog.” 

Zelf besloot ze uiteindelijk geen studiefinanciering aan te vragen. “Als ik het zou doen, zou ik eerst kijken hoe je het zonder hulp kunt aanvragen. Er zijn genoeg hulpmiddelen. Je kunt bij Fontys bijvoorbeeld vragen hoe ze kunnen helpen, die leggen alle details uit en gidsen je er doorheen en anders kun je het altijd nog aan AI vragen.”

Aangifte
DUO deed ook aangifte bij de politie. Is deze manier van werken rechtmatig? Het Openbaar Ministerie onderzocht de zaak, maar ging niet tot vervolging over. “Het is misschien moreel verwerpelijk, maar niet strafbaar”, zegt het OM tegen het Hoger Onderwijs Persbureau. 

Studenten die eenmaal zijn begonnen moeten het aanvraagproces afmaken. Anders kan het bedrijf honderden euro’s aan kosten rekenen. Ook stuurt het bedrijf al snel in het aanvraagproces een pdf aan studenten met allerlei informatie over studiefinanciering: The Definitive Guide to Dutch Student Finance. Als studenten zich gedurende het proces terugtrekken, moeten ze daar ineens 200 euro voor betalen.

“Het is ook mijn fout dat ik niet goed naar de kleine lettertjes heb gekeken”, zegt Nordberg meermaals. “Maar ik dacht dat dit een goedwillend bedrijf was dat studenten helpt. Maar dit is sneaky. Dit was geen hulp. They fooled me. Ik hoop dat internationals voortaan gewoon naar DUO gaan.” Als Nordberg klaagt over de gang van zaken, geeft het bedrijf hem nog wel 200 euro korting. 

Op vragen van het HOP appt MyStudentFinance terug: “We do inform customers of our pricing in advance, not only in the service agreement but also explicitly during sign-up as required by Dutch and EU consumer protection laws.”

“Ik ben blij dat structureel 1,5 miljard extra beschikbaar is voor verschillende doelen in het onderwijs. Dat geld wordt onder meer gebruikt om al ingeboekte bezuinigingen terug te draaien. Zoals die op buitenlandse studenten, dat had ons nog lelijk kunnen raken”, aldus Houterman. “Er komt juist meer ruimte om internationaal talent aan te trekken en dat is goed nieuws voor onze regio’s." 

Ook wil het kabinet de bekostiging van mbo en hbo stabiel en voorspelbaar maken. “Instellingen worden minder kwetsbaar en minder afhankelijk van fluctuaties in (internationale) studenteninstroom”, staat er. Voor universiteiten geldt dit kennelijk niet. Goed nieuws voor Fontys, dat zich de afgelopen jaren geconfronteerd zag met fors teruglopende studentaantallen.

De drie coalitiepartijen reserveren 1,5 miljard euro extra voor het onderwijs en onderzoek. Grote investeringen in de wetenschap komen er niet, behalve misschien via Defensie. De extra euro's worden onder meer besteed aan het mbo, de onderwijskwaliteit, de strijd tegen het lerarentekort en versterking van de Onderwijsinspectie.  

Studenten
Houterman ziet ook goed nieuws in het akkoord voor de studenten. "Uit die 1,5 miljard komt ook geld voor de koopkracht van studenten, zoals verhoging van de studiefinanciering voor uitwonende studenten en een maximumrente op studieleningen.”

Veel is echter nog onduidelijk. Hoe hoog die beurs voor uitwonende studenten wordt is bijvoorbeeld niet bekend. Hetzelfde geldt voor de verplichte stagevergoeding, met eventueel een stagefonds voor tekortsectoren (voor bedrijven die krap bij kas zitten). De partijen willen ook “investeren in het mentaal welzijn en de weerbaarheid van studenten”, zeggen ze, maar ook dit is nog niet concreet gemaakt. 

Verder wil de coalitie rente op studieschulden maximeren tot 2,5 procent, zodat studieschulden in de toekomst niet ongebreideld kunnen stijgen. Aflossen moet makkelijker via de werkgever gaan, zodat oud-studenten sneller van hun schuld af zijn.

Internationalisering
Een echt andere beleidskoers is wel wat deze coalitie wil met internationale studenten en wetenschappers. Ze halen graag “het wetenschappelijk toptalent in huis, dat nodig is voor baanbrekend onderzoek en innovaties”. Ook willen ze met internationalisering zorgen voor vakmensen “in de sectoren waar de uitdagingen het grootst zijn”. Denk aan ict en techniek, maar misschien ook de zorg. En er zijn nog wel meer tekorten op de arbeidsmarkt.

Dus is Engelstalig onderwijs voor de coalitiepartijen geen probleem meer. Ze houden het huidige anderstalige aanbod in stand, spreken ze af. Ze schrappen zelfs de aangekondigde toets voor nieuwe ‘anderstalige’ opleidingen. Maar hoe willen ze dan grip houden op de komst van internationale studenten? Daartoe gaan ze met de universiteiten en hogescholen “bindende bestuurlijke afspraken” maken.

Daarbij weegt het belang van de regio zwaar mee. “Hogescholen en universiteiten hebben internationaal talent nodig om bedrijfs- en kennisclusters in de regio te behouden”, stellen de drie partijen. “Daar geven we ze ruimte voor.” Ze noemen Brainport Eindhoven, Wageningen Foodvalley en Noviotechcampus in Nijmegen als voorbeelden.

Er moeten volgens de Fontysvoorzitter nog wel bestuurlijke afspraken gemaakt worden over internationale studenten. Maar: “Ik ben blij met de blik vooruit, gericht op ontwikkeling met een goede rol voor hogescholen als het gaat over talent, innovatie en onze rol in de regio’s”, is de reactie van Houterman. "Er moet nog veel uit onderhandeld worden in politiek Den Haag. Een goede kans voor de hogescholen en dus voor Fontys om een bijdrage te leveren aan invulling van de voornemens van het nieuwe kabinet.”

Landelijke toetsing lerarenopleidingen
Er komt “één stevig fundament” voor de lerarenopleiding, schrijven de partijen. “Leraren en wetenschappers stellen samen landelijk de kern van het curriculum vast, met meer aandacht voor basisvaardigheden zoals lezen, schrijven en rekenen.” Bovendien gaat voor lerarenopleidingen landelijk dezelfde toetsing gelden, zodat iedere startende leraar beschikt over dezelfde stevige basis.

Houterman: “Aandacht voor het funderend onderwijs is er uiteraard ook, inclusief de kwaliteit van de leraren. Dat raakt onze lerarenopleidingen. Een punt wat daarbij wat mij betreft nog wel ter sprake moet komen, is de bekostiging van de lerarenopleidingen.”

En er zijn nog veel zaken die uitgewerkt moeten worden zoals de talentstrategie die ontwikkeld is om opleidingen meer aan te laten sluiten op de praktijk. Daar kun je op verschillende manieren invulling aan geven. “Ik ben vooral verheugd dat de rol wordt erkend van het praktijkgericht onderzoek van de hogescholen in innovatie eco-systemen. Hoeveel geld daarvoor komt, is nog even de vraag. Er is 100 miljoen voorzien voor regionale innovatieclusters.”

Leven lang ontwikkelen
Leven lang ontwikkelen (LLO) staat ook in het akkoord. Dat is scholing van werkenden, die ofwel moeten overstappen naar een andere sector ofwel de ontwikkelingen in hun eigen vak moeten bijhouden. 

Daarvoor komt “structureel geld” beschikbaar: 100 miljoen euro. De LLO-maatregelen moeten nog uitgewerkt worden, maar met name de hogescholen – die het aantal studenten zien afnemen – lobbyen al jaren voor een grotere rol bij LLO. Dus is Houterman blij dat er nu iets gebeurt. “Dat is mooi, maar wat daar nog ontbreekt is dat LLO ook een permanente wettelijke taak wordt voor publieke instellingen als Fontys, zodat we minder last hebben van ingewikkelde regelgeving.”

Defensie
De uitgaven aan onderwijs vallen haast in het niet bij de uitgaven aan defensie. Daar kunnen hogescholen en universiteiten ook van profiteren. De partijen willen graag dat overheid, bedrijfsleven en kennisinstellingen samenwerken. Om die grote uitgaven voor defensie te kunnen bekostigen, moeten burgers en bedrijven een “vrijheidsbijdrage” van vijf miljard euro gaan betalen. Linksom of rechtsom moet iedereen dus in de buidel tasten.

Ook omdat het kabinet zes miljard euro wil bezuinigen op het eigen risico in de zorg en de werkloosheidsuitkering van maximaal twee naar één jaar verkorten. Mensen moeten bovendien vanaf 2033 langer doorwerken voor ze AOW krijgen.

D66, CDA en VVD hebben samen 66 zetels in de Tweede Kamer, tien te weinig voor een meerderheid. Voor al hun plannen moeten ze dus steun zoeken bij de oppositie. Het coalitieakkoord is niet in beton gegoten. Op flankpartijen SP en PVV hoeft de coalitie niet te rekenen, die willen de komende jaren harde oppositie voeren. Studenten en universiteiten reageren vrolijker op de plannen van D66, CDA en VVD.

De Kamer gaat deze week in debat over het akkoord. Jetten wordt dan aangewezen als formateur en kan het nieuwe kabinet gaan samenstellen, waarin hij zelf minister-president wordt.

De Dag/Week van wordt jaarlijks landelijk georganiseerd om waardering te vragen voor de internationale student (volgens de laatste officiële cijfers waren dat er in 2024 128.000) en om de verbinding tussen Nederlandse en internationale studenten centraal te stellen. Op de campus Rachelsmolen voelen de studenten zich in ieder geval gewaardeerd. 

Eerstejaars ICT-studenten Jeshua en Kevin zijn zich niet bewust van het feit dat vandaag eigenlijk om hen draait. Extra aandacht hebben ze vandaag ook niet gehad, maar ze voelen zich wel gewaardeerd binnen Fontys. “De Nederlandse studenten, de docenten en medewerkers zijn allemaal erg verwelkomend naar ons. Ze zien ons niet als minderen omdat wij geen Nederlands praten, maar ze praten juist Engels onder elkaar zodat wij ze ook kunnen verstaan”, aldus Jeshua.

Ook van andere internationale studenten horen de twee geen negatieve geluiden. “Tot nog toe is alles ontzettend positief. Sommige dingen zijn natuurlijk wel lastig in het begin, zoals het zoeken van huisvesting als international, maar dat heeft niets te maken met Fontys”, vult Kevin aan. “Gelukkig hebben we inmiddels allebei woonruimte.” 

Studenten Jakub en Yann bevestigen: ‘’We hebben een eigen gebouw op de campus, dat vind ik erg fijn. Verder zijn er ook best wat diensten waar we gebruik van mogen maken. Iedereen is zo verwelkomend en aardig geweest, het voelt goed om hier te zijn,’’ aldus Yann. 

Speciale activiteiten
Dat Fontys deze gehele week verschillende activiteiten heeft gepland ten behoeve van The Week of the International Experience, waarin het maken van de connectie tussen Nederlandse en internationale studenten centraal staat, weten de ICT-studenten ook niet. 

