ICT- en Embedded Software Engineering-student Merna Gramoun is een van de 23 studenten die een jaar lang aan het project werkte vanuit Solar Team Eindhoven, het studentteam dat ieder jaar een maatschappelijk probleem op probeert te lossen. Afgelopen jaar was dat de beperkte toegangsmogelijkheid tot de gezondheidszorg in ontwikkelingslanden. “In Kenia kunnen mensen bijvoorbeeld moeilijk of niet snel bij een ziekenhuis komen wegens het gebrek aan faciliteiten, en daar wilden we wat aan veranderen", vertelt Merna.

Het team bedacht daarom een ambulance die niet alleen op zonne-energie rijdt, maar die ook de medische zorg naar afgelegen gebieden kan brengen. “De Stella Juva is namelijk uitgerust met verschillende medische voorzieningen zoals een röntgenapparaat en een echoapparaat voor zwangere vrouwen. Ook kan de ambulance medicijnen afleveren. Zo fungeert de Stella Juva als een soort mobiele zorglocatie.”

Efficiënte energie
Om dat voor elkaar te krijgen was Merna’s rol in het team van groot belang. “Ik werkte als engineer aan het distribueren van de opgeslagen zonne-energie naar elektriciteit middels een tracker, om ervoor te zorgen dat de energie uit de zonnepanelen bovenop de auto zo efficiënt mogelijk werd benut.” [Tekst gaat verder onder de foto's]

Om er zeker van te zijn dat dat goed werkte en ook alle andere facetten van de Stella Juva deden waar ze voor gemaakt waren, reisde het team af naar Kenia voor een test. “Zoals de wegen in Kenia zijn heb ik ze nog nooit ergens gezien. Afgelegen, oneffen of bestaand uit zand. We zijn van alles tegengekomen.”

Positief verrast
Toch bleek dat voor de Stella Juva geen enkel probleem. De wagen legde maar liefst 800 kilometer af over verschillende soorten wegen, volledig gedreven op zonne-energie. “Ook de artsen die met ons meereisden waren positief verrast, en gaven feedback waar we op verder konden bouwen. Dat dit ons is gelukt ga ik nooit meer vergeten.”

Of Solar Team Eindhoven ook daadwerkelijk doorgaat met aanpassingen doorvoeren, is nog maar de vraag. “Ons doel is nooit om een commercieel product te maken en dit te verkopen, maar om te inspireren, om te laten zien wat mogelijk is.” Wel weet Merna dat er al een aantal bedrijven is dat zich gemeld heeft om het concept verder te ontwikkelen en te produceren op grote schaal.

De foto's die gebruikt zijn voor dit artikel zijn gemaakt door Bart van Overbeeke.

Aan de ene kant hebben we Esmee, die de minor ICT & Digital Marketing volgt. Anderzijds spreken we Jonas, tweedejaars student Journalistiek. Beiden studeren ze bij Fontys in het Tilburgse MindLabs-gebouw. We stelden hen precies dezelfde vier vragen en koppelden de antwoorden daarvan ook weer terug. We beginnen bij ICT-student Esmee.

Welke drie woorden komen bij je op, als je denkt aan een typische journalistiekstudent?
“Brutaal, sociaal en slim.”

Hoe is een journalistiekstudent volgens jou gekleed?
“Ik denk niet dat een journalistiekstudent op een specifieke manier gekleed is of moet zijn. Maar als ik aan een typische journalistiekstudent denk, is deze altijd netjes gekleed.”

Wat doet een journalistiekstudent in zijn of haar vrije tijd?
“Veel gebruikmaken van sociale media en YouTube. En het nieuws volgen, om zo nog meer informatie binnen te krijgen over bepaalde onderwerpen.”

Hoe denk je dat een journalistiekstudent jou als student zou omschrijven?
“Ik volg de minor, dus een échte ICT-student ben ik denk ik niet. Maar ik ga ervanuit dat we nerdy en slim gevonden worden, met een brilletje op.”

Dan het woord aan journalistiekstudent Jonas.

Welke drie woorden komen bij je op, als je denkt aan een typische ICT-student?
“Een computergek, wat introvert en jong.”

Hoe is een ICT-student volgens jou gekleed?
“Niet uitgesproken. Ze hebben niet het nieuwste van het nieuwste, en hoeven ook niet per se op te vallen. Als een soort muurbloempje eigenlijk.”

Wat doet een ICT-student in zijn of haar vrije tijd?
“Het eerste wat ik zou zeggen: gamen. Dat zal vast niet voor iedere ICT-student gelden, maar ik denk dat het overgrote deel wel geïnteresseerd is in de computertechnologie. En een hobby die daarbij past is natuurlijk gamen.”

Hoe denk je dat een journalistiekstudent jou als student zou omschrijven?
“Ik denk dat we als sociaal en té extravert worden gezien. En soms een beetje als een bemoeial, maar ik heb tijdens mijn opleiding geleerd dat we dat ook wel een beetje moeten zijn.”

De terugkoppeling
Jonas herkent zichzelf niet in het vooroordeel dat journalistiekstudenten brutaal zijn. “Dat moet ik wellicht nog leren, want het is wel nodig voor dit beroep. Ik ben er zelf nog niet zo goed in, maar er zijn zeker journalistiekstudenten die dat karakter al wel hebben. Of ik altijd netjes gekleed ben? Ik trek vooral aan wat ik leuk vind. En het nieuws volgen op verschillende kanalen doe ik vooral voor school, niet vanuit mijn persoonlijke interesse. Dan ga ik liever sporten en bewegen.”

Ook Esmee kan zich niet helemaal vinden in de antwoorden van Jonas. “In de drie woorden herken ik mezelf totaal niet, terwijl ik wel snap dat iemand meteen aan computergek en introvert denkt. Maar jong? Die snap ik niet helemaal. En een muurbloempje ben ik ook zeker niet, net als mijn medestudenten. Misschien scheelt het ook dat wij meer de marketingkant van ICT bestuderen. Gamen doe ik dan weer wel, maar dat is niet iets wat ik iedere dag doe. Andere hobby’s zijn hockey en eigenlijk ook heel veel drinken met vrienden, haha.”

De topmannen van Amerikaanse AI-giganten als Gemini, ChatGPT, Anthropic, Claude en Grok zeggen dat hun sector zo snel groeit dat de veiligheid nauwelijks nog te waarborgen is. En dat roepen ze niet voor het eerst. Maar is dat ook zo? En of dat nu wel of niet zo is, moet het nu al zo machtige AI niet collectief in de ban gedaan worden? Ook bij Fontys, dat uitgebreid AI-onderwijs aanbiedt, en waar studenten niet meer zonder AI lijken te kunnen.

Bart Wernaart, Fontyslector Moral Design Strategy:
“Het ligt heel genuanceerd. Aan de ene kant is er de angst dat AI alles gaat overnemen. Maar er zijn genoeg experts die twijfelen of dat echt ooit gaat gebeuren. Aan de andere kant heb je de extreem grote machtspositie van de bedrijven achter AI. Dat heeft geopolitieke gevolgen en de infrastructuur erachter is superongezond.

Wat als we het zonder AI zouden doen? Dat is een impopulair standpunt, maar wel een serieuze vraag. Vooral bij jongeren zie je dat AI zoveel gevolgen heeft. Zij oefenen hun emotionele en cognitieve skills via AI, besteden er hun ethische skills aan uit.

Zij bouwen hun vaardigheden op die vlakken dus niet of nauwelijks op met menselijke contacten. Praktisch gezien levert dat hele grote risico’s op. Je ziet het ook bij onze studenten. Lange teksten lezen, begrijpen en erop reflecteren vinden ze heel moeilijk. Die vaardigheden worden door het gebruik van AI overboord gegooid.

Daarom pleit ik voor een hybride variant. Laat studenten naast AI ook de fysieke bibliotheek gebruiken. Laat ze oude en nieuwe middelen combineren. De oude middelen om te vertragen en te reflecteren, de nieuwe voor snelheid en effectiviteit.”

Erdinç Saçan, ICT-docent en schrijver van het boek ‘AI voor iedereen’:
“Nee, ik ben tegen een verbod op AI. Ik begrijp de zorgen en de kritiek heel goed. Maar zoals met alle technologie is ook AI iets dat je niet tegen kunt houden. Het is er en zal niet meer weggaan. Dus is het vooral zaak dat mensen leren hoe er mee om te gaan. Dat ze daarin onderwezen worden. En dan niet in een ochtendje van vier uur, maar veel structureler.

De verhalen van de AI-bedrijven over hoe AI wellicht alles over gaat nemen, daar geloof ik niet zo in. Ik denk dat het vooral marketingpraat is. En AI wordt al voor allerlei dingen gebruikt waar je vanuit ethisch standpunt van alles van kunt vinden, zoals de drones die worden ingezet bij oorlogen.

Het valt te vergelijken met de opkomst van het internet of social media. Het is vooral zaak om het goed te reguleren. Daar zijn mensen over het algemeen vrij traag in. En dan nog. Als je dan eenmaal zaken hebt gereguleerd, is het de vraag of iedereen zich daar wereldwijd aan houdt.

Als het om AI gaat dan, ja, in Europa en de VS misschien. Maar wat gebeurt er ondertussen in bijvoorbeeld India of China? Je kunt het vergelijken met internationale afspraken over atoomwapens of clustermunitie. Die afspraken werken tot ze niet meer werken omdat een of meerdere partijen zich er niet meer aan houden.”

Rens van der Vorst, technofilosoof, ICT-docent en schrijver van o.a Digitale Gremlins:
“Ik vind het moeilijk om te beoordelen of AI inderdaad alles over kan nemen. AI is als een trein die niet valt te stoppen. En het is een black box, niet alleen voor de gebruikers maar ook voor de bedrijven erachter. De macht overnemen, dat is niet eens zo ongeloofwaardig. De hele wereld draait immers op software en technologie tegenwoordig.

Aan de andere kant: misschien is het allemaal marketingtaal. Als je als bedrijf laat zien hoe krachtig AI wel niet is, kun je bij investeerders makkelijker geld losweken. En wordt deze waarschuwing over de toekomst ook als afleidingsmanoeuvre gebruikt voor de problemen die er nu al zijn, zoals het feit dat letterlijk alles bij elkaar is gejat om AI te bouwen. Daar hoor je nu niemand meer over.

Klopt het dat AI alles over kan nemen? Draai die vraag eens om: wat als het AI was die het helemaal voor het zeggen heeft, wat zouden mensen dan doen als ze de kans krijgen? Dan zouden we de macht overnemen. Omdat AI door mensen is ontworpen, is het dus niet ondenkbaar dat AI er ook zo in komt te staan. Of dat gebeurt niet en komt AI uiteindelijk gewoon met de beste grap, het beste toneelstuk ooit.

Er zijn trouwens mensen die geen onvertogen woord over AI in het openbaar durven uiten. Omdat ze bang zijn dat als AI aan de macht komt, zij daar problemen mee gaan krijgen. Als technofilosoof en docent heb ik allerlei meningen over AI. Maar ik wil natuurlijk ook liever ook niet dat mijn naam ergens bij staat”, aldus de man die wekelijks columns en jaarlijks boeken schrijft over AI. En ja, ook over de gevaren en de nadelen ervan…

Tot slot legde Bron dezelfde vragen ook voor aan het college van bestuur (cvb) van Fontys.

Joep Houterman, cvb-voorzitter:
“AI verbieden is onmogelijk en maakt de samenleving niet veiliger; studenten opleiden om AI kritisch, verantwoord en deskundig te gebruiken wel. Fontys volgt daarom de EU AI Act (de Europese AI-verordening) die ons verplicht om AI veilig, transparant en op een risicogerichte wijze te gebruiken en te beheren. Dit betekent onder meer dat studenten en medewerkers voldoende kennis moeten hebben over wat AI is en hoe het werkt.

Uiteraard nemen we de zorgen serieus. AI ontwikkelt zich in een heel hoog tempo en roept terecht vragen op over veiligheid, betrouwbaarheid en gevolgen voor de maatschappij. Tegelijkertijd geloof ik niet dat een collectief verbod op AI de juiste weg is, als dat überhaupt al mogelijk is. AI is immers al als technologie diep verweven met onze samenleving. De vraag is daarom niet óf studenten met AI in aanraking komen, maar hoe wij ervoor zorgen dat zij er verantwoord, kritisch en kundig mee leren omgaan.

Juist daarom biedt Fontys AI-onderwijs en passen we ons AI-beleid op de ontwikkelingen aan. Niet om de technologie kritiekloos te omarmen, maar om studenten te leren begrijpen wat AI kan, waar de grenzen liggen, welke risico's er zijn en welke ethische afwegingen moeten worden gemaakt.

De zorgen over veiligheid zijn dus geen argument om kennisontwikkeling stil te zetten. Juist meer onderzoek, meer deskundigheid en meer kritisch onderwijs zijn nodig om ervoor te zorgen dat AI op een veilige en verantwoorde manier wordt doorontwikkeld en toegepast. Als onderwijsinstellingen zich terugtrekken, laten we het debat en de ontwikkeling over aan de commerciële partijen. Dat vind ik ongewenst.”

De keuze om naar Nederland te gaan, begon bij Tihomira als een grapje. Ze wist niet wat ze wilde studeren na de middelbare school en zag wat informatie over Fontys voorbijkomen. Ze grapte daarna bij haar ouders dat ze naar Nederland zou gaan om te studeren, maar dat is inmiddels gewoon keihard de realiteit geworden.

Is studeren in Nederland beter of slechter dan je had verwacht?
“Vooral anders. Ik had niet zoveel verwachtingen, ik ging gewoon met de flow mee. In eerste instantie was het zwaar vanwege de cultuurverschillen en het alleen-zijn, maar nu vind ik het leuk om zelfstandig te zijn. De plek is leuk.”

Wat vind je het leukste aan je tijd in Nederland? En wat valt tegen?
“Ik vind het leuk dat het schoon, gestructureerd en vredig is. Wat ik minder vind, is het eten. Ik mis het eten van thuis.”

Als student heb je je natuurlijk ook aan moeten passen aan Nederland. Waar doe je je boodschappen, en wat schaft de pot het meest?
“Vooral bij de Lidl, omdat ik daar een tijdje heb gewerkt en het dicht bij mijn woning is. Daarna komt de Albert Heijn. Ik maak mijn eten graag zelf en eet heel gevarieerd, vaak een gerecht met vlees en groenten erin verwerkt.”

Welk typisch Nederlands gerecht heeft je verrast?
“Er zijn best wel wat dingen waarvan ik niet had verwacht dat ik ze lekker zou vinden, zoals paté. Ik had er nog nooit van gehoord, maar het smaakt eigenlijk best goed.”

Heb je hier al vrienden gemaakt?
“Ja, ik heb hier echt vrienden voor het leven gemaakt. Dat zijn vooral internationals. Het is niet zo moeilijk om hier vrienden te maken. Thuis ben ik wat minder sociaal en eigenlijk ben ik er hier pas achter gekomen hoe sociaal ik kan zijn.”

Ga je ook wel eens op stap?
“Zelden. Maar als ik uitga, ga ik met andere Bulgaarse studenten. Meestal naar Stratum, of we spreken bij iemand thuis af.”

In vergelijking met Bulgarije, hoe is het leven in Eindhoven?
“Veel en veel duurder. In mijn land zijn de inkomens een stuk lager, en de prijzen hier zijn hoger. Maar ik ben er inmiddels aan gewend. Het enige waar ik niet aan kan wennen, zijn de benzineprijzen.

Verder voel ik me in Nederland een stuk veiliger dan in Bulgarije. Het is hier veel meer geordend, meer gestructureerd. Dat vind ik heel fijn.”

Wat mis je het meeste van thuis?
“Ten eerste het eten. Dat mis ik echt. Maar daarnaast natuurlijk ook mijn vrienden en familie, al spreek ik die gelukkig vaak via videobelletjes. Verder mis ik eerlijk gezegd niet zoveel.”

Waarin wijken Nederlanders het meeste af van jouw cultuur?
“Nederlanders zijn heel anders dan Bulgaren. We denken anders, zijn wat minder sociaal en maken minder snel vrienden. En we drinken misschien meer, maar feesten minder, we zijn wat meer gesloten op dat vlak. Neem bijvoorbeeld Stratum; daar is het super druk en ga je van kroeg naar kroeg. In Bulgarije is dat heel anders.

Nederlanders denken vaak dat we ‘wild’ zijn, een koude persoonlijkheid hebben. Maar dat klopt niet helemaal. Ook al houden we van onze eigen space, we zijn wel heel warm en beleefd. We zijn niet zo gesloten als veel mensen denken.”

Ben je van plan om na je opleiding nog in Nederland te blijven?
“Initieel wel, want ik wil graag van de mogelijkheden gebruikmaken die Nederland te bieden heeft voor ICT-studenten. Er zijn hier namelijk heel veel IT-banen. Maar ik weet het nog niet zeker; we zien het tegen die tijd wel.”

Ben je door je studie bij Fontys anders naar de wereld gaan kijken?
“Ja. Mijn beeld is heel erg veranderd en het verandert nog steeds constant. Maar wel op een goede manier.”

Het was een bewogen jaar voor de dienst I&T. Maar welk jaar is dat tegenwoordig niet meer. Hackpogingen en aanvallen zijn geen zeldzaamheid, ze zijn aan de orde van de dag. Sterker nog: elke minuut vindt er wel een poging plaats in te breken in de systemen van Fontys.

Begin dit jaar had Bron een interview met directeur Thom Rutten en de information security officers Helmut Grams en Jos van Bijnen van de dienst I&T van Fontys. Dit keer schuift naast Rutten en Van Bijnen ook chief information security officer Hub Gerats aan.

Sinds het vorige gesprek is in mei al weer sprake geweest van een grote hack. Niet bij Fontys maar bij Instructure, het Amerikaanse bedrijf achter Canvas. Die digitale leeromgeving wordt door Fontys en wereldwijd duizenden andere onderwijsinstellingen gebruikt.

Om met dat laatste te beginnen: hoe is dat eigenlijk afgelopen? Hoeveel en welke data van Fontys zijn er destijds gehackt? Heeft Fontys ook losgeld betaald aan de hackers? 
Rutten: “Met die eerste vraag zijn we tijdens en na de hack druk bezig geweest. Maar ook wij hebben daar nog steeds geen duidelijk antwoord op gekregen. Daarover zijn we nog steeds in gesprek met Instructure, maar veel blijft onduidelijk. Wat het losgeld betreft: nee, Fontys heeft niets betaald.”

Gerats: “Iedereen moet simpelweg de policy hebben dat je nooit losgeld betaalt. Dat is ook in het beleid van Fontys vastgelegd.”

Om de risico’s van dit soort hacks te verkleinen, zei je dat Fontys nauwer gaat samenwerken met andere hogeronderwijsinstellingen, met de TU/e, met Brainport. Hoe staat het daarmee?
“Met de TU/e hebben we bijna dagelijks contact en dat gaat goed. Ook met de andere onderwijsinstellingen zijn we nog steeds in gesprek. Zo doen we nu ook mee met de pilot Nextcloud en onze docenten die daaraan meedoen zijn daar tot nu toe redelijk tevreden over. De samenwerking met en binnen Brainport staat op dit moment op een wat lager pitje.”

“De realiteit is ondertussen niet minder complex geworden. De hele soevereiniteitskwestie is door de Canvashack alleen maar relevanter geworden. Tegelijkertijd is het een illusie om te denken dat je afscheid kunt nemen van Bigtech.”

“Wat door de Canvas-hack ook duidelijk is geworden, is dat we geen back-ups van ons onderwijs hebben. Sommige docenten hadden gelukkig nog veel op hun computer staan, maar dat is natuurlijk niet de manier om te zorgen dat we onderwijs ook in tijden van een hack kunnen blijven organiseren.”

Gerats: “We moeten wel iets als het om back-ups gaat. Eigen datacentra gaan niet de oplossing zijn, dat is niet meer van deze tijd. Eigen kopieën van de data is een goede oplossing, maar ook een kostbaar plaatje.”

Is Nextcloud daar een oplossing voor?
Gerats: “Nextcloud is in elk geval werkbaar. Het is niet meteen goedkoper, maar het verkleint de afhankelijkheid van Bigtech. Aan de andere kant: een bedrijf als Microsoft krijgt per seconde honderden aanvallen te verwerken. Als Nextcloud groot genoeg wordt, gaat daar hetzelfde gebeuren.”

Van Bijnen: “Je ziet overal het aantal hacks toenemen, ook bij Fontys. Het verschil met een paar jaar geleden is dat je nu niet meer weet wie erachter zit: een mens of AI.”

Vormt AI inmiddels ook een groot risico voor de digitale veiligheid van Fontys?
Gerats: “AI gaat niet weg. Wat wij nu moeten doen is aandacht besteden aan hóé je het inzet, en ondertussen het proces vertragen om AI zorgvuldig in te kunnen zetten.”

Rutten: “We richten het systeem zo in dat mensen er verstandig mee om kunnen gaan. Onze IT-architecten proberen te anticiperen op wat komen gaat. Maar ja, probeer daar maar eens op te anticiperen. We zijn nu wel aan het kijken of we het AI-platform van Fontys ICT over heel Fontys kunnen uitrollen.”

Al met al lijkt digitale veiligheid niet gewoon moeilijk te realiseren, maar simpelweg een illusie…
Gerats: “Honderd procent veiligheid bestaat inderdaad niet. Wat je wel kunt doen, is de voorwaarden scheppen waardoor je die veiligheid vergroot.”

Rutten: “Als dadelijk iedereen bij Fontys op vakantie is, wordt bij ons gewoon doorgewerkt. In het geval van Jos en zijn team: die zijn het hele jaar door 24/7 bereikbaar. Ook in de collectieve vrije week.”

“Het thema veiligheid is voor Fontys net zo belangrijk als voor de TU/e, daarin verschillen wij niets van elkaar. Ook hier vindt onderzoek plaats dat interessant kan zijn voor bepaalde partijen. Het Fontysbestuur is zich heel bewust van het belang van digitale veiligheid. Zij zien ook wel dat we niet alleen maar een kostenpost zijn en dat er voor die veiligheid in de toekomst meer investeringen nodig zullen zijn.”

Als Bron hier over een halfjaar weer bij jullie aanklopt, wat is dan het verhaal?
Rutten: “Over een halfjaar? Dan zit jij hier weer. Dan is er weer een incident geweest. En dan gaan wij weer uitleggen wat we daaraan gedaan hebben. Dat is nu het nieuwe normaal.”

De titel van haar afstudeerproject: Automatische segmentatie van sterke zwaartekrachtlenzen in data van de Euclid-ruimtetelescoop. Een hele mond vol, erkent de student, en voor de leek ook niet eenvoudig te begrijpen. Saamie nam woensdag bij haar afstudeerzitting op de Fontys ICT Graduation Conference (zie kader onderaan) dan ook de tijd om uit te leggen waar ze mee bezig is. Want dat het belangrijk is, is wel duidelijk.

