Maar dat klinkt simpeler dan het is. Want tegelijkertijd kan Fontys het zich niet veroorloven om rücksichtlos dan maar gebouwen af te stoten. Hoewel genoemde demografische krimp niet vandaag of morgen verdwijnt, zijn er ook ontwikkelingen die in potentie juist weer tot groei zouden kunnen leiden. De Brainportregio krijgt immers een schaalsprong door de uitbreiding van ASML. En dat kan niet alleen voor Eindhoven maar voor de hele Fontys-habitat – van Venlo tot Den Bosch en van Tilburg tot Sittard – gevolgen hebben.

Daar is de dienst Vastgoed & Facilities (V&F) zich heel bewust van, stelt directeur Magda Ooms. “We moeten heel flexibel omgaan met onze huisvesting. Of we dan ook voorzichtig zijn met gebouwen afstoten? Ja en nee. Een gebouw als W3 op de campus Venlo bijvoorbeeld (dat al is gesloten en waarvoor een onderneming zich bereid heeft getoond daar woningen te realiseren, red.), daar hebben we geen moeite mee om dat af te stoten. Dat pand is echt heel oud en qua structuur niet meer passend bij het huidige onderwijs.”

En die andere locatie in Limburg, Sittard? Ook daar is sprake van krimp en dus minder ‘bewoners’. “Daarom wordt inmiddels een deel van het pand verhuurd aan de Gilde Opleidingen. Dat is wel mooi, omdat je dan een werkpartner in hetzelfde gebouw hebt zitten.”

Tilburg
Stappegoor dan. Daar werden P4 en P4+ al van de hand gedaan: die zijn door de gemeente opgekocht. De gemeente ambieert een heel andere invulling van het Stappegoor-gebied, met onder meer woningbouw, een park en sportvoorzieningen. Onlangs werden ook de deuren van P2 gesloten. Daar is nog niet meteen een nieuwe bestemming voor.

“Maar er werd nauwelijks nog gebruik van gemaakt, dus dan is het alleen al wat de energierekening betreft beter om het te sluiten. En ook dat is een al wat ouder pand. Het gros op die campus dateert van eind jaren tachtig. En qua ligging is Stappegoor ook op zijn best suboptimaal."

"We zijn nu al een tijd aan het verkennen of we kunnen verhuizen naar de Spoorzone of het Kenniskwartier. We doen dat trouwens in goede samenwerking met de gemeente Tilburg, die ons heel graag naar het centrum zou zien komen. Maar er gaat veel tijd overheen bij dat soort omvangrijke plannen. ”

Aan de onderkomens van Kunsten en Journalistiek zal niet snel getornd worden. Fontys Academy for the Arts zit immers op kruipafstand van de Concertzaal en de Schouwburg. En de journalisten-in-spé verblijven in het modernste onderkomen van allemaal. Waarbij Mindlabs ook nog eens de grootste mediahub van Zuid-Nederland is en bovendien gelegen is in de Spoorzone. 

Die Spoorzone is ook het gebied waar eigenlijk iedereen Fontys Tilburg het liefst in zijn geheel ziet neerstrijken. Pakweg vijftien jaar geleden was dat ook waar de hogeschool serieus over in gesprek was met de gemeente Tilburg. Destijds liepen die onderhandelingen echter stuk op de financiële haalbaarheid. Waarop gekozen werd voor het ver buiten het centrum gelegen Stappegoor.

Over centrum gesproken: als het aan de dienst V&F ligt, zou Fontys Den Bosch ook het liefst vandaag nog verhuizen naar het centrum in die stad. De vestiging van Fontys Educatie ligt een heel eind uit dat centrum en is niet echt simpel te bereiken. “We zijn al wel wat langer op zoek naar een nieuwe locatie. Probleem is dat er eigenlijk nauwelijks plek is in Den Bosch. Dus dat is nogal een zoektocht.”

Rachelsmolen
Dan zijn de plannen voor Eindhoven wat minder spannend of uitdagend. Al was het maar omdat daar de afgelopen paar jaar al hele grote bewegingen zijn geweest, met onder meer de verhuizingen van de gezondheidsopleidingen naar nieuwbouw op Rachelsmolen en van wat nu Fontys Technology heet naar Nexus op de TU-campus. De sporthogeschool en de ICT-studenten van TQ zitten voorlopig nog gebeiteld op hun eigen locaties.

Zo ook, uiteraard, de gebruikers van campus Rachelsmolen. Waar na de zomer de nu nog bij De Lage Landen (DLL) verblijvende diensten weer terugkeren; reden waarom een deel van R3/4 momenteel wordt verbouwd.

Er verdwijnt dus niets op Rachelsmolen, hier zal juist bijgebouwd gaan worden. Fontys was vorige week immers een van de ondertekenaars van de intentieverklaring om de komende jaren 5.400 nieuwe studentenwoningen te realiseren. In het geval van Fontys zou dat dan op de Zuidoost-hoek van campus Rachelsmolen zijn, waar 350 wooneenheden gerealiseerd kunnen worden.

Waar wel het einde van in zicht is: De Witte Dame als Fontys-onderkomen. De drie verdiepingen die Fontys HRM en Toegepaste Psychologie nu nog als thuisbasis hebben, worden nog gehuurd. Maar gezien de grote terugloop van studenten bij dat instituut en andere ontwikkelingen in Eindhoven, zo geeft Ooms toe, is het niet waarschijnlijk dat Fontys daar nog lang zal bivakkeren.

Maar, zo benadrukt zij, niets is in ijzer gegoten. “Veel zal afhangen van de toekomstige studentenaantallen. Daarom moeten wij flexibel en wendbaar blijven.”

Tot slot ligt een grotere Fontys-vertegenwoordiging op de Brainport Industries Campus op dit moment niet voor de hand. Ooms: “Omdat die locatie toch wel lastig is qua bereikbaarheid.” Maar wie weet hoe dat in de toekomst is, als ‘BIC2 en BIC3’ uitontwikkeld zijn en alleen ASML daar al 20.000 mensen aan het werk gaat zetten. Dat zal de bereikbaarheid van die campus ongetwijfeld ten goede komen.

Donderdagmiddag tekenden de vijf betrokken partijen hiertoe een intentieverklaring. Mocht dit lukken, dan gaat het om een van de grootste uitbreidingen van studentenhuisvesting in Nederland. Dat is hard nodig ook, want Eindhoven heeft al te maken met een groeiend tekort aan studentenwoningen. En met de gigantische uitbreiding van Brainport Industries Campus zal dat niet minder worden. 

Om dit te kunnen realiseren, zijn woningcorporaties (maatschappelijk toegelaten partijen) nodig die gespecialiseerd zijn in de ontwikkeling en het beheer van sociale studenteneenheden. Het landelijk opererende Stichting Studenten Huisvesting (SSH) wil nu dus ook in Eindhoven aan de slag, om daar in korte tijd een portefeuille van circa 2.000 studenteneenheden op te bouwen en daarna nog verder te groeien. Woonbedrijf/Vestide wil tot 2040 ongeveer 1.200 studenteneenheden realiseren.

Vijftien projecten
Op dit moment wordt gewerkt aan zo'n vijftien projecten verspreid over Eindhoven. Sommige zijn al bekend, zoals de ontwikkeling aan de Dorgelolaan (circa 1.000 studenteneenheden), het voormalige VGZ-gebouw nabij het station (circa 130), TU/e Hondsheuvels (minimaal 750), het Máxima-terrein (circa 500), Sectie C (250-400) en De Caai (circa 250). Voor de campus Rachelsmolen van Fontys is er de intentie op de zuidhoek met de Kennedylaan, naast de parkeergarage, een woontoren te realiseren die plaats biedt aan 350 studenten. 

Andere locaties worden nog niet met naam genoemd omdat er nog druk gesproken wordt met grondeigenaren en omwonenden. De gemeente Eindhoven wijst gebieden aan voor studentenhuisvesting, en wil procedures waar mogelijk versnellen en obstakels wegnemen. De kosten worden deels gedekt met middelen uit Operatie Beethoven, het programma waarbij de Brainportregio vanuit het rijk 2,5 miljard krijgt. 

Rachelsmolen
Zowel Fontys als de TU/e realiseren dus (extra) studentenhuisvesting op hun campussen. Fontybestuurder Jaapjan Zuidema: “Wij willen dat campus Rachelsmolen een plek is waar studenten niet alleen studeren, maar ook graag verblijven. We willen een omgeving creëren waar studenten zich thuis voelen en waar ze ook buiten hun lessen blijven ‘plakken’. Door te onderzoeken of hier studentenkamers gerealiseerd kunnen worden, zetten we een volgende stap naar een echte ‘sticky campus’: een levendige omgeving waar wonen, leren en ontmoeten vanzelf samenkomen.”

Foto boven: links de hoek van de campus Rachelsmolen waar woningbouw moet komen

Het gebouw moet bijdragen aan een zogenoemde ‘sticky campus’, een campus waar studenten niet alleen studeren, maar ook kunnen ontmoeten en langer rondhangen. Uit een rondvraag onder studenten klinkt voorzichtig enthousiasme. Ze zien de plannen als een positieve ontwikkeling, al benadrukken sommigen dat er meer nodig is om de campus echt levendig te maken. 

Eindelijk
Voor Jean Philip, tweedejaars student International Business, is het initiatief vooral een stap in de goede richting. Hij geeft aan dat de studentenhuisvesting in Venlo nu nog onduidelijk en versnipperd is. “Het is fijn dat ze er eindelijk iets aan doen. Het is vrij onduidelijk wat er nu precies gebeurt op het gebied van studentenhuisvesting. Er zijn wel studentenhuizen, maar die liggen vaak extern buiten Fontys.”

Zelf komt de student uit Duitsland en woont hij momenteel in een gedeeld huis net over de grens. Dagelijks reist hij op en neer naar Venlo. “Dat kost me ongeveer vijftien minuten rijden. Daar heb ik geen erg in. Zelf zou ik dus niet naar een campuswoning verhuizen.” Toch ziet hij de meerwaarde: “Ik verwacht vooral dat internationale of uitwisselingsstudenten hier gaan wonen, maar dat is prima. Het is een goed doel.”

Internationale studenten ervaren vaak problemen
Dat internationale studenten moeite ervaren met het vinden van een woonplaats, onderstreept ook Kfyr, student International Business, afkomstig uit Israël. Hij merkt dat het vinden van een woning in Venlo niet zo eenvoudig is: “Veel websites hebben geen Engelse optie. Daardoor is het soms lastig om te navigeren en een goede woning te vinden. Als de school zelf woningen op de campus aanbiedt, is dat een heel goed idee.’” 

Momenteel woont hij via de woningcorporatie Antares, op ongeveer tien minuten lopen van de campus, maar hij weet dat hij over een half jaar naar een nieuwe woning op zoek moet. Dat is volgens hem stressvol: “Als ik op de campus zou kunnen wonen en de prijs en omstandigheden zijn goed, dan zou ik dat zeker doen. Het scheelt veel tijd en moeite.”

Eerste stap naar een sticky campus
De plannen sluiten aan bij de ambitie van Fontys om campussen levendiger te maken. In het gebouw komen 38 zelfstandige appartementen voor starters en 39 studentenkamers. Volgens Jean Philip kan dat inderdaad bijdragen aan een zogenoemde sticky campus, maar alleen als er ook duidelijk sociale plekken bijkomen. “Als je een plek hebt waar mensen kunnen blijven, overnachten of feestjes mogen organiseren, dan is dat zeker een begin”, zegt hij. Ook Kfyr ziet dat zo. Hij denkt dat sociale voorzieningen belangrijk zijn om studenten op de campus te houden. 

Studenten uit andere landen herkennen het concept. Zo vertelt Yizhou, een student uit China, duidelijke voordelen te zien. “In China hebben universiteiten vaak standaard huisvesting op de campus”, legt ze uit. "Het is handig dat je gewoon vanuit je woning naar school kunt lopen. Veel studenten hier komen uit Duitsland en die moeten nu met de auto of het openbaar vervoer komen, dat kost geld. Als ze hier wonen kan dat veel schelen.” 