Zo vertelt Jakub niet op de hoogte zijn gesteld van de speciale week: “Ik wist niet eens dat die er is, ik hoor het nu voor het eerst. Ik volg wel proxy, waar verschillende activiteiten op worden aangekondigd. Maar dat heeft niets met deze week specifiek te maken.” Op de vraag wat Fontys in de toekomst beter kan doen antwoordt Yann: ‘’School zou ons wel wat beter mogen informeren, zeker wat dit soort dingen betreft.’’ 

Kevin gaat daarentegen wel eens per maand naar de bijeenkomst voor Caraïbische studenten. “Of we ook naar andere evenementen gaan? Dat ligt er maar net aan hoe druk we het hebben met de opleiding en het dagelijkse leven. Maar als zo’n evenement daarin past, willen we zeker aansluiten.”

Met nieuwe verkiezingen voor de deur kan het weer alle kanten op met het hoger onderwijs in Nederland. Ook internationalisering zal weer een belangrijk onderwerp zijn voor de politieke partijen, die nu hun nieuwe verkiezingsprogramma’s schrijven.

René Gabriëls staat kritisch tegenover het toenemende gebruik van het Engels. Met anderen organiseert hij een internationaal symposium aan de Universiteit Maastricht, waar wetenschappers en beleidsmakers zich zullen buigen over dilemma's en uitdagingen van de verengelsing van het hoger onderwijs.

Waarom vindt u het behoud van het Nederlands als academische taal zo belangrijk?
“De kloof tussen wetenschap en samenleving wordt alsmaar groter nu alles in het Engels gaat. De meeste burgers spreken zelden Engels, terwijl ik dat als docent en onderzoeker voortdurend doe. Zij betalen ondertussen wel belasting voor het hoger onderwijs. Dat betekent dat zij in zekere zin recht hebben op kennisname van wat wij als wetenschappers produceren. De Nederlandse taal is cruciaal voor het overbruggen van de kloof tussen wetenschap en samenleving. Wanneer uitsluitend in het Engels wordt gecommuniceerd dan creëren we een transnationale gemeenschap van elites, die losgezongen is van de rest van de samenleving.”

“Een andere belangrijke kwestie is dat taal een cultuurgoed is. Als je de Nederlandse cultuur overeind wil houden, moet je op elk niveau de taal onderhouden en koesteren. Bovendien, als studenten niet leren om in het Nederlands te denken, dan kunnen ze later op de werkvloer, bijvoorbeeld in het bedrijfsleven of bij de overheid, geen fatsoenlijk stuk schrijven.”

Heb je het Engels niet nodig voor internationaal debat en uitwisseling van kennis?
“Ja, ik publiceer in het Engels, maar ik schrijf bijvoorbeeld ook in het Duits. Het is onze verantwoordelijkheid als docenten en onderzoekers om aan pluraliteit te doen. Meertaligheid is erg belangrijk. Vroeger konden we studenten ook vragen om teksten in het Frans of Duits te lezen, maar dat kan nu niet meer. Nu putten we onze kennis eenzijdig uit de Angelsaksische wereld. We plegen ‘linguïcide’, taalmoord, als de Nederlandse taal niet op alle niveaus wordt gecultiveerd.”

Maar kun je dan internationaliseren zonder te verengelsen?
“Natuurlijk ben ik niet tegen internationalisering, de wetenschap floreert er juist door. Als ik bijvoorbeeld onderzoek doe in Chili met een Chileen en een Spanjaard, dan kunnen wij communiceren en publiceren in het Spaans. Dan doen we aan internationalisering. Ik ben ook niet tegen Engelstalige bachelors of masters. Ik ben alleen tegen de doorgeschoten verengelsing."

"En waarom is die er? Eén simpele reden: geld. De universiteit lijkt steeds meer op een bedrijf in plaats van een academische instelling. Elke buitenlandse student betekent geld. Maximaal dertig tot veertig procent van de opleidingen zou in het Engels moeten worden aangeboden. Daarmee trek je voldoende knappe koppen uit het buitenland aan. Kwaliteit is een kwestie van selectie en niet van studentenaantallen.”

Maakt u zich zorgen dat overheidsbemoeienis met het taalbeleid de onafhankelijkheid van het hoger onderwijs en de academische vrijheid inperkt?
“Nee, helemaal niet. De universiteiten hebben zich te verantwoorden aan belastingbetalers. In een democratie mogen burgers iets vinden van het onderwijs. Hun bemoeienis met taal heeft geen invloed op wat onderzocht wordt.”

Als internationale studenten wegblijven, moeten universiteiten (en hogescholen) nog meer gaan bezuinigen.
“Alsof het alleen maar om geld draait in de wetenschap. In de wetenschap gaat het om kennisverwerving en waarheidsvinding. Bovendien zullen internationale studenten eerder in Nederland blijven als ze gedwongen worden om de Nederlandse taal te leren. De universiteit in Aken, bijvoorbeeld, is internationaler en succesvoller dan die van Maastricht, maar niet zo verengelst.”

U maakt zich zorgen dat studenten de Nederlandse taal niet genoeg leren beheersen. Maar uit onderzoek blijkt dat 90 procent van de afgestudeerden naar eigen zeggen geen taalproblemen ondervindt.
“Die afgestudeerden hebben er misschien geen last van, maar degenen die hun stukken moeten lezen wel. Ik heb Nederlandstalige studenten die teksten schrijven met enorm veel taalfouten. Ook als ik stukken van ambtenaren of bestuurders lees, dan zie ik dat de taalbeheersing achteruit gaat. Taal moet gecultiveerd worden.”

Kritiek op verengelsing zit vaak in de hoek van het populisme.
“Ja, maar dat zou niet moeten. Ik ben kosmopoliet. Qua taal en cultuur moet Nederland juist diversiteit tolereren en vieren. Populisten streven naar culturele homogeniteit in plaats van culturele diversiteit. Ik belichaam het tegenovergestelde van wat populisten over taal zeggen.”

In januari vloog Mark naar Amerika voor een minor aan de universiteit van San Francisco. Daar maakte hij vlak na zijn aankomst de presidentswissel mee. In eerste instantie merkte hij daar niet veel van. Tot de sfeer veranderde en hij in april een mail kreeg van zijn universiteit, met daarin het dringende advies om nooit zonder zijn visum en de nodige documenten naar buiten te gaan.

“Steeds vaker werden mensen zomaar op straat aangehouden door agenten van de immigratiedienst”, vertelt Mark. “Als je er niet Amerikaans genoeg uitzag of je had een buitenlands accent of wat voor reden dan ook, dan moest je je papieren laten zien.”

Gestrest
Zelf werd hij nooit aangehouden maar medestudenten uit andere landen wel. Zij werden meegenomen naar een kantoor waar hun documenten uitvoerig werden gecheckt. Het maakte dat Mark zich vanaf die tijd gestrest en onveilig voelde op straat en in het openbaar vervoer.

“Je herkent die immigratieagenten niet, ze zijn in burger. Dus bij iedere tramhalte vraag je je toch af, wie komt er binnen of gaat er naast me zitten. Dat was erg spannend. Want het zijn toch de mensen die je visum zomaar in kunnen intrekken en je naar huis kunnen sturen.”

Ook adviseerde de universiteit hem om niet buiten de stad te reizen. Wat erg jammer was, wat Mark betreft. Toch hield hij zich hier aan, zeker nadat hij hoorde dat een student die dat wel had gedaan was opgepakt en pas na vierentwintig uur werd vrijgelaten.

Juridische bijstand
Gelukkig zag hij dat zijn universiteit in dit soort gevallen studenten goed helpt en juridische bijstand biedt. Toch konden ook zij niet voorkomen dat een Spaanse student na een protest voor LHBTQ-rechten naar huis werd gestuurd.

“We denken dat hij is opgespoord door camerabeelden die gemaakt zijn tijdens de demonstratie. Daarna is hij het land uitgezet omdat er iets met zijn visum zou zijn. Maar veel logischer is het natuurlijk dat het met zijn aanwezigheid bij de protesten te maken had.”

Advies
Op dit moment hebben 22 Fontysstudenten zich ingeschreven om dit najaar een studie of stage te volgen in de VS. Mark snapt dat studenten die inmiddels alles al geregeld hebben hun plannen niet opgeven. Zelf zou hij in dat geval ook zijn gaan. Maar hij heeft wel een advies.

“Wees je ervan bewust dat wij Europeanen anders denken over sommige dingen dan veel Amerikanen”, benadrukt hij. “Dus in het openbaar praten over controversiële onderwerpen zoals bijvoorbeeld immigratie en diversiteit zou ik vermijden. En blijf weg van content op sociale media over gevoelige onderwerpen. Om niet in de problemen te komen kun je ook beter niet naar protesten gaan.” 

Opgelucht
Mark heeft geen spijt van zijn reis en gaat zeker nog een keer terug. Maar daar wacht hij liever nog even mee. Tijdens zijn verblijf in de VS voelde hij zich te vaak niet veilig en beperkt om zich vrij te bewegen. Iets wat hij sinds hij deze maand terug is, gelukkig wel weer ervaart. “Hier kan ik tenminste over alles praten zonder dat het consequenties heeft. Ik voelde me wat dat betreft dan ook erg opgelucht toen ik weer op Europese bodem was geland.”

Mark is niet zijn echte naam. Met het oog op mogelijke screenings bij de aanvraag van een toekomstig visum voor de VS, wil hij zijn aanwezigheid online zoveel mogelijk beperken.

Het gevallen kabinet wilde bezuinigen op het aantal buitenlandse studenten in Nederland. Bijvoorbeeld door universiteiten en hogescholen te dwingen om sommige Engelstalige opleidingen voortaan in het Nederlands aan te bieden.

Over de toestroom van internationale studenten en de verengelsing van het hoger onderwijs wordt al lange tijd gesteggeld in de politiek. De vorige minister van Onderwijs (Robbert Dijkgraaf van D66) zette een wetsvoorstel in de grondverf: Internationalisering in Balans. De huidige minister Eppo Bruins (NSC) nam het stokje over.

Taaltoets
En daar mag hij dus mee doorgaan, heeft de Tweede Kamer zojuist afgesproken in een vergadering van de onderwijscommissie. De plannen liggen niet gevoelig genoeg om ze ‘controversieel’ te verklaren. Dat betekent dat de demissionaire minister er tot de verkiezingen en wellicht zelfs tot het aantreden van een volgend kabinet aan kan werken.

Het meest omstreden deel van het wetsvoorstel is pas al geschrapt: de taaltoets voor anderstalige opleidingen. Was de keuze voor hun onderwijstaal zinnig of konden ze beter in het Nederlands lesgeven? Maar onder druk van instellingen uit de ‘regio’ en dankzij een draai van coalitiepartijen NSC en VVD verdwijnt de taaltoets uit de wet.

Concurrentie
De andere onderdelen van de wet roepen weinig weerstand op. Straks mogen opleidingen bijvoorbeeld een numerus fixus invoeren voor Engelstalige trajecten, terwijl Nederlandstalige trajecten open blijven. Dan hoeven Nederlandse studenten dus niet te concurreren met buitenlandse studenten. Ook krijgen opleidingen een noodrem: als zich plotseling veel studenten van buiten Europa aanmelden, kunnen ze de inschrijving sluiten.