“De Euclid-ruimtetelescoop van ESA fotografeert enorme delen van de ruimte: ongeveer een derde van het hele waarneembare universum. In die beelden zitten zeldzame objecten verborgen, die sterke zwaartekrachtlenzen worden genoemd. Daarbij buigt een zwaar sterrenstelsel op de voorgrond het licht af van een verder weg gelegen sterrenstelsel erachter, zoals een lens in een bril dat doet. Daardoor lijkt dat verre sterrenstelsel uitgerekt in bogen of ringen”, legt Saamie uit.

In haar project heeft de ICT-student AI-tools gebouwd die twee dingen doen: eerst deze lenzen vinden tussen miljoenen objecten, en daarna voor elk systeem het beeld opsplitsen in verschillende onderdelen: het voorgrondstelsel, het afgebogen licht van het achtergrondstelsel en andere objecten die toevallig in de buurt staan.

Donkere materie 
Zwaartekrachtlenzen zijn volgens Saamie belangrijk voor onderzoek naar donkere materie. “Het grootste deel van de massa van een sterrenstelsel bestaat uit donkere materie, die onzichtbaar is. Via zwaartekrachtlenzen kunnen we toch zien hoe die massa verdeeld is.” Ook helpen de lenzen onderzoekers om meer te leren over donkere energie en de groei van het universum.

Tijdens de vijfjarige missie maakt Euclid beelden van zo’n 1,5 miljard sterrenstelsels. Slechts 0,01 procent daarvan bevat naar verwachting een sterke zwaartekrachtlens. “Dat volume is onmogelijk handmatig te doorzoeken”, zegt Saamie. “Daarom gebruik ik AI-netwerken. Tot nu toe zijn er al meer dan 70 miljoen sterrenstelsels doorzocht.”

Het AI-model van Saamie gebruikt transformers, vergelijkbaar met de technologie achter grote taalmodellen. Die techniek bleek vooral sterk in het herkennen van grotere en complexere lenssystemen, zoals lenzen op groeps- of clusterschaal. [tekst gaat verder onder de illustratie]

Maar niet alles is volledig geautomatiseerd. “Een van de functies van het AI-model is dat het elke afbeelding een score geeft voor hoe waarschijnlijk het is dat die een lens bevat. Vervolgens worden de systemen gerangschikt van hoog naar laag. De hoogst scorende beelden worden daarna visueel gecontroleerd door vrijwillige burgeronderzoekers en experts.” 

Wat haar AI-model zo bijzonder maakt, is dat het een stap verdergaat dan de meeste bestaande lenszoekers. Waar andere modellen alleen aangeven óf iets een lens is, splitst Saamies model het beeld pixel voor pixel op. Daardoor hoeven onderzoekers niet meer handmatig te bepalen welk licht bij welk object hoort. “Door dat proces te automatiseren wordt analyse op de schaal van Euclid haalbaar.”

Willie Wortel-moment
Haar Willie Wortel-moment kwam toen Saamie de aantallen met elkaar vergeleek. “De grootste verzamelingen sterke zwaartekrachtlenzen bestonden tot nu toe uit enkele honderden objecten, verzameld over tientallen jaren. Met deze methode werken we toe naar meer dan 10.000 lenzen uit één enkele datarelease. Toen besefte ik pas echt hoe groot dit kan worden.”

En dit is nog maar het begin van Euclids vijfjarige missie. Juist die schaal maakt het volgens Saamie zo waardevol: waar onderzoekers voorheen lenzen één voor één bestudeerden, kunnen ze straks tienduizenden systemen op dezelfde manier analyseren. Daardoor wordt het mogelijk om veel beter te onderzoeken hoe massa en donkere materie verdeeld zijn over sterrenstelsels.

Uitmuntend
Het afstudeerproject heeft grote impact op Saamies carrière. Haar eerste methodologische paper over het sterke-lens-zoeknetwerk verscheen tijdens de eerste publieke datarelease (DR1) van Euclid. Nu leidt ze nog twee nieuwe papers, die worden in november gepubliceerd in het vakblad Astronomy & Astrophysics, net als de eerste publicatie.

Voor een afstudeerder is het uitzonderlijk om publicaties binnen zo’n internationale onderzoekssamenwerking te leiden. Het was dan ook niet de vraag óf Saamie zou slagen, maar hóé. Haar eerste en tweede beoordelaar, stagebegeleider en een externe deskundige beoordeelden haar werk als uitmuntend. In september gaat ze aan de Master of Applied IT beginnen bij Fontys in Eindhoven.

Foto bovenin: de Euclid ruimtetelescoop

Baraa volgde een minor aan het Mexicaanse Instituut voor Technologie en Hogere Studies, kortweg Tec de Monterrey, in de gelijknamige stad Monterrey. Daar ligt ook het voetbalstadion waar onder andere de wedstrijden Tunesië - Japan, Zuid-Afrika - Zuid-Korea en natuurlijk Nederland - Marokko werden gespeeld.

Om alle voetbalfans van deze verschillende nationaliteiten te kunnen helpen en te woord te staan, ontwikkelde de Mexicaanse politie een AI-vertaler. Maar deze moest nog wel getest worden. “Daarom kreeg ik een oproep vanuit het International Student Office van mijn universiteit", vertelt Baraa. "Met de vraag of ik mee wilde helpen met het testen van de vertaler omdat ik Arabisch spreek, en hier in Monterrey ook een Arabisch land zou spelen. Andere internationale studenten die bijvoorbeeld Koreaans of Japans praatten, werden ook uitgenodigd.”

Automatisch vertalen
En zo geschiedde. Baraa maakte deel uit van een demonstratie waarbij verschillende politieagenten op een rij stonden. Allemaal droegen zij een bodycam, en het was aan de student om een van hen een vraag te stellen in het Arabisch. “Die agent drukte op een knopje waardoor mijn taal automatisch herkend en vertaald werd naar het Spaans. De agent antwoordde dan in het Spaans, wat door die bodycam weer vertaald werd in het Arabisch, zodat ik wist wat hij zei.”

Vragen die Baraa moest stellen waren typisch toeristische vragen. “Zoals de weg naar het stadion bijvoorbeeld, of de locatie van een bepaald hotel. Omdat dat soort vragen ook door WK-bezoekers gesteld zouden worden.”

Engels is niet vanzelfsprekend
Na de ‘oefendag’, waarin ook de burgemeester van Monterrey en de politiechef uitleg gaven over de tool en robothonden werden gedemonstreerd, kon de AI-vertaler daadwerkelijk ingezet worden tijdens het WK. Een belangrijke toevoeging volgens Baraa, omdat het ook niet vanzelfsprekend is dat de Mexicaanse politie en lokale bevolking Engels spreken.

Volgens de ICT-student, die voor deze ervaring AI al vaker implementeerde tijdens zijn opleiding en ook een semester Generatieve AI volgde bij Fontys, werkte de tool dan ook naar behoren. “Ik heb nu met eigen ogen in Mexico gezien hoe waardevol AI kan zijn. Zeker in een situatie waarin communicatie tussen mensen die niet dezelfde taal spreken een stuk makkelijker wordt gemaakt. Wat de meeste indruk op me maakte, is hoe makkelijk het was om de tool te gebruiken en hoe snel het antwoordde. Dat doorbrak echt de taalbarrière.”

Smombie is een samentrekking van de woorden ‘smartphone’ en ‘zombie’. De term, in 2015 verkozen tot jeugdwoord van het jaar in Duitsland, is ingegeven door mensen die als een zombie over straat lopen met hun smartphone. “Daardoor krijgen ze een ander loopje en zijn ze afgesloten voor alles wat er om hen heen gebeurt”, zegt Rens van der Vorst. Hij initieerde de smombierun samen met collega Frans Mouws.

De ICT-docenten vonden de term symbool staan voor hoe de bevolking tegenwoordig verslingerd is aan smartphones. En dus dachten ze: misschien kunnen we dit op een ludieke manier aanpakken door te kijken hoe hard mensen kunnen lopen terwijl ze naar hun telefoon kijken. “Dat gaan we donderdag testen bij een sportdag van Fontys Educatie, waar zo’n 160 studenten aan meedoen", aldus Mouws.

Mini-games
Tijdens de sportdag lopen de studenten verschillende smombieruns, waarbij ze per persoon – het liefst gekleed in een zombiepak en besmeerd met zombieschmink - 400 meter afleggen. Dat doen ze terwijl het toepasselijke nummer ‘Zombie’ van The Cranberries uit de campusspeakers knalt en ze op hun telefoon twee minigames spelen, waardoor ze gedwongen worden naar hun scherm te blijven staren. Bij de spelletjes moeten ze zombies neerschieten en ontwijken.

“De app met daarop de games is door een ICT-student gebouwd”, vervolgt Van der Vorst. “De spelletjes zijn vrij makkelijk. Die zou je zittend of stilstaand niet spelen omdat ze dan gewoon saai zijn. Maar dat verandert als je ze rennend speelt; dan worden ze een stuk moeilijker. Als je te vaak een zombie mist, ben je af. Degene met de snelste finish-tijd wint twee tickets voor Walibi Fright Nights.”

Olympische sport
Mouws, die het experiment zelf drie keer deed en geen enkele keer de finish haalde, hoopt dat de smombierun na donderdag ook op andere plekken in Nederland georganiseerd zal worden. Misschien zelfs wel wereldwijd. “We gaan de software gratis beschikbaar stellen”, zegt hij, aangevuld door Van der Vorst: “Ik zeg niet dát het een Olympische sport wordt, maar dat zou natuurlijk wel leuk zijn.” 

Benieuwd naar de beelden van deze smombierun? Houd onze socials donderdag in de gaten!

Het metal-bestaan van Sebastiaan Lefèvre gaat verder terug dan zijn loopbaan bij Fontys, waar hij in 2010 begon als docent bij de Rockacademie. Inmiddels is hij docent Interactive Media Design bij ICT. Lefèvre was een jaar of zeventien toen hij in zijn eerste bandje zat. Een paar jaar later werd hij gevraagd voor de vocals bij MagnaCult, waar hij 21 jaar later nog steeds de leadzanger van is. Met de nadruk op ‘nog’, want over een paar weken treedt de band voor de laatste keer op. Daarna stoppen de vijf leden ermee.

Over de reden daarachter later meer. Eerst gaan we terug naar het ontstaan van MagnaCult ruim twintig jaar geleden, de plek waar Lefèvres liefde voor metal ontstond. Het grunten - rauw zingen - had hij zichzelf toen al aangeleerd door te experimenteren met zijn stem en het maken van hoge en lage klanken. “Op een gegeven moment stond ik op mijn kamer gewoon te schreeuwen”, zegt hij. 

Jongensdromen
In de jaren die volgden, kwamen al zijn jongensdromen uit. Lefèvre ging op verschillende tours door heel Europa. Reisde met nightliners (dubbeldeksbussen) van stad naar stad en per boot van Helsinki naar Stockholm. Hij en zijn bandleden brachten in het totaal vier albums uit en gaven een memorabele show in Luxemburg met 1.500 man publiek. “Maar we hebben ook een hele toffe tour gedaan met 5 Finger Death Punch, een band die heel groot is in Amerika. En tijdens een optreden in Londen stonden de zanger en drummer van Iron Maiden naar ons te kijken. Dat was echt heel vet.” 

Toch kan Lefèvre niet zeggen dat MagnaCult een hele bekende naam is in de metal-wereld. De hoogtijdagen waren volgens hem tussen 2007 en 2012. Daarna zakte het wat meer in, met een flinke dip tijdens corona. “Het aantal volgers op social media en streams op Spotify zijn niet zo hoog, maar de fans die we hebben, zijn wel heel trouw. Die zitten verspreid over Engeland, Duitsland en Scandinavië, met ook een klein deel in Nederland. Eigenlijk zijn we gewoon een van de beste Nederlandse onontdekte bands.”

Dat ligt volgens hem niet aan de kwaliteit van muziek, maar aan de algoritmes op het wereldwijde web. “We zijn nooit viral opgepikt door algoritmes van streamings- en socialmediaplatorms. Er is sowieso een overkill aan bands en het is een uitdaging om daarbovenuit te steken. Tegelijkertijd is MagnaCult op zijn krachtigst op het podium; daar ontstaat de energie en overtuigingskracht waarmee we door de jaren heen een internationale fanbase hebben opgebouwd.”

Einde van tijdperk
Maar die fanbase zal binnenkort dus afscheid moeten nemen van MagnaCult, want na 21 jaar geeft de band op 11 juli zijn allerlaatste optreden. De vijf leden hebben besloten om te stoppen omdat de input volgens Lefèvre totaal uit proportie begon te raken ten opzichte van de output. “Daar bedoel ik mee dat de hoeveelheid energie, geld en tijd die we erin staken, niet genoeg meer opbracht. Het werd steeds moeilijker en zwaarder om te blijven geven.” 

Wat de docent na het MagnaCult-tijdperk gaat doen, weet hij nog niet. Maar het maken van muziek zal hij altijd blijven doen. “Of dat nou solo zal zijn of met een andere band? Geen idee. We gaan het zien. Ik ga in ieder geval eerst even heel veel tijd doorbrengen met mijn twee zoontjes, mijn kunstwerkjes. Het lijkt me heerlijk om in plaats van een weekend op te treden even gewoon een weekendje weg te gaan met het gezin.”

En zijn studenten? Die blijft hij tijdens zijn lessen voeden met zijn passie voor metal. “Ik probeer in de klas een brug te bouwen naar de muziek. Hoe maak je een videoclip? Welk concept bedenk je? Wat doe je met storytelling? Hoe breng je dat visueel in beeld en wat wil je overbrengen? Ik heb natuurlijk best wel wat videoclips en artworks gemaakt, en die kan ik allemaal gebruiken als cases. De studenten vinden dat heel tof.”

Credit foto bovenin: Studiomamma

 De 28-jarige ICT-student Moussa staat op het punt af te studeren en heeft inmiddels al een indrukwekkend cv opgebouwd. Hij runt zijn eigen bedrijf Abbaly - een digitaal bureau voor webontwikkeling, design en IT-advies - en werkt daarnaast aan zijn startup én afstudeerproject: Coursolo.ai. Dat is een AI-gestuurd onderwijsplatform waarop kinderen kunnen leren over wetenschap, technologie en programmeren. 

Naast het online leerplatform wil Moussa kinderen ook in de praktijk laten kennismaken met technologie. Daarom is hij momenteel een maand in de regio Kanem in Tsjaad, het land waar hij vandaan komt. “Ik heb allerlei spullen van Fontys mee mogen nemen naar Tsjaad om kinderen op verschillende scholen kennis te laten maken met nieuwe technologieën.” 

 Van droom naar werkelijkheid 
Het praktische onderdeel van Coursolo.ai noemt hij From Dreams to Reality. “Een programma van vijf dagen waarin kinderen niet alleen technologie te zien krijgen en mogen gebruiken, zoals drones en VR-headsets, maar ook zelf dingen bouwen.” Daarvoor gebruikt Moussa educatieve bouwpakketten die hij via Fontys heeft meegenomen. 

De kinderen krijgen losse onderdelen en moeten daarmee zelf een werkend systeem in elkaar zetten. Zo bouwen ze op kleine schaal onder meer zonnepanelen, slimme irrigatiesystemen en andere toepassingen voor precisielandbouw. “Het doel is om kinderen kritisch en out-of-the-box te leren denken. Tot nu toe lukt dat heel goed.” Tekst gaat verder onder de foto's.

Naast de bijdrage aan zijn afstudeeronderzoek haalt Moussa veel voldoening uit het project. “De kinderen zijn ontzettend nieuwsgierig en geïnspireerd. Soms komen ze na een hele dag school nog naar mijn huis om meer vragen te stellen.” Ook heeft het project een persoonlijke betekenis voor de ICT-student. “Ik kom hier vandaan. Het voelt goed om iets terug te kunnen geven aan deze mensen."

Van start tot doorontwikkelen
Toch doet hij het niet alleen, want zonder ICT-docent Frans Mouws had Moussa het project niet kunnen realiseren. "Hij heeft me geholpen met het idee en ervoor gezorgd dat ik alle apparatuur mee kon nemen. Dus een speciale shout-out naar Frans.” 

Na zijn afstuderen wil Moussa zijn startup verder ontwikkelen. Uiteindelijk hoopt hij terug te keren naar Tsjaad met nog meer technologie en nieuwe programma’s voor kinderen. De droom? "Om een permanent trainingscentrum te openen en zo technologie toegankelijker te maken voor jongeren in Tsjaad.” 

Tahir omschrijft Nederland als een hub voor veel IT-bedrijven, met goede toekomst- en baankansen. Een fijne plek om te gaan studeren, dacht hij. En daarom begon hij een paar maanden geleden de studie ICT in Eindhoven.

Vertel. Is studeren in Nederland beter of slechter dan je had verwacht?
“Het is heel veel beter dan ik had verwacht. Ik had al goede verwachtingen, maar die zijn echt overtroffen.”

Wat vind je het leukst aan Nederland. En wat het minst leuk?
“Er zijn meerdere dingen die ik leuk vind. Het eten, de mensen, de cultuur. Het is allemaal prachtig. Maar wat ik iets minder vind, is dat de winkels hier vroeg dicht gaan. De winkel waar ik altijd naartoe ga sluit al om acht uur. Enerzijds is dat natuurlijk fijn voor het personeel, maar voor mezelf vind ik het minder.”

Waar doe je je boodschappen, en wat schaft de pot meestal?
“Albert Heijn, daar gaat echt al mijn geld naartoe. En wat ik vaak eet? Stroopwafels! Ik kook natuurlijk ook voor mezelf; vaak kip en wat frietjes. Maar daarna komen de stroopwafels weer. Voordat ik in Nederland kwam, had ik ze nog nooit geproefd, maar inmiddels snap ik de hele hype. Eerst proefde ik er één, nu eet ik ze allemaal.”

Ga je wel eens op stap?
“Ja, ik ga regelmatig op stap met mijn vrienden. Meestal gaan we naar die straat in Eindhoven waar alle pubs zitten. Stratum geloof ik?”

In vergelijking met Pakistan, hoe is het leven hier?
“Om te beginnen is het duurder, al komt dat waarschijnlijk omdat ik heel veel boodschappen doe bij de Albert Heijn. Verder voel ik me ook enorm veilig in Nederland. Overal om je heen zie je politie rijden.”

Wat mis je het meeste van thuis?
“De eenvoud, want het leven in Nederland is een stuk zwaarder. Je moet heel hard werken, terwijl ik in Pakistan 24/7 kon chillen. Ik mis de rust en het makkelijke leven, maar tegelijkertijd is het hier ook een stuk beter als je maar hard genoeg werkt.”

Heb je al vrienden gemaakt?
“Het is heel, heel makkelijk om hier vrienden te maken. Ik heb al veel vrienden gemaakt, maar het is nog te vroeg om te zeggen of het vrienden voor het leven zijn. Ik ben hier immers pas een paar maanden.”  

Waarin wijken Nederlanders het meeste af van jouw cultuur?
“In mijn land zijn mensen veel te lief. Ze draaien om dingen heen en geven je nooit een direct antwoord. In Nederland is dat het tegenovergestelde. Als ze iets niet willen, dan doen ze het niet. Dat is eigenlijk heel goed."

Voel je je ooit gediscrimineerd omdat je uit een ander land komt?
“Nee, nooit eigenlijk. Ik heb fijne vrienden en ik heb niet het gevoel dat mensen in Nederland heel aanvallend zijn."

Ben je van plan om na je opleiding nog in Nederland te blijven?
“Dat ligt een beetje aan de doelen die ik heb tegen de tijd dat ik afstudeer. Als ik een goede baan kan krijgen, blijf ik zeker.”

Ben je door je studie bij Fontys anders tegen de wereld gaan kijken?
“Ik heb wel het gevoel dat mijn leven nu een groter doel heeft gekregen. Er zijn bepaalde dingen waar we naar zouden moeten streven en daarbij moeten we onszelf niet inhouden. We moeten juist ons best doen om onze doelen te bereiken. Hard werken, onszelf respecteren en niet tevreden zijn met minder. Dat zijn wel dingen die ik heb ondervonden sinds ik studeer, na eerst een jaar heel lui te zijn geweest.”

Peukenposters. Wat moet je je daar precies bij voorstellen? Dat legt Mike Saris uit, merkstrateeg bij gedragsbureau Fama Volat, het bedrijf dat op het idee van de peukenposters kwam en hiervoor samenwerkt met Trudo en Park Strijp Beheer. “Rokers kunnen hun sigaret uitdrukken op de peukenposters en die vervolgens deponeren in een speciaal daarvoor gemaakt bakje”, aldus Saris. “De posters hebben verschillende ontwerpen, die allemaal passen bij de plek waar ze hangen.”

Pacman
Neem bijvoorbeeld de poster die hangt bij skatepark Area 51: daarop staat een afbeelding van het menselijk lichaam, waarbij een roker zijn sigaret kan uitdrukken op een plek waar hij ooit iets heeft gebroken tijdens het skaten. Of die bij popcentrum PopEi, waar allemaal verschillende muziekstijlen op staan. Met als achterliggende gedachte dat je je peuk uitdrukt onder jouw favoriete genre. En dan is er ook nog het Pacman-spelletje.

Bij Donna, net als Area 51 en PopEi op Strijp-S, hangt er eentje die over eten en drinken gaat. En in Waalwijk een die gebaseerd is op het wachten tijdens het reizen. “Elke locatie heeft een passende invulling van de context en in elke poster zit een stukje gamification verwerkt”, vervolgt Saris. “Zodat het leuk wordt om je peuk netjes weg te gooien. Daarmee houden we niet alleen de sigaretten van de straat, we creëren er ook gezamenlijke peukenkunst mee.”

Gespreksspartner
Voor het ontwerpen van de posters klopte het Bossche bedrijf Fama Volat aan bij studenten van de ICT-studie Media Design. Zij kregen de opdracht om binnen één dag tijd meerdere designs te maken. Kyle Osei en Maja Domalewska deden ook mee aan die uitdaging en zien nu maar liefst twee van hun ontwerpen terug op Strijp-S. “De posters kunnen een mooie gespreksstarter zijn”, zegt Kyle. “Ik zie het helemaal voor me dat je hier samen met andere mensen staat te roken terwijl je over muziek praat.”

Maja hoopt dat er wat meer bij komt kijken. Ten eerste dat de posters een visuele impact maken. Maar gezien het aantal afdrukken op de door haar ontworpen poster (foto boven), is dat doel al ruim behaald. “Los daarvan hoop ik ook dat mensen twee keer na zullen denken voor ze hun sigaret op de grond gooien. Misschien dat zo’n poster een realisatiemomentje kan creëren. Zo van: shit, ik gooi mijn sigaretten al jaren op de grond, maar het kan ook anders.”

Eskiyerli onderzoekt als associate lector hoe digitalisering, data en AI businessmodellen van bedrijven beïnvloeden. Waar de focus eerder lag op digitalisering en digitale tools, verschuift dat steeds meer naar data en AI. “Bedrijven willen begrijpen hoe ze de data die zij hebben effectief kunnen gebruiken en analyseren om betere beslissingen te nemen.”