Maar ook Yizhou onderstreept dat er meer nodig is om studenten op de campus te houden. “Studenten moeten ook plezier kunnen maken en hier in Venlo is er niet zoveel te doen.”

Meer ontmoeting onder studenten
Onder docenten wordt het initiatief ook positief ontvangen. Daniel Rateike, docent en coördinator van de minor AI Systems; High Tech AI-Solutions, ziet kansen voor meer verbinding tussen de studenten. “We hebben het steeds vaker over de sticky campus, dus dat studenten hier langer blijven”, zegt hij. “Het is fantastisch als dat hier direct op de campus kan.”

Hij hoopt vooral dat het internationale studenten helpt om makkelijker aansluiting te vinden. “Ik hoop dat er meer gesocialiseerd wordt en dat buitenlandse of exchange studenten meer mogelijkheden krijgen om andere studenten te ontmoeten. Ik vind het een zeer goed initiatief."
 

Met de overeenkomst die in december getekend is komen alle partners, waaronder dus ook Fontys, Avans en Tilburg University, overeen om zich in te blijven zetten voor studentenhuisvesting in Tilburg. Ook staat het realiseren van 800 nieuwe wooneenheden voor 2030 daarin vast.

Hoewel er voor dit convenant al een eerdere versie gold, moet het nieuwe verdrag er onder andere voor zorgen dat vraag en aanbod beter op elkaar aansluiten. Tom van Duijnhoven, beleidsmedewerker Internationalisering, legt uit. “Deze nieuwe versie betekent vooral een concretisering op enkele punten. Zo is er een herijking geweest op de extra behoefte naar studentenhuisvesting, op basis van recente data van de onderwijsinstellingen.”

Behoefte en uitbreiding
Die algemene behoefte is vastgesteld op tussen de 1100 en 2000 woningen. “De corporaties die aangesloten zijn bij het convenant streven ernaar om in deze periode 800 wooneenheden te ontwikkelen. De overige kamers zullen uit de markt moeten komen. Vanzelfsprekend kan er vanuit het convenant wel een aanjagende rol gespeeld worden.”

Een aardige groei dus, maar voor Fontys is een directe uitbreiding van het aantal kamers dat jaarlijks in Tilburg toegewezen wordt aan internationale studenten niet aan de orde. Fontys biedt namelijk huisvesting aan nieuwe, internationale studenten voor een maximale periode van één jaar. “Na dit eerste jaar, waarin studenten hebben kunnen landen, zijn zij zelf verantwoordelijk voor het vinden van een nieuwe kamer. Zo komen de kamers in het volgende studiejaar vrij voor nieuwe studenten.”

Iedereen kunnen helpen
Fontys heeft in Tilburg 75 kamers ‘in contingent’. Kamers die Fontys niet zelf verhuurt, maar waar de instelling wel een bemiddelende rol speelt tussen student en verhuurder. Dat lijkt wellicht weinig, maar de afgelopen twee jaar heeft Fontys bijna alle studenten die in aanmerking komen een kamer aan kunnen bieden.

Van Duijnhoven legt uit: “Voor de afgelopen september-instroom in Tilburg hebben we ruim 100 aanvragen voor een kamer ontvangen. Niet al deze aanvragen zijn goedgekeurd, en enkele studenten hebben gedurende het proces ook zelf aangegeven geen interesse meer in een kamer te hebben. Uiteindelijk hebben 73 studenten een kamer geboekt. Voor de aanstaande februari-instroom hebben we 48 kamers in Tilburg beschikbaar. Daarvan zijn er inmiddels 40 geboekt.”

Verantwoordelijkheid
Hoewel Fontys dus geen directe uitbreiding in het Tilburgse ambieert, is wel duidelijk uitgesproken dat de instelling betrokken wil blijven bij het convenant. “Er zijn tenslotte ruim 11.500 Fontysstudenten in Tilburg. Een aanzienlijk deel van hen zal graag op kamers willen wonen. We zien de druk op de markt van studentenhuisvesting, en beschouwen het als onze maatschappelijke verantwoordelijkheid om een bijdrage te leveren aan oplossingen. Dat doen we onder meer door deel te nemen aan gezamenlijke initiatieven vanuit het convenant, zoals cofinanciering van een huurteam en Hospi Housing (red. platform voor hospita- en kamerverhuur).”

Producenten van plastic statiegeldflesjes en blikjes hebben samen met de organisat Verpact een nationaal plan opgesteld met daarin verschillende maatregelen waarmee meer plastic flesjes en blikjes ingeleverd zouden moeten worden dan nu het geval is. Zo moeten er meer inleverpunten komen (bij onder meer supermarkten), worden er 223 bulkautomaten geplaatst en komen er retourshops en inleverkiosken. Ook moeten beschadigde of ingedeukte blikjes minder vaak worden uitgespuugd en worden kapotte apparaten sneller gerepareerd.

De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) pleitte daarnaast ook voor een verhoging van het statiegeld van 15 eurocent, maar dat plan is van de baan. Wat er wél gaat komen, is de mogelijkheid om prijzen te winnen als je je statiegeld inlevert. Die maatregel moet voornamelijk jongeren tussen de 18 en 34 jaar motiveren, omdat deze doelgroep het minst trouw is met inleveren.

Inzamelpunten
Het is een doelgroep waar ook de studenten van Fontys onder vallen. Volgens Karlijn Schoonbrood van Vastgoed Facilities worden statiegeldflesjes momenteel te weinig ingeleverd omdat er een gebrek is aan inzamelpunten. Al is daar bij Fontys geen sprake van, zegt ze.

“Wij zorgen voor voldoende plekken om leeg goed in te leveren. Dit kan door te doneren in een PETman, inleveren bij een statiegeldmachine of via de cateraars. Zodra we signaleren dat er op bepaalde punten veel blikjes en flesjes in de PMD-stroom zitten, richten we op deze plekken een extra inzamelplek in.”

Flinke stijging
Dat alles werpt zijn vruchten af, want studenten leveren hun statiegeld binnen de campusmuren veelvoudig in. Uit cijfers blijkt dat het in 2024 om 31.696 blikjes of flesjes ging, 9.658 meer dan in 2023. “En in 2025 verwachten we weer een stijging”, licht collega Inge Bogers-van Geirt toe. “Die definitieve cijfers zijn in januari pas beschikbaar, maar we verwachten dat het veel meer zal zijn.”

Het statiegeld dat vanuit de PET-mannen gedoneerd wordt, stijgt daardoor waarschijnlijk ook. Zo werd in 2023 €3.305,70 gedoneerd en in 2024 €4.754,40. Dat geld gaat naar de Plastic Soup Foundation.

Maar prijzen winnen op de campus omdat je statiegeld inleveren? Dat gaat dus niet gebeuren. En in Nederland overigens voorlopig ook nog niet, want volgens het nationale plan moet het beloningsmechanisme, inclusief applicatie, in 2027 op de markt zijn.

Voorheen was het zo dat de gebouwen van Fontys het grootste deel van de tijd open en toegankelijk waren voor studenten. Maar omdat er in de onderwijsvrije weken bijna niemand te bekennen was terwijl er toch volop energie werd verbruikt en mankracht in werd gezet, was dit niet alleen financieel onrendabel maar ook niet duurzaam. 

Tijd voor verandering dus, vond Fontys. En dus werd er in het kader van de landelijke campagne ‘Zet ook de knop om’ de afgelopen drie jaar zorgvuldig geïnventariseerd hoeveel studenten en medewerkers daadwerkelijk gebruikmaakten van de gebouwen in lesvrije weken. Dat bleken er heel weinig te zijn, waardoor er nu gekozen is voor een andere aanpak, waarbij er per regio (bijna) altijd één gebouw open is.

Energie verdampt
“We hebben iedere onderwijsvrije periode geturfd hoeveel aanwezige gebruikers er in de gebouwen aanwezig waren tijdens deze lesvrije weken en dat waren er zodanig weinig dat de energie die in de gebouwen gebruikt werd, letterlijk verdampte. Tja, voor wie doe je het dan eigenlijk?”, zegt Niels Deckers, die vanuit de dienst Vastgoed & Facilities al jaren aan dit plan werkt.

Alle gebouwen helemaal sluiten was geen optie, dus moest er een andere oplossing komen. “We willen studenten natuurlijk wel iets kunnen bieden en daarom hebben we besloten per regio één gebouw open te houden. We hebben gekozen voor MindLabs omdat dit gebouw altijd open is omdat er ook andere bedrijven zitten. R11 op campus Rachelsmolen en W1 in Limburg waren daarnaast ook logische opties, omdat hier ook altijd mensen en bezetting aanwezig zijn. Dat heeft ook te maken met de centrale ligging van deze gebouwen.” 

Alternatieven
MindLabs is het hele jaar door open, R11 en W1 zijn twee weken per jaar gesloten (een week in de zomer en een week tijdens kerst). Voor de andere gebouwen van Fontys kan een aanvraag in worden gediend voor de zes lesvrije weken, waarvan één in de herfstvakantie, één tijdens de kerst, één met carnaval, één in de meivakantie en twee in de zomer. Dat geldt bijvoorbeeld ook voor de Kunsten in Tilburg.

“Studenten van de Kunsten kunnen niet bij MindLabs terecht omdat zij nou eenmaal soms een studio of andere specifieke ruimte nodig hebben”, aldus Deckers. “Dan is het gebouw van Factorium wellicht een goed alternatief. We zoeken voor elke aanvraag – mits voldoende onderbouwd - naar een passende mogelijkheid en als de enige mogelijkheid is om toch het gebouw van Kunsten te openen, dan doen we dat. Bovendien wordt een aanvraag alleen goedgekeurd als er daadwerkelijk voldoende gebruik wordt gemaakt van een gebouw. Het is niet de insteek dat we voor één persoon een compleet gebouw openen.”

Vervolg voor pilot
Vorig jaar startte Fontys een pilot voor dit plan, die tot en met afgelopen carnaval liep. Dat bleek een succes: in de zes weken per jaar die Fontys extra dicht gaat, wordt er op het gebied van elektriciteit net zoveel bespaard als 38 huishoudens op jaarbasis en op het gebied van gas 14 huishoudens. In september hebben zowel het college van bestuur als de centrale medezeggenschapsraad van Fontys instemming gegeven voor het plan, wat betekent dat de pilot nu een vervolg krijgt. 

Vooralsnog kunnen studenten een aanvraag doen via een knop die op de website van Fontys te vinden is onder het kopje 'openingstijden gebouwen schoolvakanties’. Maar als het aan Deckers ligt, wordt die knop een stuk eenvoudiger te vinden. “Als je nu zoekt naar de openingstijden van een bepaald gebouw, kom je na een paar doorklikken bij een hyperlink naar de knop uit. Het is de bedoeling dat diezelfde knop straks een stuk zichtbaarder wordt, bij voorkeur via de websites van onze instituten.”    

Fontys heeft dit jaar ongeveer 1.100 aanvragen binnengekregen van internationale studenten. Dat is iets minder dan voorgaande jaren, met 1.250 aanvragen in collegejaar ’24-’25 en 1.500 het jaar daarvoor. “Deze studenten moeten vervolgens bepaalde stappen hebben gezet in hun aanmelding om in aanmerking te komen voor een kamer”, aldus Tom van Duijnhoven, beleidsmedewerker Internationalisering en Inschrijvingen bij Fontys Studentenvoorzieningen.

Fontys biedt huisvesting aan nieuwe, internationale studenten voor een maximale periode van een jaar. Binnen dat jaar kunnen de internationals zelf op zoek naar andere woonruimte, zodat de huidige kamers weer vrijkomen voor de nieuwe lichting. “Hiervoor hebben we ruim 600 kamers en studio’s in contingent. Dat wil zeggen dat we deze kamers niet zelf beheren, maar wel bemiddelen tussen de student en verhuurder.”

Wachtlijst
Waar Studentenvoorzieningen in het verleden grote tekorten kende, heeft de dienst vorig collegejaar alle aanmelders die aan de voorwaarden voldeden van een kamer kunnen voorzien. “Ook dit jaar is het gelukt om bijna alle ‘geschikte’ aanmelders een kamer aan te bieden. Daar zijn we erg blij mee. De enige uitzondering is een aantal exchange studenten in Eindhoven. Dat zij nog geen woonruimte hebben is te verklaren doordat het aantal aanvragen vanuit deze doelgroep gestegen is. Zij staan nu nog op een wachtlijst.”