Ook andere wetsvoorstellen en debatten gaan de komende tijd gewoon door, besloot de OCW-commissie van de Tweede Kamer. De PVV wilde nog wel het voorstel controversieel verklaren om Amerikaanse topwetenschappers naar Nederland te halen, maar kreeg daarvoor niet genoeg steun.

In 2023 bleek uit onderzoek van RTV Drenthe en NU.nl dat een groep Indonesische studenten onder valse voorwendselen naar Nederland was gehaald. Ze zouden hier een hbo-studie doen, maar werden vooral aan het werk gezet.

Onder druk van een rechtszaak moest Avans+ (de particuliere tak van Avans Hogeschool) al honderdduizend euro aan tientallen Indonesische studenten betalen vanwege niet nagekomen afspraken. En een speciale commissie bepaalde vorig jaar dat Avans+ minstens twee jaar geen studenten van buiten Europa mocht werven.

Zorgen
Immigratiedienst IND volgt nu die beslissing. Dat betekent in de praktijk dat niemand meer een studievisum krijgt voor een opleiding aan Avans+. Bij de dienst leven al langer zorgen over de manier waarop de onderwijsinstelling buitenlandse studenten naar Nederland haalde.

Zo zouden IND-medewerkers al in 2021, bij de start van het project, hun twijfels hebben geuit. Waarom is het voor Nederlandse studenten moeilijk om een stageplaats te vinden in de zorg en voor deze studenten niet, vroeg een medewerker van de dienst zich af. En waarom zijn stageverleners bereid om een drie keer zo hoge stagevergoeding te betalen aan de Indonesische stagiairs?

‘Uitbuiting’
“In onze optiek is dit vooral een constructie om goedkope arbeidskrachten uit het buitenland naar Nederland te halen (mijn directeur gebruikte het woord ‘uitbuiting’)”, schreef een IND-ambtenaar volgens RTV Drenthe toen het project van start ging.

Minister Bruins erkende vorige week dat er van tevoren zorgen waren over het project, ook binnen zijn ministerie. Daarop heeft Avans+ het onderwijsprogramma aangepast. Op dit moment doet ook de Arbeidsinspectie onderzoek naar het project. Die publiceert binnenkort de resultaten en werkt volgens Bruins nog aan een ‘boeterapport’.

Visum kwijt
Dat Avans+ zijn status als betrouwbare IND-partner verliest heeft ook gevolgen voor de zeventig Indonesische verpleegkundestudenten die nu nog altijd aan de instelling studeren. IND heeft ze extra tijd gegeven, maar vanaf december verliezen ze echt hun visum.

Avans+ schrijft in een reactie dat veel studenten dit jaar nog afstuderen – en anders wel binnen anderhalf jaar. De instelling verwacht dat de studenten het staartje van hun opleiding kunnen afronden door een werkvisum aan te vragen op hun stageplek en dan als deeltijder door te gaan met hun studie 

Avans+ vindt zelf dat het geen wetten heeft overtreden. De instelling noemt de onderbouwing van het IND-besluit “zeer beperkt” en overweegt juridische stappen. Het kan nog bezwaar aantekenen tegen het besluit.

Het kabinet wilde alle Engelstalige bacheloropleidingen aan universiteiten en hogescholen aan een toets onderwerpen: zijn er goede redenen om deze opleiding in het Engels te doen of kan het beter in het Nederlands?

Lange tijd steunden de vier regeringspartijen PVV, VVD, NSC en BBB dit plan. Ze willen minder buitenlandse studenten naar Nederland laten komen en ‘minder Engelstalig onderwijs’ is een makkelijke manier om dit voor elkaar te krijgen.

Onzekerheid
Maar de plannen stortten universiteiten en hogescholen in onzekerheid, bovenop de kabinetsbezuinigingen en de krimp van het aantal studenten. Ook maakten allerlei bedrijven en overheden in de krimpregio’s zich zorgen over de plannen.

Vorige week maakte NSC de ommezwaai en inmiddels heeft ook de VVD dat gedaan. Zij zijn medeondertekenaars van een CDA-motie die de aangekondigde ‘toets anderstalig onderwijs’ voor bestaande bacheloropleidingen schrapt en die vanmiddag een meerderheid gaat krijgen.

Een van de redenen: de instroom van buitenlandse bachelorstudenten is al aan het dalen. Bovendien hebben de universiteiten een voorstel gedaan om zelf de  internationalisering in goede banen te leiden, waarmee ze in de politiek veel waardering oogstten.

Wijzigen
Dus verzoeken de ondertekenaars de regering om het wetsvoorstel ‘Internationalisering in Balans’ te wijzigen. In plaats van die taaltoets zou de minister van Onderwijs tot een ‘bindend bestuurlijk akkoord’ met de onderwijsinstellingen moeten komen.

PVV, VVD, NSC en BBB wilden aanvankelijk 293 miljoen euro per jaar op buitenlandse studenten bezuinigen. Na een compromis met de christelijke oppositie en JA21 werd dat 168 miljoen euro per jaar. Die bezuiniging lijkt al zo ongeveer behaald.

Voor nieuwe bacheloropleidingen blijft de onderwijstaal overigens wel een punt van discussie: een commissie voor de ‘doelmatigheid’ van het hoger onderwijs gaat voortaan ook nut en noodzaak van ‘anderstalig’ onderwijs beoordelen voordat een nieuwe opleiding van start mag.

Bij de start van het collegejaar 2024-2025 stonden in Nederland in totaal 131.000 internationale studenten ingeschreven voor een volledige bachelor- of masteropleiding. Dat waren er 3.835 meer dan in collegejaar 2023-2024, blijkt uit het rapport.

De groei van het aantal internationals vertoont al enige tijd een dalende trend: drie jaar geleden bedroeg die nog 12 procent, twee jaar geleden 7 procent en vorig collegejaar 5,4 procent.

Minder nieuwe bachelors
Ook het aantal internationale studenten dat zich voor het eerst inschreef voor een Nederlandse bachelor- en masteropleiding stagneert. Dit collegejaar ging het in het hele hoger onderwijs om 51.800 studenten, een groei van slechts 0,4 procent. Dat is de kleinste toename sinds 2006.

Dat is vooral te wijten aan de lagere instroom bij de bacheloropleidingen. Bij de universiteiten en hogescholen daalde die met respectievelijk 5 en 7 procent. Dat verlies werd dit jaar nog net gecompenseerd door een toename bij de wo-masteropleidingen met 10 procent (naar 19.960 studenten) en met 9 procent (naar 2.365 studenten) bij de hbo-masteropleidingen.

Internationaliseringsorganisatie Nuffic voorziet dat de dalende instroom bij de bachelors over een paar jaar zal leiden tot een daling bij de masteropleidingen en dus tot krimp van de totale internationale studentenpopulatie.

Verschillen
De groeipercentages verschillen flink per instelling. Zo verwelkomden de technische universiteiten van Eindhoven en Delft dit collegejaar aanzienlijk meer nieuwe internationale bachelor- en masterstudenten: respectievelijk 24 en 21 procent. Maar bij de Rijksuniversiteit Groningen en de Universiteit Utrecht daalden de aantallen juist met 8 en 9 procent. In Wageningen was dat 10 procent.

Uit de hbo-cijfers van Nuffic blijkt dat het aantal nieuwe inschrijvingen bij de Haagse Hogeschool met 8 procent het sterkst stijgt, al staan niet alle instellingen in de lijst. Fontys noteert juist een daling van 8 procent, maar toch blijft de hogeschool in absolute aantallen de nummer één: alles bij elkaar staan daar ruim 6.000 internationale diplomastudenten ingeschreven.

De grootste daling in het hbo is te zien bij de Hogeschool Rotterdam: die telt bijna 15 procent minder nieuwe internationals dan vorig collegejaar.

Vier jaar geleden stapte het Verenigd Koninkrijk onverwachts uit Erasmus+. Daardoor werd het moeilijker voor Nederlandse studenten om een poos in Engeland te studeren. Maar nu er in London een nieuwe regering zit, zoeken de Britten en de Europeanen weer toenadering. De geopolitiek van Donald Trump en Vladimir Putin heeft daar ook mee te maken.

Met nieuwe afspraken over defensie, handel en visserij is maandag de ‘Britse exit’ uit de EU iets verzacht. Ursula von der Leyen, president van de Europese Commissie, kondigde ook aan dat het Verenigd Koninkrijk weer mee gaat doen aan Erasmus+. Hoe dat laatste precies geregeld en betaald gaat worden, konden Von der Leyen en de Britse premier Keir Starmer maandagmiddag nog niet zeggen.

Verliefd
Von der Leyen refereerde in een persconferentie aan haar eigen tijd, in de jaren zeventig, als Duitse student aan de London School of Economics. Zo’n uitwisseling maakt je verliefd op een land en vormt je voor het leven, zei Von der Leyen.

De Britten terug in Erasmus+ krijgen is altijd een belangrijk doel geweest van de EU. De Britten zijn hierover verdeeld. De leider van de Conservatieven is kritisch op de deal van Starmer. Ze vreest voor ‘ongelimiteerde migratie’. Grip op migratie was een van de redenen voor de Britten om uit de EU te stappen.

Toen het Verenigd Koninkrijk nog bij Erasmus+ zat was het een netto-ontvanger van Europese studenten. In een gemiddeld jaar gingen twee keer zoveel ‘continentale’ studenten naar het VK als andersom.

Dat blijkt uit cijfers die internationaliseringsorganisatie Nuffic heeft gepubliceerd. Volgens Nuffic is 57 procent van alle internationale studenten een jaar na het afronden van hun studie nog woonachtig in Nederland. Na vijf jaar is dat landelijke cijfer gedaald naar ongeveer 30 procent. Behalve dan in de regio Eindhoven.

Volgens Nuffic is er ook een trend zichtbaar dat studenten uit het buitenland steeds vaker na hun studie in Nederland blijven. Al merkt het wel op dat tegenwoordig beter zichtbaar is of die student hier nog woont of niet. Dat kan betekenen dat in het verleden de ‘stayrate’ is onderschat en dat toen wellicht ook al meer internationals zich voor langere tijd in Nederland hadden gevestigd dan bekend was. 

Meer werk, beter betaald
De redenen waarom de studenten langer blijven liggen voor de hand. Zeker vergeleken met andere landen in Europa kent Nederland grote tekorten op de arbeidsmarkt. En, in elk geval in de Brainportregio, dat zal vooralsnog niet snel veranderen. Alleen al in Eindhoven en regio zijn de komende jaren vele duizenden extra mensen nodig. 

Wie hier blijft, maakt dus grote kans ook werk te vinden. Werk dat bovendien beter betaalt dat in de meeste andere Europese landen. Dat gezegd hebbende: het zijn vooral de studenten van buiten Europa die ervoor kiezen hier te blijven. Studenten uit de EU keren juist vaker terug naar hun eigen land, dat geldt vooral voor Duitse studenten. 

Van alle buitenlandse studenten die vijf jaar na hun studie nog in Nederland verbleven werkt 83 procent, is 7,5 procent bezig met een vervolgstudie en heeft ruim 9 procent geen werk of studietraject.