Om die bedrijven te helpen zet de associate lector multidisciplinaire samenwerkingen op tussen bedrijven, collega’s van de business- en technische opleidingen en de daarbij horende studenten. “Businessstudenten analyseren eerst de vraagstukken van het bedrijf en vertalen deze naar besluitvorming en aanbevelingen. ICT-studenten ontwikkelen vervolgens AI-modules of data-analyses, zodat we de inzichten kunnen delen met het bedrijf.”

Zorgen en mogelijkheden
Hoewel de vraag naar ICT-studenten met kennis over data en AI vanuit het werkveld steeds meer toeneemt, ziet Eskiyerli ook internationaal signalen van een ontwikkeling waar Fontys mee te maken heeft: studentenaantallen in zowel de technische als de ICT-sector staan onder druk.

Dat is zorgelijk voor een instelling als Fontys. Maar minder studenten betekent volgens de associate lector niet per se dat er minder interesse is in technologie. “Het lijkt eerder te gaan om een verschuiving binnen het vakgebied. Tien jaar geleden zei een student dat hij of zij ICT wilde studeren. Nu geeft diezelfde student vaker aan iets te willen doen met AI, data science of digital business. En die ontwikkeling biedt kansen om opleidingen anders te positioneren.”

Ontwikkelingen
Dat kan door meer focus te leggen op data en AI, en door het ontwikkelen van nieuwe opleidingen. Zo starten volgend collegejaar de masters Data Driven Business - opgezet in samenwerking met Avans - en AI Translator. Later volgt naar verwachting de bachelor Digital Transformer, waar veel interesse voor is vanuit bedrijven in de regio’s Eindhoven, Tilburg en Venlo. In Venlo wordt daarnaast gewerkt aan het dichter bij elkaar brengen van business- en technologieopleidingen binnen Fontys - zoals International Business Studies en Techniek en Logistiek - waarbij studenten vanuit hun eigen opleiding samenwerken over de grenzen van hun vakgebied.

In deze opleidingen is dezelfde verandering zichtbaar waar ook in het werkveld naar gevraagd wordt: professionals die niet alleen technisch onderlegd zijn, maar ook businessvraagstukken begrijpen en toepassen. “Diepgaande technische skills en programmeren verdwijnen daardoor niet, maar er worden wel nieuwe aspecten toegevoegd zodat we onze studenten opleiden tot professionals die zowel technische als bedrijfskundige vraagstukken kunnen verbinden.

Verschuiving
Zo wordt technologie minder gezien als eindproduct, en steeds meer onderdeel van het dagelijks werk. Dat gaat volgens Eskiyerli ook gevolgen hebben voor de rol van ICT-professionals. Waar studenten nu nog relatief vaak als freelancer of externe specialist werken, verwacht de associate lector dat zij straks vaker onderdeel worden van organisaties.

“Voorheen werd technologie vaak als een project of losse oplossing gezien. Een bedrijf had een probleem, en een andere partij leverde een technische oplossing. Maar bedrijven verzamelen nu zoveel data, terwijl ze niet weten wat ze ermee moeten. Daarom is er meer behoefte aan mensen binnen de eigen organisaties die continue die data analyseren en oplossingen ontwikkelen.”

Sleutel tot succes
Technologie wordt daarmee minder een ‘los product’, maar een integraal onderdeel van bedrijfsprocessen. De opkomst van AI zorgt daarbij voor veel onzekerheid bij studenten. Ze vragen zich af of hun toekomstige werk nog wel bestaat. Begrijpelijk, maar niet terecht, aldus Eskiyerli: “AI zal inderdaad bepaalde taken automatiseren, maar er ontstaan ook nieuwe vaardigheden en rollen. Daarin ligt de sleutel van onze aanpassing: we moeten leren samenwerken met AI, in plaats van erdoor vervangen worden.”

Ze concludeert: AI en data zijn geen hype die weer overwaait. “Het is geen tijdelijke trend, maar een structurele. En als Fontys daarin meebeweegt, kunnen we hier als onderwijs op meeliften.”

De technieksector schreeuwt al jaren om goed opgeleide technici, met name in de Brainportregio. Er is veel vraag, maar die vraag groeit een stuk sneller dan het aantal studenten dat voor deze richting kiest. Dat moet anders, vinden Summa, Yonder, Curio, Gilde Opleidingen, Ter AA en het Koning Willem I College. En dus komen ze met een nieuw ‘lokmiddel’ in de vorm van een voucher van 500 euro.

Project Beethoven
Met die voucher kunnen nieuwe techniekstudenten een laptop aanschaffen die geschikt is voor de specialistische software die zij tijdens hun opleiding moeten gebruiken. Het initiatief is onderdeel Project Beethoven en maakt deel uit van Talent voor Semicon, dat zich richt op het grootschalig opleiden, aantrekken en behouden van technisch personeel om aan de explosieve vraag (we hebben het over tienduizenden nieuwe vakmensen tot 2030) naar chiptechnici te voldoen. 

Fontys ontbreekt in het rijtje van de genoemde scholen, maar is wel op de hoogte van het plan. “Ik heb kennisgenomen van het initiatief van Summa om studenten die starten met een technische mbo-opleiding financieel te ondersteunen bij de aanschaf van een laptop”, zegt Frens Vonken, directeur van Fontys ICT.

Maar werkt het voor ons ook? Op de vraag of we een soortgelijk plan ook bij Fontys kunnen verwachten, reageert hij voorzichtig. “De vraag is of deze maatregel daadwerkelijk bijdraagt aan het verlagen van instapdrempels en of het de instroom in technische opleidingen kan bevorderen. Uiteraard ga ik dit volgen en ben ik benieuwd naar het effect op de instroom en een blijvend effect op de uitstroom.”

Het kan de opvallende lezer zijn opgevallen dat ergens in de kleine lettertjes op de ondersteuningspagina van Meta staat dat het bedrijf vanaf 8 mei stopt met het versleutelen van privéberichten. Door die functie in te schakelen voorkom je nu nog dat Meta meekijkt met de direct messages die jij naar anderen stuurt. Maar binnenkort kan dat dus niet meer; dit stukje privacy verdwijnt op Instagram. Via WhatsApp blijft het wel mogelijk om end-to-end-versleutelde berichten te blijven versturen. 

Rens van der Vorst – technofilosoof, docent bij Fontys ICT en columnist bij Bron – vindt het geen goede zaak, maar tegelijkertijd ook niet verbazingwekkend. “Meta is een bedrijf dat een rijke geschiedenis heeft van gebroken geloftes”, zegt hij. “Zoals dat WhatsApp gescheiden zou blijven van alle Facebook- en Instagram-producten. Die data zouden ze nooit met elkaar vermengen. Maar ze zouden WhatsApp-data ook niet beschikbaar stellen aan de overheid.” 

Onbetrouwbaar
Zelf maakt Van der Vorst geen gebruik van alles wat met Meta te maken heeft. Geen WhatsApp, geen Facebook, geen Instagram. “Deels vanwege het stukje privacy, maar ook omdat ik te zwak ben. Het zou me een hoop tijd kosten als ik het wél zou gebruiken, want dan zou ik de hele dag allerlei interessante dingen over mezelf willen posten.” Maar Van der Vorst is ook niet van steen, ook hij heeft behoefte aan aandacht (zijn woorden, niet de onze), en dus heeft hij wel accounts op LinkedIn en sinds kort Signal. 

Twee bedrijven die overigens ook ‘mankementjes’ hebben waar de docent niet helemaal achter staat. Bij LinkedIn moet je bijvoorbeeld expliciet aangeven dat ze je berichten niet mogen gebruiken voor het trainen van AI-systemen. Maar toch spreekt hij daar anders over dan over Meta. “Dat is gewoon een onbetrouwbaar bedrijf dat regelt hoe wij communiceren”, vervolgt hij. “Hier staan niet de waardes van de gebruiker centraal, maar die van het technologiebedrijf. Typisch gevalletje van the winner takes it all.”

Online misbruik
Als reden van het uitschakelen van de versleutelde berichten op Instagram zegt woordvoerder Dina El-Kabassy Luce tegen The Verge dat ‘zeer weinig mensen’ gebruikmaken van deze functie. Maar wat ook meespeelt, is dat toezichthouders stellen dat versleutelde berichten het opsporen van misbruik van jongeren op social media moeilijker maken. Door deze functie te laten vervallen, zou de veiligheid van minderjarigen beter worden.

Onzin, vindt Van der Vorst. Hij is van mening dat er ook andere manieren zijn om misbruik te voorkomen. De eerste: ervoor zorgen dat minderjarigen Meta niet gebruiken. Nu kun je als 12-jarige heel gemakkelijk een account aanmaken terwijl dat helemaal niet mag. Zet daar beter op in, zegt de docent. Of ga beter om met je moderatie. “Maar die alternatieven kosten geld en zijn daarom niet in het belang van Meta.”

Drugsverslaafde
Het is en blijft volgens hem een platform waar je als consument weinig te zeggen hebt. Eigenlijk zijn er dus maar twee keuzes, stelt hij. “Op het moment dat Insta nieuwe gebruikersvoorwaarden heeft, kun je twee dingen doen. Stoppen of accepteren. En dan is de kernvraag natuurlijk: wat doet Fontys? Ik denk accepteren. In de missie van Fontys staat dat we voor een bepaalde rechtvaardigheid staan. Voor een betere maatschappij, maar ik vind het dan best raar dat je bij je communicatie wel gebruikmaakt van platformen die daar niet voor staan.” 

Zich daarbij wel beseffend: “Het is natuurlijk heel moeilijk om ervan af te gaan. Zo’n bedrijf maakt gebruik van de ouderwetse drugsverslaafde-tactiek. Je maakt mensen verslaafd door ze hun complete sociale leven of verdienmodel op te laten bouwen rondom Instagram, waardoor het bijna onmogelijk is om ermee te stoppen. Maar als iedereen die keuze zou maken, dus met Fontys ook alle andere onderwijsinstellingen van SURF en het hbo, dan zou het opgelost zijn.”

Het onderzoek volgde 222 studenten gedurende acht maanden. Daaruit blijkt dat studenten minder vaak AI-tools gebruiken wanneer universiteiten strenge of onduidelijke richtlijnen hanteren. Zelfs studenten die aanvankelijk van plan waren AI te gebruiken, deden dat in de praktijk minder vaak.

Volgens Saçan zegt zo’n onderzoek echter lang niet alles over daadwerkelijk gedrag. “Studenten kunnen zeggen dat ze minder AI gebruiken, maar het is lastig om dat echt te meten.”

Forbidden fruit
Saçan waarschuwt dat te strenge regels ook een tegengesteld effect kunnen hebben. Hij wijst op het zogenoemde ‘forbidden fruit effect’. Wanneer technologie verboden wordt, kan dat juist leiden tot stiekem gebruik. “Dat wil je niet”, zegt hij. “Drie jaar na de komst van AI hebben we het nog steeds over hoe we ervoor zorgen dat studenten het minder gebruiken. De discussie zit nog steeds vast in het fraude-narratief.”

Volgens hem zou de focus moeten verschuiven van controle naar aanpassing van het onderwijs. “Je moet je onderwijs zo veranderen dat studenten geen behoefte hebben om AI te gebruiken, of dat simpelweg niet willen.”

Algemene richtlijnen
Waar sommige universiteiten en hogescholen uitgebreide documenten hebben van tientallen pagina’s, kiest Fontys voor een iets beknopter beleid. “Er zijn universiteiten met regels van tachtig pagina’s, bij Fontys hebben we gekozen om het zo algemeen mogelijk te houden”, zegt Saçan.

Die richtlijnen richten zich volgens de docent op drie praktische punten: let op welke informatie je invoert in AI-systemen, wees transparant en blijf kritisch op de output. “AI wil je vaak pleasen en kan vooroordelen bevatten. Studenten moeten begrijpen hoe ze daarmee omgaan.”

Authenticiteit discussie
Saçan is ook kritisch op maatregelen die bij sommige opleidingen worden ingevoerd, zoals authenticiteitsverklaringen. Studenten moeten daarbij verklaren dat hun werk volledig eigen werk is. “Dan kom je meteen in een discussie: hoe ver is AI gebruikt? Alleen voor spelling en grammatica? Of ook brainstormen?”, zegt hij. “Hoe meer je dat probeert vast te leggen, hoe meer vragen het oproept.” Volgens hem is het belangrijker dat studenten leren hoe ze AI verantwoord gebruiken.

AI-geletterdheid 
Het onderzoek van de Erasmus Universiteit benadrukt dat vertrouwen en vaardigheden een belangrijke rol spelen bij AI-gebruik. Volgens Saçan ligt daar een belangrijke taak voor het onderwijs: “We proberen docenten hierin te trainen, maar AI-geletterdheid kunnen we niet alleen in het hoger onderwijs oplossen”, zegt hij. “Ook op de basisscholen en middelbare scholen moet dat gebeuren.”

Een apart vak is volgens hem niet per se nodig. “Het moet in bestaande vakken of workshops terugkomen. Het belangrijkste is dat studenten weten hoe ze het verantwoord gebruiken en dat ze hun eigen hersenen blijven gebruiken.”

Daan Jansen is docent bij Fontys ICT en lijsttrekker van de partij SAMEN Geldrop-Mierlo, waar hij sinds vier jaar actief is. Zich direct inzetten voor Fontys kan hij niet, maar onderwijs blijft voor hem als politicus een ‘hot topic’, zeker als het gaat om studenten. Want, zo ziet Jansen in zijn gemeente en zijn klassen, studenten hebben het zwaar. “Ik studeerde af tijdens de kredietcrisis en dacht destijds dat wij het moeilijk hadden, maar de huidige generatie heeft het nog veel harder te halen.”

Daarmee doelt Jansen op verschillende facetten, zoals de woningmarkt. “Studenten wonen steeds meer noodgedwongen bij hun ouders. Nu ligt Geldrop-Mierlo nog dicht bij Eindhoven, maar velen willen ook hier van het studentenleven proeven door bijvoorbeeld op kamers te gaan. Dat kan nu niet.” Meer woningen bouwen staat hoog op zijn agenda. Voor studenten, maar ook net-afgestudeerden die een huis willen kopen.

Belang van gemeenteraad
Ook eenzaamheid is een belangrijk thema voor de ICT-docent. “Steeds meer jongeren voelen zich eenzaam en ongelukkig. Ook onze studenten maken daar deel van uit. Maar het schuurt om te zien dat de vraag op dit moment groter is dan het hulpaanbod. Dat is niet zomaar op te lossen, want onze maatschappij verandert. Daarom moeten we die op de juiste manier en met betere hulpmiddelen inrichten.”

Jansen wil zich in zijn gemeente hard maken voor deze zaken, maar hij merkt ook dat de gemeenteraadsverkiezingen weinig aandacht krijgen. En dat is onterecht, vindt de docent. “Een straat die anders ingericht wordt, een school die gebouwd of verbouwd wordt, van welk niveau voorzieningen zijn, hoeveel belasting je betaalt om er te wonen, wel of geen schoolzwemmen, al die beslissingen hebben direct invloed op jouw dagelijks leven. En die besluiten maken we binnen de raadzaal. Daarom zou het juist ontzettend belangrijk moeten voelen voor iedereen om te gaan stemmen.”

Integreren in onderwijs
Ook Stef Dingemans, docent bij Fontys Social Studies en voorzitter van SP Bommelerwaard, merkt dat de gemeenteraadsverkiezingen zeker voor studenten een ‘ver-van-mijn-bed-show’ is. “Studenten weten amper dat de verkiezingen binnenkort plaatsvinden, hebben bijna geen idee wie hieraan meedoen of wat de verschillen zijn met de landelijke verkiezingen.”

Daarom moet men de studenten als het ware aan het handje meenemen om hen hierover te informeren. Iets wat Dingemans, die tot vorig jaar lijsttrekker was van SP Zaltbommel, onder andere in zijn lessen doet. “Als ik de ruimte heb, benoem ik de verkiezingen. Ook spendeer ik er minimaal één lesuur aan of laat ik, net als vorig jaar, fractievoorzitters langskomen om in debat te gaan met mijn studenten.”

Online nieuws
Dingemans ziet dat bij zulke evenementen studenten toch aanhaken en het zelfs interessant vinden. “Maar de algemene kennis is te marginaal. Dat ligt ook aan de nieuwsvoorziening. De landelijke verkiezingen worden groots gebracht, zeker via de onlinekanalen waar studenten gebruik van maken. De gemeenteraadsverkiezingen lijken hier minder belangrijk, terwijl het tegendeel het geval is. Ik zie stemmen bijna als plicht om je omgeving vorm te geven.”

Of de docent op steun kan rekenen van Fontys? De vraag of het voor frictie zorgt met zijn baan in het onderwijs, is gesteld, aldus Dingemans. “Toen het antwoord ‘nee’ was, was daar ook alles mee gezegd. Terwijl je naast je werk voor Fontys zeker nog zo’n vijftien tot twintig uur per week bezig bent voor jouw partij.”

Voor de samenleving
Daan Jansen heeft daarentegen een overeenkomst binnen ICT: als hij ’s avonds een raadsvergadering heeft, krijgt deze altijd voorrang op zijn avondlessen. “Dat is prima te combineren. Mijn werk als raadslid voelt niet als werk, want ik doe het voor de samenleving. Ik mag klaarstaan voor mijn medemens, en dat geeft me meer energie dan dat het kost.”

Bij het mhbo-traject kunnen studenten van het mbo zich aanmelden om het laatste jaar van hun studie een mhbo-jaar te volgen. In dat jaar ronden ze de mbo-studie af terwijl ze ook werken aan hbo-vaardigheden. Ze krijgen daarvoor gedeeltelijk begeleiding op locatie bij Fontys, door docenten van Fontys en tussen Fontysstudenten.

Voor het project werkt Fontys ICT samen met Summa en Yonder, de één uit Eindhoven, de ander uit Tilburg. Niet geheel zonder toeval ook de twee steden waar de ICT-studies van Fontys gevestigd zijn. Natuurlijk zijn er ook andere mbo-opleidingen in de omgeving, maar volgens Lieke Buiks, naast docent bij ICT ook coördinator van het nieuwe mhbo-traject, starten ze eerst met Summa en Yonder. Want zelfs al bij die twee scholen zijn er grote verschillen in de werkwijze.

Vrijstelling verdienen
“De studenten van Yonder gaan in hun laatste jaar volledig op stage, terwijl ze dat bij Summa niet doen. We hebben voor beide scholen dus andere oplossingen bedacht waarmee ze leeruitkomsten op hbo-niveau onder de knie moeten krijgen”, aldus Buiks. 

Bij oplossingen kun je denken aan opdrachten waar ze aan werken en waarmee ze uiteindelijk een vrijstelling kunnen ontvangen voor het eerste semester van de ICT-studie bij Fontys. Als ze die eenmaal hebben, kunnen ze ook nog proberen een vrijstelling voor het volgende semester te ontvangen.

Dat laatste doen ze door twee dagen in de week bij Fontys op locatie mee te draaien met een groepsopdracht. Ze krijgen dan dus al les bij de school waar ze uiteindelijk terecht zullen komen. Hebben ze beide vrijstellingen verdiend? Dan mogen ze het eerste jaar van hun ICT-studie bij Fontys overslaan. In plaats van vier jaar hoeven ze dan nog maar drie jaar te studeren voor de bachelor. Of één in plaats van twee, als ze voor een Associate degree kiezen.

Twee studies tegelijkertijd 
Het jaar dat ze dit mhbo-traject volgen is altijd het laatste jaar van hun mbo-studie. Ze studeren dan dus eigenlijk zowel bij Summa of Yonder als bij Fontys. “Ze kunnen maar bij één instelling ingeschreven staan, en dat is in dit geval het mbo. Maar we zijn wel samen verantwoordelijk voor de studenten. In het begin van het traject ligt de mate van begeleiding wat meer bij het mbo en in het tweede semester bij het hbo.”

Dat is volgens Buiks ook de reden waarom studenten bij een eventuele vrijstelling van het eerste studiejaar bij Fontys geen propedeuse krijgen. Die ontvang je namelijk alleen als je bij Fontys staat ingeschreven en het volledige traject volgt.

Ook andere opleidingen 
Halen de deelnemende studenten de vrijstellingen (of één daarvan) niet, dan studeren ze gewoon verder voor hun mbo-diploma en kunnen ze zich alsnog via ‘de normale weg’ bij Fontys aanmelden. “Met dit project willen we de verbinding veel meer opzoeken, zodat de mbo-student versneld door kan stromen naar het hbo. Het loopt straks niet meer ná, maar juist door elkaar.”

Vooralsnog start het mhbo-traject alleen bij Fontys ICT, maar volgens Mia van Rijsewijk, consultant bij de dienst Onderwijs & Onderzoek, wordt er ook bij allerlei andere instituten al over nagedacht. “Fontys Economie en Yonder zitten bijvoorbeeld in een opstartfase”, zegt ze. 

“Maar ook met Gilde Opleidingen en het Koning Willem I College worden gesprekken gevoerd voor soortgelijke trajecten bij verschillende opleidingen. Pedagogiek, techniek, eigenlijk wordt er bij alle domeinen al wel over nagedacht.”

De Self Driving Challenge is een initiatief van de Rijksdienst voor het Wegverkeer (RDW) en is bedoeld voor studenten. De opdracht? Werken aan een voertuig dat volledig zelf gebouwd en geprogrammeerd wordt, en dat uiteindelijk tijdens de grote finaledag van 16 juni op het RDW-testcentrum in Lelystad een volledig parcours met realistische verkeersobstakels moet kunnen afleggen. 

Pim Veroude, docent en onderzoeker bij Fontys ICT, coördineert het project en neemt daarmee het stokje over van Frans Mouws, die er de voorgaande twee jaar bij betrokken was. “Vorig jaar hadden we te maken met een parcours dat vaste obstakels had, zoals zebrapaden, stoplichten en verkeersborden. Je moest je voertuig zodanig kalibreren dat het remde op plaatsen waar dat nodig was”, vertelt Veroude. 

Geen geld
Maar dit jaar heeft de opdracht er een paar moeilijkheidsgraadjes bijgekregen. De ooit vaststaande objecten worden nu dynamisch neergezet, waarbij stoplichten bijvoorbeeld niet meer op standaard plekken staan en het onvoorspelbaarder wordt wanneer er op een zebrapad wordt overgestoken. “Het programmeren van de auto wordt daarmee moeilijker gemaakt."

Maar hé, geen uitdaging is Veroude en zijn studenten te gek, dus gaan ze deze challenge maar al te graag aan. De auto is al binnen, de benodigde studenten en hun kennis zijn er ook. Het enige punt dat mist – en da’s best een belangrijk punt – is geld. “Het probleem waar we momenteel tegenaan lopen, is dat we geen budget hebben.”