Van de wooneenheden die Fontys ‘tot haar beschikking heeft’ liggen er meer dan 400 in de regio Eindhoven. Hier zochten in beginsel 830 internationals naar een kamer. Voor Tilburg kreeg Studentenvoorzieningen 106 aanvragen binnen, voor Venlo 156. “In Eindhoven en Tilburg zijn alle kamers inmiddels bezet, in Venlo zijn nog enkele plekken beschikbaar.”

Daarnaast kan het ook mogelijk zijn dat studenten een kamer vanuit Fontys weigeren. “Veel studenten weten ook zelf hun weg te vinden naar een nieuwe woning. Fontys heeft daarentegen ook internationale studenten die dicht bij de grens wonen en wellicht geen huisvesting in Nederland zoeken.”

Algemeen tekort
Toch ziet Van Duijnhoven, ondanks het succes van dit jaar, dat er flinke tekorten zijn aan kamers in de steden waar Fontys actief is. “Voor alle studenten, dus ongeacht afkomst of onderwijsinstelling, is het moeilijk om aan een kamer te komen. Zo zien we dat er in Eindhoven alleen al een huidig tekort is van 2.000 wooneenheden. Vergeleken met andere studentensteden zit Eindhoven wederom in de categorie ‘hoge druk’, en de vraag loopt de komende jaren alleen maar verder op.”

Van Duijnhoven weet dat op verschillende plaatsen zoals Eindhoven en Tilburg op dit moment nieuwe prognoses vastgesteld worden om zo de behoefte aan woonruimte voor de komende jaren opnieuw te bepalen. Daarnaast maakt Fontys deel uit van een convenant met deze twee steden om het aantal studentenkamers te vergroten. Ook het ‘Landelijk Actieplan Studentenhuisvesting’ moet uiteindelijk voor 60.000 extra kamers en studio’s gaan zorgen.

TU/e maakt zich zorgen
Vorige week meldden diverse media dat zich bij de TU in Eindhoven 500 van de 3000 ingeschreven studenten voor het nieuwe collegejaar hadden afgemeld omdat zij geen woonruimte hadden kunnen vinden. De universiteit liet desgevraagd weten aan het Eindhovens Dagblad dat de kamernood de groeiplannen van de TU in gevaar brengt. 

Over een dik jaar loopt het huurcontract dat Fontys bij De Lage Landen (DLL) heeft af, en verhuizen de diensten die daar nu zitten terug naar Rachelsmolen. Daar verspreiden ze zich over de drie gebouwen R3, R5 en R10, waar ze – net als bij DLL – in vlekken en met gezamenlijke ruimtes blijven werken.

De diensten MC&P, O&O en PMO krijgen een plekje op de tweede verdieping van R3. Een trap hoger komen F&I, HR&O en V&F te zitten. Een deel van de begane grond en eerste verdieping van R5 worden gereserveerd voor I&T en SV Studentadministratie, terwijl er op de begane grond van R10 plekken vrijkomen voor nog meer I&T-medewerkers.

De nieuwe werkruimtes worden tussen januari en juli 2026 gerealiseerd en ingericht, om ze vervolgens in juli en augustus 2026 in gebruik te nemen. Pas daarna, uiterlijk in september, wordt DLL leeggeruimd.

“Vanuit dienst V&F wordt op de achtergrond gewerkt aan de verbouwing en inrichting van ruimtes op de campus", aldus een woordvoerder. "Studenten merken straks weinig van de verbouwing: de lessen gaan gewoon door, alleen soms in een andere ruimte. Voor medewerkers van de diensten is DLL voorlopig nog de thuisbasis. De voorbereiding op de verhuizing start pas later. De precieze planning volgt nog. Hier worden medewerkers en campusbewoners later over geïnformeerd.

De gebouwen P4 en P4+ op campus Stappegoor zijn verkocht aan de gemeente Tilburg. Tot de zomervakantie blijven ze in gebruik door de opleidingen die daar nu zitten, maar daarna wordt de verhuizing in gang gezet. De opleidingen SPECO Sportcommunicatie, SPECO Sportmarketing en de Johan Cruyff Academy verhuizen naar P1, de overige opleidingen naar P8. 

Krimp studenten
De overeenkomst is vorige maand gesloten, meldt een woordvoerder, maar aan de plannen werd al veel langer gewerkt. “Bij gebruikers op de campus is er begrip voor de situatie, het uit gebruik nemen van deze gebouwen is al twee jaar geleden ingezet. Door de krimp van het aantal studenten hebben we minder vierkante meters nodig op deze campus. Het is voor Fontys goed dat we dit nu kunnen realiseren door de verkoop van deze gebouwen.” 

Tegelijkertijd noemt de woordvoerder het ‘ook fijn’ dat de twee gebouwen in ieder geval de komende drie jaar behouden blijven voor het onderwijs. Want vanaf het nieuwe collegejaar neemt daar De Nieuwste School (DNS) zijn intrek in, zodat er ondertussen gewerkt kan worden aan het vernieuwen en renoveren van het bestaande pand van de middelbare school aan de St. Josephstraat in Tilburg.

De verhuizing gebeurt een dik half jaar nadat de Fontys-instituten Marketing en Communicatie en de Academy fort he Creativve Economy begin dit jaar officieel werden gefuseerd. Daar was overigens niet iedereen het mee eens, zo werd in een eerder artikel van Bron duidelijk.

Andere plannen
Wat er na de komende drie jaar gebeurt, is nog niet bekend. Dat is niet langer aan Fontys maar aan de nieuwe eigenaar. De gemeente Tilburg dus, die ondertussen ook bezig is met veel grotere plannen in het Stappegoor-gebied. Het Brabants Dagblad meldt dat er in de komende jaren duizend woningen worden gebouwd. Er zijn plannen voor een nieuwe ondergrondse parkeergarage, een park, een turnhal en een nieuw sportcomplex. 

Het Intratuinfiliaal aan de Stappegoorweg verhuist en maakt plaats voor onder meer een nieuwe atletiekbaan, zes tennisbanen en een sporthal. Scholen op Stappegoor - waaronder dus Fontys - moeten volgens het BD ook gebruik kunnen maken van de sportvoorzieningen. Er is een bedrag van 480 miljoen euro uitgetrokken voor de plannen.

De verhuizing van de meldkamer binnen gebouw R5 op campus Rachelsmolen was bittere noodzaak. Enerzijds omdat de werkplek niet meer voldeed aan de arborichtlijnen, anderzijds omdat het takenpakket van de meldkamer en de bewakingssystemen fors zijn uitgebreid in de loop der jaren. Het balletje begon zo’n vijf jaar geleden te rollen met onveilige verkeers- en parkeersituaties op de campussen, vooral op Stappegoor in Tilburg. 

Daar zorgden met name verkeerd geparkeerde auto’s voor gevaarlijke situaties, zoals het blokkeren van nooduitgangen. Er kwamen op alle campussen slagbomen en extra bewakingscamera’s, en de meldkamer kreeg er een taak bij: parkeermanagement. Ook ging de meldkamer over op het elektronisch bedienen van gebouwen op afstand. Steeds weer kwam er een gebouw bij, en inmiddels worden alle Fontyslocaties vanuit Eindhoven beheerd. 

De meldkamer mat zo’n 19 vierkante meter en bestond uit één werkplek voor twee centralisten, een tiental beeldschermen en een meldcentrale. “Je kon er amper lopen", vertelt Dennis Trip, adviseur beveiliging bij de dienst Vastgoed & Facility. Bij een onderzoek door een extern bureau voor herinrichting van de meldkamer kwam naar voren dat de ruimte niet meer voldeed aan de arborichtlijnen. De oude meldkamer was duidelijk uit zijn jasje gegroeid. 

Driemaal zo groot 
Sinds begin deze maand werken de centralisten niet links van de ingang in gebouw R5, maar rechts ervan. De entree is niet meer zichtbaar, want de meldkamer heeft geen klantcontactfunctie meer. De nieuwe werkplek is met 70 vierkante meter ruim drie keer zo groot geworden, heeft twee aparte werkplekken en aanzienlijk meer en betere apparatuur. Bureaus en beeldschermen zijn verstelbaar en het binnenklimaat voldoet ook aan de norm. 

“Voorheen werden de taken noodgedwongen verdeeld, nu kunnen beide centralisten alle taken verrichten die nodig zijn voor goede surveillance en beveiliging van onze gebouwen en terreinen. Dat werkt veel beter en is veel efficiënter”, aldus Trip. “De centralisten ervaren veel meer overzicht en rust om hun werk te doen. Ze kunnen effectiever communiceren met beveiligers op locatie en kunnen automobilisten bij de slagbomen rustig te woord staan en beter helpen.” 

Pieta en Robert, de centralisten die vandaag dienst hebben, beamen dat. Robert is vrij lang en wisselt graag af tussen staand en zittend werken. De nieuwe werkplek is een hele vooruitgang, vindt hij. “We vallen niet meer over elkaar heen als we een melding binnenkrijgen. In plaats daarvan hebben we veel meer ruimte, waardoor ik veel fijner kan werken en mijn werk beter kan doen.” Ook Pieta is blij met de nieuwe werkplek. “Er is veel meer overzicht en meer ruimte, dat geeft rust.” [tekst gaat verder onder de foto]

Ondanks de doorgevoerde verbeteringen en extra beveiligingsmaatregelen, kunnen incidenten niet altijd worden voorkomen, weet de adviseur beveiliging. “We zijn een publieke instelling en dus vrij toegankelijk. Mensen moeten zich daar bewust van zijn.” Om die reden sluit Fontys zich elk jaar aan bij het Donkere Dagen Offensief (DDO), een campagne van de politie gericht op het voorkomen van diefstal en inbraken. 

Sneller handelen
Wel heeft een incident in mei 2024 ertoe geleid dat de plannen rond de elektronische bediening van gebouwen op afstand in een versneld tempo gerealiseerd konden worden. “Alle toegangsdeuren van de buitenzijdes van campus Rachelsmolen sluiten om 18 uur voor mensen die naar binnen willen. De meldkamer houdt in de gaten of er mensen na deze tijd een gebouw willen binnengaan en houdt hierover contact met een beveiliger ter plekke.” 

Daarnaast zijn de nieuwe systemen zo ingericht dat centralisten met een paar muisklikken heel het buitengebied van een campus kunnen overzien. Ook kunnen ze op gebouwniveau de meest logische looproutes erbij nemen en een signalement invoeren. Het systeem zoekt dan naar overeenkomsten met mensen die zich in het gebouw begeven. “Voorheen moesten we alle beelden handmatig terugkijken. Dat was heel veel werk. Nu kunnen we veel sneller handelen”, aldus Trip.  

Plug-and-play 
Binnenkort wordt het nieuwe softwaresysteem verder uitgebreid met een AI-tool, zodat een signalement nog nauwkeuriger kan worden ingevoerd. “Maar we gaan niet zo ver dat we gezichtsherkenning toepassen”, benadrukt Trip. “We zijn nog altijd gewoon een onderwijsinstelling en geen politie of marechaussee.” 

Terug naar de nieuwe meldkamer in R5. Die oogt fonkelnieuw, maar huist in het oudste gebouw op campus Rachelsmolen, waar een jaar geleden drie nieuwe gebouwen in gebruik zijn genomen. Hoelang ze hier kunnen blijven zitten? Trip weet het niet. “Ik ben niet op de hoogte van sloop- of verbouwplannen. Maar mocht dat aan de orde komen, dan verhuizen we weer. Daar hebben we rekening mee gehouden: alles in deze meldkamer is ‘plug-and-play’.” 

Foto bovenin: de bel die voorheen bij het luikje voor de oude meldkamer stond, staat nu als aandenken in de nieuwe ruimte. 

Sinds 1 juli 2021 zit er statiegeld op kleine plastic flesjes en sinds 1 april 2023 geldt dat ook voor blikjes. Lever je ze in, dan krijg per blikje of flesje 15 eurocent terug. Fontys is destijds meteen in actie gekomen. Inmiddels tellen de locaties tezamen tientallen inleverpunten. Inleveren kan via de cateraars, een statiegeldautomaat of via een van de zogenoemde PETmannen.