De cijfers van Nuffic zijn politiek interessant: in de Tweede Kamer wordt al tijden geroepen dat er te veel buitenlandse studenten in Nederland staan ingeschreven bij universiteiten en hogescholen. De politiek wil die internationale instroom beperken omdat, zo stellen de partijen die dit willen, onze economie er weinig aan heeft aangezien ze toch meteen na hun studie weer vertrekken. Dat blijkt dus veel minder het geval dan beweerd.

Gisteren debatteerde de Eerste Kamer over de OCW-begroting. Nederland wil aanzienlijk bezuinigen op hoger onderwijs, voornamelijk door minder buitenlandse studenten toe te laten. Het Europees recht laat grote vrijheid aan Nederland om het onderwijs en de eigen begroting in te richten. Maar één ding mag niet: ongerechtvaardigd discrimineren van studenten uit de Europese Economische Ruimte, de zogenaamde EER-studenten.

En dat is precies wat Nederland eigenlijk wil en doet, al probeert het kabinet dat inmiddels te verhullen. Daarmee komt de bezuiniging op internationale studenten in strijd met Europees recht, tenminste als wij, en de rechter, kijken naar wat de regering echt wil.

De plannen
Wat zijn de plannen? Het kabinet wilde 293 miljoen euro structureel bezuinigen door “een terugloop” in internationale studenten, waaronder EER-studenten. De Tweede Kamer heeft het amendement-Bontenbal aangenomen, dat dit bedrag verlaagt naar 168 miljoen structureel per jaar. Om deze bezuiniging te realiseren, moeten er minder buitenlandse studenten naar Nederland komen.

Deels wil de overheid dit gaan sturen door minder Engelstalige bacheloropleidingen toe te staan maar vooralsnog is onduidelijk of en wanneer de hiervoor benodigde wetgeving wordt ingevoerd. Maar voor een groot deel moeten universiteiten en hogescholen zelf voor minder internationale studenten zorgen. Als ze dat gezamenlijk niet lukt dan gaat de minister gewoon het bedrag dat zij per student krijgen verlagen.

Feitelijk wordt daarmee voor buitenlandse studenten een collectief financieringsplafond ingesteld. Voor Nederlandse studenten geldt echter geen financieringsplafond. Daarmee maakt de overheid een onderscheid in de financiering van Nederlandse studenten en EER-studenten.

Minder migratie
Waarom wil het kabinet dit? Dat hangt ervan af wat je leest: de verkiezingsprogramma’s, het hoofdlijnenakkoord, het regeerprogramma, eerdere versies van voorstellen en de publieke uitlatingen van de coalitiepartijen? Of de inmiddels juridisch opgeschoonde tekst van de memorie van toelichting bij de Wet internationalisering in balans (WIB)?

Wat wil het kabinet echt? Minder. Minder buitenlandse studenten, en dus minder migratie en minder geld naar buitenlanders. Zowel in het hoofdlijnenakkoord als het regeerprogramma staan deze maatregelen onder de vrij duidelijke kop: “Grip op asiel en migratie”.

Ook VVD-Kamerlid Thierry Aartsen was helder: “De VVD wil dat het aantal migranten naar beneden gaat. (…) Het maakt daarbij niet uit of het gaat om asielmigratie, studiemigratie, arbeidsmigratie of kennismigratie. Over de volle breedte zullen de aantallen wat ons betreft naar beneden moeten om het ook draaglijk te maken voor de samenleving.”

Maar als je de memorie van toelichting en recente uitspraken van onderwijsminister Bruins moet geloven, is minder migratie ineens niet meer het doel. De inmiddels echte doelen zijn om de Nederlandse taal te beschermen en het onderwijs “doelmatiger” te maken, “zodat anderstalig opgeleide studenten vaker op plekken terechtkomen waar ze bijdragen aan de Nederlandse arbeidsmarkt en samenleving”.

Discriminatie
De bezuiniging heeft ineens dus niet meer als doel om migratie te verminderen. Dit is enkel nog een toevallig maar zeer welkom ‘neveneffect’ van de bescherming van onze moederstaal.

Vanwaar deze radicale u-bocht? Het kabinet zal ongetwijfeld gehoord hebben van de uitstekende eigen juristen dat het doelbewust weren van EER-studenten gewoon niet mag. Artikelen 18 en 21 van het Verdrag Betreffende de Europese Unie verbieden in beginsel discriminatie van EU-burgers. Volgens vaste rechtspraak kan indirect onderscheid bovendien alleen gerechtvaardigd worden als er een legitiem doel is. En het zoveel mogelijk weren van EER-studenten is simpelweg geen toelaatbaar legitiem doel.

De minister erkent dit zelf ook expliciet. Zo antwoordde hij in januari op vragen van de Eerste Kamer: “Met de wettelijke maatregelen uit de WIB streven we niet naar een vermindering van het aantal Europese studenten: gezien Europese regelgeving kan dat geen legitiem doel zijn van Nederlandse wetgeving.”

Het daadwerkelijke doel
Kortom, de hele Europeesrechtelijke haalbaarheid van de bezuiniging op internationale studenten hangt op één vraag: wat is het daadwerkelijke doel van dit kabinet: migratie beperken of het beschermen van het Nederlands en het feitelijk verhogen van migratie door meer internationale studenten in Nederland te houden na het afstuderen?

Voor de beantwoording van die vraag kijkt het Europees recht niet alleen naar de memorie van toelichting, maar naar al het beschikbare bewijs, inclusief alle uitlatingen van de betrokken personen en partijen over migratie. Eenieder die het recht, de rechter en zichzelf serieus neemt, kan dan maar tot één conclusie komen: dit mag niet.

Taalbescherming en doelmatigheid zijn hier middelen om het daadwerkelijke migratiedoel te behalen, niet de daadwerkelijke doelen van het kabinet. Middelen die ook nog eens incoherent worden toegepast, wat de verenigbaarheid met Europees recht verder ondermijnt.

Het Europese recht biedt overigens wel alle ruimte om de Nederlandse taal te bevorderen en internationale studenten beter te behouden voor de Nederlandse economie. Een gratis tip als het kabinet dat echt zou willen: dat doe je door te investeren in goed onderwijs.

Armin Cuyvers (hoogleraar Europees recht, Universiteit Leiden), Vincent Delhomme (universitair docent Europees Recht, Universiteit Leiden),  Hanneke van Eijken (hoogleraar Rechtsstaat en democratie, Universiteit Utrecht), Stefaan Van den Bogaert (hoogleraar Europees Recht, Universiteit Leiden), Sybe de Vries (hoogleraar Economisch Publiekrecht, Universiteit Utrecht)

Onderwijsminister Eppo Bruins zet de dertien onderwijsinstellingen op een rijtje in antwoord op vragen van de Eerste Kamer over zijn begroting. Of eigenlijk veertien: de samenwerking van de universiteiten in Maastricht en Hasselt telt ook mee.

In het lijstje staan de universiteiten in Nijmegen, Enschede en Maastricht. De genoemde hogescholen bevinden zich meestal in diezelfde steden, zoals Artez, uiteraard Fontys met de Venlo-campus, HAN, Saxion en Zuyd. En soms hebben ze alleen maar een kleine vestiging nabij de grens.

De voornamelijk Zwolse hogeschool Windesheim staat er bijvoorbeeld tussen, omdat die in Enschede een hbo-master ‘educational needs’ aanbiedt. Zoiets geldt ook voor NHL Stenden: deze hogeschool heeft een grote campus in Leeuwarden, maar zit ook in Emmen, nabij de Duitse grens. Andere instellingen in het rijtje zijn de HAS (Venlo), Van Hall Larenstein (Velp) en Iselinge (Doetinchem).

Geen duidelijkheid
Wat ze er precies aan hebben, is afwachten. De regering wil minder Engelstalig onderwijs en in één moeite door minder buitenlandse studenten. Voor de grensregio’s (en de krimpregio’s) kan dit betekenen dat opleidingen te weinig studenten trekken om overeind te blijven; daarom krijgen zij een speciale behandeling, maar veel duidelijkheid is er nog niet.

In elk geval worden alle opleidingen in het hbo en wo onderworpen aan een ‘toets anderstalig onderwijs’: ze moeten zich verantwoorden als ze in het Engels lesgeven. Als ze niet aan de criteria voldoen, moeten ze overschakelen op het Nederlands of de tent opdoeken.

Die criteria hebben bijvoorbeeld met de economie te maken: in de techniek zijn internationals welkom, want in dat vakgebied hoef je niet per se Nederlands te spreken en er is een flink tekort aan technici.

Opleidingen in de grensregio’s zullen iets makkelijker door de toets komen, alleen weet niemand nog hoe dit in de praktijk werkt. De minister houdt zijn kaarten tegen de borst. “Het feit dat instellingen binnen een grensregio liggen, betekent niet dat zij automatisch toestemming krijgen voor het verzorgen van een anderstalige opleiding of een anderstalig traject”, onderstreept hij.

Verweven
Om toestemming te krijgen moet een onderwijsinstelling aantonen dat zij met de grensregio is ‘verweven’ en dat de opleiding daar een ‘aanmerkelijke bijdrage’ levert aan de kennisinfrastructuur of arbeidsmarkt.

Instellingen in de krimpregio’s zitten met een vergelijkbaar probleem: als je geen internationals mag werven, waar komen de nieuwe studenten dan vandaan? En hoe houd je kleine opleidingen overeind? Voor de periode 2022-2027 heeft het vorige kabinet 90 miljoen euro uitgetrokken om het hbo in die regio’s te steunen.

Universiteiten zouden ‘terughoudend’ zijn met het werven van buitenlandse studenten, stond in het bestuursakkoord met de vorige minister van Onderwijs, Robbert Dijkgraaf. Vorig jaar beloofden universiteiten hem zelfs te stoppen met werven, tekortsectoren op de arbeidsmarkt uitgezonderd.

Maar sindsdien zijn er een paar dingen veranderd. Het extra geld voor onderzoek van Dijkgraaf verdween na de verkiezingen van de begroting. Ook sommige investeringen uit het bestuursakkoord zijn deels wegbezuinigd.

Dat is voor de Universiteit Maastricht reden voor een koerswijziging, schrijft universiteitsblad Observant vandaag. Maastricht is de meest internationale universiteit van Nederland en wordt hard geraakt door de dalende internationale instroom, zegt een woordvoerder van de universiteit. Daarom werft de instelling weer over de grens.

Geen grote beurzen
Voor de bacheloropleidingen brain science en regenerative medicine and technology zoekt de universiteit naar Belgische en Duitse studenten. Ook voor de nog te starten bacheloropleiding sustainable bioscience kijkt de instelling naar die landen. De opleidingen hebben internationals nodig voor een ‘gezond’ studentenaantal, zegt de universiteit tegen Observant.

De opleidingen werven vooral online, maar gaan ook langs scholen in de buurlanden. Grote onderwijsbeurzen, waar universiteiten vanuit de hele wereld hun opleidingen aanprijzen, zegt de Limburgse universiteit nog te mijden.

Overeenkomst gebroken
De huidige onderwijsminister breekt het bestuursakkoord door te bezuinigen op de starters- en stimuleringsbeurzen, zegt collegevoorzitter Rianne Letschert. Wat haar betreft is dat akkoord nu van rafel: “Voor ons bestaat de overeenkomst niet meer.”