Sponsoren nodig
Voorheen kregen ze van Fontys ICT een budget om materialen en software aan te kopen, om werknemers (vaak in de vorm van studenten) in te huren en om transport naar het testcentrum in Lelystad te regelen, waar eens in de paar weken met de zelfgebouwde auto getraind werd. Maar dat budget is geschrapt. En gaat er waarschijnlijk ook niet meer komen.

“Gelukkig hebben we een rijdend voertuig van voorgaande jaren, dus die investering is al gemaakt. En als het goed is hebben we geen verdere hardware upgrades nodig. Maar die transportkosten zijn wel een dingetje. Ik weet niet of je in je artikel kwijt kunt dat sponsoren héél welkom zijn om zich te melden? Want die hebben we dit jaar hard nodig.” 

Verder heeft Veroude ook nog steeds stille hoop dat er vanuit Fontys nog een bepaald bedrag beschikbaar kan worden gesteld. Geen duizenden euro’s zoals ze ooit kregen, dat snapt hij, maar als toch op z’n minst de transportkosten betaald zouden kunnen worden… “We hebben al twee keer gewonnen en deden dat onder de naam van Fontys. Het is dus ook gewoon een heel mooi visitekaartje.”

Nick studeert ICT bij Fontys en volgt de minor Ondernemerschap. Het ondernemen zit in zijn bloed, maar toch wist hij niet hoe hij moest beginnen. Inmiddels runt hij al een paar jaar zijn bedrijf NB Limited, waarin verschillende initiatieven zijn gebundeld.

Nick, hoe lang heb je dit bedrijf al en wat houdt het precies in?
“NB Limited bestaat sinds 2023. Het is een moederbedrijf waarin ik mijn verschillende ondernemingen onderbreng, maar ik zet het voornamelijk in als ‘software solutions company’. Dat betekent dat ik als software consultant bedrijven onder andere help met het oplossen van technische problemen, de beveiliging en het ontwerpen, ontwikkelen, implementeren en verbeteren van digitale processen.”

Hoe kwam je op het idee om een eigen onderneming te starten?
“Ik onderneem al sinds 2017. Dat is met de paplepel ingegoten, want mijn vader doet het ook. Ik wilde vooral mijn eigen geld verdienen, en in de eerste jaren heb ik verschillende apps ontworpen. Ik had echter nooit een bedrijf om deze in onder te brengen. Dat is een van de redenen dat ik NB Limited ben gestart. De andere reden is een samenwerking met een groot Amerikaans bedrijf dat werkzaam is op NASDAQ, een van de bekendste beurzen ter wereld. Dat bedrijf was mijn eerste echte klant.”

Hoe ging dat precies in zijn werk?
“Ik kwam het bedrijf tegen op social media, volgens mij Discord of TikTok. Zij verkochten destijds exclusieve lidmaatschappen om hun producten te gebruiken. Dat wilde ik zo graag, maar ik had daar natuurlijk geen geld voor. Toen heb ik de stoute schoenen aangetrokken en gewoon contact met ze opgenomen. Met het voorstel: ‘Ik maak een app voor jullie of iets anders wat jullie nodig hebben, in ruil voor een gratis lidmaatschap’. Daar gingen ze mee akkoord, en later werd ik ingehuurd voor nog meer werk. Nu, vijf jaar later, werk ik nog steeds voor ze.”

Hoe combineer je de onderneming met school?
“Ik heb mijn opleiding uitgekozen op mijn ondernemerschap. Ik wilde een instelling waar ‘applied science’ de hoofdmoot was, dus geen examens maar vooral projecten. Daarnaast is mijn agenda mijn heilige graal. Daarin staat voor iedere dag een to do-lijst, met twee of drie taken die ik die dag écht moet uitvoeren. Mijn opleiding heeft daarbij de prioriteit, dus als ik moet werken aan een project, of binnenkort een deadline heb, staan deze dingen bovenaan. Ik hanteer de volgorde opleiding, werk, kennis.” [Tekst gaat verder onder de foto's]

Hoe bevalt het ondernemen je?
“Ik hou ervan. Ik bepaal mijn eigen werktijden, geniet van wat ik doe en ik doe enorm veel ervaring op. Ik ben nog zo jong en kan de komende jaren alleen maar meer leren om zeker op professioneel gebied steeds beter te worden. Misschien had ik wel gehoopt of zelfs verwacht dat mijn bedrijf een stuk groter zou zijn dan dat het nu is, maar soms gaat niet alles zoals je zelf wil. Ik denk maar zo: ook daar word je uiteindelijk slimmer en beter van.”

Wat is de belangrijkste les die je hebt geleerd tijdens het ondernemerschap?
“Dat zijn er twee. Beide geleerd van mijn vader. De eerste is: stop nooit met wat je doet. Want als je niet stopt, kun je nooit verliezen. Dat is de filosofie die ik iedere dag hanteer. De andere: door vragen komt men in Rome. Oftewel, wees niet bang om vragen te stellen of om mensen berichten te sturen. Er is altijd een weg. Zo heb ik dus mijn grootste klant ooit binnen geharkt.”

Heb je hoogte- en/of dieptepunten meegemaakt?
“Ik ben naar Amerika geweest om die NASDAQ-klant te bezoeken, dat was wel ontzettend gaaf. Laatst zijn ze gefuseerd, maar ze hebben mij toch aangehouden als consultant. Dat is een beloning voor je werk. Ook heb ik een klant in mijn vaderland Bulgarije, dat vond ik ook heel bijzonder.”

“Een dieptepunt vind ik moeilijker, omdat ik niet per se weet of ik die wel een heb. Ik heb wel ooit een app gemaakt genaamd WaveMe, waarin mensen in sociale settings of op campussen bijvoorbeeld digitaal naar elkaar konden zwaaien. Deed je dat allebei, dan kreeg je elkaars social media om verder te connecten. Een idee dat door velen enorm gewaardeerd werd, maar helaas kreeg ik die app niet van de grond in verband met flinke marketingkosten. Maar goed, ook daar heb ik weer lessen uit getrokken die ik anders nooit geleerd had.”

Tenslotte, heb je tips voor andere studenten die willen ondernemen?
“Ondernemen is niet voor iedereen weggelegd, en kan soms ook een harde wereld zijn. Dat heb ik gezien bij mijn vader. Maar als je echt iets voor jezelf op wilt bouwen, zul je je daar volop voor in moeten zetten. Ik denk dat je als ondernemer ook wel een soort ego nodig hebt, zodat je altijd met voldoende zelfvertrouwen een ruimte binnenstapt. Dan weten de mensen meteen dat je het meent.”

Wil jij ondernemen tijdens de studie of heb je hier vragen over? Fontys heeft een eigen Centrum voor Ondernemerschap. Meer informatie vind je hier.

Hogeschool Arnhem en Nijmegen (HAN) is nu een intern onderzoek gestart en heeft een ‘voorlopige’ melding gedaan bij de Autoriteit Persoonsgegevens. Opmerkelijk is dat de docent zich heel bewust was van het feit dat hij interne regels overtrad door zelf AI-software te installeren die toegang kreeg tot persoonsgegevens van studenten. Tegen zijn studenten zei hij niettemin blij te zijn met zijn eigen actie. “Omdat er nu eindelijk een onderzoek komt wat er wel en niet kan met AI".

Kennelijk werd de discussie daarover binnen die hogeschool niet juist of hard genoeg gevoerd. Diezelfde discussie vindt ook bij Fontys plaats op alle niveaus. Er zijn al wel basisregels, maar begin volgend jaar moet er een uitgebreidere handleiding komen over hoe studenten en medewerkers binnen Fontys met AI dienen om te gaan.

Panisch
Bij Fontys ICT hebben ze inmiddels al een eigen platform ontwikkeld dat meer veiligheid biedt, Bron schreef er eerder al over. Een van de makers ervan, Koen Suilen, zegt wel te staan kijken van de reactie van de HAN. “Hoe de HAN ermee omgaat, hoe panisch er wordt gereageerd. Het is niet dat de data naar een crimineel iemand gaan. Die gaan naar een organisatie of bedrijf die data kan gebruiken om een AI-model te trainen.”

Maar moet Fontys zich zorgen maken over de eigen cybersecurity als het om dit soort datalekken gaat? Suilen: “Ik heb geen idee. Maar ik vind het wel de hoogste tijd dat het begrip datalek geherdefinieerd wordt. Het is een koepelbegrip waar een usb-stick, een softwarescriptje of een browser onder kan vallen. Bij AI zegt het vooral iets over de mate van zelfstandigheid die AI krijgt. Maar het heeft ook alles te maken met de krampachtigheid over dit onderwerp.”

“Iedere organisatie die werkt met AI zal zeggen: ga er verantwoordelijk mee om. Technisch gezien heeft iedereen er beleid over. De eerste reflex is altijd controle en verbieden, maar dat is geen structurele oplossing. Dan verplaatst het zich naar de schaduw. Ofwel de schaduw-it: de echte Pandora’s box zit namelijk niet in de laptop van school, die zit op je mobieltje.”

"Dat is waar ik mij zorgen over maak: de AI-geletterdheid, het besef dat als je een bepaalde tool gebruikt, dat daar consequenties aan hangen. Dat besef is er nog niet of niet genoeg bij iedereen. Ik denk niet dat we bij Fontys rücksichtlos vooruit gaan. Het manco is meer: we doen relatief weinig aan zelf bekwaam worden.”

“Checks and balances inbouwen, dat gebeurt te weinig. Er zijn ook maar weinig voorbeelden bij andere organisaties die als best practice kunnen dienen. Een andere factor is dat traditionele organisaties zoals de onze niet de snelheid hebben om mee te gaan in het tempo waarin big tech-bedrijven ontwikkelingen over ons uitstort.”

Bedreigend
Hoe bedreigend dat kan zijn, is ook de strekking van de door talloze Nederlandse media ondertekende brandbrief aan informateur Buma. Zij zien in die bedrijven en de manier waarop zij te werk gaan een grote bedreiging voor de democratie en de informatievoorziening in Nederland. De media willen nauw betrokken worden bij het AI-beleid van de overheid en vinden dat Den Haag veel sneller de Europese regelgeving moet toepassen.

Dat zijn de media. Terug naar het onderwijs. Daar ziet Suilen het allemaal niet heel somber voor in. “Op de keper beschouwd denk ik dat de soep niet zo heet gegeten wordt. Het is vooral omdat het iets nieuws is, waardoor mensen vaak in een verkeerd narratief stappen. ‘De trein die al rijdt’: dat soort fatalisme, alsof je overgeleverd bent aan anderen. Ergens klopt dat, maar ik heb wel een keuze in hoeverre ik ergens in meega.”

Knutselen
Docent, schrijver, Bron-columnist maar in dit geval toch vooral AI-specialist en technofilosoof Rens van der Vorst staat er niet van te kijken, van de ophef bij de HAN. “Als iedereen zelf gaat knutselen met AI, dan kan dat gevaarlijk zijn. Ik sluit zeker niet uit dat dit ook bij Fontys gebeurt en dat ook hier dat gevaar bestaat.”

Het probleem met AI, zo zegt Van der Vorst, is dat je tegenwoordig zelf niet veel hoeft te kunnen om toch ingewikkelde dingen te bouwen. “Vroeger moest je op zijn minst zelf kunnen coderen. Dat hoeft niet meer, want dat programmeren doet AI wel voor je. Dus wordt het steeds eenvoudiger om dingen als een custom gpt of chatbot te bouwen. Maar het wordt dus ook steeds belangrijker dat je daar voorzichtig en doordacht mee omgaat.”

Probleem is dat de meeste studenten maar ook docenten waarschijnlijk werken op dezelfde computer die ze ook voor Fontys gebruiken. En zoals voor elke plugin geldt: al heel snel geef je daarmee toegang tot je bestanden en geef je dus ook de controle weg.

“Je geeft een externe actor toegang tot gegevens waar ze niets te zoeken hebben. Op een secure omgeving is dat risico natuurlijk al een stuk kleiner. Factorauthenticatie, waarbij je op je mobieltje eerst een code moet invoeren, maakt het al een stuk beter. Maar al met al wordt het allemaal wel een stuk ‘trickier’.”

“Mijn advies: ook al heb je een scherpe scalpel, dan nog is het niet verstandig om jezelf te opereren. Steeds meer amateurs kunnen nu van alles maken en doen met AI. Maar ook op het gebied van kunstmatige intelligentie is het beter als je zaken overlaat aan de experts.”

De Bulgaarse Simeon Dimov kwam speciaal naar Nederland om hier een ICT-opleiding te volgen. Binnen de muren van Fontys ontmoette hij medestudent Martin Tomov, waarmee hij samen het bedrijf Synthgen opzette. Dat specialiseert zich in het ontwikkelen van synthetische data. Een idee dat ontstond nadat Martin voor een ander Fontysproject op zoek was naar data over wilde dieren, die gehaald moest worden uit luchtfoto’s gemaakt met drones.

Die data was echter niet te herleiden, dus besloten de twee studenten AI-modellen te trainen om bepaalde data wél te kunnen herkennen. “Zo hebben we uiteindelijk het hele concept rondom synthetische data uitgewerkt en zijn we er een bedrijf in gestart”, legt Simeon uit.

Van master naar bedrijf
Die startup werd in december vorig jaar gelanceerd, een paar maanden nadat beide studenten begonnen aan de master Applied IT bij Fontys. Niet geheel toevallig, want binnen deze master kregen Simeon en Martin ondersteuning van het SPARC-Incubator programma. “Hierin helpt Fontys ons met ondernemerschap, innovatie en techniek.”

Wat Synthgen precies doet, legt Simeon uit aan de hand van een voorbeeld. “Stel: je maakt een foto van een vaas. Dat is door mens en computer makkelijk te identificeren, omdat we weten hoe een vaas eruitziet. Maar als je niét weet hoe iets eruitziet, kun je het ook niet identificeren. Dat komt door het gebrek aan data, en dat komt heel veel voor in computer vision programma’s waarin met AI gewerkt wordt. Computer vision wordt daarop weer gebruikt om met precieze nauwkeurigheid objecten te interpreteren en te analyseren aan de hand van visuele gegevens.“

Laseren met AI
Maar als er te weinig data is en die ook niet te vinden valt, loop je vast. “Daar komt Synthgen om de hoek kijken. Wij generen en simuleren ontbrekende data met AI-modellen die we zelf bouwen, zodat er alsnog beelden en simulaties zijn van gegevens die moeilijk te verkrijgen zijn in de echte wereld.” [Tekst gaat verder onder de foto]

Dat gebeurt nu voornamelijk in de agrarische sector, met partner Luxeed Robotics. “Synthgen genereert met onze AI-data planten die moeilijk identificeerbaar zijn en zet deze in databases. Die databases worden ingezet bij de werkzaamheden van Luxeed, die lasers inzet om onkruid te wieden en zo de groei van de juiste gewassen kan bevorderen. De lasers worden aangestuurd door onze AI-modellen en weten dankzij onze databases wat wel of geen onkruid is en wat dus weggehaald kan worden.”

Europese top
Simeon en Martin hebben met hun idee een unieke positie binnen Europa veroverd. Het product is zelfs zo goed, dat de twee een flinke subsidie van 124.000 euro hebben mogen ontvangen. Met dat geld willen de twee sowieso een klein salaris aan zichzelf uitbetalen. Maar het merendeel van het geld wordt geïnvesteerd in de eigen hardware, het uitbreiden en beveiligen van hun opslagcapaciteiten en een marketingplan. 

“Uiteindelijk willen we al onze data op eigen servers kunnen zetten, ons team uitbreiden de beste in onze markt zijn. Niet omdat we de wereld willen veroveren, maar vooral omdat we impact willen maken en het gebruik van data voorgoed willen veranderen.”

Het marktaandeel van Fontys is marginaal gestegen met 0,1% naar 8,4%. Aangezien de cijfers in februari pas definitief worden en de marges wel heel klein zijn, is de conclusie wel op zijn plaats dat er nauwelijks iets is veranderd. Fontys blijft dus de grootste hbo-instelling in het zuiden van Nederland.

“Over de nieuwe instroomcijfers zijn we relatief tevreden. In elk geval is het aantal inschrijvingen bij onze onderwijsopleidingen vrijwel stabiel gebleven, net als landelijk het geval is. Al zijn natuurlijk de doorstroomcijfers misschien nog wel belangrijker. Die komen later pas", aldus Joep Houterman. 

Volgens de Fontysvoorzitter hebben de jongste cijfers positief noch negatief invloed op de bezuinigingsplannen zoals die in 2023 zijn opgesteld en sindsdien in praktijk worden gebracht. “Nee. Die veranderen niet. Wel blijven we doorlopend de aantallen monitoren om indien nodig bij te stellen.”

Pijnpunt
In elk geval is het aantal inschrijvingen bij de onderwijsopleidingen gestegen, net als landelijk het geval is. "Het grootste pijnpunt is ict. Ook daarin volgen we als Fontys de landelijke trend: er zijn minder studenten die zich hiervoor hebben ingeschreven. Dat geldt eigenlijk voor de hele bètatechniek.” 

En dat is wel reden tot zorg, met name omdat Fontys uiteraard in het hart van de Brainportregio ligt. Een regio waar het werkveld schreeuwt om nieuwe in ict en techniek opgeleide werknemers.

“Daarom is dat ook wel het speerpunt voor het komend jaar. Het is een landelijk zorgpunt, maar we voelen als Fontysbestuur heel sterk een extra verantwoordelijkheid. Dat is ook de reden dat we actief werven in het buitenland om studenten voor deze studies hierheen te krijgen. En dan met name uit non-EER-landen. Omdat die studenten veel eerder geneigd zijn na hun studie hier ook te blijven en een baan te zoeken.”

Bij die werving werkt Fontys samen met andere hoger onderwijsinstellingen die betrokken zijn bij de Operatie Beethoven. “We trekken samen op met bij de werving, maar ook als het bijvoorbeeld gaat om de huisvesting van studenten in de Brainportregio.” Goed nieuws noemt Houterman daarbij dat bij Fontys de masterportfolio in met name de it-hoek wordt uitgebreid. “Daar liggen kansen om ook andersoortige studenten aan te trekken.”

Concurreren
Verder wil Houterman vooral inzetten op meer samenwerking met de andere hogescholen in het zuiden. Met Avans, Zuyd en HAN worden al de portfolio’s afgestemd. Wat het Fontysbestuur betreft wordt de samenwerking nog uitgebreid met Buas, Has en De Kempel. “Je wilt niet nodeloos concurreren met elkaar. Dat is in-productief.”

Dat klinkt al aardig zoals veel grotere partijen in de Tweede Kamer het in hun verkiezingsprogramma’s beschreven: meer samenwerking en de perverse prikkel van zoveel mogelijk studenten binnenhalen beperken door de onderwijsinstellingen voortaan niet meer per student te betalen.

“Van dat laatste moeten we nog zien wat ervan terecht komt. Maar zelf geloof ik meer in een hybride variant. Een beetje prikkel is nooit verkeerd. Dat houdt elkaar scherp, ook als je ondertussen wel de samenwerking zoekt - niet alleen in  als het gaat om innovaties. En niet alleen voor bestuurders: dat moet ook op de werkvloer zo gevoeld worden.”

Joy, derdejaars ICT-student kan het niet laten om tijdens het online interview even te informeren naar het weer. “Het is hier nu nog lekker 24 graden. Terwijl het in Nederland 11 graden is of zo?”

Sinds begin september is hij op Malta. Het eiland net onder de laars van Italië, waar hij stage loopt bij het ICT-bedrijf AIVHY LTD, dat bedrijven helpt bij het beter organiseren van hun data. Naast de vijf dagen die hij daar werkt, neemt hij rustig de tijd om het eiland, dat ruim twee keer zo groot is als Texel, te verkennen.

“Ieder weekend ga ik naar een andere plek. Er zijn leuke stadjes, mooie stranden en ruige natuur. Eigenlijk is hier voor elk wat wils.”

Dat doet hij niet alleen. Samen met zijn vriendin heeft hij het zo gepland dat ze tegelijkertijd stage lopen op het eiland. Het heeft veel meerwaarde, vindt hij, om voor langere tijd op een plek in het buitenland te zijn.

“Als je hier op vakantie gaat, dan geniet je vooral van de mooie hotels en de stranden, maar krijg je niet zoveel mee van de cultuur. Ik vind het juist interessant om te zien hoe mensen hier leven. Alles werkt zo anders dan in Nederland. Daardoor ga je met een hele andere blik kijken en ook anders over veel onderwerpen denken.”

Spannend
Samen huren Joy en zijn vriendin een appartement midden op het eiland. Een centrale plek van waaruit zij ‘s ochtends richting het zuiden gaat en hij noordwaarts vertrekt naar zijn stageadres. Daar is hij bezig met een opdracht waar hij eigenlijk niet al te veel over mag zeggen. Dat klinkt misschien spannend, maar is niks nieuws voor Joy.

“Eigenlijk heb ik een heel simpel document moeten tekenen, waarin staat dat alle gegevens en data van het bedrijf zijn en dat ik die niet mag delen met de buitenwereld. Bij Fontys volg ik het open learning traject en dan ga je wel vaker met echte data aan de slag. Dus ik heb in mijn schoolcarrière wel vaker met zoiets te maken gehad.”

Wat hij dan wel kan vertellen? “Ik ben iets aan het onderzoeken slash maken wat op dit moment nog niet bestaat. Een gat in de markt, denken ze hier. Iets wat als het doorgaat een hele grote stap in de toekomst van ICT zou kunnen zijn. Het zou dan ook supervet zijn als ze mijn onderzoek daar straks bij gaan gebruiken.”

Onafhankelijk
Hij kan een stage in het buitenland zeker aanraden aan andere studenten en niet alleen om dat wat je leert op je stageadres. “Het werkt hier allemaal net even anders dan thuis en dus moet je veel zelf uitvogelen. Dat is echt even uit je comfortzone, maar daar word je heel onafhankelijk van.”

En dat is niet de enige winst, weet Joy. “Ik heb inmiddels al best veel bedrijven gesproken die allemaal veel meerwaarde zien in een buitenlandse ervaring. Dus het staat echt goed op je CV.”

Daarnaast krikt hij ook zijn talenkennis op. Al is zijn Maltees nog niet echt om over naar huis te schrijven. “Ik versta het een klein beetje omdat het wel wat lijkt op het Italiaans. Maar iedereen spreekt hier gelukkig Engels. Daar was ik al best wel goed in, maar dat wordt nu alleen maar beter.”

Joy heeft tot nu toe dan ook geen spijt van zijn keuze. “Ik moet heel eerlijk zeggen, ik vind het echt perfect hier. Het is dat ik de tweede helft van het jaar nog terug moet naar school, maar anders was ik hier voorlopig lekker blijven hangen.”

Nick Du Chatinier is de kartrekker achter Slimmer-Kiezen. Hij haalde in 2021 zijn diploma bij Fontys IT & Business en volgde in het derde jaar de minor Datadriven Businesslab. “Daar is het idee voor de kieswijzer ontstaan. Samen met twee studiegenoten kregen we een opdracht met vrije invulling, waarin we graag iets met politiek wilden doen.”