“De PETman is een grote flesvormige afvalbak voor het inzamelen van petflessen en blikjes met statiegeld”, legt Inge Bogers-van Geirt uit. “Wie zijn flesje of blikje hierin gooit, krijgt geen geld terug, maar doneert aan de Plastic Soup Foundation.” De PETmannen staan op vrijwel elke Fontyslocatie.  

De cateraars hanteren ieder hun eigen inzamelmethode. Je kunt een blikje of flesje inleveren bij de kassa. “Dan wordt het statiegeldbedrag verrekend met de aanschaf van een product”, licht Karlijn Schoonbrood toe. “Het maakt niet uit waar je het hebt aangeschaft.” Op campus Stappegoor in Tilburg en in Den Bosch hebben de cateraars een statiegeldautomaat neergezet. “Je krijgt dan een bonnetje met een tegoed erop.”

Goede doel
Vanaf het nieuwe kalenderjaar start Fontys met een nieuwe pilot. In Eindhoven komen op drie locaties – Rachelsmolen, Nexus en Sporthogeschool – statiegeldautomaten te staan waar je via een betaalverzoek je statiegeld teruggestort krijgt. Met de PETmannen doneerden medewerkers en studenten vorig jaar ruim 3.000 euro aan het goede doel. Dat zijn omgerekend meer dan 22.000 flesjes en blikjes.

Er zijn dus best wat mogelijkheden om lege flesjes of blikjes in te leveren bij Fontys. Waarom liggen er dan nog steeds veel exemplaren tussen het restafval? Volgens Schoonbrood heeft dat veel te maken met het statiegeldbedrag. “15 eurocent is voor de meesten niet de juiste trigger om veel moeite te doen. Als je dan niet direct een inzamelpunt ziet of de cateraar is na werktijd dicht, dan gooi een leeg flesje of blikje weg. Niemand stopt graag een lekkend blikje in zijn tas.”

Opschalen
Zijn er dan niet te weinig inzamelpunten? “We hebben al tientallen PETmannen op onze locaties staan”, beargumenteert Bogers-van Geirt. “Het is onmogelijk om op elke verdieping van elk gebouw zo’n inzamelpunt neer te zetten. Wel nemen we signalen van medewerkers en studenten serieus. Zo hebben we dit jaar op een aantal plaatsen, waarvan we te horen kregen dat er een inzamelpunt werd gemist, een PETman neergezet. We zouden nog wat verder kunnen opschalen.”

In januari verwachten Schoonbrood en Bogers-van Geirt de nieuwe cijfers van het ingezamelde bedrag dat de PETmannen hebben opgeleverd in 2024. “Dan kunnen we ook zien of er meer is ingezameld dan het jaar ervoor.” De medewerkers van Vastgoed en Facilities denken dat het veel te maken heeft met bewustwording, want de mogelijkheden voor inzameling zijn er wel bij Fontys. Inzamelen doe je niet voor het geld, maar voor het milieu en bij Fontys dus ook voor een goed doel, is het credo.

Fontys had een huurcontract afgesloten voor de duur van drie jaar met de optie om dat contract te verlengen. Bij het bestuur was al wel duidelijk dat dit door de krimp in studentenaantal en dus ook de terugval in inkomsten waarschijnlijk niet wenselijk zou zijn. Die kogel is nu ook echt door de kerk. In de zomer van 2026 loopt het contract af, voor die tijd worden de diensten definitief verhuisd naar Rachelsmolen.

Het gaat daarbij om de diensten die voor heel Fontys werkzaam zijn op het gebied van financiën, IT, marketing en communicatie, personeel en organisatie, huisvesting en facilitaire zaken, onderwijs en onderzoek, studentenvoorzieningen en portfolio management. De frontoffices van IT, facilitaire zaken waren en zijn wel nog steeds gevestigd op Rachelsmolen.

Nieuwbouw
De reden dat ruim anderhalf jaar terug de diensten naar de huidige locatie werden verkast, had veel te maken met de erfpachtcontracten die afliepen op de TU-campus waar een deel van de diensten toen nog was gehuisvest. De nieuwbouw op Rachelsmolen was toen nog niet gerealiseerd en de studentaantallen waren toen nog hoger, dus konden ze niet allemaal op de campus worden ondergebracht. 

Officieel luidde het daarnaast ook dat het beter was voor de onderlinge samenwerking als de diensten bij elkaar kwamen te zitten. Over het effect daarvan zijn de meningen verdeeld.

Waar de ondersteuners worden ondergebracht is nog niet duidelijk. Op dit moment is er te weinig beschikbare ruimte op de campus. Er wordt nu onderzocht wat de beste opties zijn. Daar wordt in overleg met de instituten naar gekeken. Eind dit jaar zou meer duidelijk moeten zijn.

Steeds meer mensen komen met de e-bike naar een Fontyscampus. Het opladen van de accu’s aan het stopcontact in de gebouwen is niet zonder gevaar. Ze kunnen oververhit raken en brand veroorzaken. Ook kunnen er giftige stoffen vrijkomen die slecht zijn voor je gezondheid.

Dat was vorig najaar reden voor Fontys om een pilot te starten met 24 rvs-laadlockers. Deze werden bij de fietsenstallingen op campus Stappegoor in Tilburg geplaatst. E-bikegebruikers kunnen sindsdien hun accu in een locker aan het stopcontact leggen en bij vertrek deze opgeladen weer op hun fiets plaatsen.  De lockers werken brandvertragend. 

De eerste maanden na de start van de pilot, tussen oktober en maart, werd er weinig gebruikgemaakt van de laadlockers door het aanhoudende slechte weer. Veel medewerkers en studenten lieten de fiets staan en kwamen met de auto of het openbaar vervoer.

Hierdoor bleek uit de evaluatie in maart van dit jaar dat de pilot nog niet het gewenste resultaat opgeleverd had, waardoor er destijds besloten is om vooralsnog geen vervolg te geven op de verdere uitrol binnen Fontys.

Aanpassing huisregels
Dit wil niet zeggen dat de laadlockers op de andere locaties in de toekomst niet geïmplementeerd gaan worden. Er wordt bovendien gekeken naar een aanpassing van de huisregels, waardoor opladen in de gebouwen niet meer mag plaatsvinden en Fontys het laden buiten de gebouwen faciliteert.

Ook kan er een heroverweging gemaakt worden wanneer dit wettelijk gezien of vanuit de verzekering verplicht wordt gesteld. Fontys blijft ondertussen het gebruik van de huidige laadlockers in Tilburg monitoren.

“Bij goed weer zien we een toename van het gebruik van de fiets en e-bike, en dus ook van de laadlockers”, aldus Sjack van Ekert, projectleider V&F Safety en Security. Hij benadrukt dat de brandveiligheid in de gebouwen zonder laadlockers niet in het geding is. “Maar het is beter om te voorkomen, dan te genezen.”

Bij de dienst Financiën & Inkoop wordt door de medewerkers zoveel mogelijk vrij genomen in de zomervakantie omdat de instituten dan ook vrij zijn, maar volgens woordvoerder Lenie van Geffen wordt er ook hard doorgewerkt. “Omdat wij een ondersteunende dienst zijn, is het niet mogelijk dat er niemand werkt. De facturen en salarissen moeten namelijk ook in de vakantieperiodes gewoon betaald worden.”

Daarom proberen de medewerkers van de dienst, zo’n 45 tot 50 mensen, allemaal in de vier zomermaanden vakantie op te nemen. “Niet alleen in augustus, maar ook in juni, juli en september.”

Ook bij Informatievoorziening & Technologie wordt in de zomer doorgewerkt. “Het zijn voor een aantal van ons zelfs drukke tijden”, laat woordvoerster Kirsten Vieweger weten. “Wanneer het rustig is qua studenten en medewerkers, kunnen wij namelijk allerlei wijzingen doorsturen in systemen. Toch zien we ook al een goede leegloop en zijn ook binnen onze dienst de vakanties van de 160 medewerkers begonnen.”

Rooster en bereikbaarheid
Binnen de dienst Studentenvoorzieningen is voornamelijk de collectieve vakantieweek (29 juli tot en met zondag 4 augustus) de week waarin medewerkers vrij zijn. “Daarbuiten loopt de studentenadministratie gewoon door. Ook hebben we een rooster opgesteld, zodat er altijd studentendecanen en -psychologen beschikbaar zijn voor studenten wanneer zij in de vakantie behoefte hebben om een gesprek te voeren. Binnen onze dienst is er altijd iemand te bereiken”, laat Birgit Grun weten.

Ook een aantal medewerkers van de in totaal 120 werknemers die Vastgoed & Facilities werkt deze zomer door. Dat gebeurt voornamelijk aan kleine huisvestingsprojecten zoals onderhoud, legt woordvoerder Judith Tollig uit. “Die worden juist in de vakantie gepland omdat gebouwen dan leger zijn. Ook zorgen we dat er altijd iemand op de campussen aanwezig is om een oogje in het zeil te houden.”

Nauwelijks vrij
Binnen Marketing, Communicatie & PR hebben sommige medewerkers al vakantie gehad, zodat ze de komende weken juist door kunnen werken, een aantal anderen hebben nauwelijks vrij. “Zo zijn sommigen van ons druk bezig met de voorbereidingen van Purple en de start van het nieuwe studiejaar. Ook zitten we nu in de laatste fase van studentenwerving voor komend jaar. Ons webteam heeft daarbij de taak om tweehonderd pagina’s te vullen en goed te zetten, zodat ook al onze nieuwe studenten zich straks welkom voelen”, aldus teamleider Teun Slot.

De dienst die het het meest rustig lijkt te hebben tijdens de zomerperiode is Onderwijs & Onderzoek. Woordvoerder Erik Oomen: “We hebben geen processen die tijdens deze weken doorgang vinden, dus dat pakken we eind augustus weer op. Deze en volgende week zullen er nog mensen aan het werk zijn, maar daarna hebben de meesten vakantie.”

Fontys als bedrijf
Algemeen woordvoerder Wim Pleunis vat het bondig samen: “We zijn een bedrijf en dat ligt met uitzondering van het onderwijs niet stil. In dat opzicht verschillen we niet van andere bedrijven. Onze diensten verrichten dezelfde werkzaamheden als ze door het jaar heen doen, maar wellicht is er nu wat meer tijd om achterstallig werk weg te werken of klussen op te pakken waar mensen niet aan toegekomen zijn. De bezetting van de verschillende diensten is heel wisselend, maar altijd voldoende om te doen wat er moet worden gedaan.”

Een open leer- en werkomgeving waar we niet alleen elkaar, maar ook de buitenwereld ontmoeten. Dat is het idee achter de sticky campus. Een onderwijsterrein dat vrij toegankelijk, maar niet openbaar is. Waar nog steeds huisregels gelden en beveiligers rondlopen die daarop toezien.

De een juicht het toe, de ander is wat voorzichtiger, zeker nadat op 30 mei een steekincident plaatsvond in gebouw R13, zo blijkt na een rondvraag door Bron. “Het is een optelsom van maatregelen en gebeurtenissen in korte tijd waardoor mijn gevoel van veiligheid is afgenomen”, zegt een medewerker van de onderwijsadministratie die liever niet met haar naam genoemd wil worden.

“De hekken zijn weggehaald, de receptie met beveiliging is er niet meer en dan is er nog dat steekincident geweest. Ik zie het een als gevolg van het ander. Het draagt niet bij aan mijn veiligheidsgevoel.”

Ongelukkig incident
Sandra Pogromskaya, eerstejaarsstudent aan de Pabo, was er helemaal niet mee bezig dat de hekken rondom het campusterrein waren weggehaald, totdat het steekincident plaatsvond. “Hoewel ik die dag niet op school was, ben ik ervan geschrokken en heeft het me aan het denken gezet: mensen met kwade bedoelingen kunnen hier dus ook zomaar binnenlopen, er is niks wat ze tegenhoudt.”