Universiteitenvereniging UNL zegt in een reactie dat de afspraken van universiteiten om te stoppen met werven nog steeds gelden. Maar de woordvoerder toont wel enig begrip: “We zitten in een andere context dan vorig jaar, met teruglopende studentenaantallen en forse bezuinigingen.”

Een jaartje met een Erasmusbeurs naar het buitenland is erg populair bij Nederlandse studenten. Maar voor een volledige studie geldt het tegendeel. Van de bachelorstudenten trekt maar 1,4 procent de stoute schoenen aan, terwijl het Europese gemiddelde 3,5 procent is.

De organisatie voor internationalisering Nuffic vroeg Nederlandse studenten waarom ze zo zelden kiezen voor een volledige studie in het buitenland. Bijna de helft van de 378 respondenten zei niet ver weg te willen zijn van familie en vrienden.

Maar ook financiële redenen spelen een belangrijke rol. Veel studenten zijn bang dat het te duur is. Ze willen betere informatie over het studieaanbod, de kosten, eventuele financiële ondersteuning en hoe ze zich kunnen voorbereiden. Nuffic concludeert dat betere voorlichting belangrijk is.

Uit balans
Nederland kent wel een grote instroom van internationale studenten. In studiejaar 2023-2024 kwam ruim zestien procent van alle studenten in het hoger onderwijs uit het buitenland. Minister Bruins wil dat in balans brengen door de internationale instroom af te remmen en meer Nederlandse studenten te motiveren over de grens te kijken.

Er moeten minder buitenlandse studenten naar Nederland komen, vinden regeringspartijen PVV, VVD, NSC en BBB. Dat wilden ze bereiken met streng taalbeleid en een bezuiniging van 293 miljoen euro per jaar.

Maar hun plannen zouden geen meerderheid in de Eerste Kamer krijgen, dus moesten ze water bij de wijn doen om enkele oppositiepartijen over de streep te trekken. Dat werden de drie christelijke partijen en JA21. In hun compromis staat onder meer dat de bezuiniging op het aantal buitenlandse studenten wordt verlaagd naar (uiteindelijk) 168 miljoen euro per jaar.

Hoewel de begroting er dus zonder kleerscheuren doorheen gaat komen, wilden de senatoren er toch vragen over stellen. Is die bezuiniging op buitenlandse studenten wel haalbaar, wilde bijvoorbeeld GroenLinks-PvdA weten.

Voor veel partijen, niet alleen het hoger onderwijs maar ook het bedrijfsleven, was deze maatregel er eentje waar ze flink op tegen zijn. Zo ook Fontys, waar voorzitter Joep Houterman meermaals zijn zorgen erover heeft uitgesproken. Al moet gezegd dat gezien de regio waarin Fontys opereert - de ‘economische motor’ Brainport, de grensoverstijgende en regionale functie van Fontys Venlo - het de vraag was of de soep hier ook echt zo heet gegeten zou worden.

Bevestiging
Kennelijk hoeft dat nergens. Minister Eppo Bruins voorziet namelijk geen probleem. Zijn antwoord aan de senatoren op de vraag of die bezuiniging eigenlijk wel praktisch haalbaar is, strookt met een eerdere analyse van het Hoger Onderwijs Persbureau. Het HOP rekende voor dat de resterende bezuiniging (oplopend tot 168 miljoen euro) in feite al gehaald is.

Het ministerie voorzag immers een toename van het aantal internationale studenten en hield daar in de begroting rekening mee. Er was geld voor gereserveerd. Als die toename de komende jaren uitblijft – als er dus evenveel internationals hierheen komen als nu – geeft het ministerie van Onderwijs dus minder geld uit dan geraamd. Dan is de bezuiniging al binnen.

Of zoals Bruins het formuleert: “Als deze groei zou uitblijven of tenminste lager uitvalt, kan dat al in belangrijke mate bijdragen aan het realiseren van de resterende bezuinigingsopgave.” Dit lijkt zo te zijn, maar de minister wil de nieuwste voorspellingen nog even afwachten.

Regio
Overigens stelden bijna alleen de oppositiepartijen vragen, want PVV, VVD en NSC hadden geen behoefte aan opheldering over de begroting en BBB ook nauwelijks. BBB wilde alleen weten hoe het zit met hogescholen in de krimpregio’s: zijn daar afspraken mee gemaakt over de aantallen internationale studenten?

Zulke afspraken zijn er niet, zegt Bruins. De hogescholen in de krimpregio’s geven vooral in het Nederlands les zodat de aangekondigde maatregelen hen “minder of zelfs niet zullen raken”. Ook bij Fontys is het onderwijsaanbod overigens maar voor een klein deel Engelstalig. 

En anders is er genoeg ruimte voor opleidingen in de regio om nut en noodzaak van internationale studenten aan te tonen, meent de minister, bijvoorbeeld vanwege de arbeidsmarkttekorten, hun unieke opleidingen, de nabijheid van de buurlanden of andere argumenten. Dat lijkt voor Fontys geen moeilijke opgave.

Komen buitenlandse onderzoekers en studenten hier misschien kennis stelen? Willen ze soms de academische vrijheid beknotten en het maatschappelijk debat beïnvloeden? Of moeten we ons niet gek laten maken en de deur vooral niet in het slot gooien?

Na jaren van optimisme over internationale samenwerking in het wetenschappelijke onderzoek is de stemming in de politiek omgeslagen. Dat komt onder meer door berichten dat China in Nederland kennis opdoet om het eigen leger te versterken.

Zolder opruimen
We zijn naïef geweest en moeten de zolder opruimen, stelde toenmalig D66-minister Robbert Dijkgraaf in 2022. Hij zette een wetsvoorstel in de grondverf dat screening mogelijk maakt van studenten en onderzoekers met toegang tot ‘sensitieve’ kennis en technologie.

Zijn opvolger, NSC-minister Eppo Bruins, zet deze lijn voort. Maar er zitten veel haken en ogen aan de screening: wie ga je screenen en voor welke vakgebieden wil je überhaupt een drempel opwerpen? Je wilt niet met een kanon op een mug schieten.

Het ministerie dacht allereerst aan een onderscheid tussen Europeanen en niet-Europeanen. Maar dat kan niet, menen zowel de landsadvocaat als het College voor de rechten van de mens. Dat zou leiden tot verboden discriminatie op basis van nationaliteit.

Deze afbakening is dus “juridisch gezien te kwetsbaar”, concludeert Bruins. Daarom moeten straks ook Nederlanders en andere Europeanen de screening ondergaan.

Voor- en nadelen
Het heeft voor- en nadelen, meent Bruins. Kwaadwillende studenten en onderzoekers kunnen bijvoorbeeld niet zomaar de screening ontduiken als ze ergens in een Europees land een verblijfsvergunning hebben verkregen.

Bovendien zal de screening zelf verfijnder moeten worden, zodat “niet meer automatisch hele vakgroepen en afdelingen onder de reikwijdte van het wetsvoorstel gaan vallen”. De screening kan plaatsvinden op het niveau van projecten en onderzoekslijnen, ziet de minister voor zich.

Het nadeel is natuurlijk dat je meer mensen moet gaan screenen. Maar door die verfijning valt de toename mee, zegt de woordvoerder van de minister. “Het zou eerst om enkele duizenden studenten en onderzoekers gaan en dat worden er nu anderhalf keer zoveel.”

De minister gaat om tafel met het ‘kennisveld’ en met de instantie die de screening moet uitvoeren (Justis). “Ik heb hierbij bijzondere aandacht voor de effectiviteit, de proportionaliteit en de uitvoerbaarheid”, verzekert hij.

Het kan nog jaren duren voordat de screening er is. Bruins’ planning is om het wetsvoorstel in de eerste helft van 2025 online te zetten voor een internetconsultatie. Iedereen kan er dan commentaar op leveren. Daarna moet het door de Tweede en Eerste Kamer.

Atoombom
Het gevaar dat vreemde mogendheden hier militair toepasbare kennis komen verwerven, is niet denkbeeldig. In de jaren 70 heeft een Pakistaanse atoomgeleerde allerlei Nederlandse kennis meegenomen naar zijn thuisland, waarmee Pakistan uiteindelijk atoomwapens kon ontwikkelen.

Maar het gaat allang niet meer alleen om atoomwapens. Het is de vraag wat er straks onder gevoelige kennis en technologie gaat vallen. Inzichten in pakweg de aerodynamica kun je gebruiken om betere raketten te bouwen: wie mag er straks nog met een windtunnel werken?

Wetenschapsgenootschap KNAW (waarvan oud-minister Dijkgraaf ooit president was) waarschuwde tegen het uitgebreid screenen van wetenschappers. Het zou schijnveiligheid bieden en de internationale kennisuitwisseling remmen.

Marie-Julie is een 24-jarige student Fontys Journalistiek en kon voor haar project uit eigen ervaring putten. Ze besloot een minor te volgen in Canada en liep daarbij tegen wat onverwachte dingen aan. “Het was hartstikke leuk, maar ik heb ook aardig wat lastige momenten gehad. Daarin heb ik vooraf en tijdens mijn verblijf niet veel hulp gehad van school. En alle informatie over in het buitenland studeren die je online zoekt, is heel versnipperd en verspreid te vinden.”

En dus bedacht zij een plek waar al die informatie bij elkaar komt: een website met een heleboel informatie en persoonlijke verhalen van studenten die al in het buitenland hebben gestudeerd. 

Keerzijdes
“Het lijkt altijd één fantastisch avontuur. Dat kan het ook zijn. Maar er zijn ook echt wel keerzijdes en financieel is het ook niet voor iedereen haalbaar. Ik hoop dat studenten via mijn site een eigen mening kunnen vormen en zelf op basis van de verzamelde informatie een afgewogen oordeel voor zichzelf kunnen maken.”

Marie-Julie had zelf altijd in haar hoofd het plan om in de VS iets met haar studie te gaan doen. Dat lukte niet, dus werd het een minor op Vancouver Island, Canada. “Ik heb vooral mijn vrienden in Nederland gemist. Mijn moeder is nog wel op bezoek geweest. Dat was heel fijn, en dat heeft ook wel geholpen. Maar het is niet hetzelfde.

“De mensen met wie ik daar optrok, waren niet het type waar ik normaal mee om zou gaan. Ik zat met drie andere studenten in een huis. Die volgden allemaal dezelfde studie aan een andere school dan de mijne. Dus die zagen elkaar elke dag en leerden elkaar heel snel goed kennen. Maar ik zat niet in hetzelfde schuitje. Zo ging ik me dus best snel eenzaam voelen.”

Niet alleen dat: ook praktisch was het soms afzien. “De studie die ik volgde, een minor general arts, was heel erg leuk. Maar bijkomende zaken als hoe duur alles was, het vinden van een geschikte woning, het was soms heel pittig. Studenten waarvan de ouders alles of veel betaalden, konden veel meer dan ik. Dan ging er weer een groep een weekend op pad of tripjes maken en moest ik zeggen: nee, ik ga niet mee. Omdat ik het gewoon niet kon betalen. Ja, ik heb uiteindelijk nog wel een beurs gekregen, maar ik heb wel veel stress gehad door dat soort dingen.”