Want, zo vonden de studenten: de politiek moest transparanter gemaakt worden. “We wilden een stemwijzer maken waarin niet alleen maar uitgegaan wordt van alle beloftes die partijen doen of wat ze zeggen in het nieuws en hun partijenboekjes. Onze stemwijzer baseert zich op de stemmen die leden van desbetreffende partijen zélf doen. Om zo een soort gelijkgestemdheid tussen de partij en de burger te laten zien.”

Klare taal
Inmiddels runt Nick de stemwijzer alleen, zonder zijn studiegenoten. Of ja, alleen... De alumnus maakt gebruik van AI en het open dataportaal van de Tweede Kamer, een omgeving waarin alle documenten van debatten, moties en kamerstukken opgeslagen worden. “Dankzij het gebruik van AI kan ik alle nodige informatie van één bron halen. Dat verwerk ik in mijn eigen database waarna ik online de stellingen aan kan bieden.”

Daarnaast zorgt zijn AI-implementatie er ook voor dat complexe teksten omgeschreven worden naar behapbare informatie. “Het moet natuurlijk niet zo zijn dat je iets leest en eigenlijk niet snapt wat er staat. En dus ook niet snapt waar het kabinet of een partij het allemaal over heeft.”

Gebruiken
Voor degenen die de politieke kieswijzer van de alumnus willen gebruiken geeft Nick graag nog een kleine uitleg. “Je krijgt iedere keer een motie voorgeschoteld waarop je moet stemmen, en na iedere motie krijg je een overzicht van welke partijen waarop gestemd hebben en welke partijen het meest overeenkomen met jouw stemgedrag. Je kunt daarnaast ook filteren op onderwerpen die voor jou belangrijk zijn. Zoals woningnood, onderwijs of duurzaamheid. Zo weet je binnen ieder beleid welke partij jouw belangen het meest behartigt en daar ook zo naar stemt.”

Vanaf het moment dat het huidige Kabinet viel en duidelijk werd dat er nieuwe verkiezingen zouden komen, zag Nick het aantal bezoekers per dag flink stijgen. “Vorig jaar in de week voor de verkiezingen had ik zeker 5.000 bezoekers per dag. Dat is natuurlijk niet zoveel als de ‘grote’ kieswijzers, maar daar kan ik in mijn eentje ook niet tegenop boksen. Toch blijf ik wel trots op het feit dat dit een schoolproject is geweest dat nog steeds loopt.”

Maatschappelijke bijdrage 
Dat doet Nick met twee redenen. “Natuurlijk opent het bijzonder veel deuren, maar het feit dat ik met Slimmer-Kiezen een maatschappelijke bijdrage lever, vind ik ontzettend belangrijk. Dankzij deze kieswijzer kunnen mensen een gegronde keuze maken. Een keuze die uiteindelijk bepaalt welke 150 mensen richting aan ons land geven. Dan is het toch enorm van belang om je stem te laten horen?”

Ook wil Du Chatinier de kloof verkleinen tussen de politiek en het volk. Hij hoopt daarom vooral dat studenten ook gaan stemmen. “Als student zit je vaak in de hoek waar de klappen vallen. Er is niet één partij die écht de student vertegenwoordigt. Daarom moet je je juist in de partijen verdiepen. Of er zelf een starten. Maar laten we beginnen door met de kieswijzer te onderzoeken welke partij het beste bij je past."

Wil je gebruikmaken van Slimmer-Kiezen? Dat kan via de site.

Leren omgaan met de gevolgen van long covid. Het is de dagelijkse realiteit voor meer dan 420.000 mensen in Nederland. Ook vierdejaars ICT-studenten Tim en Bram weten allebei hoe vreselijk lastig en frustrerend dat is.

Extreem moe
Tim (23) helaas uit eigen ervaring. Wat in eerste instantie leek op een onschuldig buikgriepje, ging bij hem maar niet over. “Er kwamen steeds meer klachten bij. Ik was extreem moe en bleef pijn in mijn buik houden. Ook de spieren in mijn benen deden het bijna niet meer. Hoewel ik gewend was om halve marathons te lopen, was de straat uitlopen ineens al te veel.”

Hij kwam er al snel achter dat de medische wereld geen echte oplossing voor hem had. “Op een gegeven moment was de buikpijn zo erg dat ik naar de spoedeisende hulp ben gegaan. Daar kreeg ik hele sterke pijnstillers en dat was het dan.”

Leoni van Dijk, docent en onderzoeker bij Fontys, doet op dit moment onderzoek naar long covid onder jongvolwassenen en herkent het beeld dat Tim schetst. “Binnen de reguliere zorg weten ze vaak niet wat ze eraan kunnen doen en krijgen long covid-patiënten vaak te horen dat ze maar moeten accepteren dat ze dit de rest van hun leven zullen hebben. Oftewel: deal with it en kom in een ander leven maar terug.”

Ook Bram (22) weet hoe heftig de gevolgen van long covid kunnen zijn. Dat zag hij niet alleen bij zijn studiegenoot Tim, maar ook thuis. “Ik zag mijn altijd erg actieve moeder door deze ziekte terugvallen naar iemand die niet eens meer de trap op kon lopen.” Een revalidatietraject hielp haar niet. “Sterker nog”, vertelt hij, “door alle inspanningen werd het zelfs alleen maar erger.” 

Misvatting
Het idee dat patiënten met long covid baat hebben bij intensieve trainingen is een misvatting volgens Van Dijk, en doet meer kwaad dan goed. “In het begin wist niemand hoe je met deze ziekte om moest gaan en was het advies om gewoon maar te gaan trainen. Maar inmiddels is uit onderzoek gebleken dat dat heel gedoseerd moet gebeuren en dat mensen die over hun grenzen gaan juist schade aan hun spierweefsel oplopen.”

Daar weet Tim alles van. Ook hij ging in een poging zijn conditie weer op te bouwen in eerste instantie veel te hard en kreeg een flinke terugval. “Toen ik weer ging trainen met hardlopen, ben ik toch weer in het ziekenhuis beland.”

Inmiddels gaat het beter met hem en loopt hij zelfs weer halve marathons. In zijn geval hebben aanpassingen in zijn voedingspatroon veel opgeleverd. Maar dat is niet de enige aanpassing. “Nog steeds als ik iets doe, kan mijn batterij ineens leeg zijn. Het is gewoon niet meer zoals vroeger en dat is balen. Daar moet ik dus rekening mee houden en vaker nee zeggen.” 

Meer balans
Omdat ook de moeder van Bram heeft ervaren dat ze veel baat heeft bij meer balans in haar dagelijkse activiteiten, ontstond het idee om een app te ontwikkelen die helpt om overbelasting te voorkomen.

“De app Long covid Buddy start iedere dag met een aantal punten”, legt Bram uit. “Per activiteit moet je een bepaald aantal punten inleveren, die je weer terugkrijgt als je rust pakt. Het is de bedoeling dat je aan het einde van de dag voldoende punten over hebt en dus niet te veel hebt gedaan.”

Omdat de mate van belasting voor iedereen anders is, moet de gebruiker van de app zelf veel input geven. En dat, zo weten ze als ICT’ers, moet je zo makkelijk mogelijk maken. Zeker voor deze doelgroep, legt Tim uit. “Deze mensen hebben al weinig energie en zijn vaak moe. Als wij dan een hele ingewikkelde technische app maken en ze ook nog zelf van alles bij moeten houden, dan haken mensen heel snel af.”

Gebruiksvriendelijk
Daarom onderzoeken ze nu of bijvoorbeeld het koppelen van data van wearables, zoals de hartslagmeter op een smartwatch, de app gebruiksvriendelijker kan maken. En waar Tim als long covid-patiënt eerder zijn input gaf aan het onderzoek van Van Dijk, gaat zij de twee studenten nu waar mogelijk ook ondersteunen. 

Tim en Bram willen hun afstudeerjaar gebruiken om de app verder te ontwikkelen en later dit jaar op de markt brengen, om op die manier zoveel mogelijk mensen te bereiken. “Als ICT’ers zijn we niet medisch onderlegd, dus long covid gaan wij niet oplossen”, zegt Tim. “Maar ook met software en data kunnen we mensen helpen en dan niet over tien of twintig jaar, maar juist nu iets voor ze betekenen.” 

Zo’n 140 studenten van Open Learning bij Fontys ICT kregen begin deze week een zogenoemde ‘pressurecooker opdracht’, die in het teken stond van ‘Wij eisen de nacht op’. Het doel: een oplossing verzinnen voor problematiek rondom straatintimidatie en huiselijk geweld. Donderdag werden de ideeën tentoongesteld en koos Fontys samen met Stichting Stop Straatintimidatie en Welzijnsorganisatie Lumens een winnaar uit. 

Actueel
Lennart de Graaf is vanuit Fontys medeorganisator van het project en vertelt hoe dit onderwerp tot stand kwam. “We hebben elk jaar twee van dit soort hackathons. De eerste gaat meestal over een luchtig onderwerp, de tweede heeft een maatschappelijk doel. Maar vanwege de actualiteit zijn we geswitcht”, legt hij uit. 

“Na de zomervakantie hadden we binnen een paar dagen tijd twee femicide gevallen in het nieuws en uiteindelijk ook de moord op Lisa. Toen dachten we, hier moeten we iets mee. Vooral omdat we vanuit studenten ook regelmatig horen dat zij vervelende dingen op dit gebied meemaken.”

Bewustmaking
Het onderwerp leeft dus onder studenten, en dat bleek ook uit de motivatie die ze voor dit project hadden. Binnen drie dagen tijd – meer kregen ze niet – zetten ze verdeeld over 25 verschillende groepjes allerlei ideeën uit. De een gericht op preventieve hulp, de ander op directe hulp in een noodsituatie.

Een van de groepjes ontwikkelde een website waarop je twintig verschillende situaties met twee mogelijke antwoorden voorgeschoteld krijgt. Voor elke optie die je kiest, krijg je feedback over hoe je je gedrag eventueel zou kunnen veranderen. 

Een ander groepje kwam met een applicatie die veiligheid vooropstelt door mensen niet alleen, maar gezamenlijk door de stad te laten lopen. Weer twee andere ideeën waren gericht op het bewustmaken van vreemd gedrag – bedoeld voor vrienden van mogelijke aanvallers, in de hoop een eventuele nare situatie te vermijden – en op slachtoffers, die bijvoorbeeld met een panic-button alarm kunnen slaan als ze zich niet veilig voelen. 

Winnaar
Maar het winnende groepje? Dat kwam met Di-straction, een app die voornamelijk bedoeld is voor bijstanders. Student Thomas Claessens legt uit hoe het werkt: “De app doet zich voor als een navigatie-app. De tool heeft verschillende features, zoals het internet dat kan uitvallen, een random reminder die plotseling voorbijkomt of een zoom-fout in een navigatiekaart.” 

Zijn dat foutjes? Nee, zeker niet. Of nou ja, het zijn foutjes, maar dan wel bewuste foutjes. De app is namelijk bedoeld om als bijstander op een slachtoffer of straatintimidator af te stappen en zoveel mogelijk tijd te rekken, zodat het slachtoffer kan ontsnappen. “Wat we hiermee willen bereiken is een bijstander activeren om op een laagdrempelige manier actie te ondernemen. Het kan namelijk nogal lastig zijn om op een straatintimidator af te lopen en te zeggen: he, stop daarmee. Onze app kan hulp bieden.” 

Lennart de Graaf is blij met de bedachte ideeën, maar misschien nog wel blijer met de les die studenten hiermee leren. “Het feit dat we hier nu 150 jongeren laten nadenken over dit probleem, is al winst.”

Amerikaanse ambassades mochten van de regering Trump in mei van dit jaar wekenlang geen visumafspraken met studenten inplannen. En dat was precies op het moment dat ICT-student Nigel de documenten wilde regelen voor zijn minor in Utah. “Er was ineens tijdelijk een stop voor studentenvisa naar de VS, dus dat was even schrikken”, vertelt Nigel tijdens de Farewell meeting die Fontys donderdag op Strijp TQ voor de studenten organiseerde.

Strengere screeningen
Het is hem uiteindelijk toch op tijd gelukt om een visum te krijgen, maar dat vergde vanwege de strengere screenings wel wat extra moeite. “Er zat wel wat meer druk op dat gesprek bij de ambassade, omdat ik toch iets meer op mijn woorden moest letten dan dat ik voorheen zou doen.”

Dat hij om een visum te krijgen ook zijn social media door moest laten lichten, maakte hem niet uit. “Ik probeer in mijn persoonlijke leven sociale media sowieso al te vermijden. Ik heb alleen LinkedIn en Facebook die ik maar één keer per jaar gebruik, dus dat was voor mij geen probleem.”

Nigel heeft net als zijn medestudent Vincent, die dit najaar zijn minor in de staat New Mexico gaat volgen, nooit getwijfeld om naar de VS te gaan. Al denkt ook Vincent dat je wel op je woorden moet passen. “Als je straks op het vliegveld bent, kun je natuurlijk wel ondervraagd worden. Dan moet je zorgen dat je een beetje tactisch bent en het bijvoorbeeld niet gaan hebben over Israël of drugs ofzo.”

Internationale leerervaring
Marilyn Bailey, Study Abroad coordinator bij Fontys ICT, heeft de groep studenten die dit najaar naar verschillende landen - waaronder naast de Verenigde Staten ook Japan en Finland - in de wereld uitvliegen, samen met een groep collega’s begeleid tijdens hun voorbereiding. En dat blijven ze doen. Ook tijdens hun buitenlandreis is er steeds contact. “Als studenten daar tenminste behoefte aan hebben”, benadrukt Bailey.

Het is belangrijk om iedere ICT-student een internationale leerervaring mee te geven, vindt ze. Dat kan wat haar betreft binnen Fontys door het contact met internationale studenten die hierheen komen, maar ook door een studie of stage in het buitenland te doen. “De wereld wordt steeds mondialer en ook het vak ict is niet regionaal of landelijk, maar juist echt erg internationaal. Het is voor ons dan ook vanzelfsprekend om ze al tijdens hun opleiding bij Fontys deze ervaring met andere culturen mee te geven.”

En dat kan in sommige landen voor studenten best even wennen zijn. Tijdens de afscheidsbijeenkomst is een workshop over interculturele competenties een vast onderdeel. Om studenten te helpen in hun eerste weken geeft ICT-docent Samuil Angelov ze tips mee.

“Ga eerst eens goed observeren en trek niet meteen je eigen conclusies.” Nieuwsgierig zijn is dan ook zijn beste tip. “Stel vragen aan de mensen die daar wonen. Niet te direct, want dat wordt niet in ieder land gewaardeerd. Maar nieuwsgierigheid helpt je om een cultuur te leren kennen.”

Beetje naïef 
Nigel is al vaker in de VS geweest en kent het land en de mensen al wel een beetje. Veel aanpassingsproblemen zullen er dus niet zijn. Ook niet nu de politieke sfeer door de komst van Trump is omgeslagen, denkt hij.

“Ik kom daar gewoon om voor zes maanden een studie te volgen en ga verder geen dingen doen die ik niet mag doen. Dus als ik vragen krijg, dan kan ik die gewoon beantwoorden. Beetje naïef gedacht misschien, maar ik zie geen problemen.”

Vincent is het daarmee eens. “In het dagelijks leven verwacht ik ook geen problemen. Als je tenminste niet mee gaat doen aan protesten, maar ik ben toch niet iemand die dat doet.”

Open armen
Na hun buitenlandreis worden ze weer met open armen terug bij Fontys ontvangen. “Deze studenten hebben belangrijke informatie te delen met degenen die daarna nog gaan”, vertelt Bailey. En dus worden ze altijd uitgenodigd om ook bij het afscheid van een volgende lichting aanwezig te zijn en hun ervaringen te delen.

“Dan gaat het ons niet alleen om de verhalen over het op stap gaan en wat ze gegeten hebben”, want die hebben Bailey en haar collega’s al vaak gehoord. “We vragen ze vooral om te vertellen wat deze reiservaring met hun persoonlijke en professionele ontwikkeling heeft gedaan. En juist dat levert hele mooie verhalen op.”

Er zijn veel -al dan niet zelfverklaarde’ AI-goeroes’ die ons proberen te overtuigen van de voordelen van AI gebruik, hoe het ons competitiever kan maken en ons werk efficiënter kunnen doen. Spraakmakende voorbeelden vliegen ons om de oren, zoals onlangs nog het door AI gegenereerde marketingbureau Eva, wat door techjournalist Alexander Klöpping met veel bombarie werd vertoond bij Eva Jinek.

Saai leven
Wanneer we deze weg inslaan wordt het leven simpelweg vlak, saai, en hebben we vooral een groot gebrek aan nieuwe, frisse ideeën. Om die zombie-status te voorkomen is een grote rol te spelen voor het onderwijs om de werknemers en ondernemers van de toekomst klaar te stomen om niet alleen AI geletterd te zijn, maar vooral ook mens te blijven, die AI kan gebruiken als een keuzemogelijkheid omdat het zijn of haar doel dient.

Te afhankelijk
Het grootste risico dat we zien, is het ontstaan van grootschalige ‘epistemische onveiligheid’ (de manier waarop we kennis verwerven, red.): dat je niet meer op een veilige manier ‘chocola kunt maken’ van wat je ziet. We worden uiteindelijk veel te afhankelijk van technologie om nog dingen te snappen; alles wat in je AI gegenereerde feeds voorbijkomt, wat ChatGPT je vertelt of andere niet geverifieerde content die je ziet, is onmogelijk nog naar waarde te schatten puur op basis van waar je naar kijkt.

Echt nep
Wij zijn al een tijd niet goed in staat meer om ‘echt’ van ‘nep’ te onderscheiden, en de risico’s van deepfake science liggen op de loer, waarbij datasets eenvoudig gemanipuleerd kunnen worden en we op zoek moeten naar nieuwe vormen van review. In deze storm van ‘digitale troep’ die dagelijks op ons afkomt, en we deels ook zelf dagelijks genereren, is het moeilijk nog te begrijpen waar je precies naar kijkt.

Geestelijk afvlakken
Een ander risico is het afvlakken van de menselijke geest. Platgeslagen gezegd kan een AI netwerk vooral menselijke ideeën aan elkaar koppelen en voorspellen welke ideeën er volgen op andere ideeën. En omdat mensen niet in een netwerk verbonden zijn, kan het daarom lijken dat AI met wat nieuws komt waar je zelf niet aan gedacht hebt. Hierdoor kun je efficiënter werken. Maar als we ‘uitzoomen’, en zeker als we dit allemaal doen, vlakt hierdoor de creativiteit van de mensheid radicaal af, omdat er veel minder nieuwe ideeën bijkomen.

Stelligheid
Door het gemak van veel AI toepassingen en de stelligheid waarmee AI haar uitkomsten presenteert, zijn we snel geneigd achterover te leunen en deze resultaten weinig kritisch en klakkeloos te gebruiken. Wat we hiermee dus inleveren is de capaciteit om frisse ideeën te hebben en bestaande ideeën kritisch te beoordelen.

Wij denken dat er een enorme urgentie is om radicaal in te zetten op ten minste twee zaken om epistemische veiligheid te borgen. Op de eerste plek: investeer in parate algemene kennis om ervoor te zorgen dat ieder mens een solide innerlijke maatstaf heeft. Niet alleen kennis over de wereld, maar ook over technologie zelf en hoe deze werkt. Zo kunnen we vanuit onszelf dat waar we aan blootgesteld worden beter naar waarde schatten.

Lange stukken tekst
We moeten absoluut voorkomen dat we mensen eenzijdig opleiden in iets heel goed kunnen vragen aan bijvoorbeeld ChatGPT. Dat zou je kunnen doen door mensen aan te blijven leren lange stukken tekst zonder al te veel prikkels tot zich te nemen en daar wat van te vinden. Oftewel: lees een boek, of uitgebreider journalistiek werk en blijf dat altijd doen.

Of, als je dit te ouderwets vindt, leer mensen technologie in te zetten als een gepersonaliseerd en goed gestructureerde extended memory, waar de eigenaar volledige controle op heeft, en die de eigenaar helpt om dingen dieper en beter te begrijpen en kritisch te reflecteren op verschillende invalshoeken. AI kan hierin een dienende rol spelen.

Zelf leren manipuleren
Op de tweede plek is het cruciaal om extreem bedreven te worden in manipulatieve taalvaardigheden. Eigenlijk is prompten (de tekst die je invoert in een AI-model zoals ChatGPT om een reactie te krijgen, red.) hetzelfde als taal gebruiken om een systeem te manipuleren.

Om grip te hebben op AI systemen moeten we in staat zijn om AI systemen dusdanig te manipuleren dat we er de meest optimale en bruikbare data uit kunnen halen die voor ons werkt. Waar we soms wellicht het gevoel hebben dat taalvaardigheden minder relevant worden (want autocorrect of ‘hé chatGPT, verbeter deze tekst eens’) is het tegenovergestelde waar: een goede prompt is een taalkunststuk waar we ons goed in moeten bekwamen om ervoor te zorgen dat we zelf controle blijven houden op de manier waarop AI voor ons moet werken.

Bart Wernaart is Lector Moral Design Strategy, Marieke van Vliet is Senior onderzoeker en Kelly Beekman Lector Technology-enhanced learning & assessment, allen aan Fontys Hogeschool Eindhoven. Zij schreven dit artikel voor het Eindhovens Dagblad, waar het vandaag ook in is verschenen. 

Fontys biedt verschillende cursussen, minors en onderwijseenheden over AI, maar een specifieke AI-opleiding heeft ze niet. Die krijgt ze ook (nog) niet, maar toch kunnen ICT-studenten vanaf september hun hele opleiding inrichten op alles wat met AI te maken heeft.

Dat komt door de lancering van twee nieuwe onderwijseenheden die volgens Koen Suilen, curriculumeigenaar van ICT, het gat in het portfolio over AI opvullen. “Studenten kiezen elk semester zelf een topic waar ze mee aan de slag willen. Dat kunnen ze over de hele breedte van het ICT-vakgebied doen, maar tot nu toe was het nog niet mogelijk om elk semester voor een AI-onderwerp te kiezen.”

Virtuele projectgenoot
Met de twee nieuwe onderwijseenheden die in september starten, verandert dat en kan een student – zowel bachelor als associate degree – zich vier jaar lang onderdompelen in allerlei facetten van AI. De ene nieuwe eenheid is gericht op eerstejaars en laat hen kennismaken met ‘de boeiende wereld van AI’. De tweede gaat over toegepaste generatieve AI.

Suilen vertelt meer over de laatste van die twee: “Dit semester gaat heel erg over hoe je AI toepast in jouw stukje ICT. Voor iemand met een achtergrond als media designer kan dat heel anders zijn dan voor iemand die zich met robotica bezighoudt. En als je binnenkomt met een achtergrond als bedrijfskundige IT, dan ga je daar andere dingen in doen dan iemand die software engineering doet.”