Tim Kurvers, docent ICT, kijkt daar heel anders tegenaan: “Ik denk dat het een ongelukkig incident is geweest. Volgens mij hadden hoge hekken er niet aan bijgedragen om het voorval te voorkomen.” Hij benadrukt dat Fontys een semipublieke instelling is. “Hoge of lage hekken maken geen verschil voor mijn gevoel van veiligheid.”

Dat geldt ook voor Demi van der Coer, vierdejaarsstudent Ondernemerschap en Retail Management (ORM). “Ik heb me hier nooit onveilig gevoeld, met of zonder hekken. Natuurlijk ga je je door zo’n incident niet veiliger voelen, maar het heeft op mij persoonlijk niet veel impact gehad. Hoge hekken hadden waarschijnlijk weinig verschil gemaakt, die stonden altijd open en er was niemand om te vragen naar je medewerkers- of studentenpas.”

Uitnodigend
Demi vindt het prima dat er mensen van buiten Fontys gebruikmaken van de campus. “Het oogt heel uitnodigend met al het groen. Ik vind het heel fijn hier”, zegt ze terwijl ze de tijd tot een afspraak overbrugt met een boek op een bankje in de tuin van de campus.

Ties van den Broek, eerstejaarsstudent Automotive, is niet anders gewend dan dat een campus vrij toegankelijk is. Hij studeert namelijk in het Nexus-gebouw op het nabijgelegen TU/e-terrein. Daar staan nergens hekken. Vandaag studeert hij samen met Sandra in gebouw R13 op Rachelsmolen voor de aankomende tentamens. “Een open campus heeft mijn voorkeur. Daardoor voel ik me hier meer welkom dan wanneer er hoge hekken zouden staan, die toch voor enig gevoel van afsluiting zorgen.”

Sandra vindt dat Fontys goed heeft gehandeld na het steekincident. “We hebben die dag meerdere mails gekregen om ons te informeren. De informatie was ook terug te vinden op de portal.”

Van de medewerker van de onderwijsadministratie mogen de hekken best wegblijven. “Maar dan zou ik wel graag willen dat de beveiliging meer en beter zichtbaar is en dat elk gebouw een centraal punt heeft waar je naartoe kunt gaan wanneer je iets wilt melden. Een open campus is een mooi idee, maar ik vind wel dat de veiligheid gewaarborgd moet zijn.”

Stickyness
Incidenten worden gemonitord en vastgelegd binnen Fontys. Volgens Dennis Trip, adviseur beveiliging van Fontys Vastgoed & Facilities (V&F) zijn er niet meer incidenten dan voorheen. “We hanteren geen toegangscontrole op basis van passen en poortjes en onze gebouwen zijn voor iedereen vrij toegankelijk tijdens openingstijden. Dit was voorheen ook zo bij Rachelsmolen en het geldt ook voor de andere locaties van Fontys met hekwerken.”

“Door hoge hekken zeg je eigenlijk tegen derden dat er ‘iets’ te halen is”, zegt de adviseur beveiliging. Hij benadrukt dat een sticky campus niet alleen het weghalen van de hekken betreft. “Het gaat ook over onderwijsprogrammering, events en dienstverlening bijvoorbeeld.”

“Op dit moment is de sticky campus nog in ontwikkeling”, vult collega Desiree Hendrix aan. “Daarbij ligt een belangrijke factor bij de medewerkers en studenten zelf. We hebben voor ogen dat er op de campus een soort community ontstaat die gebruik kan maken van de diverse faciliteiten op de campus die de stickyness kunnen ondersteunen.”

Rondleiding
Enige tijd geleden zijn alle omwonenden van campus Rachelsmolen uitgenodigd voor een rondleiding. Een deel van hen heeft hiervan gebruikgemaakt. Volgens Hendrix waren de omwonenden enthousiast en vinden zij het fijn dat de hekken zijn weggehaald. “Ze wandelen al vaker over het terrein.”

Het is nog niet duidelijk wat de plannen zijn voor een sticky campus op de andere Fontyslocaties zoals Tilburg en Venlo. “Die zijn nog in ontwikkeling”, aldus Hendrix.

Met de voorgelegde strategie ligt de focus op het behouden van de aanpak van de afgelopen jaren: het stimuleren en belonen van actief reisgedrag, en daarnaast het ontmoedigen van het gebruik van fossiele brandstoffen door zowel medewerkers als studenten.

De strategie bevat volgens Frans Möhring van het college van bestuur geen aanpassing of wijziging van de bestaande afspraken of regelingen. “Maar wel aanscherpingen van ambities over bereikbaarheid en duurzame mobiliteit. Als cvb vinden we het belangrijk dat de mobiliteitsstrategie die Fontys hanteert, gedragen wordt door studenten en medewerkers van de cmr.”

Maar dat is nu dus nog niet het geval. Op welke punten de cmr het plan afkeurt, is niet bekend. “Het overleg met de cmr heeft een gesprek op gang gebracht. Dat gesprek is nog niet klaar en krijgt een vervolg”, aldus Möhring.

Geen optie
Naast de leden van de cmr hebben ook verschillende Fontys-medewerkers hun vraagtekens bij bepaalde punten uit de strategie. Medewerker Ton van Kollenburg bijvoorbeeld. Omdat hij in België woont, is het voor hem geen optie om met het openbaar vervoer naar zijn werk in Venlo te komen. Heel veel van zijn Duitse collega’s zitten met hetzelfde probleem.

“Ik ben een aantal jaar geleden op verzoek van Fontys van Eindhoven naar Venlo verplaatst. Dat vond ik geen probleem, maar achteraf blijkt het qua reiskosten ongunstig uit te vallen. Het kost me met deze regeling dagelijks elf euro om op mijn werk te komen. En dan praat ik alleen over brandstofkosten. Dat voelt een beetje oneerlijk. Een paar jaar terug was het kostendekkend om naar Venlo te verplaatsen, maar daar is nu geen sprake meer van.”

Groot verschil
Van Kollenburg, werkzaam bij Engineering, heeft een rekensommetje gemaakt. “Een collega van mij woont in Horst en komt met de fiets, achttien kilometer van het werk af, terwijl ik zestig kilometer van het werk af woon. Het verschil op het loonstrookje vanwege de brandstofkosten en fietsvergoeding? Zo’n 350 euro per maand, ervan uitgaande dat ik elf euro per dag uit eigen portemonnee betaal. Daar schrok ik toch wel een beetje van.”  

HR & Organisatie-medewerkster Sharon van Straten snapt de frustratie, maar zegt ook dat Van Kollenburg een uitzondering op de regel is. “Als je een organisatie met 5.000 medewerkers hebt en je daar een algemene regeling voor maakt, kun je het nooit voor iedereen goed doen. Een optie voor deze medewerker zou zijn om met de auto naar het dichtstbijzijnde station te gaan en vanaf daar de trein te nemen.” Ook carpoolen of thuiswerken behoren tot de mogelijkheden. “Fontys faciliteert juist die flexbiliteit om de best passende keuze op dat moment te kunnen maken”, vult Tanja Steenhorst aan, mobiliteitsadviseur bij Fontys.

Datzelfde advies geldt ook voor Eric de Haas, die in ongeveer hetzelfde schuitje als Van Kollenburg zit. Hij woont in Vinkel, in een dorp waar geen openbaar vervoer beschikbaar is. De bus langs de snelweg bij Nuland gaat eens in het half uur – als ‘ie al rijdt – en naar het station in Rosmalen ben je met de fiets een half uur onderweg. Eenmaal daar pak je de trein, stap je over in Den Bosch en ben je een dik half uur later in Eindhoven, waar je nog vijftien minuten aan wandeltijd moet rekenen voor de tocht richting campus Rachelsmolen.

Op tijd komen
“Ik wil niet elke ochtend in de stress zitten om te weten of de trein op tijd rijdt. Ik verwacht van mijn studenten dat ze op tijd zijn, dus dan moet ik zelf ook het goede voorbeeld geven. ’s Middags geldt hetzelfde: omdat ik drie keer per week in de avonden train, moet ik op tijd thuis zijn”, zegt De Haas.

De auto is voor hem het enige logische vervoermiddel. “Dat het me elke dag klauwen vol geld kost, neem ik voor lief. En ik vind de doelstelling van Fontys om duurzamer te zijn heel goed, maar het moet niet ten koste gaan van alles. Het is natuurlijk heel scheef dat je per fiets 23 eurocent per kilometer krijgt en met de auto niks. Een rijkostendekking hoeft echt niet 100 procent te zijn, maar ik verwacht wel een kleine tegemoetkoming.”

Woon-werkverkeer
Steenhorst wil benadrukken dat het gebruik van de auto niet verboden wordt. “Want ik merk dat veel collega’s dat beeld wel hebben”, stelt ze. “We willen in 2050 gezond en klimaatneutraal reizen en dat willen we doen door onze medewerkers en studenten maximale keuzevrijheid te bieden, maar ze wel te stimuleren de gezonde en duurzame opties te nemen.”

Bovendien, vult Van Straten aan, is de vergoeding voor woon-werkverkeer in de afgelopen jaren niet drastisch veranderd. “Voorheen kreeg je een vast bedrag van bijvoorbeeld zestig euro per maand. Dat is nu omgezet naar een dagvergoeding voor de auto, die je krijgt als je naar je werk rijdt. Werk je thuis? Dan krijg je een thuiswerkvergoeding. Maak je een dienstreis? Dan krijg je nog steeds 23 eurocent per gereden kilometer. Onderaan de streep verandert er eigenlijk bijna niets. Het grootste verschil zit ‘m juist in de dingen die erbij zijn gekomen, de positieve dingen, zoals de 100 procent ov-vergoeding en fietsvergoeding per gereden fietskilometer, plus de aanschafregeling.”

En over de ov-regeling gesproken: daar maakt medewerker Dennis Trip heel graag gebruik van.  Van 2006 tot 2019 kwam hij altijd met de auto van Tilburg naar Eindhoven gereden, maar stond daarbij meerdere keren per dag op de A58 in de file. 

“Toen we de optie kregen om vrij te reizen met een ov-businesskaart, heb ik de proef op de som genomen omdat ik het filerijden beu was. Ik was altijd vrij sceptisch over het openbaar vervoer vanwege de drukte en vele vertragingen, maar tot nu toe heb ik het reizen met de trein als heel positief ervaren. Natuurlijk kamp je soms met vertragingen, maar die staan in schril contrast met de files op de weg."

Fietsregeling
En dan zijn er dus ook nog de fietsregelingen, waar Van Straten meer uitleg over geeft. “Fontys heeft een fietsvergoeding (waarmee een medewerker 23 eurocent per afgelegde kilometer krijgt) en een fietsregeling die het aanschaffen van een (elektrische) fiets aantrekkelijker maakt. Maar voorheen hadden we ook nog een fietssubsidie, waarmee medewerkers die verder dan tien kilometer naar hun werk moesten fietsen, duizend euro subsidie konden krijgen voor het kopen van een elektrische fiets.”

Medewerker Hans Damen had bij die laatste regeling zijn bedenkingen. “Het was een hele mooie maar oneerlijke regeling. Als je een regeling hebt die je niet kunt sturen of controleren, dan moet je die niet introduceren. Stel dat een zorgverzekering zegt: ‘Als je stopt met roken, krijg je 1.000 euro’. Wie controleert dit dan? Daarom is het eerlijker om iedereen 500 euro te geven die met de fiets naar het werk wil komen. Doe het voor iedereen (net als de fiscale fietsregeling) óf niet. Dan komen collega’s die 9,9 km van het werk wonen, of ik, ook in aanmerking.”

Zoet en zuur
Steenhorst sluit het verhaal af door te zeggen dat er met de nieuwe mobiliteitsstrategie niet alleen gestreefd wordt naar verduurzaming van Fontys, maar juist ook naar de bereikbaarheid en de gezondheid van de Fontys-community. “Fontys streeft naar een optimale bereikbaarheid van haar onderwijslocaties voor iedereen en daar hebben we allemaal een verantwoordelijkheid in. Fontys wil studenten en medewerkers stimuleren de auto achterwege te laten door de duurzame opties aantrekkelijker te maken, maar ze worden er niet voor afgestraft als ze toch in de wagen stappen. De dagvergoeding blijft hoe dan ook bestaan.”