En sommige andere studenten ervaren misschien zelfs nog meer stress, vooral als zij nog thuis wonen en bovenop alle andere veranderingen ook voor het eerst ineens helemaal op zichzelf zijn aangewezen. “Dat je boodschappen, vervoer, eigenlijk alles zelf moet regelen. Dat is heel veel tegelijk.”

Niet voldoende
En dus: een website met allerlei informatie, zodat een student zich beter kan voorbereiden. Maar tal van hogescholen en universiteiten kennen een ‘international office’ of iets soortgelijks, waar studenten juist voor deze informatie terechtkunnen. Klopt, zegt Marie-Julie, maar het is niet voldoende.

“Allereerst is vaak niet alle informatie op één plek te vinden. En ik heb in de gesprekken die ik hierover voerde met andere studenten ook de indruk gekregen dat niet elke school inziet hoe belangrijk het is om hun studenten hier uitvoerig over te informeren. Vaak word je alleen doorverwezen naar een website, waar dan lang niet alles te vinden is. En er zijn ook enorme verschillen tussen scholen en zelfs binnen instellingen. De een doet er meer aan dan de ander.”

Daar zag zij dus een mooie combinatie van een onderwerp voor haar afstudeerproductie én een manier om andere studenten te helpen. “Ja, het is een afstudeerproject. Maar het doel erachter is om andere studenten te helpen, hen het eerlijke verhaal te geven. Als de reacties op de website heel positief zijn, ga ik er in januari ook zeker mee verder na mijn studie.”

Dit voorjaar kwamen de coalitiepartijen met het plan om fors te bezuinigen op de instroom van internationale studenten. Maar vorige week werd na lang onderhandelen met de oppositie een deel van die bezuiniging geschrapt. Het gaat van 293 miljoen euro in 2030 naar 168 miljoen.

De overheid nam aan dat het aantal Europese studenten tot 2030 zou groeien tot 20 duizend meer dan nu. En dáárop zou bezuinigd worden. Als je de nu afgesproken bezuiniging omrekent, komt dat neer op 19 duizend Europese studenten minder. Daarom is de bezuiniging dus al behaald als de internationale instroom blijft zoals hij is.

EER-studenten
Universiteitenkoepel UNL en het ministerie van OCW laten weten dat ze die berekening wel kunnen volgen, al vindt OCW dat het te vroeg is om dit sommetje te maken. OCW wacht liever op nieuwe voorspellingen over de internationale instroom, die komend voorjaar uitkomen.

Dit jaar is de instroom van buitenlandse studenten al iets gedaald, terwijl er groei was voorspeld. Vooral vanuit Europese landen komen minder studenten naar Nederland. Dat is precies de groep waar het kabinet minder geld aan wil uitgeven. De overheid bekostigt namelijk alleen Europese studenten. Aan internationals van buiten de unie betaalt de overheid niet mee, dus kan ze er ook niet op bezuinigen. 

Randstad en regio
In het resultaat van de onderhandelingen met de oppositie schuilt wel een adder onder het gras voor universiteiten en hogescholen in de Randstad. Er komen strengere eisen aan Engelstalig onderwijs, maar voor de regio komt er een uitzondering. Dat hebben de christelijke partijen, JA21 en coalitiepartijen PVV, VVD, NSC en BBB afgesproken.

De minister moet die uitzondering nu gaan uitwerken. Als ze in de regio inderdaad mogen blijven groeien, dan zullen ze in de Randstad moeten krimpen. Anders kan de bezuiniging niet behaald worden. 

Hoe de internationale instroom zich ontwikkelt, is even afwachten. Ook omdat de Wet internationalisering in balans eraan komt. Die moet voor minder Engelstalig onderwijs zorgen en zal daardoor ook de internationale instroom afremmen. De gevolgen daarvan zijn nog niet te overzien, maar misschien is de daling wel sterker dan gedacht en komen er op die manier alsnog hardere bezuinigingen.

Het Lichtbaken is een interactief ontwerp van de kunstenaars Suzanne Berkers en Yvonne Rooding. In samenwerking met zestien Fontysstudenten ontwierpen zij lichtplannen voor een lichtinstallatie, waarin de ervaringen van nieuwe studenten in Venlo worden vastgelegd.

De lichtshow is vanaf het vallen van de avond voor iedereen in de wijde omtrek te zien, omdat deze met 31 ledstrips is geprogrammeerd op de 70 meter hoge fabrieksschoorsteen in Tegelen, het Lichtbaken van Venlo.

Berkers en Rooding namen zelf het initiatief tot dit project door een subsidieaanvraag in te dienen bij de gemeente Venlo. Onder het motto ‘Welkom, nieuwkomers’ kregen beide dames groen licht voor het project. “Dit nieuwe project werd vervolgens ook omarmd door Fontys. Heel fijn, zo hebben we het kunnen realiseren.”

Artistiek
En hoe keken de kustenaars zelf naar het proces en het eindresultaat van de studenten, die toch niet die artistieke achtergrond hebben? Berkers: “Ze waren heel goed bezig. Hoe de studenten hun verhaal hebben opgebouwd, dat vonden we heel mooi. Er was ook een student bij die Industrial Design studeert, dat merk je dan meteen. En de variatie was erg leuk.”

Die variatie zal ook voortkomen uit het feit dat de studenten uit alle windrichtingen komen. “Duitsland, Litouwen, Taiwan, Roemenië, Polen, Frankrijk, de Cariben en Nederland uiteraard. De herkomst maakte ook niet uit: zolang ze maar onlangs verhuisd zijn naar Venlo. Maar het verschil in nationaliteit merkten wij wel tijdens het maakproces.” [Tekst loopt door onder foto]

Rooding: “Al die nieuwkomers gaan door een stuk onzekerheid heen. Hoe herpak je dan jezelf? Je begint je leven eigenlijk opnieuw namelijk. Hoe ervaar je dat? En hoe ervaar je je studie en Fontys? Want ze hadden immers ook iets anders kunnen kiezen.”

Bovendien, zo geven beide kunstenaars aan, is Venlo ook nog een apart verhaal. “Het is hier natuurlijk niet zo booming als pakweg Eindhoven of Nijmegen. Daardoor is het hier veel meer een zoektocht. Waarbij Fontys echt de thuisbasis, het ijkpunt is.” 

Gekleurd
De studenten moesten beginnen met het op papier zetten van hun eigen verhaal. “En vervolgens was de opdracht: geef dat een kleur. Want jouw ervaring is gekleurd…”

“Dat betekende wel een stukje omdenken voor de meesten. Voor hun studie zijn ze meestal met een ‘product’ bezig. Hier moesten ze met een emotie aan de slag gaan, daar een verhaal van maken en dat dan weer in kleur omzetten.”

Zo kwamen de zestien studenten uiteindelijk tot vijftien (twee studenten vormden een duo) lichtplannen. Hun eindwerk wordt donderdag om 17.30 uur onthuld, als de schoorsteen fraai verlicht wordt en de lichtplannen elke tien minuten aan een nieuwe ‘loop’ beginnen. “En dat de hele nacht door, drie weken lang.”

En hoe ziet de voorbijganger dan wat de verhalen zijn achter dat palet van licht en kleur? Berkers: “Tijdens de coronacrisis hebben we een hartslag gemaakt met de kleuren van Venlo. De Oekraïense vlag, was ook voor iedereen duidelijk. Maar dit is veel abstracter, al hebben al die verschillende lichtplannen wel een gemene deler. De verhalen erachter zijn terug te vinden op onze website en via onze sociale media. Gelukkig weten steeds meer mensen het daar ook te vinden.”

Voor wie erbij wil zijn: de onthulling van dit kunstproject is donderdag om 17.30 uur, op de parkeerplaats tegenover de schoorsteen aan de Kaldenkerkerweg 96 in Tegelen.

Vooral waar het gaat om de voltijds bachelor opleidingen noteert Fontys een grote daling, meer zelfs dan bij Nederlandse studenten. Dit jaar heeft zich een kleine 7 procent minder ingeschreven dan vorig jaar, waarbij de grootste daling te zien is bij studenten van elders uit Europa. 

Uit Duitsland komen er dit jaar concreet 79 minder, uit de rest van Europa zijn het er 95 minder. Waarbij opvalt dat het van die 95 maar liefst twee derde (63) de terugloop van Bulgaarse studenten betreft. Daarnaast daalde ook het aantal Ieren, Italianen en Kroaten onder de internationale populatie van Fontys.

Rosemarie Moonen, consultant bij Fontys Marketing, Communicatie en PR, heeft er wel een verklaring voor. “Wat Duitsland betreft: eerst hadden wij altijd wel een voorsprong doordat onze manier van opleiden veel minder ‘strak’ en meer praktijkgericht is. Maar inmiddels zijn andere hogescholen daar ook meer die koers gaan varen.”

Voor andere EER-landen geldt een andere verklaring: "We zien dat economieën in met name Oost-Europa groeien en ze dus studenten proberen te verleiden in eigen land te blijven. Zoals Bulgarije. Het onderwijs daar is een stuk verbeterd en ze hebben talenten nodig voor de banen in eigen land. Begrijpelijk, maar wel balen. Want Bulgaarse studenten doen het over het algemeen heel goed bij ons, kennen veel studiesucces en vinden goed de weg naar de Nederlandse arbeidsmarkt.”

Imago
Los van economische groei in andere landen, spelen nog een aantal factoren mee. “Het sentiment in andere landen ten opzichte van Nederland is door alle politieke bewegingen van de afgelopen paar jaar pittig onder druk komen te staan. Daar hebben we weinig invloed op, maar wel last van.”

Moonen vervolgt: “Een andere factor van betekenis is huisvesting. Ja, dit jaar is voor de meeste internationale studenten onderdak gevonden. Allereerst omdat er minder studenten kwamen, er bovendien in Eindhoven 1.000 kamers zijn bijgekomen en omdat het toewijzingsbeleid is aangepast. Maar dat alles biedt nog geen garantie dat het huisvestingsprobleem ook voor de toekomst is opgelost.”

Breder werven
De oplossing voor de toekomst is tweeledig, zo legt Moonen uit. “Voor de korte termijn willen we ons natuurlijk inspannen om niet nog minder Bulgaarse studenten te krijgen. We blijven ons in alle landen van de EER inzetten en zeker in Duitsland, Polen, Spanje en Italië.”

“Voor de langere termijn willen we werk maken van een goed netwerk buiten Europa. Waarbij we ook kijken naar wat het werkveld in de brede Brainport-omgeving en in Venlo nodig heeft. Een aantal landen is heel sterk als het gaat om onderwijs en techniek en brengt veel talent voor op dat vlak. Een land als Iran bijvoorbeeld, waar vandaan dit jaar ook iets meer studenten kwamen dan vorig jaar. En inderdaad, uiteraard ook India. Maar een land van dat formaat, en dat geldt ook voor bijvoorbeeld Indonesië, daar is de spreiding enorm. En die spreiding moeten wij ook gaan hanteren.”

Dat betekent meer of andere agenten inschakelen dan de kleine veertig waarvan Fontys nu gebruikmaakt. Moonen geeft toe dat succesvolle werving in die ver weg gelegen landen kan staan of vallen met de agent die je daar hebt.