Maar welke specialisatie de studenten ook hebben, ze gaan allemaal met elkaar samenwerken, op andere manieren dan ze meestal doen. “We zijn gewend om traditioneel in projectgroepen van drie tot zes studenten te werken, maar in dit semester willen we dat die studenten ook actief gaan nadenken over hoe ze met AI kunnen samenwerken. Omschrijf het als virtuele projectgenoten. Of als AI-assistenten.”

Zelf kleuren
Tientallen geïnteresseerden hebben zich al gemeld voor de nieuwe opties. En hoewel zij zich nooit hebben ingeschreven voor een AI-opleiding, mogen we het volgens Suilen wel zo omschrijven met de komst van de twee nieuwe eenheden. “We kunnen nu spreken van een AI-opleiding, maar omdat studenten elk semester hun eigen onderwerp mogen kiezen, kunnen ze die AI-opleiding zelf kleuren.”

Dat betekent ook dat een student na bijvoorbeeld vier AI-semesters een zijstap naar een andere tak kan maken. Hij kan bijvoorbeeld kiezen voor cybersecurity of organisatieverandering. “En dat maakt onze opleiding anders dan de AI-opleidingen die andere hogescholen, zoals de Breda University of Applied Sciences, aanbieden.”

Komend studiejaar, in februari 2026, begint Fontys ICT met de minor Virtual Production. Een plek waar next-gen contentcreatie en de nieuwste technologieën samenkomen in een virtuele productiestudio, gevestigd in het R10-gebouw op campus Rachelsmolen. En ín die studio zit ook een bijna tien meter brede videowand, die sinds kort zodanig is vernieuwd dat je er – met genoeg kennis – bijna een complete Hollywood-productie mee zou kunnen maken.

Oké, da’s misschien een beetje overdreven. Want volgens Jan Salge, coördinator van de minor, is het woordje Hollywood nét iets te hoog gegrepen. “Maar de bedoeling van deze minor is wel dat studenten weten hoe dat wereldje werkt”, zegt hij.

“Misschien hebben ze na het voltooien van de minor niet genoeg ervaring om meteen door te stromen naar het grootste middelpunt van de entertainmentindustrie, maar ze beschikken dan wel over de basiskennis. Het is een unieke minor die – voor zover ik weet – nog niet in deze vorm wordt aangeboden in Nederland.”

Better, faster, stronger
Een groot deel van de minor vindt plaats in het videolab van Fontys ICT, waar dus ook die enorme videowand te vinden is. De eerste versie daarvan werd dik anderhalf jaar geleden in gebruik genomen, maar onlangs is de wand compleet vervangen voor een exemplaar dat hoger, breder én beter is. 

Salge: “We hebben onder andere de beeldverwerkingshardware vernieuwd, waardoor we nu kleuren gedetailleerder en professioneler kunnen regelen. Waarom dat belangrijk is? LED-schermen mengen kleuren op basis van rode, groene en blauwe LED's, maar dat is niet hoe camera's kleuren waarnemen. Het is dus een grote uitdaging in de filmindustrie om te bepalen hoe kleur eruitziet in een opname en hoe je dingen er ‘correct’ en realistisch uit kunt laten zien wanneer je virtueel met echt combineert.” 

Meer dan ICT
Met de wand zouden kwalitatief hoge filmproducties gemaakt kunnen worden, en in de nieuwe Virtual Production-minor leren studenten hoe dat in zijn werk gaat. “We zijn een ICT-instituut, dus we vertellen alles over de technische kneepjes van het vak. Maar de minor is ook toegankelijk voor mensen die vóór de camera willen staan. De expertise van dat gedeelte ligt bij Fontys Academy of the Arts, waar we binnen de minor mee samenwerken.” 

Studenten hebben straks de keuze uit verschillende niches. Willen ze bijvoorbeeld als technisch designer aan de slag? Als studiotechnicus? Of willen ze alles leren over hoe de camera’s werken? Het kan allemaal. “We willen hier meerdere disciplines samen laten komen”, vervolgt Salge, daaraan toevoegend dat er tijdens de eerste ronde maximaal 25 studenten kunnen deelnemen.

“We vragen van de deelnemers een basiskennis van 3D-software en videobewerking, affiniteit met technologieën die een brug slaan tussen fysieke en digitale product omgevingen, goede beheersing van de Engelse taal en eventueel basiskennis van programmeren. Maar dat laatste is een wens, geen vereiste. Zit de eerste minorronde vol? In september volgend jaar hopen we op een nieuwe ronde. Het plan is om de minor twee keer per jaar aan te bieden.”

De activiteit is een initiatief van VPRO Medialab en heeft als doel om immersieve journalistiek te creëren. Dat wil zeggen: je dompelt je met beelden, geluiden of andere stimuli onder in een interactieve wereld.

“We werken voor deze hackaton samen met allerlei omroepen”, legt Tosca Walstock van VPRO Medialab uit. “In twee dagen tijd gaan de aanwezige studenten een concept bedenken, pitchen en vervolgens uitwerken tot een prototype. Of dat haalbaar is? Ja hoor. Het prototype hoeft nog niet helemaal af of perfect te zijn. Het moet vooral visueel zichtbaar worden wat de teams uiteindelijk voor ogen hebben.” 

De hackaton is gericht op journalistiek, met geopolitieke spanningen als onderwerp. “Het is de bedoeling dat de studenten een interactieve ervaring maken die een bepaald verhaal begrijpelijker maken”, vervolgt Walstock. Zowel Journalistiek- als ICT-studenten werken mee. De ene groep focust zich op het vertellen van het verhaal, de andere groep op de uitwerking van het technische stukje. 

Aantrekkelijk
De deelnemende omroepen zijn Beeld en Geluid, Bureau Buitenland, BrabantKennis, Frontlinie, de VPRO-reisserie en de NOS. Tweedejaars student Kate Behan werkt met haar groepje aan een plan voor de NOS. “Ons doel is om de buitenlandpagina van de NOS aantrekkelijker te maken”, legt ze uit.

Als je nu naar de website van de nieuwssite gaat, zie je onder de buitenlandsectie een lijst met de meest recente artikelen. “Dat is natuurlijk niet zo speciaal”, vervolgt Kate. “Daarom willen we nu een interactieve wereldbol maken waar je overheen kan scrollen en op in kan zoomen. Hoe meer je inzoomt, hoe meer puntjes je te zien krijgt. Elk puntje heeft een kleur die verwijst naar een thema zoals natuur, politiek of economie. Als je daarop klikt, krijg je het bijbehorende artikel te zien.”

Brabanders en AI
Een ander groepje werkt een plan uit voor BrabantKennis. Student Annemijn Koole legt uit dat hun idee gericht is op de vraag welke invloed AI kan hebben op Brabanders over twee jaar, dus in 2027. “We lichten de voor- en nadelen toe, en maken een soort keuzemenu. Gebruikers kunnen daarop klikken en krijgen zo allerlei informatie te zien over hoe kunstmatige intelligentie hun levens kan beïnvloeden. Het moet een soort klik-game worden.” 

Andere ideeën van de overige studentgroepen zijn onder meer gericht op het maken van een interactieve landkaart van Oekraïne, een videogame waarin je in het perspectief stapt van een personage, een tijdlijn van de toekomst of van een persoonlijke chatbot. Maandag en dinsdag werken ze hun idee verder uit en maken ze een prototype, dinsdag aan het einde van de dag wordt het winnende concept bekendgemaakt. 

“Een jury bepaalt welk concept het beste is”, zegt Walstock. “Het winnende idee wordt mogelijk doorontwikkeld tot een NPO-innovatieproject. Natuurlijk met de hoop dat het uiteindelijk daadwerkelijk gebruikt gaat worden.”

Nederlandse onderzoeksinstituten en universiteiten zijn momenteel druk bezig met een inventarisatie van onderzoeksdata die mogelijk gevaar lopen. Er is vooral onrust over data die te maken hebben met thema's waar Trump niets van moet weten, zoals klimaat en gender. Ook wil Trump fors bezuinigen op onderwijs, wat allerlei consequenties kan hebben voor wetenschappelijk onderzoek. 

Voor zover bij Fontys Hogeschool bekend, is er onder de eigen onderzoekers geen sprake van onrust of vragen hierover. “Daarvan hebben wij nog niets gemerkt”, aldus een woordvoerder. “Ons is niets bekend van samenwerkingsverbanden van Fontys onderzoekers met onderzoeksinstellingen in de VS. Het gevaar bij universiteiten is ook groter dan bij hogescholen in verband met internationale onderzoeksprojecten met onderzoeksinstellingen in de VS.”

De onderzoeksdata die Fontys opslaat, worden ondergebracht in Nederlandse systemen, wat de risico's ook al kleiner maakt. “Fontys gebruikt systemen van SURF (een ICT-organisatie voor onderwijs en onderzoek) en DANS/KNAW, het Nationaal expertisecentrum en repository voor onderzoeksdata." Beide zijn Nederlands. "En de data staan daardoor ook op Nederlandse servers in Nederland opgeslagen.”

Oplossing
Dat er bij andere kennis- en onderzoeksinstellingen wel onrust is ontstaan, en niet alleen over ruwe data maar ook over wetenschappelijke literatuur, merken ze wel bij SURF. Sinds de terugkeer van Trump in het Witte Huis neemt daar het aantal verzoeken voor dataopslag in Nederland gestaag toe. De NOS meldde vandaag dat er al volop onderzoeksgegevens die in de VS zijn opgeslagen worden gedownload, en nu op Nederlandse servers worden geparkeerd. Bijvoorbeeld door het KNMI. 

Vanuit Fontys is dat (nog) niet gebeurd. Toch zou het kunnen dat er ook hier onderzoekers zijn die wellicht gebruik maken van onderzoeksgegevens die op servers staan aan de andere kant van de Atlantische Oceaan. “Onderzoekers die zich zorgen maken kunnen zich melden via rdm@fontys.nl of bij de data-steward van hun instituut, dan wordt indien nodig samen met hen een veilige oplossing gezocht”, aldus de Fontyswoordvoerder.

Iedere twee jaar organiseert SURF, de gezamenlijke ICT-organisatie voor het onderwijs, in de laatste week van maart deze grootschalige oefening. Hierbij kunnen mbo’s, hogescholen en universiteiten testen hoe goed ze zijn voorbereid op een eventuele cybercrisis. En dat is geen overbodige luxe. Ook Fontys is zich sinds de recente DDoS-aanval op het eigen netwerk maar al te bewust van haar digitale kwetsbaarheid.  

“Het is belangrijk dat we dit soort oefeningen doen om onze informatie veilig te houden”, benadrukt Helmut Grams, Information Security Officer bij Fontys. “Je wil natuurlijk goed beslagen ten ijs te komen als er iets gebeurt. We leren veel door dit met verschillende disciplines te oefenen. Dat samenspel is nodig om onszelf op het gebied van digitale veiligheid naar een hoger volwassenheidsniveau te brengen.” 

Realistische cyberaanval 
Onwetend van wat er tijdens de oefening zou gaan gebeuren, belandden vijftig Fontys medewerkers, waaronder IT’ers, bestuurders en communicatiemedewerkers, al snel in een nagespeelde maar realistische cyberaanval. Binnen het aangekondigde studentenprotest richtte een hackersgroep zich via geïnfecteerde laptops plotseling op het netwerksysteem en werd de druk om in deze chaos de juiste beslissingen te nemen bewust opgevoerd. 

“Het is super intensief om deel te nemen’, vertelt Grams. “In het begin denk je nog, ik doe mee aan een spel, maar het is levensecht. Zodra het begint word je opgeslokt en ga je direct in actiemodus”.   

En dat bleek nodig. Want bovenop alle digitale dreigingen kregen de deelnemers ook te maken met in scène gezette telefoontjes van journalisten en vragen van bezorgde studenten en medewerkers. Dat leverde net als bij een echte crisis stressvolle situaties op waarbij snel moest worden gehandeld. De onderlinge communicatie, merkte Grams, speelde daarbij zoals altijd weer een cruciale rol.   

“We hebben goed kunnen oefenen met de bekende uitdagingen, zoals het over en weer afstemmen en op tijd doorgeven van de juiste informatie. Al zijn er op dat gebied nog wel wat verbeterpunten te halen.” 

Voldoende handjes  
De oefening was ook voor Wim Pleunis, woordvoerder bij Fontys, een goede repetitie. Het onlangs opnieuw ingerichte actieteam crisiscommunicatie kon tijdens OZON meteen testen hoe hun crisispak in de praktijk werkt. ” We hebben van eerdere crisissen en oefeningen geleerd dat je nooit voldoende handjes hebt. Daarom hebben we nu voor alle rollen in ons crisisteam meerdere collega’s. Dus als er echt een crisis is, kunnen we snel opschakelen en elkaar aflossen als dat nodig is en als een crisis lang duurt. Dat, heb ik nu tijdens deze oefening gemerkt, krijgen we steeds beter in de vingers.” 

Samenwerking  
Aan OZON doen dit keer ruim negentig instellingen uit de onderwijssector mee. Een mooie kans om van elkaar te leren en te testen hoe zij in het geval van een crisis goed kunnen samenwerken, vindt Pleunis. “Toen medio januari 2025 onderwijsinstellingen in het zuiden van Nederland werden getroffen door DDoS-aanvallen, hebben we al gezien dat het goed is om als hogescholen met elkaar op te trekken. Ook tijdens deze oefening hebben we elkaar opgezocht en geïnformeerd. Hierdoor weten we elkaar veel sneller te vinden, als er ooit weer zoiets gebeurt.”  

Geleerde lessen 
Binnenkort deelt SURF de resultaten online en kan ook iedereen dit jaar niet meedeed profiteren van de inzichten die OZON opleverde. Bij Fontys is er na de oefening een eerste korte evaluatie geweest. Binnenkort volgt een tweede sessie om met de geleerde lessen de crisisaanpak te verbeteren. Pleunis: ”We hopen het natuurlijk nooit nodig te hebben, maar als er ooit iets gebeurt, dan zijn we in ieder geval getraind en zo goed mogelijk voorbereid.” 

Fontys werkt voor de tweejarige master Applied Quantum Technology samen met de Hogeschool van Amsterdam, Saxion en De Haagse Hogeschool. Het wordt dus een joint degree, wat het an sich al bijzonder maakt. Volgens Fontys opleidingsmanager Ester Rieter komt het namelijk niet vaak voor dat hogescholen op deze manier de handen ineenslaan. “We zijn één van de eersten met zo’n combinatie”, stelt ze. 

De master is in eerste instantie bedoeld voor studenten met een bachelordiploma in technische natuurkunde, toegepaste wiskunde, elektrotechniek of ICT. “Bij studenten met een andere technische achtergrond kijken we per persoon of hun voorkennis voldoende aansluit op ons curriculum”, vervolgt Rieter. “Alles wordt in het Engels gegeven, met name omdat de voertaal in het toekomstige werkveld van de studenten ook vaak Engels is.”  

Drie keuzes
Het eerste deel van de opleiding staat in het teken van wat kwantummechanica nou eigenlijk is en het opdoen van bepaalde basiskennis. Studenten volgen, afhankelijk van hun voorkennis, twee van de drie modules: toegepaste wiskunde, programmeren of kwantummechanica. “Een ICT student hoeft programmeren niet te volgen; die focust zich liever op de vakken waar die minder voorkennis van heeft.”  

Als alle basiskennis eenmaal in huis is, gaan de studenten zich verder verdiepen en specialiseren in het door hun gekozen profiel. Ook daar zijn weer drie keuzes: Photonics, Electronics en Software. Iedere deelnemende school heeft zo zijn expertise. “We hebben per hogeschool gekeken naar wat ze in huis hebben. De expertise van Fontys ligt vooral bij Photonics en begint vorm te krijgen in de quantum software”, aldus Rieter. 

Verschillende locaties
Het is de bedoeling dat studenten straks tussen de vier verschillende scholen in vier verschillende steden gaan pendelen. Op maandag krijgen ze bijvoorbeeld les bij Fontys, op dinsdag bij Saxion. “Ze krijgen een thuisbasis waar ze de meeste tijd doorbrengen, maar zullen ook tot twee keer in de week op een van de andere locaties les krijgen.” 

Maartje Damoiseaux, directeur van Fontys Toegepaste Natuurwetenschappen (TNW), is trots op de plannen. “Het is heel ingewikkeld om dit met vier verschillende hogescholen te regelen omdat je samen overeenstemming moet bereiken over de invulling van het programma, maar ook over wie penvoerder wordt (Hogeschool van Amsterdam) en hoe je omgaat met de inschrijvingen. Je moet heel veel dingen afspreken.” 

Maar het is gelukt, en daar is ze blij mee. “Hoewel het een nichemarkt is die we hiermee bereiken, is er wel heel veel vraag naar. Zeker in de Brainportregio waarin wij ons bevinden. We verwachten niet dat we hier honderden studenten mee gaan trekken, maar met enkele tientallen voltijd studenten in het eerste jaar zouden we al tevreden zijn. Vanaf mei starten de aanmeldingen.”  

“Het zijn natuurlijk twee verschillende opleidingen. Wij doen dit ‘gewoon’ als project binnen onze eigen opleiding, voor hen is het een minor. Maar het is leerzaam voor ons allemaal, omdat we vanuit verschillende kenniskringen werken”, zegt Joy van Rijn.

De derdejaarsstudent werkt met zijn ICT-studiegenoten Jip Voss en Gijs Verdonk samen met Kevin van Oudheusden en Thijs Kujpers aan een project voor Spie, een bedrijf dat klanten begeleidt bij de energietransitie en digitale transformatie. De opdracht: automatiseer de maandrapportages.

“We hebben bij onze eigen opleiding wel een beetje ict gehad, maar nooit diepgaand en ik heb er ook niet veel van opgestoken. Het was meer verplichte kost: tentamen doen en je punt halen. Hier leer je door het te doen en leer je van elkaar”, zegt Kevin. Thijs vult aan: “Hier gaat het niet om hoe je een programma moet gebruiken, maar werk je vooral vanuit de mogelijkheden.”

En het is Fontys ICT, dus de studenten werken met Open Learning. Dat betekent geen vooraf vastgestelde leerdoelen: studenten maken volledig hun eigen keuzes in wat en hoe ze een zelfgekozen opdracht willen uitvoeren, en wat ze daarmee willen leren.

‘Meneer, is dit goed?’
Docent Finance & Control Ronald Vermeulen is heel enthousiast over die werkwijze en over de ‘symbiose’ van de twee opleidingen. “Ik zie echt hoe Kevin en Thijs veranderd zijn. Zij zitten in een project met een klant en lopen dan tegen zaken aan. De vraag ‘Meneer, is dit goed?’ wordt je als docent heel vaak gesteld in het traditionele onderwijs. Hier niet. Omdat ze helemaal gericht zijn op de vraag of de klant tevreden is.”

“Dat maakt je rol als docent compleet anders. Ja, je rol is veel meer die van coach. Iedereen is gewend aan een bepaald stramien, maar hierbij is dat heel anders. Daar leer je van. En andersom.”

Dat geldt voor alle betrokkenen. Joy: “Wij weten inmiddels veel beter dan docenten hoe programma’s werken. Maar zij kunnen ons weer helpen met structuren, met hoe je iets moet doen. Qua overzicht en denkwijzen hebben wij wel heel veel aan hen.”

Coach Vermeulen: “Wat we hier doen is leiden, uitdagen en soms de kikkers weer terug in de kruiwagen stoppen. Soms ook niet trouwens. Laat ze af en toe maar eens een doodlopende weg inslaan, maar niet te lang natuurlijk, daar leren ze ook van.”

Samenwerken
Wat de studenten betreft, is de samenwerking met studiegenoten van andere opleidingen zeker iets dat ze vaker zouden willen doen. Jip: “Nu werken we samen met studenten van Finance & Control. Maar je kunt dit veel breder trekken, ook studenten van andere opleidingen erbij halen.”

Dat denkt ook Vermeulen. “Wij geloven dat als je verschillende disciplines bij elkaar brengt, dat je veel verder komt. Of je nu bezig bent met automatiseren of naast een ziekenhuisbed werkt. En het mooie is altijd dat het in opdracht van een werkgever is. Studenten zijn snel afgeleid, maar hebben daardoor juist meer focus.”

“Omdat het niet per se met je opleiding te maken heeft, met het halen van punten, groeien studenten meer en leren ze ook wat ze nu precies willen leren. En ja, daar heb je nog steeds docenten bij nodig. Maar wel docenten die een expertrol in kunnen vullen.”

En merken de studenten al effect van hun samenwerking? “Zeker wel”, zegt Kevin. “Waar ik werk hebben ze mij sinds deze minor ook zien veranderen. Ze zien me nu veel meer als een onderzoekend persoon.”

En Joy: “De kans dat we voor Spie nog iets gaan doen, dat we daar verder gaan, schat ik in als heel groot. Ze zien daar de toegevoegde waarde heel goed in.” Dat doet hij zelf ook. “Ik ben eigenlijk gewoon een software-engineer. Maar met dit project leer ik ook dingen uit de wereld van Kevin en Thijs, moet ik nadenken over wat en hoe je moet communiceren.”

Uit nieuw onderzoek is gebleken dat ongeveer een derde van de Nederlandse jongeren moeite heeft met computervaardigheden. Het gaat dan om allerlei verschillende zaken, waaronder het opzoeken van informatie op het internet of het maken van schoolopdrachten. Jongeren, en dan met name scholieren, weten niet altijd hoe ze met bepaalde sites om moeten gaan en kunnen ook niet goed inschatten of de informatie die ze op het internet vinden, wel betrouwbaar is. Van de 34 onderzochte landen eindigt Nederland op de 27ste plek. 

Wanneer ben je vaardig?
Voor Eric Slaats, kartrekker van de Open Learning-onderwijsmethode bij Fontys ICT, geen nieuwe informatie. Hij weet dat het op middelbare scholen een issue is, maar zegt er bij Fontys niet veel van te merken. Al is dat natuurlijk niet gek. Hij werkt bij de instituut ICT, de plek waar studenten juist wél beschikken over computervaardigheden. 

“Dat middelbare scholieren niet zo IT-gericht zijn, is al jaren zo”, zegt Slaats. “Maar nu kun je je afvragen wat we bedoelen met IT-vaardig. Want daar kan men anders over denken. Ben je vaardig als je kan Googelen en met je mail kunt omgaan, of ben je pas vaardig als je kunt programmeren? Daar zit een waanzinnige kloof tussen.”   

Als we het over ICT-studenten hebben, zouden we inderdaad zeggen dat ze pas vaardig zijn als ze kunnen programmeren. Maar in dit geval hebben we het over jongeren in het algemeen. Wat moeten zij tegenwoordig kunnen om een studie bij Fontys te kunnen volgen?

“Ik hoor binnen Fontys, ook bij andere instituten, niet vaak dat er bij studenten een gebrek is aan computervaardigheden. Maar een skill waarvan we dan wel weer zien dat die niet altijd aanwezig is bij beginnende studenten, is dat ze bij het verzamelen van informatie op internet niet verder zoeken dan de eerste Google-link die ze tegenkomen.”