“De afgelopen jaren hebben we altijd gezegd dat we de duurzame opties belonen, maar om een blijvende impact te kunnen genereren, gaan we steeds meer naar ontmoedigen van fossiel brandstofgebruik. Naast het zoet komt nu toch ook een beetje het zuur.”

Medewerker Sandra Dankers zou graag zien dat er weer een beveiliger rondloopt die toezicht houdt. “Ik vind het een fijn idee als ik weet dat iemand in de gaten houdt of er zich geen onbevoegden in de gangen en ruimtes ophouden van Fontys Journalistiek. Nu moeten we daar zelf op letten.”

Een paar dagen geleden nog zag Dankers een groepje jongeren in de banken op de gang hangen. Ze had geen telefoon op zak om direct een melding door te geven en niet veel later waren ze weg. “Ze zorgen niet altijd voor overlast, maar ze laten vaak wel rommel achter.”

De Fontysmedewerker ervaart minder overlast dan vorig jaar toen in korte tijd een viertal diefstallen de opleiding opschrikte. En ook het onveilige gevoel is weg. “Inmiddels kennen we de meeste pandbewoners en weten we beter wie hier niet thuishoren.”

Huisregels
Gemeente Tilburg en Fontys Hogeschool zijn eigenaar van MindLabs, dat deels vrij toegankelijk is, op voorwaarde dat bezoekers zich aan de huisregels houden. Het beheer van MindLabs is uitbesteed aan een externe partij die gespecialiseerd is in facilitaire dienstverlening. Beheerders Jannus Verharen en Lars van den Haspel treden ook op als toezichthouder.

“Vandalisme, alcohol- en drugsgebruik en gedrag dat als onveilig kan worden ervaren, tolereren we bijvoorbeeld niet”, licht Van den Haspel toe. “Als we een melding krijgen van een medewerker, student of bezoeker, gaan we ernaartoe en spreken we de overlastgever aan en kunnen we verzoeken het pand te verlaten. Tot nu toe is dat steeds goed gegaan.”

Vorige maand heeft Van den Haspel voor het laatst iemand de deur moeten wijzen. Het ging om een verwarde man die verbaal agressief was. “Dit soort incidenten komt nauwelijks voor. Vaker zien we jeugd van een jaar of twaalf rondhangen in de openbare delen van het gebouw. Maar als ze zich netjes gedragen mogen ze blijven.”

Evalueren
Volgens Corine Mathijssen, facilitair manager bij Fontys Vastgoed en Facilities (V&F), is het gebruik van MindLabs in de beginfase afgestemd met de huurders, waaronder Fontys Journalistiek en ICT, en is de veiligheid niet significant anders dan in de andere Fontysgebouwen. “We evalueren doorlopend voor al onze locaties of wijzigingen in de dienstverlening noodzakelijk zijn.”

Zo ook op MindLabs bij aanvang van dit studiejaar. Daaruit zijn geen significante signalen gekomen van onveiligheid, weet Mathijssen. “We zijn ook gestart met een algemeen belevingsonderzoek onder alle pandgebruikers. 88 procent van de ondervraagden geeft aan zich veilig te voelen.”

Na de diefstallen bij Fontys Journalistiek zijn er volgens de facility manager geen incidenten meer geweest. Niettemin is toen op eigen kosten een externe beveiliger ingeschakeld. Deze extra ondersteuning is sinds de voorjaarsvakantie gestopt. “Het aantal incidenten was te verwaarlozen en de beveiliger wees mensen voornamelijk op het opruimen van lege bekers en etensresten”, aldus Mathijssen.

Vriendin
Journalistiekstudenten Franciska en Julia voelen zich veilig in MindLabs en vinden het fijn dat het pand deels openbaar is, zodat ze ook vriendinnen kunnen meenemen die hier niet studeren. Dat er voorheen een herkenbare beveiliger rondliep, vonden ze wel een prettige gedachte. Als er iets gebeurt waardoor pandgebruikers zich onveilig zouden kunnen voelen, zoals met de verwarde man, worden ze daarvan op de hoogte gebracht. “Dat geeft me het gevoel dat ze er nog steeds bovenop zitten", aldus Franceska. 

Iemand zelf aanspreken, dat durft de student niet. “Je weet nooit welke intenties iemand heeft. Ik zou naar de balie van Journalistiek lopen om een melding te maken.” Een duidelijk verdwaalde bezoeker wil Julia nog wel aanspreken. Beide studenten laten hun spullen nooit onbeheerd achter. “Al ga ik maar even naar het toilet, ik vraag altijd iemand die ik ken om op mijn spullen te letten", zegt Julia. 

Extra maatregelen
Met het verdwijnen van de externe toezichthouder zijn aanvullende afspraken gemaakt met onder andere de wijkagent, boa’s en de toezichthouders van de LocHal, het naastgelegen gebouw, en is er gesproken over uitbreiding van het cameratoezicht. “Ook werken we aan meer zichtbaarheid van de beheerders en hebben zij een extra training gehad van onze veiligheidsadviseur”, aldus Mathijssen.

De facility manager van Fontys is van mening dat het aanspreken van ongewenste personen of ongewenst gedrag van gebruikers of externen een verantwoordelijkheid is van alle pandbewoners. “In essentie is de situatie in Mindlabs exact gelijk aan die in andere Fontysgebouwen, een café, een bibliotheek of welke plek dan ook.”

Toch zou Fontys Journalistiek graag zien dat de openbaarheid van het pand verder wordt beperkt en het cameratoezicht wordt uitgebreid. “Dat maakt handhaving veel makkelijker en zo houd je onbevoegden die mogelijk onrust of vandalisme veroorzaken een stuk verder weg”, aldus Michel Goebbels, manager bedrijfsvoering bij Fontys Journalistiek. “De verantwoordelijkheid rust nu wel heel erg op de pandbewoners.”  

Foto bovenin: de openbare werkplekken bij Fontys Journalistiek

“De opdracht is ons op het lijf geschreven”, zegt zangeres Loïs, tweedejaarsstudent aan de Rockacademie in Tilburg. Samen met Sam (zanger), Joep (rapper), Cas (bassist), Jamie (drummer) en Ian (gitarist) schreef de band in één dag het lied ‘Stap uit’, en binnen een week was de hele song af. Alleen de videoclip moest toen nog opgenomen worden.

Loïs: “Met ons lied willen we mensen motiveren om uit de auto te stappen en meer te gaan fietsen. Daar staan we als band helemaal achter. Fietsen is gezond en beter voor het klimaat. Zelf heb ik geen rijbewijs. Alleen met de band rijden we af en toe naar een gig, omdat het niet anders kan.”

Gekke scènes
Toch wilde de band niet met het vingertje wijzen. “We willen mensen motiveren om de fiets te pakken, zonder dat we ze aanspreken op ‘slecht’ gedrag. Daarom hebben we in onze videoclip veel gekke scènes verwerkt en laten we zien hoe leuk fietsen is. Humor met een serieuze ondertoon.”

De titel van de song heeft de band bewust gekozen, aldus Loïs. “Met ‘Stap uit’ willen we niet alleen de boodschap meegeven om de auto te laten staan, maar vragen we ook om afstand te doen van een routine en een nieuwe gewoonte te ontwikkelen. Het is eigenlijk best een activistisch lied geworden.” [Tekst gaat verder onder de foto]

De opdracht was heel duidelijk, afgebakend zelfs. Maar in plaats van zich beperkt te voelen, hielp het de band om knopen door te hakken. De bandleden kregen wel alle creatieve vrijheid. En dat is terug te horen. “Onze naam is verbonden aan het lied en het is straks ook te beluisteren via muziekstreamingsdiensten, dus we wilden wel dat we erachter konden staan”, zegt Loïs.

Ze schreven de tekst deels in de taal die studenten onderling gebruiken. ‘Skip je waggie’ bijvoorbeeld, dat ‘kom uit je auto’ betekent. “Wat het voor ons makkelijk maakte, is dat we zelf de doelgroep zijn.”

Peer-to-peer
Op 22 maart is de officiële releasedatum, maar deze week is de teaser van ‘Stap uit’ al klaar. Fontys is meer dan tevreden met het resultaat. “Het is echt een fantastisch lied geworden”, zegt Tanja Steenhorst, projectleider Mobiliteit bij de dienst Huisvesting en Facilitaire Zaken. “Het is helemaal van deze tijd en ik vind het bijzonder knap dat ze alle aspecten waarom je beter met de fiets kunt gaan, hebben weten te verwerken.” [tekst gaat verder onder de video]

De song van Spijbelaar is de aftrap van een terugkerende campagne die van maart tot en met september loopt. “We streven naar een duurzame en gezonde bereikbaarheid van onze onderwijslocaties. En dit is een ideale periode om weer meer te gaan fietsen en mensen daadwerkelijk te activeren de auto vaker te laten staan”, verklaart Steenhorst.

Dit keer wilde Fontys niet alleen medewerkers bereiken met de campagne, maar juist ook studenten. “Daarom hebben we bewust gekozen om studenten een lied te laten maken, peer-to-peer. Hoe tof is het dat we studenten in eigen huis hebben die dit kunnen doen? Daar zijn we echt heel trots op. We hopen dat niet alleen de campagne succesvol wordt, maar dat we hiermee ook een bijdrage leveren aan het succes van de band.” [Marieke Verbiesen]

“Vroeger toen er nog op onze campussen en grond gerookt mocht worden, was er meer overzicht en toezicht zodat we meer grip op de situatie hadden”, licht facilitair manager Desiree Hendrix toe. “Nu mogen studenten overal buiten de campus roken waardoor er minder toezicht mogelijk is. Als studenten roken op een fietspad of de weg zorgt dat voor onveilige situaties en dat willen we niet.”

Ook zit Fontys met het afval van de peuken in haar maag. Om overlast zoveel mogelijk te beperken, staat Fontys in nauw contact met de gemeente en de GGD. “We trekken samen op rondom vraagstukken die hiermee te maken hebben. En we betrekken hierin het Nationaal Preventieakkoord waar afspraken in staan om Nederland gezonder te maken, onder andere door te stoppen met roken.”

Daarnaast betrekt Fontys de rokers er zelf bij. Hendrix: “Wat hebben zij nodig en welke faciliteiten moeten of kunnen we aanbieden?”

Op de campussen lukt het Fontys wel om het rookverbod te handhaven. “Er wordt hier vrijwel niet meer gerookt”, aldus Hendrix. “We hebben beveiligers en facilitair medewerkers die rondlopen en mensen aanspreken wanneer dat nodig is.” Fontys heeft dan ook geen boetes ontvangen van de toezichthouder. De hogeschool lijkt een uitzondering te zijn.

In beroep
Zo heeft de Universiteit Utrecht van toezichthouder NVWA 1.800 euro aan boetes gekregen omdat er mensen op de campus stonden te roken. Tegen die boetes gaat de universiteit in beroep, schreef DUB afgelopen december.

Het verbod valt gewoon niet te handhaven, is het argument. Het terrein is groot en wordt ook nog eens doorsneden met stroken openbare ruimte, waar het verbod niet geldt. Er zouden honderden handhavers nodig zijn.

Ook de universiteit en hogeschool van Amsterdam (UvA en HvA) zijn dit kalenderjaar gestopt met handhaven. Ze hebben enkele duizenden euro’s aan boetes gekregen, maar permanente handhaving zou twee miljoen euro per jaar kosten. Dat is niet in verhouding, vinden ze. In plaats daarvan staan er nu ludieke verbodsborden op de campus.

Rookzones verwijderd
Per september 2020 is het rookverbod ingegaan. Binnen de gebouwen was het al veel langer verboden, maar nu mogen rokers ook niet buiten gaan staan. De asbakken en rookzones zijn verwijderd.

Dat geeft soms problemen. In Wageningen spreken ze van een ‘peukenzee’, want rokers laten hun peuken slingeren of gooien die in de natuur. De universiteit houdt peukenopruimacties die niet nodig zouden zijn als iedereen zich aan het verbod hield.

Het is de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit die bij overtredingen boetes oplegt. “Wij controleren of de onderwijsinstellingen aan de regels voldoen, en de wet is nu eenmaal dat je niet mag roken op de campus”, zegt een woordvoerder.