Taal
Dat is niet het enige struikelblok.  De taal is er nog zo een. Er is al genoeg gezegd en geschreven over de wens van de politiek dat er in het hoger onderwijs vaker in het Nederlands en minder in het Engels les moet worden gegeven. Ook bij de huidige minister is al aangegeven dat dit bij universiteiten misschien speelt, maar zeker niet bij hogescholen. Daar wordt slechts een heel klein deel Engelstalig onderwijs aangeboden en gegeven. En het aandeel buitenlandse studenten in het hbo is ook al jaren stabiel.

Feit is dat de meeste buitenlandse studenten geen Nederlands spreken en vaak ook geen Engels van het niveau dat een hbo-opleiding vereist. Moonen: “Dus je vraagt van studenten dat hun Engels goed genoeg is. Maar om ze hier te krijgen en te houden, is het ook nodig dat ze Nederlands leren. Voor zichzelf, maar ook als het gaat om een baan na hun opleiding. Neem de opleiding Verpleegkunde. Om na diplomering aan de slag te mogen in Nederland, is wel vereist dat je ook de Nederlandse taal op een bepaald niveau beheerst."

Als het aan Moonen lag, zou wat hulp van buiten Fontys overigens ook helpen. “Ik zou willen dat hogescholen ook een ranking krijgen, zoals dat wereldwijd ook met universiteiten het geval is. Dat zou Fontys wel helpen. Daarnaast hoop ik dat er vanuit het bedrijfsleven iets gedaan kan worden met beurzen en opleidingsbudgetten, waardoor de stap kleiner wordt voor studenten van buiten Europa - die nu heel veel moeten betalen om in Nederland te mogen studeren - om voor Fontys te kiezen.”

Nederland was altijd een enthousiast partner van China. Vorig jaar waren hier zo’n 2.200 promovendi met een beurs van het Chinese Scholarschip Council (CSC), telde bureau Clingendael. Alleen het Verenigd Koninkrijk, Rusland en Duitsland ontvingen meer van deze promovendi.

Overigens telt ook Fontys enkele tientallen Chinese studenten. Opvallend genoeg zijn die vooral ingeschreven bij de Kunsten. Wel is e helft van de 46 Chinese studenten bij Fontys te vinden bij de opleidingen ict, engineering en paramedisch. En dat zijn dezelfde vakgebieden waar juist op de universiteiten nu zorgen over zijn.

Beurs
Die zorgen komen na waarschuwingen van de veiligheidsdiensten en een oplaaiende discussie over kennisveiligheid. De stemming is, in elk geval bij de universiteiten, aan het omslaan. Vlak voor de zomer maakte de TU Eindhoven bekend te stoppen met het CSC-programma en nu zegt ook de Universiteit Maastricht dat ze het contract niet wil verlengen.

Officieel is dat vanwege de hoogte van de CSC-beurs. Van de 1.350 euro die promovendi maandelijks uit China krijgen kunnen ze in Nederland moeilijk rondkomen. Ze voldoen ook niet aan de IND-norm: ze krijgen alleen een visum als ze aantonen dat ze minstens 1.613 euro per maand te besteden hebben. In Groningen past de Rijksuniversiteit het verschil bij. De TU Eindhoven en de Universiteit Maastricht doen dat niet. Maastricht vreest onder meer dat de Belastingdienst er moeilijk over zal doen.

Loyaal aan de partij
Tegelijkertijd spelen de zorgen over kennisveiligheid mee. Zo zei de rector van de Universiteit Maastricht vrijdag in een interview met universiteitsblad Observant dat ook de Chinese ‘loyaliteitsverklaring’ die CSC-studenten moeten ondertekenen een “aandachtspunt” is.

De Chinese overheid vraagt promovendi in een verklaring trouw te zijn aan de communistische partij en te gehoorzamen aan de Chinese ambassade in Nederland. De studenten werken hier in principe vier jaar en beloven de Chinese regering om daarna terug te keren naar hun thuisland.

EenVandaag meldde dat Chinese studenten ook hier in Nederland last hebben van de lange arm van China, al ontbreekt daarvoor hard bewijs. Een studente die haar scriptie over Hongkong wilde schrijven, ziet daar voor de zekerheid vanaf.

Overleg ambassade
Hierover heeft het ministerie van Buitenlandse Zaken gesproken met de Chinese ambassade, antwoordt OCW-minister Eppo Bruins op Kamervragen van regeringspartij VVD. “In dit gesprek is gewezen op het belang van het beschermen van de academische vrijheid en vrijheid van meningsuiting van studenten in Nederland.”

Hij pikt het onderwerp zelf ook op. “Deze belangen breng ik binnenkort ook over aan mijn Chinese evenknie in een reactie op een felicitatiebrief naar aanleiding van mijn aantreden.”

Welke opleidingen?
Wat de VVD betreft kijken meer universiteiten kritisch naar hun Chinese instroom, zegt Tweede Kamerlid Claire Martens. “Er liggen serieuze waarschuwingen van de AIVD. Ik hoop dat universiteiten daar zelf mee aan de slag gaan.”

Ze wil ook van de minister weten bij welke opleidingen Chinese studenten precies geweerd moeten worden. Waar komen ze in de buurt van gevoelige informatie? De vorige minister was al eens aan een lijst met vakgebieden en opleidingen begonnen, maar dat project werd in mei uitgesteld.

Zou het niet helpen als Chinese studenten en promovendi in het Westen zien hoe vrijheid werkt? “Ik vind het heel mooi dat we Chinese studenten iets van de Nederlandse democratie kunnen meegeven”, antwoordt Martens, “maar we moeten niet naïef zijn, met name waar Chinese studenten toegang krijgen tot technische opleidingen. Dat vind ik gewoon heel gevaarlijk.”

Het kabinet-Schoof wil de verengelsing in het hoger onderwijs terugdringen. Er zullen dan minder internationale studenten hierheen komen en dat moet de schatkist een besparing van 272 miljoen euro per jaar opleveren.

Twee wetenschappers van de Rijksuniversiteit Groningen onderzochten de economische effecten op de langere termijn. Wat zou er gebeuren als alle bacheloropleidingen Nederlandstalig worden? Platform ScienceGuide zette de schijnwerper op het in juli verschenen artikel, dat overigens nog niet door de peer review heen is.

Studenten zelf zitten niet te wachten op onderwijs in het Nederlands, blijkt uit een representatieve steekproef die de onderzoekers afnamen. De 400 internationals onder hen al helemaal niet. Het leeuwendeel – van binnen én buiten Europa – zou er flink wat extra collegegeld voor over hebben als de onderwijstaal Engels blijft.

De 500 Nederlandstalige respondenten maakt het gemiddeld weinig uit. Extra collegegeld hebben ze niet over voor Engels- of Nederlandstalig onderwijs. De bezorgdheid van de regeringspartijen delen ze klaarblijkelijk niet, concluderen de onderzoekers.

Driekwart vertrekt
Als het bacheloronderwijs Nederlandstalig wordt, zou nog maar een kwart van de Europese studenten voor Nederland kiezen en dat zijn dan merendeels Vlamingen. Van de niet-Europese studenten is dat 13,8 procent. Alles bij elkaar dreigt Nederland volgens de onderzoekers minstens driekwart van zijn internationale studenten kwijt te raken.

Het hoger onderwijs (universiteiten en hogescholen) zou dan met ruim 72 duizend studenten oftewel 8,6 procent krimpen. Ter vergelijking: dat zijn er meer dan het totale aantal bachelorstudenten bij de universiteiten van Rotterdam, Tilburg, Maastricht en de Vrije Universiteit Amsterdam.

Maar de taalswitch en het signaal dat internationals minder welkom zijn in Nederland zullen volgens de onderzoekers ook een negatief effect hebben op de internationale instroom bij de mastersopleidingen, zelfs als die Engelstalig blijven.

Braindrain
Nederland zal bovendien minder aantrekkelijk worden voor internationale wetenschappers. De onderzoekers gaan er vanuit dat er naar verhouding net zoveel wetenschappers zullen vertrekken als studenten (8,6 procent). Als dat gebeurt kan de wetenschappelijke output van Nederland tot wel 19 procent dalen, schatten de onderzoekers. Dat heeft negatieve gevolgen voor de economie. Het bruto binnenlands product zal dan met 1,6 procent krimpen.

Die schade kan niet zomaar ongedaan gemaakt worden, waarschuwen de onderzoekers, zeker nu andere landen om ons heen juist hun best doen om aantrekkelijker te worden voor hoogopgeleide internationals.

Het lijkt hun een beter plan om Engelstalige studies duurder te maken, zodat internationals kunnen blijven komen. Die zijn immers best bereid zijn om daar meer collegegeld voor te betalen.

Dit meldt de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND), die kreeg om precies te zijn 17.187 aanvragen voor een verblijfsvergunning voor studenten van buiten de Europese Economische Ruimte. De EER bestaat uit de Europese Unie plus Noorwegen, IJsland en Liechtenstein. Het Verenigd Koninkrijk valt erbuiten.

Vorig jaar waren er 17.870 aanvragers. Volgens de IND komen die twee aantallen “redelijk overeen”. Vrijwel alle aanvragen worden goedgekeurd, want de aanvraag loopt via de hogeschool of universiteit, die zelf al heeft beoordeeld of de student aan de voorwaarden voldoet.

Herkomst
Ongeveer een kwart van de internationale studenten komt van buiten Europa. Het zijn vooral studenten uit China, India, de Verenigde Staten, Turkije en Indonesië. Van de EU-studenten komen de meesten uit Duitsland, Italië en Roemenië.

De IND heeft voor het eerst een ‘virtuele assistent’ gebruikt bij het verwerken van verblijfsaanvragen van internationale studenten. “Deze verwerkt de aanvragen snel, zorgvuldig en 24 uur per dag”, staat in een persbericht. “We zijn hier in maart mee gestart en hebben al ruim 13 duizend aanvragen zo kunnen behandelen.” Voorheen zette de IND elk jaar zo’n vijftien uitzendkrachten in voor deze klus.

Uitreikdagen
De laatste jaren verstrekt de IND de verblijfsdocumenten aan de studenten tijdens landelijke ‘uitreikdagen’ in de Jaarbeurs in Utrecht. Zaterdag 24 augustus is de eerste.

We hebben in Nederland een nieuw kabinet. Dat is natuurlijk een goede zaak, want het land moet bestuurd worden. Veel mensen hebben echter zorgen over de bezuinigingen van de nieuwe regering op het hoger onderwijs. Ik deel die zorgen, zeker ook op het gebied van internationalisering, waar ik me al decennia lang vanuit diverse rollen mee bezig houd. Of preciezer geformuleerd: het gaat niet over internationalisering, maar over de instroom van buitenlandse studenten. 

Het vorige kabinet heeft een wet voorbereid, de Wet Internationalisering in Balans (WIB), met daarin maatregelen om de instroom van buitenlandse studenten in het hoger onderwijs te beperken (en een aantal ‘flankerende’ maatregelen). Het nieuwe kabinet heeft een forse bezuiniging ingeboekt; die moet gerealiseerd worden door het terugdringen van het aantal buitenlandse studenten.