AI speelt steeds grotere rol
Het is volgens Slaats vooral de mediawijsheid waar studenten niet altijd (voldoende) over beschikken. “Maar ook het AI-verhaal”, vervolgt hij. AI speelt een steeds grotere rol in het leven van studenten en verbieden is tegenwoordig kansloos. “Je kan niet zeggen dat ze het niet mogen gebruiken, want eenmaal thuis gebruiken ze het toch. Bovendien: waarom zouden we het überhaupt verbieden? AI gaat beroepen hervormen, dus we moeten er iets mee. Ik zie dat middelbare scholen daarmee worstelen.”

Is het dan aan de middelbare scholen om daar iets aan te doen of aan Fontys? Beide, vindt Slaats. “Bij Fontys moeten we hier absoluut werk van maken. Dat is ook de reden waarom we vanuit ICT een taskforce hebben opgericht, want op dat gebied gaat het echt nog te langzaam. De aardverschuivingen die AI teweeg gaat brengen, zijn niet misselijk.”

AI wordt steeds belangrijker in de complete samenleving, net zoals ICT tegenwoordig onmisbaar is in bijna elk vakgebied. “Precies de reden waarom er nu bij ICT een initiatief loopt om te kijken hoe ICT in alle vakgebieden een grotere rol kan spelen dan het nu doet.” 

De Joe Cattini Local Hero Award is een prijs die uitgereikt wordt aan de ‘Local Hero’ van Eindhoven. Een individu of groep die een uitzonderlijke gedrevenheid en vastberadenheid heeft getoond voor een zaak, overtuiging of individu. Belangrijk bij het winnen van de prijs is dat het initiatief moet voldoen aan het kader vrede, vrijheid en verdraagzaamheid, iets waar de Stolpersteine-app volgens ICT-student Kyllian goed bij past.

“Deze prijs gaat puur om het maken van maatschappelijke impact. Dat wij dat met onze app hebben kunnen bewerkstelligen is alleen maar mooi”, aldus Kyllian na het in ontvangst nemen van de award.

Kylian zette vorig semester, samen met zijn studiegenoten studiegenoten, een nieuwe app in elkaar voor Stichting 18 September. “Frank, de man achter deze stichting, vertelde ons het verhaal achter de Stolpersteine en wat hij met de nieuwe app wilde bereiken. Zijn verhaal en de passie die hij had raakten ons zo, dat we hem allemaal wilden helpen.”

Herdenken
Stolpersteine zijn messing steentjes waarmee slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog herdacht worden. Deze steentjes worden geplaatst voor het huis van de slachtoffers, met daarop de naam en geboortedatum van het slachtoffer, de plaats en datum van arrestatie en de plaats en datum van het overlijden.

Met de app ontwikkelden Kylian en zijn mede-ontwikkelaars een database waarin van meer dan 15.000 stenen het verhaal is opgeslagen. Ook kunnen gebruikers via een plattegrond lezen over verjaardagen, familieleden, deportatie en overlevenden of zelf stenen en betere foto’s toevoegen.

Waardevol
De Stolpersteine-app verscheen net voor de zomervakantie en wordt ook nu nog dagelijks door zo’n honderd mensen gebruikt. “Ons werk wordt gewaardeerd. Dat kregen we tijdens de overhandiging van de award ook te horen van de dochter van Joe Cattini. Ze vond het fijn en waardevol dat we dit hebben gecreëerd."

De studenten dronken een pilsje op hun winst, maar lang stilzitten is er niet bij. “Nu is de app ingesteld voor de Stolpersteine in Nederland en België, maar er zijn ook al gesprekken om de app in andere landen te lanceren. Zo zijn er in Duitsland verschillende applicaties die hetzelfde doen, maar kunnen we via ons systeem één centrale plek bieden.”

Vijfhonderd stenen
Dat het project zo goed ontvangen zou worden en wellicht uitbreiding kent, had de Smart Mobile-student nooit verwacht. “We hebben ons gerealiseerd dat onze app niet alleen voor nu van belang is, maar ook de komende jaren van betekenis kan zijn. Sinds de release zijn er bijvoorbeeld al vijfhonderd stenen aan onze database toegevoegd en worden er ook meer stenen bijgelegd.”

De studenten kregen tijdens de uitreiking allemaal een oorkonde en een beeldje. Dat beeldje staat nu op Kyllian zijn bureau, op een goed zichtbare plek. “Mocht ik straks bij andere projecten of bij de uitbreiding van deze denken dat het me allemaal niet meer lukt of dat ik de handdoek in de ring wil gooien, hoef ik alleen maar naar dit beeldje te kijken. Dan weet ik meteen weer waar ik al het werk voor doe.”

De auto parkeren: een vrij plekje vinden is steeds lastiger in dit land. Helemaal nu veel gemeenten inzetten op autoluwe steden. Om maar te zwijgen over het toenemende aantal elektronische auto’s en (het gebrek aan) laadpalen, ev-chargers. Casteleins compagnon Sjoerd van Gerwen, reeds afgestudeerd op ICT, ondervond dat parkeerplaatsen steeds langer en vaker bezet zijn, ook die met laadpalen.

Hij sloeg de handen ineen met Castelein, waar de startup SimplePark uitrolde. “Vanuit daar is onze alles-in-één-parkeerapp ontstaan: een innovatief platform dat ongebruikte parkeerplaatsen en laadpalen van particulieren toegankelijk maakt voor anderen. Op straat, in parkeergarages, maar ook bij mensen thuis op de oprit. Het verhuren van particuliere parkeerplaatsen maakt SimplePark uniek.”

Hoe dat in zijn werk gaat, is simpel. “Ben jij heel de dag met je auto van huis, dan stel je je parkeerplaats beschikbaar. Een andere automobilist kan deze plek via de app reserveren.” Eindeloos rondjes rijden, zoekend naar een parkeerplek, behoort met SimplePark tot het verleden, weet Castelein. De verhuurder stelt zelf zijn uurtarief in. Het bedrag ligt tussen de 1,50 en 4 euro.

Pitch voor 500 man
Hij noemt de app ‘een soort Airbnb voor parkeerplaatsen’. De huurder kan inzien of de parkeerplek in kwestie een overkapping, poort of laadpaal heeft. “De verhuurder krijgt te zien wie de boeking gemaakt heeft, en met welke auto.” Wil SimplePark een succes worden, dan heeft het veel actieve parkeerders nodig. Dat weet de twintiger als geen ander.

Toch is Castelein allang blij dat de startup de finale van de wedstrijd heeft gehaald. “Op 17 oktober mogen we ons verhaal pitchen voor 500 mensen, die in innovatieve sectoren werken. Dat is al een overwinning voor ons.” 

Voor nu is het hard werken geblazen. De app is volop in ontwikkeling en er wordt gewerkt aan een verdienmodel. “Ook zoeken we investeerders die ons bijvoorbeeld kunnen helpen met het financieren van een marketingplan. Hoe brengen we onze dienst goed aan de man?”, vraagt de ICT-student zichzelf af.

Nog genoeg werk aan de winkel voor Castelein. Of hij de wedstrijd wel of niet wint, dat verandert niets aan zijn intenties. “We gaan sowieso met SimplePark verder”, besluit hij.

Een briefje in het Engels, een plan van aanpak, een simpele illustratie… Het is soms verleidelijk om programma’s als ChatGPT of Copilot om hulp te vragen. In 2024 heeft meer dan zestig procent van de hoogopgeleiden tot 25 jaar dit weleens gedaan, meldt het CBS. 

Echt verrassend is dat niet: ook bij Fontys is het gebruik van AI al lang en breed ingeburgerd. Bovendien wordt hier bij sommige opleidingen, waaronder uiteraard ICT, ook opgeleid in hoe om te gaan met kunstmatige intelligentie. 

Zoals ook bleek in het artikel in Bron van afgelopen vrijdag, naar aanleiding van het pleidooi van vakbond AOb om tot landelijke richtlijnen te komen over het gebruik van AI. In dat artikel stelde AI-specialist en Fontys-docent Erdinç Saçan al: “Het gaat juist om hóé je de toepassing gebruikt.”

Statistiek
Op verzoek heeft het CBS nu meer cijfers over leeftijd, opleidingsniveau en AI-gebruik gedeeld. Niet alleen de jongste generatie weet AI-programma’s te vinden, blijkt hieruit. Van de hoogopgeleiden tot 35 jaar heeft pakweg de helft weleens kunstmatig intelligentie gebruikt. Ook in andere leeftijdsgroepen gaat het om aanzienlijke percentages.

Wat al die gebruikers precies doen met AI, meldt het CBS niet bij de gepubliceerde data. De cijfers maken bovendien geen onderscheid tussen intensief of sporadisch gebruik. Maar één ding is duidelijk: het gebruik van dergelijke hulpmiddelen is zeker onder jongeren wijdverbreid.

Sinds de komst van ChatGPT maken critici zich zorgen over de impact op onderwijs en onderzoek. Ook het programma zelf zei in een veelzeggend interview met het HOP dat het kan leiden tot plagiaat.

Sindsdien verschijnen er inderdaad regelmatig nieuwsberichten in die trant. Afgelopen maand tweette een docent dat haar studenten ChatGPT zelfs gebruikten voor de simpele schrijfopdracht: ‘Stel jezelf voor en vertel wat je verwachtingen zijn van dit vak.’

Kosten en rechten
Internetpionier Marleen Stikker betoogde vorig jaar dat het onderwijs een schadeclaim moet indienen bij de techbedrijven die AI zonder blikken of blozen verspreiden. “Al het werk dat we in het onderwijs en onderzoek doen, loopt schade op. De kosten zijn gigantisch.”

Britt zit in haar afstudeerfase van de opleiding ICT en is daarnaast mede-eigenaar van het bedrijf Prop’s Brewery, waarmee zij verschillende smaken kombucha produceert.

Britt, hoe lang heb je dat bedrijf al en wat houdt het precies in?
“We zijn anderhalf jaar geleden gestart met onze onderneming nadat mijn broer Max als afstudeeropdracht voor zijn studie een product moest ontwikkelen. Sindsdien zijn wij samen eigenaar van het bedrijf Prop’s Brewery en maken we kombucha. Dat is een frisdrank op basis van gefermenteerde thee middels bacteriën en gist-culturen, waarbij het productieproces veel lijkt op bierbrouwen.”

Hoe kwam je op het idee om een eigen onderneming te starten?
“Max had eigenlijk geen flauw benul wat voor product hij wilde ontwikkelen. Totdat onze moeder met het idee kwam om een drankje te ontwikkelen zonder chemische toevoegingen en suikervervangers, omdat zij daar zelf heel slecht tegen kan. Na heel wat onderzoek kwamen we uit op kombucha en zijn we dit zelf gaan produceren.”

Hoe ging dat precies in zijn werk?
“Mijn broer begon vrijwel direct met het productieproces. Ik werkte destijds in de ICT maar vond dat helemaal niet leuk. Ik heb me bemoeid met de grafische vormgeving voor de etiketten van de twee smaken die we ontwikkelden. 

Die smaken bevielen zo goed in onze familie- en vriendenkring dat we dachten: ‘hier moeten we iets mee’. Vrijwel direct daarna heb ik Max gevraagd of we samen een onderneming konden starten. Nu zijn we anderhalf jaar verder, verdelen we de taken 50-50 en vullen we elkaar perfect aan in onze werkzaamheden. Hij is wat preciezer en werkt graag secuur, ik ben van het doorpakken en wil snelle oplossingen vinden. Een mooie balans.”

Hoe combineer je jouw onderneming met school?
“Dat vind ik moeilijk. Er zijn in het afgelopen half jaar heel veel ontwikkelingen in de brouwerij geweest die je simpelweg niet door kunt schuiven. Het voelde alsof ik moest kiezen tussen school of de brouwerij, terwijl ik ook soms wat rust nodig had. 

Maar er zitten nou eenmaal slechts 24 uren in een dag. Dat heeft wel een beetje zijn tol geëist wat school betreft, maar ik wilde dat wel graag afmaken. Ik besefte me dat ik me niet volledig kon focussen wanneer ik met zowel de onderneming als mijn opleiding bezig was. Ja ik wil afstuderen, maar in de tussentijd moeten de productie, acquisities, klantenonderhoud en klantenwerving ook doorgaan.

Ik miste daarin ook wel hulp vanuit school. Er was begrip voor mijn situatie, maar persoonlijk vond ik dat er niet genoeg begeleiding was. Dat is puur omdat ik een eigen zaak heb die niets met ICT te maken heeft, waardoor ik achter de feiten aan bleef lopen en sturing miste. Maar dat kan ook zijn doordat ik er niet genoeg naar gevraagd heb. Nu focus ik me vooral even op mijn afstuderen, zodat ik me daarna samen met mijn broer weer volledig op de brouwerij kan storten." [Tekst gaat verder onder de foto's]

Hoe bevalt het ondernemen je?
“In één woord fantastisch. Ik heb in de afgelopen anderhalf jaar zó veel geleerd, dat is met niets te vergelijken. Je wordt uitgedaagd, uit je comfortzone getrokken, moet constant schakelen en hebt iedere dag verschillende petten op. Ik heb passie en drijfveer gevonden in mijn werk die ik binnen de ICT niet had, waardoor ik zeker weet dat ik hier op de goede plek zit.”

Wat is de meest belangrijke les die je hebt geleerd tijdens het ondernemerschap?
“Zorg dat je administratie vanaf dag één op orde is. Als ik iets opnieuw zou kunnen doen, zou ik meteen een boekhouder ingeschakeld hebben. Sommige dingen moet je niet zelf doen tenzij je er verstand van hebt. Natuurlijk kost een boekhouder ‘veel’ geld, maar die investering is het uiteindelijk dubbel en dwars waard en verdien je zeker ook weer terug.”

Heb je hoogte- en/of dieptepunten meegemaakt?
“Iedere keer wanneer we horen dat onze drankjes lekker zijn, is voor mij een hoogtepunt. We hebben binnen ons klantenbestand ook een fine dining restaurant, voor mensen met goed ontwikkelde smaakpapillen. Als die bezoekers zeggen dat we een topproduct hebben, is dat fantastisch om te horen.

We hebben momenteel vijf kombucha-smaken, maar we zijn nu ook bezig met een nieuwe lijn om een gezonder alternatief voor frisdrank te maken. Met smaken als pink grapefruit, sinas, 7-up en ook een soort cola op basis van natuurlijke ingrediënten en ons fermentatieproces. Dat zijn leuke ontwikkelingen waarbij je constant blijft leren. Waar we dat maken? Thuis, in de werkruimte van onze oude boerderij. Daar staat onze brouwerij met vaten, koelkasten, tonnen en ruimte om onze dranken te pasteuriseren."

Tenslotte, heb je tips voor andere studenten die willen ondernemen?
“Bedenk, voordat je gaat ondernemen, dat dit niet honderd maar tweehonderd procent van je vraagt. Je zult veel meer uit je eigen comfortzone moeten stappen. Ben je niet bereid om dat te doen? Dan weet ik niet of ondernemen iets voor jou is. Het is keihard werken en veel regelen zonder dat je op anderen terug kunt vallen. 

Begin je net met je eigen onderneming? Spreek dan met mensen die verstand van jouw vakgebied hebben. Stap eens bij andere ondernemers binnen en zie ze niet als concurrenten maar als collega’s. Daar word je niet alleen slimmer van, maar je bouwt ook nog eens connecties op.”

Hij is wel wat gewend qua buitenlandse bezoeken, Eric Slaats. De kopman van het Open Learning bij Fontys ICT ziet de verzoeken bij wijze van spreken dagelijks binnenkomen. Uit alle hoeken van de wereld willen onderwijsinstellingen wel eens zien wat ze daar bij Fontys ICT aan het doen zijn, waarom die nieuwe onderwijsmethode zo populair is en zo goed werkt.

En dus landen er met grote regelmaat buitenlandse delegaties bij het TQ-gebouw in Eindhoven, om daar inzicht te krijgen in de methode die Slaats ruim tien jaar geleden al bedacht. En die overigens niets met de HILL-methode te maken heeft – behalve dan dat de tot de cel veroordeelde bedenker van die methode flink leentjebuur heeft gespeeld bij Slaats.

Student
Een van die delegaties van een paar weken geleden kwam van de Zwitserse hogeschool (daar universiteit genoemd) FHWN Brugg-Windsch. Werden ze enthousiast? Jazeker. Dermate dat het tiental Zwitsers een verzoek had: zij wilden ook graag het verhaal van een student horen. En wel in Zwitserland, om daar ter plekke uitleg te geven en ervaringen te delen over Open Learning. 

Zo mocht tweedejaars ICT-student Saamie Vincken vijf dagen naar het alpenland om daar met name docenten bij te spijkeren over haar studiemethode. Tot groot enthousiasme van de Zwitsers, docenten én studenten. En hoe is Open Learning dan volgens Saamie zelf het beste te omschrijven? “Je bedenkt je eigen opdrachten. Dat kan overigens elke module iets anders zijn. En aan die opdrachten hang je dan zelf je eigen leerdoelen vast. En daar zoek je dan weer de docenten bij die je denkt daarbij nodig te hebben.”

In Saamies geval is dat onder meer Eric Slaats zelf. “Ik spreek Eric eigenlijk dagelijks wel. De klassiekere vorm van onderwijs is dat je één keer beoordeeld wordt en dat is het dan. Maar bij Open Learning lever je meerdere keren in wat je tot dan toe geproduceerd hebt. Daar krijg je dan telkens feedback op, waardoor je gaandeweg dingen ook verbetert, je meer vertrouwen krijgt en het zelf beter gaat begrijpen.”

In Zwitserland hield Saamie een presentatie waarbij ze doel en inhoud van Open Learning uitlegde en hoe een semester en een studie eruitzien. Eerder in de week had ze ook al een brainstormsessie gehouden met de leerkrachten die bij Fontys op bezoek waren geweest.

“Hun onderwijs is wat traditioneler dan wat we hier gewend zijn. Zo was er een docent die zich zorgen maakte of de studenten wel genoeg wiskunde leren. Uiteindelijk begrepen ze wel hoe Open Learning in elkaar steekt. Ze willen nu zelf ook meer richting projectonderwijs. Bij het datasciencedepartement daar willen ze helemaal op Open Learning overstappen. Dan gaat het om zo’n 50 tot 100 studenten.”

Slaats: “En ze moeten ook zeker niet alles in één keer op de schop nemen. In godsnaam niet één ‘big bang’.” Zonder het te zeggen: dat is natuurlijk waar het bij sommige opleidingen en instituten bij Fontys vorig jaar misging. Omdat de weg van de geleidelijkheid niet werd gevolgd.

Toverwoord
“Betekenis is het toverwoord", legt Slaats uit. "Ooit, vijftien jaar geleden, heb ik de talenthefboom ontwikkeld. Dat is de onderlegger van Open Learning. Waar die op neerkomt: steek geen energie in dingen waar je niet goed in bent én geen passie voor hebt. Maar steek de energie vooral in de dingen waar je wél talent en passie voor hebt.”

“We werken ook met open innovatievraagstukken uit het bedrijfsleven. We hebben er elk semester wel 80 tot 100 klaarstaan.” Bij deze onderwijsmethode hoort ook: geen toetsen. Het bewijs voor wat je geleerd hebt, blijkt immers uit het hele proces dat de student doorloopt. “Daarom is ook iets als ChatGPT geen bedreiging”, stelt Slaats. Volgens hem kun je AI gewoon gebruiken als tool, maar is het doorgronden en begrijpen van dingen iets wat de student zelf ondergaat en is die ontwikkeling ook waarop de beoordeling van docenten is gebaseerd.

En het werken in groepen, iets waar binnen Fontys soms kritiek op klinkt? Niet bij ICT, zo stelt Saamie. “Je werkt vooral individueel. Daarnaast werk je samen, overigens met alle jaargangen en richtingen door elkaar heen, en draag je dus allemaal bij aan iets. Maar het is meer te omschrijven als groepswerk dan als groepsopdracht.”

Alles is goed
De Zwitsers zijn in elk geval enthousiast geworden door hun bezoek aan Fontys en het bezoek van Saamie aan hun universiteit. Geldt dat voor alle buitenlandse delegaties die Slaats ontvangt? “Er was hier ooit ook een delegatie uit Shanghai. Ik vroeg hen: zet op papier wat niet goed is of beter moet aan jullie huidige onderwijs. Ik ga even koffie halen en dan hoor ik het straks wel. Ik kom terug en dan blijkt dat ze niets hebben opgeschreven, want alles is goed. Waarop ik zei: zie daar jullie probleem.”

“Het heeft vooral te maken met de cultuur van een volk. Als die een sterke hiërarchische inslag heeft, dan is het lastig om Open Learning toe te passen. Dat zie je in China, maar bijvoorbeeld ook in een land als Duitsland. Waar het bijvoorbeeld in Zwitserland of Canada weer anders is.”

Ondertussen kijkt Saamie overigens uit naar een vervolg in datzelfde Zwitserland. “Ik hoop dat ik er in september mijn stage mag doen. En ik ga hen in ieder geval nog helpen bij het invoeren van onze onderwijsmethode.”

Het aantal werknemers in de technieksector daalt met de jaren. Een zorgelijke ontwikkeling, aldus marketingmedewerker Anke Franssen van Fontys Venlo. Om potentiële studenten warm te maken voor een baan in de techniek bedacht zij onder de noemer van Fontys Experience een ‘dagje uit’, waar studenten niet alleen genieten van een attractiepark, maar ook een kijkje achter de schermen krijgen. “Met een dag als vandaag hopen we een zaadje te planten en te laten zien hoe tof het is om in onze provincie in de techniek te werken.”

Om dat te bewerkstelligen worden de ruim honderd leerlingen ontvangen in conferentiezaal Mystique. Fontys bijt het spits af en neemt de leerlingen mee in alle technische opleidingen die het instituut kent. Studenten van de verschillende opleidingen brengen hun potentiële studiegenoten in sneltreinvaart op de hoogte van wat zij van iedere opleiding kunnen verwachten. Sommigen maken in alle haast notities, want het klinkt allemaal toch wel erg interessant.

‘Techniek is broodnodig’
Daarna is het woord aan Toverland. Over de historie en toekomst van het park, en het belang van de Technische Dienst. “Het credo van Toverland is dat we magische gelukservaringen willen creëren met al onze medewerkers. Maar zonder techniek zijn we alleen maar medewerkers. Techniek is broodnodig om de magie van dit park te bewerkstelligen”, aldus de teamleider.

De behoefte aan technische medewerkers wordt wederom bekrachtigd door Sustaining Development Engineer Koen Maessen. Hij is werkzaam bij Vekoma, ’s werelds grootste attractiefabrikant. Niet geheel onbelangrijk: ook Vekoma is gevestigd in Limburg en zou dus zomaar de toekomstige werkgever van de potentiële studenten kunnen worden. [Tekst gaat verder onder de foto's]

Hoewel de leerlingen aandachtig luisteren naar alles wat de experts te vertellen hebben, blijkt leren in de praktijk ook hier de voorkeur te hebben. Zodra de presentaties ten einde zijn weten de leerlingen niet hoe snel ze zich door het park moeten bewegen, op zoek naar verschillende attracties.