Volgens haar gaat het heus wel met enige nuance. Universiteiten en hogescholen hebben grote terreinen en er kan altijd iemand ergens uit het zicht een sigaret opsteken; daar kun je als instelling weinig aan doen. “Maar als er voor de deur mensen staan te roken en de beveiliging zegt er niets van, of docenten gaan er gewoon bij staan, dan is het een ander verhaal.”

Praktische bezwaren
De NVWA vertelt niet hoeveel boetes er precies zijn uitgedeeld aan de instellingen en over de praktische bezwaren gaat de autoriteit niet. Daarvoor moeten we bij het ministerie van Volksgezondheid zijn.

Volgens het ministerie is het heus wel mogelijk om het verbod te handhaven. “Er wordt echt niet van universiteiten en hogescholen verwacht dat ze 24/7 allerlei antirooksurveillanten hebben rondlopen”, zegt Ruben van Dorssen, woordvoerder van het ministerie. “Maar wel dat er voldoende wordt gedaan aan bijvoorbeeld borden, signalering, voorlichting en beleid. Ook moeten de instellingen rokers aanspreken waar dat nodig is. Dat blijven we verwachten.”

En dat is niet voor niets, stelt hij. “Het onderwijs moet een plek zijn voor inspiratie en groei; roken gaat daar erg slecht mee samen. De schade door roken en meeroken moet niet worden onderschat. Roken veroorzaakt nog altijd twintigduizend doden per jaar.”

En de praktische bezwaren van de instellingen? “In de handhaving is er vanaf dag één altijd veel begrip voor geweest dat grote terreinen niet eenvoudig helemaal rookvrij te maken zijn”, stelt Van Dorssen. “Maar het rookverbod hoort ook bij de maatschappelijke verantwoordelijkheid van de instellingen.”

Rookvrije generatie
Het rookverbod wordt volgens hem steeds normaler. “De studenten van nu zijn bij hun vooropleiding ook gewend aan een rookvrij onderwijsterrein. De noodzaak om door te pakken met het rookvrij maken schoolpleinen, onderwijsterreinen en andere omgevingen van jongeren is groot, zolang de impact van roken op onze volksgezondheid nog zo enorm is.”

Met het aangescherpte verbod wilde toenmalig staatssecretaris Paul Blokhuis (ChristenUnie) het roken verder ontmoedigen. Veel jongeren steken op het schoolplein hun eerste sigaret op, was een van zijn overwegingen. De overheid streeft naar een ‘rookvrije generatie’ in 2040. [Marieke Verbiesen/HOP]

Het is een van de weinige euvels die op korte termijn worden verholpen, verzekert Remco Schapendonk, procesmanager van de dienst Huisvesting en Facilitaire Zaken. Op elk bureau komt een sticker met een nummer en QR-code. Met deze code kun je ter plaatse een lege werkplek vastleggen.

Samen met zijn collega Chantal Snijders heeft Schapendonk de afgelopen maanden hard gewerkt aan de totstandkoming van de hubs op de campussen Rachelsmolen in Eindhoven, Stappegoor in Tilburg en in Venlo. De hubs zijn kantooromgevingen op de campussen als aanvulling op de thuisbasis in het centrum van Eindhoven.

Twee weken voor de zomervakantie zijn alle diensten voor de komende drie jaar verhuisd naar het kantoorgebouw van De Lage Landen (DLL). Na die tijd krijgen ze weer een werkplek op campus Rachelsmolen. Het idee achter de gezamenlijke thuisbasis is dat er meer kruisbestuiving ontstaat, en dat de medewerkers van de verschillende diensten elkaar gemakkelijker kunnen vinden.

Zoekende
Op dit moment zijn de meeste mensen vooral nog een beetje zoekende. Waar zitten mijn collega’s? Waar vind ik het bureau dat ik heb gereserveerd? Bij DLL is het in deze eerste week van het collegejaar best druk, op de hubs is het nog rustiger. Niet iedereen heeft al gebruikgemaakt van het nieuwe reserveringssysteem Workplace. Degenen die dat wel hebben gedaan, treffen hun bureau soms bezet aan. “Oh, zit ik op jouw plek? Sorry!”, klinkt het dan.

Het is voor de meesten dan ook even wennen om op een andere locatie te werken en met een reserveringssysteem. Sommigen vinden het te druk op de thuisbasis in Eindhoven. De twee verdiepingen van DLL tellen tientallen werk- en stiltewerkplekken, spreekkamers, belcellen en vergader- en overlegruimtes. Je hebt een pasje nodig om binnen te komen en het pand te verlaten. 

Dat pasje heb je niet nodig op de hubs in Eindhoven, Venlo en Tilburg. “De bedoeling van de hubs is dat de medewerkers van de diensten ook werkplekken en vergaderruimten hebben dicht bij de instituten, daar waar het gebeurt”, licht Schapendonk toe. “De hubs zijn meer geschikt voor samenwerken met elkaar en het onderwijs en voor grotere groepen. Je kunt er ook mensen van buiten Fontys uitnodigen.”

Lege plekken genoeg
Op campus Rachelsmolen in Eindhoven is de verf nog maar net opgedroogd. De hub op de tweede etage in R3 oogt ruimtelijk, licht en fris. Hiervoor zijn onder meer twee voormalige collegezalen van Fontys Economie en Communicatie (FEC) omgebouwd. 

Wineke van Dijk van de dienst Onderwijs en Onderzoek (O&O) en haar externe collega Judith Roelvink zijn er voor het eerst neergestreken. Ook zij bezetten een bureau van een ander. Maar niemand maakt er op dit moment een probleem van. Er zijn nog lege plekken genoeg. Ze zijn blij met de alternatieve werkplaats naast DLL. [tekst gaat verder onder de foto]

Van Dijk: “Het is hier lekker rustig en er is een goede variëteit aan mogelijkheden om je werk te doen. Er zijn zelfs staanbureaus! En elk bureau heeft twee beeldschermen, een toetsenbord en muis. Daar hoeven we zelf niet meer mee te sjouwen.”

Enig minpuntje zijn de twee belcellen, vindt de medewerker van O&O. “Ze zijn erg klein en ik hoop dat ze niet te vaak bezet zijn; mijn werkzaamheden bestaan voor minstens 65 procent uit belcel-gerelateerd werk.” 

Multidisciplinair werken
Van Dijk werkt graag op een campus, omdat ze vaak met collega’s van de instituten samenwerkt. “En je krijgt er veel meer mee van de studenten. Je wilt weten wat er speelt.” Toch ziet ze ook de meerwaarde in van de gezamenlijke thuisbasis voor de diensten bij DLL. “We zijn veel meer multidisciplinair gaan werken. Dan is het fijn om allemaal bij elkaar te zitten.”

Binnenkort gaat Van Dijk ook op de hub in Tilburg werken, dat is het meest dicht bij haar huis. Om die reden is Sophie van de Ven, medewerker van Personeel en Organisatie (P&O), al voor de tweede keer deze week naar de hub op de begane grond in P2 van campus Stappegoor gegaan. De enige andere collega zit in een hoek in stilte te werken met een koptelefoon op. Ook is er een vergaderzaal in gebruik. [tekst gaat verder onder de foto]

Van de Ven is ‘helemaal fan van de hub’. “We moeten met zijn allen gaan ‘hubben’!”, roept ze enthousiast. Ze heeft zichzelf ter plekke tot ambassadeur gedoopt. Als de redacteur van Bron zoekend binnenloopt, ontvangt ze haar met open armen, als eenkoppig welkomstcomité. “Dinsdag was ik zelf ook zoekende en toen heeft ene Joris me heel fijn geholpen”, zegt ze. “We moeten er op zulke momenten voor elkaar zijn.”

Find a colleague
Wat ze zo fijn vindt aan het werken op de hub? “Ik ben snel afgeleid en hier is het rustiger dan bij DLL. En kijk, ik zit midden op de campus met uitzicht op het groen en de studenten. Daar doen we het toch allemaal voor? En ik ontmoet graag nieuwe collega’s. Maar het moet niet te druk worden, want dan wordt het al gauw weer te veel voor mij.” Lachend: “Zo hoorde ik mezelf tegen een collega zeggen: ‘Je bent hier van harte welkom, maar zeg het vooral niet voort!’”

DLL is niet alleen te druk voor Van de Ven, ze vreest dat ze moeilijker dan voorheen collega’s van andere diensten kan vinden, terwijl ze fysiek toch dichterbij zijn. “Tot voor kort hadden we allemaal een eigen plek en kon je zo naar iemand toe gaan. Dat kan nu niet meer.” Een oplossing daarvoor is de optie ‘Find a colleague’ in het reserveringssysteem Workplace, duidt procesmanager Remco Schapendonk. “Daarvoor moet je de optie wel aanzetten.”

Tot slot de hub in Venlo. Hier hoeft niets te worden verbouwd of aangepast, zoals in Eindhoven en Tilburg. De diensten mogen medegebruik maken van bestaande kantooromgevingen. “Dat heeft te maken met de studentenkrimp”, aldus Schapendonk. “Daardoor is er ruimte vrijgekomen, waar we dankbaar gebruik van maken.” [Marieke Verbiesen]

Instellingen in het hoger onderwijs hebben samen met studentenorganisaties afspraken gemaakt om te zorgen dat studenten zich thuis voelen bij hun opleiding. Voor een ‘veilig en inclusief studieklimaat’ zouden onder meer genderneutrale toiletten en stilteruimtes belangrijk zijn.

Aan de stilteruimtes wijdden de studenten een maand later een speciaal manifest. Gelovige studenten kunnen er bidden, maar de ruimtes kunnen volgens het manifest ook dienen als prikkelarme omgeving voor ‘neurodivergente’ studenten en medewerkers die soms de drukte moeten ontvluchten. Het gaat dan bijvoorbeeld om studenten met autisme.

Discussie
DENK stelde de minister vragen hierover. Zou het mogelijk zijn om het inrichten van een stilteruimte wettelijk aan onderwijsinstellingen te verplichten, vroeg Kamerlid Stephan van Baarle.  Dat gaat Dijkgraaf niet doen, is zijn antwoord. “Het is niet aan de overheid om een prominente positie te kiezen in de discussie over het inrichten, dan wel verplichten, van stilteruimtes.”

Je kunt studenten en medewerkers natuurlijk niet verbieden om te bidden, legt Dijkgraaf uit, maar de instellingen zijn niet verplicht om hiervoor een speciale ruimte in te richten. Ook hoeven ze niet per se voor prikkelarme ruimtes te zorgen, want er zijn ook andere mogelijkheden om neurodivergente studenten en medewerkers te helpen.

Wel meent hij dat ‘inclusieve en toegankelijke stilteruimten’ voor sommige studenten belangrijk zijn om zich thuis te voelen op een instelling. “Stilteruimten kunnen daarmee een bijdrage leveren aan inclusie en welzijn op onderwijsinstellingen.”

Fontys
Veel universiteiten en hogescholen hebben al stilteruimtes. Fontys beschikt op elke locatie over een stilteruimte aanwezig. Het kan gaan om specifieke stilteruimtes, maar op sommige locaties is een combinatie gemaakt van kolf- en gebedsruimte.  Alleen in Sittard is geen vaste ruimte beschikbaar. 

“We hebben nog nooit signalen ontvangen dat het heel frequent voorkomt dat mensen niet terechtkunnen in deze ruimtes omdat deze bezet zijn”,  zei Willem Boerma, adjunct-secretaris van het Fontys-bestuur,  eerder dit jaar tegen Bron.

Als gebedsruimtes zijn stilteruimtes soms omstreden. Aan de Universiteit van Amsterdam haalde de facilitaire dienst onlangs gebedsmatjes weg en de ruimte zou ook te klein zijn voor iedereen die er gebruik van wil maken. Negen jaar geleden opende de Vrije Universiteit Amsterdam voor moslims een gebedsruimte waarin mannen en vrouwen een eigen ingang kregen. Dat leidde tot allerlei kritiek en Kamervragen. [HOP/Marieke Verbiesen]

Wanneer ik voor het schrijven van dit verhaal bij de receptie op campus Rachelsmolen in Eindhoven vraag naar de sleutel van de stilteruimte, moet ik mijn pasje inleveren en mijn handtekening op een formulier zetten. Ik krijg twintig minuten, daarna moet de ruimte weer beschikbaar komen voor een ander.