Onderscheid hbo-wo
Natuurlijk begrijp ik – net als mijn collega-bestuurders van hogescholen en universiteiten – dat een te grote instroom van buitenlandse studenten tot problemen leidt, met name op het vlak van huisvesting en de positie van de Nederlandse taal. Het is verstandig om maatregelen te treffen om die problemen te beheersen. En om maatregelen te nemen die bijdragen aan een hoger maatschappelijk rendement van de internationale studenten.

Daarbij moeten we niet alle kennisinstellingen in het hoger onderwijs over één kam scheren. Op het gebied van de internationale instroom verschilt het hbo écht wezenlijk van de universiteiten (op een aantal andere gebieden ook, maar dat terzijde). Waar het aantal en het percentage buitenlandse studenten in het wo – en dan met name in de Randstad – fors zijn gestegen de voorbije jaren, daar is het aandeel in het hbo niet alleen in absolute zin veel kleiner, maar ook al die jaren stabiel gebleven.

Elk talent telt
Er is nóg een belangrijk verschil. Het hbo, en Fontys dus ook, leidt studenten - of het nu gaat om Nederlandse of buitenlandse, ad-, bachelor- of masterstudenten - primair op voor de arbeidsmarkt. We zijn niet voor niets hoger beroepsonderwijs. En heel vaak is dat ook nog eens de regionale arbeidsmarkt, waarmee onze studenten tijdens hun studie uitgebreid kennismaken. 

Ook deze doelstelling wordt onderschreven door cijfers: internationale studenten aan een hbo-instelling zijn een jaar na het afstuderen nog 10 procentpunt vaker in Nederland dan wo-afgestudeerden, blijkt uit recent onderzoek van het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt. ‘Het hbo lijkt er vooralsnog beter in te slagen internationale studenten op te leiden voor de Nederlandse arbeidsmarkt dan het wo’, concluderen de onderzoekers.

Waarom is dit een belangrijk punt? Omdat letterlijk elk talent telt, op de huidige krappe arbeidsmarkt. 

En om voldoende talent op te leiden, hebben we ook de instroom van buitenlandse studenten nodig. In Venlo bijvoorbeeld, bij uitstek een internationale grensregio, maar zeker ook in Brainport waar we vanwege de razendsnelle groei de komende jaren iedereen nodig hebben. Daar komt bij: de ‘blijvers’ dragen allemaal bij aan de economie én vullen ook de schatkist door belastingen te betalen. Sterk bezuinigen op buitenlandse studenten werkt dus contraproductief.

Onze opdracht
Gelukkig heb ik de indruk dat politiek Den Haag steeds meer in positieve zin het onderscheid ziet én maakt tussen wo en hbo. En dat er oog is voor maatwerk in de regio. Dat is veelbelovend, maar dan zijn we er nog niet. Laat ik eerlijk zijn: ook wij hebben werk te doen. Wij mogen nog niet tevreden zijn met de huidige situatie. Met wij bedoel ik ‘wij, hogescholen’, maar ook ‘wij, bij Fontys’. 

Zoals we in ons voorstel voor zelfregie eerder dit jaar hebben beloofd, moeten hogescholen en dus ook Fontys zich inspannen om de stayrate (de blijfkans) van de buitenlandse studenten verder te verhogen. Dat kan via extra taalonderwijs, zoals Fontys ICT bijvoorbeeld een plek in het curriculum inruimt voor Nederlands als tweede taal. Het kan ook door internationale studenten beter voor te bereiden op de Nederlandse arbeidsmarkt. 

Uit onderzoek van Interlocality in samenwerking met Fontys-onderzoekers van het Kenniscentrum LLO blijkt dat hogescholen internationale studenten kunnen helpen door ze gerichte loopbaanbegeleiding te bieden, meer netwerkmogelijkheden, en stageplaatsen bij lokale werkgevers die bereid zijn een stapje extra te zetten. Hier heeft het bedrijfsleven ook een rol te vervullen. 

Het kan ook, tot slot, via een meer effectieve werving. We brengen ons perspectief – dat we primair opleiden voor de (regionale) arbeidsmarkt - nog niet altijd voldoende over het voetlicht bij de werving van buitenlandse studenten.

Hoopvol
En zo is er nog meer dat we doen – zowel landelijk in het verband van de Vereniging Hogescholen als regionaal binnen onze eigen instelling. Neem de afgesproken beheersing van het aantal studenten - Nederlands én buitenlands – dat we toelaten bij onze anderstalige economische opleidingen. En ook specifiek voor Fontys: samen met de betreffende gemeenten en andere partners serieus onderzoeken in hoeverre we op onze campussen in Tilburg, Venlo en Eindhoven kunnen zorgen voor extra studentenhuisvesting.

Ik ben hoopvol gestemd dat de politiek de internationale instroom in het hbo op waarde weet te schatten – en dus dat de maatregelen die getroffen worden in verhouding zijn. Daar tegenover staat dat de politiek van ons mag verlangen dat we ons uiterste best doen om al die talenten inderdaad aan onze arbeidsmarkt en onze regio’s te binden. En op die manier voordelen van buitenlandse studenten juist vergroten. 

Dat kunnen en willen we niet alleen: alles gebeurt in nauwe samenwerking met het bedrijfsleven en andere werkveldpartners, en met overheden en collega-instellingen. Zoals we dat bij Fontys gewend zijn.

Joep Houterman is voorzitter van het college van bestuur van Fontys Hogeschool

Het land heeft allerlei zorgen, zei Dick Schoof in het debat over de regeringsverklaring. “De grootste van die zorgen is asiel en migratie. Dat is, hoe je het ook wendt of keert, het springende punt. De overtuiging van veel mensen is dat arbeidsmigratie, studiemigratie en asielmigratie jaar op jaar opgeteld een te grote druk leggen op ons land.”

De woningnood onder studenten komt volgens Schoof mede door migratie. Je zult maar als student “met geen mogelijkheid aan een kamer kunnen komen”, zei hij. Ook Geert Wilders (PVV) legde een verband tussen het woningtekort en migratie.

Giftige politiek
Onder meer Stephan van Baarle (Denk) ging ertegenin: “Het gaat om falend beleid, om een overheid die jarenlang onvoldoende heeft geïnvesteerd om de sociale woningbouw op peil te houden. Dat u mensen met een andere afkomst daarvan de schuld geeft, is giftige politiek”, zei hij tegen Wilders.

Jimmy Dijk (SP) hekelde de valse tegenstellingen in de politiek. “Er zijn geen tegengestelde belangen tussen mensen die geen sociale huurwoning kunnen vinden, jongeren en studenten die een kamer zoeken en starters die een woning willen kopen. Onze woningbouw is zo ver vercommercialiseerd dat op dit moment werkelijk niemand meer een betaalbare woning kan vinden. Daardoor kunnen beleggers en huisjesmelkers hun zakken vullen.”

Toch wil ook de SP de migratie beperken. Dijk: “Het aantal kennis- en studiemigranten legt een veel te hoge druk op onze steden en drijft de prijs van de woningen op. Daarom moet het flink beperkt worden.”

Targets
“Vergeet bij migratie niet dat het niet enkel gaat om asielmigratie”, onderstreepte Pieter Omtzigt (NSC). “Sterker nog, de arbeidsmigratie is een veel grotere stroom met veel grotere gevolgen. Ook de studiemigratie, met 40 procent van de eerstejaarsstudenten die uit het buitenland komt, is niet te onderschatten.” Dat percentage gaat overigens alleen over de universiteiten, en niet over de hogescholen en mbo-instellingen.

Joost Eerdmans (JA21) vroeg de nieuwe premier naar ‘instroomtargets’. “Wij kiezen voor het terugdringen van de migratie, maar we verbinden ons niet aan targets”, antwoordde Schoof. Dat zou te ingewikkeld zijn.

Hoe weten we dan of het beleid genoeg effect heeft, hield Eerdmans vol. Volgens Schoof gaat het goed met het migratiebeleid als we “de juiste en minder studenten binnenhalen” en ook als we “de juiste kennismigranten het land binnenhalen, waaraan de economie behoefte heeft”. Hij wil ook minder asielzoekers.

Thierry Baudet ging verder en wil remigratie van “mensen van soms de tweede of derde generatie allochtonen in Nederland, die al dan niet twee paspoorten hebben” Hij zou ze met vijftig- of honderdduizend euro naar het land willen sturen waar ze volgens hem vandaan komen.

Die mensen zijn hier geworteld en voelen zich Nederlander, antwoordde Schoof. Het staat iedereen vrij te emigreren, maar hij ging er niet op aansturen. “Nogmaals, ik ben premier van alle Nederlanders.” Baudet zou er later een motie over indienen, die bij de stemmingen alleen steun kreeg van de SGP.

Bezuinigingen
Het ging hier en daar in het debat ook over de bezuinigingen op kennis en onderwijs. Rob Jetten (D66) prees het vorige kabinet, waar zijn partij deel van uitmaakte. “Zo hebben universiteiten en hogescholen de afgelopen jaren honderden onderzoekers vaste contracten kunnen geven dankzij die enorme investeringen in het onderwijs. Daardoor is er nu meer zekerheid voor die mensen. Ze kunnen meer onderzoek doen en beter onderwijs geven.”

Het nieuwe kabinet maakt daar een einde aan, meent hij. Dit zou ook gevolgen hebben voor de economie. Chipfabrikant ASML wilde volgens Jetten in Nederland uitbreiden en niet in Frankrijk doordat het vorige kabinet bereid was “om extra te investeren in het techniekonderwijs en innovatie”, zei Jetten. “We zijn een paar maanden verder en dan graait het nieuwe kabinet al dat geld weer weg.”

Dilan Yeşilgöz ontkende de gevolgen. De investeringen rond Eindhoven gaan gewoon door, zei ze, en innovatie hangt niet alleen van de universiteiten af. “Die zijn een hele belangrijke bron daarvoor, laat dat duidelijk zijn, maar het gaat er ook over hoe we in ons land alle kennis behouden, zodat ondernemers de ruimte zien om te innoveren.”

Alternatief

Nog los van bezuinigingen, hoe kijken de regeringspartijen eigenlijk tegen de wetenschap en andere instituties aan? Onder meer Frans Timmermans (GroenLinks-PvdA) haalde fel uit. Voor het eerst neemt een partij met extreemrechtse ideeën deel aan de regering, zei hij. 

“Daarin zitten mensen die racistische complottheorieën propageren en journalisten, rechters, wetenschappers en volksvertegenwoordigers aanvallen. Die mensen ontmenselijken moslims en vluchtelingen en maken hen verdacht door over hen te zeggen dat ze parasiteren en dat ze ziektes verspreiden. Dat is een beeld dat in de duisterste jaren van de Europese geschiedenis ook op Joden werd geplakt.”

Timmermans richtte de blik naar buiten. “Door de eeuwen heen zijn het de contacten, uitwisselingen, botsingen en versmeltingen met alles wat anders is die ons vernieuwing, innovatie, ontdekkingen, doorbraken, groei, welvaart en welzijn brachten”, zei hij. “Dit is altijd gepaard gegaan met uitdagingen, soms hele forse, zoals nu. Maar ‘grenzen dicht’ is daarop nooit het juiste antwoord geweest.”

Wilders stribbelde tegen en vond het onbegrijpelijk dat andere partijen de PVV-bewindslieden racisme aanwreven. Ook premier Dick Schoof ontkende dat er racisten in het kabinet zitten.