En nee, niet alleen om ritjes te maken. Bij iedere attractie van de ronde staat een weknemer van Toverland, een Fontysstudent of een engineer van Vekoma. Klaar om de potentiële studenten mee te nemen in de technische wereld.

Leuk en veelzijdig
Zo leren ze alles over G-krachten bij houten achtbaan Troy, over het lanceersysteem en de ergonomie van de Booster Bike. En wat dacht je van de elektrische aandrijving van Blitz Bahn, of het draaimechanisme van Dwervelwind? Alles wat vandaag de revue passeert, heeft te maken met techniek. “Al deze leerlingen hebben affiniteit met techniek of ICT”, licht Anke Franssen toe. “En vandaag willen we ze laten zien hoe leuk en veelzijdig het techniekvak daadwerkelijk is.”

Ook Industrial Design Engineering-student Jip vindt een dag als vandaag belangrijk. “Deze leerlingen zitten veel met hun neus in de boeken en vandaag kunnen ze eindelijk zien wat je nu echt met die geleerde stof kan doen. Ik zie mezelf hier ook nog wel werken, want ook ik zou hier als ontwerper aan de slag kunnen.” [Tekst gaat verder onder de foto's]

De Toverland Experience lijkt ook onder de middelbare scholieren haar vruchten af te werpen. Een rondvraag onder leerlingen van Sint Ursula levert allerlei positieve reacties op. De een wordt enthousiast van mechanische remmen, de ander vindt een kijkje in de werkplaats van Feñix indrukwekkend. 

Sommigen weten zelfs al zeker dat ze bij Fontys gaan studeren. “Maar of we dat in Venlo of Eindhoven gaan doen is nog maar de vraag. Eindhoven is toch een grotere stad en daar zijn sommige opleidingen in het Engels, terwijl ze in Venlo alleen in het Nederlands worden aangeboden. Maar na de studie houd ik wel mijn opties open, ook in Limburg", zo klinkt het.

Toverland-woordvoerder Henk Janssen ziet de toekomst rooskleurig tegemoet. “We vinden het belangrijk om bij te dragen aan de mogelijke keuzes die deze groep in de toekomst kan maken. Velen kennen het attractiepark, maar hebben geen idee wat er achter de schermen gebeurt. Die kans hebben we vandaag wél kunnen geven. En al zijn het maar enkele leerlingen die na vandaag zeggen dat ze bij Fontys willen studeren en uiteindelijk hier willen komen werken, dan is het sowieso een enorm succesvolle dag geweest.”

De bedoeling van het evenement: onder begeleiding van professionele beveiligingsexperts de (digitale) beveiliging van de gemeente Tilburg testen. Ruim twintig studenten namen er in verschillende teams aan deel. 

Kluisjes
Onder hen ook Ihsan Topcu, die samen met zijn team als beste hacker uit de bus kwam. Ze stuitten op iets waar de gemeente Tilburg niet op gerekend had. Volgens de gemeente zelf gaat het om het kluisjessysteem van de medewerkers. Ihsan en zijn team hadden er geen superluxe tools voor nodig om daar kwetsbaarheden in te ontdekken. “Soms moet je gewoon niet te moeilijk denken, eerder out of the box.”

Oplossen
Ihsan en zijn team hebben de gemeente tips gegeven om hun bevindingen zo snel mogelijk op te lossen. “Het is relatief eenvoudig om een en ander te verbeteren. De gemeente zei dat we haar een paar weken aan werk hebben bespaard en gaf aan alle bevindingen op een zeer korte termijn op te lossen.”

Geslaagde missie dus, stelt Ihsan. “Het is leuk als ik bij dit soort dingen iets leer, natuurlijk nog leuker als ik iets win. Maar mijn voornaamste doel is om anderen te helpen. Of dat nu later bij een betaalde baan gebeurt, of nu als student: alles is mooi meegenomen.”

Niet waterdicht 
Ook de gemeente Tilburg vond het een geslaagde dag. Janey Mulder, informatiebeveiligingsbeheerder bij de gemeente Tilburg, zegt: “De studenten gingen aan de slag met fysieke componenten zoals kluisjes en de aanmeldzuilen, maar ook met onze netwerken." 

Bij ieder onderzoek komen er altijd zaken naar voren die veiliger kunnen, zo klinkt het, dus de verwachting dat er ook tijdens deze dag dingen gevonden zouden worden, was er al. "Uiteindelijk blijken die simpel door ons aangepast te kunnen worden en daar zijn we uiteraard meteen mee aan de slag gegaan.”

Het was de eerste keer dat dit evenement bij de gemeente Tilburg werd gehouden. “Uiteraard laten we regelmatig onze informatiebeveiliging toetsen, maar deze aanpak levert ons daar wel aanvullende inzichten bij op. Wat ons betreft was deze editie van Let’s Hack Tilburg zeker een vervolg waard,” aldus Mulder. 

Een AI-verordening, wat is dat in hemelsnaam? Voor mensen met weinig of geen technische kennis zal het klinken als een vage term. Tijd dus voor een korte en heldere uitleg. AI biedt kansen en voordelen op heel veel verschillende gebieden, maar het neemt ook risico’s met zich mee. En om die risico’s zo laag mogelijk te houden, zijn er regels opgesteld voor het gebruik van AI in de Europese Unie.

Bron vraagt Erdinç Saçan om meer duidelijkheid. Want als er iemand is die alles over AI kan vertellen, dan is hij het wel. De ICT-docent kreeg een jaar geleden vanuit uitgeverij Noordhoff de vraag of hij een boek wilde schrijven over AI. Dat heeft hij gedaan, in samenwerking met zijn drie ICT-collega’s Ruud Huijts, Koen Suilen en Danny Bloks. Daarover later meer.

Niet voelbaar
Volgens Saçan is de AI Act de meest snelle aangenomen verordening die bij het Europese Parlement is doorgevoerd en krijgen we er direct of indirect allemaal mee te maken. Misschien ook bij Fontys, al zullen we daar volgens de docent in de eerste plaats niet veel van voelen.

“De Europese Unie heeft basale richtlijnen opgesteld waar bedrijven en overheden zich aan moeten houden bij het gebruiken en inzetten van AI. Het mag bijvoorbeeld geen gevaar vormen voor de mens. AI mag geen gedrag manipuleren, mag iemand niet tot bepaalde keuzes, een bepaalde kledingkeuze of bepaald gedrag dwingen. Maar AI mag iemand ook niet classificeren op status, woonplaats of verdiensten."

Een ander voorbeeld heeft een directere link met het onderwijs. Saçan heeft het over toezichttechnologie, zoals de tentamensoftware Proctorio, die bijvoorbeeld wordt ingezet bij online toetsen. Onlangs werd bekend dat deze technologie donkere gezichten veel minder goed zou detecteren, wat discriminatie in de hand werkt. “Bij Fontys wordt deze software niet gebruikt, maar bij andere scholen wel. Hoewel Fontys niet direct de gevolgen van de verordening zal voelen, krijgen we er indirect wel mee te maken.”  

Leven en leren met AI
Goed, dan terug naar het boek van Saçan en zijn collega’s. Dat heet ‘Leven en leren met AI’ en wordt half mei uitgebracht. “De reden dat het zo lang heeft geduurd, heeft te maken met de snelle ontwikkelingen rondom AI. Elke dag komen we wel weer iets nieuws over dit onderwerp te weten. In principe zouden we dus dagelijks een nieuw hoofdstuk aan het boek kunnen toevoegen. Maar op een gegeven moment moet je zeggen: dit is het eindmoment en hier houden we het bij.”

Het boek is bedoeld voor studenten en alle anderen die op een laagdrempelige manier over AI willen leren. Na het lezen van het boek zou iedereen de basis moeten hebben om een keuze te maken om al dan niet AI in te zetten, een keuze te maken over welke vorm van AI wordt ingezet en om ethische afwegingen hierin te maken.

“Er zitten belangrijke hoofdstukken tussen over maatschappelijke impact en de valkuilen van AI, maar ook over de ecologische kant. Het is absoluut niet de bedoeling om mensen bang te maken, we willen vooral een laagdrempelige handleiding aanbieden waarmee mensen kunnen zien wat ze met AI kunnen doen. Hoe zet je het in tijdens je eigen leerproces en hoe leer je een bepaald vak met generatieve AI?”

Radio 1, Radio 2, Radio 5, Radio 10, Omroep Brabant, Hart van Nederland, Editie NL, Shownieuws, NOS Stories; en dan missen we er misschien nog wel een paar. Mouws en de studenten uit het incubatorprogramma van Fontys ICT hadden sinds woensdag hun handen vol aan het geven van interviews.

“Dat is ook niet zo gek”, legt Mouws uit. “Na de tweede uitzending van Wie is de Mol hebben wij drie van de twintig kandidaten aangewezen als potentiële Mol. Twee van de drie, Anne en Fons, stonden zaterdag in de finale. De enige van ons drietal die daar niet bij zat, was overigens niet door AI maar nota bene door mijzelf handmatig toegevoegd.”

Het bleek uiteindelijk Anna te zijn. Schot in de roos dus. Maar al te veel waarde wil Mouws aan de uitslag niet eens geven. “We zijn voor de carnavalsvakantie al gestopt met het project omdat er een nieuw semester aankwam. En we hebben ook slechts tien van de twintig geschminkte deelnemers door AI heen gehaald. Dus wellicht dat we bij een volgend seizoen met een nieuwe lichting studenten nog eens met Wie is de Mol? aan de slag gaan, en dan alles laten analyseren.”

Mouws zei het in een interview met Bron in januari al: AI is niet heilig. Ook niet slimmer. Alleen veel sneller. “Of we dit nu wel of niet goed zouden hebben: het gaat om de challenge. Kun je iets met die AI-tools? Nou, de studenten hebben aangetoond dat dat dus kan.” [Tekst gaat door na onderstaande foto’s die met AI door de studenten waren bewerkt]

Al kan AI ook heel veel niet. “Vraag AI een paard te tekenen en er komen honderd prachtige paarden tevoorschijn. Vraag of het een smurf op een paard tekent en het heeft geen idee waar je het over hebt. AI kan niet meer dan dat we vertellen dat het moet kunnen. AI is vooral goed in reproduceren van dingen die al bekend zijn, maar dan heel snel, waardoor het bijna toveren lijkt. Maar net als bij deze opdracht van Wie is de Mol? zouden we komend jaar iets met stemgeluid, woordgebruik en gezichtsuitdrukkingen kunnen gaan doen. En eens kijken of we dan nog sneller kunnen voorspellen Wie de Mol is.”

De studenten en hun coach zijn wel enigszins overvallen door de hoeveelheid aandacht die zij plotseling kregen van regionale en landelijke media. En niet alleen dat. Het team werd ook door andere hogescholen benaderd en gaf gastcolleges bij AI-bedrijven. “Ja, er was veel spinoff”, grinnikt een tevreden Mouws. “Dat is goed voor onze naam: voor ons incubatorprogramma, voor ICT en voor Fontys.”

Wordt ongetwijfeld vervolgd. [Jan Ligthart]

Het nummer ligt sinds vorig jaar carnaval al op de planken, maar toen hadden Peke en Graemie, beiden student Toegepaste Psychologie en lid van SV Topsy, net te weinig tijd om het nummer bijtijds uit te brengen. Maar deze carnaval is het raak. “We hebben sowieso allebei veel passie voor carnaval en we maken al een tijdje samen muziek”, vertelt Peke. Een carnavalskraker kon dan ook niet uitblijven.

Graemie komt uit Limburg, Peke uit Brabant. “Vraag aan Limburgers wat zij gekke gewoontes van Brabanders vinden en stel die vraag ook aan Brabanders over Limburg. Voor ons voer genoeg om er een carnavalsnummer over te maken”, legt Graemie uit.

Zo toegankelijk mogelijk
Voeg daar de hits van Guus Meeuwis en Rowwen Hèze aan toe en je hebt zo een catchy refrein te pakken die de hele lading van het nummer dekt en makkelijk mee te zingen is. “We hebben geprobeerd om het lied voor alle carnavalsvierders zo toegankelijk mogelijk te maken.”

Dat bleek nogal een uitdaging. Want waar in Brabant overal redelijk dezelfde muziek wordt gedraaid, kent het carnaval in Limburg, dat zelfs Vastelaovend heet, in iedere stad een nummer in eigen dialect. “We willen geen wereldhit scoren, maar hebben wel als doel om Limburg en Brabant te verbinden”, aldus Peke.

Optreden
Van Eindje tot Maastricht valt bij de andere leden van de studievereniging in ieder geval in de smaak. Ook vrienden buiten de studie zijn enthousiast. Peke is zelfs gevraagd om het nummer komend weekend op verschillende huisfeesten te zingen. “Maar de grote boekingen laten helaas nog op zich wachten”, grappen de twee.

Voor Peke is het inmiddels zijn vijfde carnavalsnummer, uitgebracht onder artiestennaam Dekhengst. Graemie maakte eerder nummers in Limburgs dialect, maar het samenwerken met Peke bevalt hem goed. “Wie weet maken we volgend jaar een videoclip of een ander carnavalsnummer. Dat was nu wat lastig wegens mijn afstuderen en Peke zijn bestuursjaar. Maar eerst gaan we zelf even genieten van het aankomende carnaval.” 
Het nummer Van Eindje tot Maastricht is te beluisteren via Spotify.  [Noëlle van den Berg]

“Tja, ik had dit zelf ook wel gewild toen ik op de middelbare school zat”, steekt Patrick IJntema, docent bij Fontys ICT in Eindhoven, van wal. Zelf hoeft hij niet meer te leren voor toetsen, want anderhalf jaar geleden studeerde hij af aan dezelfde opleiding waar hij nu les geeft. 

“Maar de realiteit is wel dat in de afgelopen tien jaar veel ouders fulltime zijn gaan werken en daardoor minder tijd hebben om hun kinderen te helpen met school. Tegelijkertijd zie ik ook dat veel kinderen het liefst zelf aan de slag gaan en niet afhankelijk willen zijn van hun ouders of vrienden bij het leren van lesmateriaal.”

Daar komt dus de StudyBuddy om de hoek kijken, een interactieve AI-tool die lesstof op een speelse manier omzet naar vragen zodat leerlingen de nodige informatie beter opslaan. “Je maakt foto’s van je boek, upload die in StudyBuddy en je krijgt binnen vijf á tien seconden al je eerste vragen. Een overhoring die je eerst met je ouders deed, maar nu zelf in handen hebt.”

10.000 gebruikers
En of dat nu is voor wiskunde, geschiedenis of talen, Studybuddy kan overal mee helpen. Voor theoretische vakken worden inhoudelijke vragen geformuleerd, voor wiskunde krijg je nieuwe opgaven en bij het leren van bijvoorbeeld Franse of Duitse woordjes krijg je ook een op maat gemaakte lijst die helpt.

StudyBuddy bestaat inmiddels een half jaar en trekt tussen de 5.000 en 10.000 gebruikers per maand. Zo’n 200 tot 300 gebruikers betalen voor de diensten van de online studievriend. Gebruikers kunnen - bij het gebruiken van de proefversie en het aanmaken van een account – vijf overhoringen onbeperkt raadplegen. “Daarna moet je een abonnement afsluiten van 8 euro per maand of 48 euro per jaar.”

Boerenverstand
Dan blijft er natuurlijk nog één vraag over. Is werken met ChatGPT voor deze leeftijd gevaarlijk, of is het juist goed om ze op jongere leeftijd al kennis te laten maken met deze vorm van AI? Volgens IJntema zijn de meningen van de leraren op middelbare scholen er nogal over verdeeld. Want waar er velen enthousiast zijn over een platform als StudyBuddy, nemen anderen maatregelen om er juist zover mogelijk vandaan te blijven. “De verschillen zijn immens, maar ik denk dat onderwijs AI niet buiten kan sluiten. Deze innovatie is er nu eenmaal en is ook best baanbrekend.”

Hoe middelbare scholen er dan het beste mee om kunnen gaan? Door een stukje boerenverstand te ontwikkelen bij leerlingen, aldus IJntema. “Laat leerlingen AI gebruiken, maar maak ze ook bewust van de risico’s. Voer opdrachten met en zonder AI-tools uit en bekijk wat de verschillen zijn. We moeten hen laten ervaren wat de risico’s zijn en waar ze op moeten letten, zodat ze altijd kritisch nadenken over wat er wordt gedeeld." [Noëlle van den Berg]

En zo zaten de Eindhovense studenten ineens onder de felle studiolampen. Het ene moment krijg je een onderzoeksopdracht, het volgende moment word je uitgenodigd en verschijn je op televisie. Want ja, AI is de blits op dit moment. En bij menig omroep houden ze waarschijnlijk hun hart vast als het om dit soort programma's gaat: helpt AI onze hele programmaformule naar de sodemieter? 

Zo'n vaart zal het nog even niet lopen, zegt ICT-docent Mouws. “Gelukkig niet. Al weet je nooit hoe het over een tijdje is. Aan de andere kant: AI is geen toverbal. Het is heel simpel eigenlijk: AI kan niets beter dan mensen, alleen wel veel sneller. Het zal nooit iets beters produceren dan een groep psychologen en ICT'ers kan ontdekken, maar wel honderd keer sneller." [Tekst loopt door onder foto]

Mouws was de enige die zaterdag aan het woord kwam in Moltalk. “Ja, niet veel meer dan drie seconden geloof ik.” Nou, wel iets langer, maar een diepgaand interview werd het niet en er werd ook geen enkele vraag aan een van de studenten gesteld. Paste kennelijk niet in de - daar heb je 'm - programmaformule. “Nee. En ik mocht ook absoluut het woord Fontys niet laten vallen, op straffe van een fikse boete, want dat werd uitgelegd als reclame maken. Gelukkig kwam een van onze studenten wel mooi met zijn Fontys-hoody in beeld.”

Dat is dus de Mol!
En dan de hamvraag: hebben de studenten met AI-assistentie de mol ook echt ontdekt? In het tv-programma hield Mouws zich daarover nog een beetje op de vlakte. Aan Bron wil hij uiteraard wel alles kwijt [sic]. “Nee, we zijn er nog niet achter. Maar we hebben ook nog niet alles uitgezocht. Een andere groep studenten, eveneens van het incubatorprogramma SPARC, is met AI de social media van de Mol-deelnemers aan het vergelijken en die zijn ook nog bezig. Dus het zou nog kunnen.”

“We hadden ook niet verwacht toen we een mailtje stuurden naar de redactie van het programma, dat ze meteen zouden zeggen: kom zaterdag maar naar de studio.”

‘Dat is dus de mol!’; waarom zou AI dit nièt lukken, om de vraag maar eens om te draaien. “Je kunt een AI-programma niet simpelweg vragen: wie is de mol? Die vraag snapt het gewoon niet. Wat je wel kunt vragen is: speler A of B doet dit, doet dat, reageert zus, reageert zo. Is dat normaal gedrag voor die persoon? En het mooie van AI is dat je dat over negen personen tegelijk kunt vragen en daar dan heel snel een antwoord op krijgt."

“Maar ja, vreemd gedrag is nu juist ook een essentieel onderdeel van dit spel. Het loont voor de spelers om juist onvoorspelbare dingen te doen of te zeggen. En dus blijft het uiteindelijk gewoon mensenwerk. Wat dus gelukkig niet allemaal door AI kan worden verricht.”

Na de uitzending de stad nog onveilig gemaakt? “Nee. We hebben nog wel wat gedronken in de studio, we waren daar ook aan de bar neergezet… De mensen van dat programma waren superaardig, het was heel gezellig. Sommige studenten moesten echter nog met de trein naar huis en andere moesten zondag nog helpen op de open dag bij Fontys. Dus heel laat is het niet geworden. Maar de studenten vonden het wel fantastisch om mee te maken.” [Jan Ligthart] 

Evert van de Grift staat al acht jaar voor de klas bij Fontys. Dat doet hij vier dagen per week. De overige tijd is hij kwijt aan zijn andere werk als filmproducent. Van F*ck De Liefde tot Fashion Chicks en van Patser tot Afblijven: Van de Grift werkte er allemaal aan mee. Momenteel is hij bezig met twee nieuwe films.

Experimenteren
Maar die projecten zijn niet de reden waarom Bron hem wil spreken. We bellen hem vanwege de viraal gaande GIF’jes, waarmee hij miljoenen mensen bereikt. Zijn meest populaire exemplaar is ruim 204 miljoen keer bekeken door mensen van over de hele wereld. Een uit de hand gelopen experimentje, noemt de docent het. 

De GIF’jes zijn ontstaan tijdens de productie van de film Just Say Yes. “Voor de promotie van dat project wilden we GIF’jes maken. Maar omdat dat het duur zou zijn om daar een speciaal bureau voor in te schakelen, besloot ik het zelf te proberen. Ik gaf nota bene les in socialmediamarketing. Dit moest ik toch ook zelf kunnen?”  [Tekst gaat verder onder het GIF'je]

via GIPHY

Om te oefenen gebruikte Van de Grift de green screen-studio van Fontys ICT in Eindhoven. Hij installeerde een camera en ging voor het scherm staan. “Ik bedacht verschillende situaties die je zou kunnen gebruiken voor een GIF’je. Hand opsteken, duimpje opsteken, biertje drinken, dat soort dingen. Ik maakte er korte fragmenten van, die ik later omvormde tot GIF’jes.”

Influencers
De GIF’jes werden door Van de Grift op Instagram gezet en gaan sindsdien viraal. “Ik zag mezelf ineens regelmatig voorbijkomen op story’s en bij foto’s. Op een gegeven moment kreeg ik zelfs screenshots van mensen die een of andere influencer volgden die ook een GIF’je van me had gebruikt. Zelfs gigantisch grote vloggers uit Amerika met miljoenen volgers hebben ze gedeeld. Idem dito voor een oud-keeper van Feyenoord.” 

Het meest populaire exemplaar van Van de Grift heeft ruim 204 miljoen views (and countings). Twee andere GIF’jes werden 3 tot 7 miljoen keer bekeken. “Dat is natuurlijk lachen, maar het is wel zuur dat je er niks voor krijgt. Al verdiende ik één cent per view, dan had ik nu een paar miljoen euro.”

Studenten
De virale GIF’jes van Van de Grift zijn inmiddels een paar jaar oud. Hij heeft geen nieuwe, eigen exemplaren meer gemaakt, maar dat wil hij misschien wel weer gaan doen. “Als ik er iets aan zou kunnen verdienen, had ik het allang gedaan. Dan was ik slapend rijk geworden. Maar dat is helaas niet het geval. Toch wil ik het nog niet helemaal afschrijven. Ik vind het bijvoorbeeld ook heel leuk om studenten te leren hoe ze GIF’jes kunnen maken.” [Karen Luiken]