De ruimte ligt achterin een gang op drie hoog. Ik schrik een beetje als ik binnenkom. Het lijkt op een vertrek bij de Eerste Hulp-afdeling in een ziekenhuis. Er staan een opgemaakt bed, een relaxstoel, een bureau met stoel en er is een wastafel. Het is er steriel.

Nu kan ik me voorstellen dat dit fijn is als je hier bent om te kolven, maar als je je kleedje wilt uitrollen om te bidden, lijkt me het een minder prettige ruimte. Niet elke stilteruimte oogt hetzelfde, is me verteld. Zo zijn er ook ruimtes die wel een raam hebben. Maar dan is er het bezwaar dat dit te weinig privacy biedt.

Wettelijk gezien zijn onderwijsinstellingen niet verplicht een plek van bezinning in te richten voor medewerkers en studenten. Wel hebben vrouwen recht om in een privéruimte met de nodige voorzieningen te kunnen kolven als ze borstvoeding geven.

Neutraliteit
Toch vindt Fontys dat er op alle Fontys-locaties voor iedereen een plek moet zijn om zich even terug te trekken, om welke reden dan ook. In sommige ruimtes staat nauwelijks iets om de neutraliteit te borgen, andere vertrekken hebben een wasbakje (combinatie kolfruimte) en soms staat er een bed, als er een noodzaak is dat vanwege medische redenen iemand moet kunnen rusten.

Het is niet toegestaan om persoonlijke bezittingen achter te laten. En iedereen behoort de ruimte schoon en opgeruimd achter te laten.

“Het kan gaan om specifieke stilteruimtes, maar op sommige locaties is een combinatie gemaakt van kolf- en gebedsruimte”, licht Willem Boerma, adjunct-secretaris van het Fontys-bestuur, toe. “In het geval van een combinatieruimte is dat ingegeven door een gebrek aan separate ruimtes.” Op sommige locaties zijn ze vrij toegankelijk en op andere locaties moet een sleutel worden opgehaald.

In Sittard is geen vaste ruimte beschikbaar. Bij een aanvraag wordt telkens wel een vertrek beschikbaar gesteld, maar die zijn wisselend door het gebouw heen. Het gebruik van deze ruimtes is zeer wisselend, weet Willem Boerma. “Op sommige locaties wordt er nauwelijks gebruik van gemaakt. En vaak ook niet om te bidden, maar om te kolven.”

Het gebruik is op de grotere locaties wat intensiever omdat er een grotere populatie is. “Maar we hebben nog nooit signalen ontvangen dat het heel frequent voorkomt dat mensen niet terecht kunnen in deze ruimtes omdat deze bezet zijn”, aldus Boerma. “En als het zich voordoet - zeer sporadisch - op de grotere locaties wordt er naar een andere ruimte verwezen.”

Gebed
Nadat ik even heb rondgekeken in de stilteruimte op campus Rachelsmolen, steek ik de sleutel weer in het slot en schuif het bordje op de deur van ‘bezet’ naar ‘vrij’. Als ik de sleutel bij de receptie afgeef, vertelt de receptioniste me dat op dit moment een zestal studenten en één medewerker vrijwel dagelijks gebruikmaken van de stilteruimte, meestal vanwege gebed.

Student Omar Abdin gebruikt regelmatig een stilteruimte op Fontys om te bidden. Hij is best te spreken over de voorzieningen, maar hij zou graag zien dat er meer bezinningsruimtes zijn en dat er informatie wordt verstrekt over de beschikbaarheid van een meditatieruimte.

Ook Kaan Gögcay bidt geregeld in een stilteruimte op de campus, maar hij geeft aan dat ze momenteel vaak bezet zijn. Als de ruimte waar hij gebruik van maakt een gordijntje voor de deur zou krijgen, zoals hij heeft gehoord, zou het de plek 'helemaal perfect maken'. “Ik kan me voorstellen dat anderen het ook niet fijn vinden als ze bekeken worden tijdens het mediteren of bidden. Je ziet dan ook geen mensen voorbijlopen.”

Idris Akmese, medewerker van de dienst IT op campus Rachelsmolen, heeft niet direct behoefte aan een aparte gebedsruimte. Hij doet zijn gebed in het magazijn naast het kantoor waar hij werkt. “De ruimte is dichtbij waardoor ik niet lang afwezig ben. Het kost me hoogstens een paar minuten per keer.”

Akmese kan zich wel voorstellen dat hij gebruik zou kunnen maken van een officiële gebedsruimte als die er zou zijn. Vroeger was er in R2 op de campus een gebedsruimte waar volgens hem veel gebruik van werd gemaakt, ook door studenten die niet zoals hij over een eigen ruimte beschikken en nu alleen terechtkunnen in een stilteruimte.

Bezinning en reflectie
Boerma benadrukt dat de stilteruimtes nadrukkelijk geen gebedsruimte zijn die als zodanig zijn ingericht. “Het faciliteren van een expliciete gebedsruimte past niet bij een openbare onderwijsinstelling. Bidden in de stilteruimte is uiteraard toegestaan, maar mensen mogen geen (religieuze) symbolen achterlaten.”

De studentenfractie van de medezeggenschapsraad toont begrip voor het standpunt van het bestuur dat het gaat over een stilteruimte en niet over een gebedsruimte. “Je hoeft geen geloof aan te hangen om gebruik te willen maken van een moment van bezinning en reflectie”, licht voorzitter Enrico Bosters toe.

Bij de centrale medezeggenschapsraad (cmr) zijn eerder signalen binnengekomen dat de stilteruimtes lastig te bereiken waren. Daarop heeft de studentenfractie vragen gesteld aan het Fontys-bestuur. Bosters: “Hierbij is ook aangegeven dat de faciliteiten van de stilteruimtes erg verschillen. Op campus Tilburg is bijvoorbeeld een hele mooie stilteruimte om tot bezinning te komen.”

De studentenfractie heeft ook gewezen op de combinatie kolfruimte en stilteruimte, die soms wel onhandig is omdat je dan eerst een sleutel moet halen bij de receptie en maar kort de beschikking hebt over de ruimte.

De voorzitter spreekt van een constructief gesprek. Het bestuur heeft daarin toegezegd dat er in de nieuwbouw R11 op campus Rachelsmolen ook een stilteruimte komt.  [Marieke Verbiesen]

Het startsein voor het nieuwbouwproject voor de vijf instituten Paramedisch, Mens en Gezondheid, Kind en Educatie, Sociale Studies en Pedagogiek werd een jaar of vijf geleden gegeven. In de zomer van 2021 werd begonnen met de bouw. Het plan is altijd geweest om de drie nieuwe gebouwen aan de start van het studiejaar 2023/2024 te openen, maar dat plan wordt nu dus met twee maanden uitgesteld. 

Onder druk
“Door leveringsproblemen en personeelstekorten staat de planning al heel lang onder druk”, legt Jeroen Knikkink uit, procesmanager dienst Huisvesting en Facilitaire zaken. “We hebben het elke keer zo kunnen draaien dat we op schema bleven, maar nu heeft de aannemer toch aangegeven het op deze manier niet te redden. Het is daarom verstandiger om de boel met twee maanden te rekken.”   

Dat is natuurlijk jammer, maar geen grote ramp. Sterker nog: er werd al lange tijd rekening gehouden met een eventuele vertraging. Vorig jaar werd er door de vijf instituten en de dienst Huisvesting en Facilitaire zaken gestart met het uitwerken van een zogenoemd fallbackscenario. “Daar konden we op terug vallen als er vertragingen zouden zijn, zoals nu”, vervolgt Knikkink. “We hadden al helemaal uitgewerkt wat we moesten doen als we niet in de zomer maar in het najaar zouden verhuizen.”  

Meubilair
In het oorspronkelijke plan was opgenomen dat het meubilair uit het oude gebouw mee zou gaan naar de nieuwbouw. Het zou een ander stofje krijgen en verbeterd worden. Maar dat proces kost veel tijd. “Daar hadden we eigenlijk de zomervakantie voor gereserveerd. Nu we in het najaar verhuizen, hebben we die tijd niet meer”, zegt Knikkink.  

Het hergebruik van het oude meubilair wordt daarom flink afgeschaald. De nieuwe gebouwen worden ingericht met ‘nieuw’ (hergebruikt) meubilair en het oude meubilair wordt op een duurzame manier terug de economie ingebracht. “Dat heeft als gevolg dat de verhuisperiode geen zes tot acht weken duurt, maar slechts twee weken. De verhuisperiode staat nu gepland in de negende en tiende lesweek van de eerste periode (tussen 6 en 17 november), twee onderwijsluwe weken waarin vooral toetsen, mondelinge examens en portfoliogesprekken gepland staan.”  

Omdat de oudbouw in deze weken niet meer gebruikt kan worden en de nieuwe gebouwen nog niet klaar zijn, is er voor deze onderwijsactiviteiten gezocht naar alternatieve locaties. Dat zijn bijvoorbeeld de aula van R5, en een aantal lokalen in R10, R3 en S2. Knikkink: “We gaan weliswaar later over, maar we hebben dit scenario zodanig voorbereid dat studenten en medewerkers geen last hebben van de vertraging.” 

Wankel in evenwicht
Dat laatste benadrukt ook Thom Rutten, directeur van Fontys Paramedische Hogeschool. “Dit was enigszins in de lijn der verwachting. Het schema was altijd wankel in evenwicht. Er hoefde maar iets mis te gaan of er zou vertraging komen. Gelukkig zijn we altijd bezig geweest met een terugvalscenario.”  

Toegegeven: de start van het nieuwe studiejaar was volgens Rutten een magisch moment geweest om intrek te nemen in de nieuwe gebouwen, met ruimtes vol luxe en waar alles beter werkt. Maar er is geen reden voor paniek. “We waren er klaar voor en staan daarom niet te juichen om de vertraging, maar niemand schiet in paniek. De nieuwe röntgenkamers en andere luxe faciliteiten laten iets langer op zich wachten, tot die tijd kunnen we gebruik blijven maken van de huidige apparatuur. Het enige wat spannend wordt, is het verhaal rondom de potentials: studenten die mogelijk hier komen studeren. Wij hebben hun verteld dat ze nooit meer in de huidige gebouwen zouden komen. Als je verwachtingen schept, moet je een goed verhaal hebben als je daarop terugkomt. Dat hebben we gelukkig. Ze gaan niks missen.” [Karen Luiken] 

Het besluit van het bestuur over de herhuisvesting is deze week door het bestuur en door de Raad van Toezicht goedgekeurd. Het gaat om Personeel en Organisatie, Onderwijs en Onderzoek, Studentvoorzieningen, IT, Huisvesting en Facilitaire Zaken, Financiën en Marketing en Communicatie. Die zitten nu nog op de campus Rachelsmolen en het TU/e-terrein.

Het nieuwe onderkomen wordt in elk geval voor de komende drie jaar de thuisbasis van de diensten. Met een optie om de bewuste kantoorruimte nog langer te huren.

In totaal telt het deel van de diensten dat daar gehuisvest wordt samen ongeveer 540 fte. Niet al die medewerkers zullen tegelijkertijd aan het werk zijn in het kantoorpand van De Lage Landen (DLL). Dat kan ook niet, want zoveel werkplaatsen zijn daar niet beschikbaar; het aantal vierkante meters voor de huisvesting van alle diensten tezamen wordt fors minder.

Hubs
Daar staat tegenover dat sinds corona de plaats en manier van werken flink is veranderd en daar speelt het herhuisvestingsplan op in. “Het wordt veel meer een dynamisch totaalconcept”, aldus verantwoordelijk procesmanager Chantal Snijders.

Behalve de vaste standplaats aan de Vestdijk, komen er ook zogenoemde ‘hubs’ in Eindhoven, Tilburg en Venlo. Die hubs bestaan uit flexibele werkplekken, vergaderruimtes en ‘beeldbelcellen’.

“Waar de hubs precies komen, wordt in november bekendgemaakt. Er wordt in elk geval voor nu uitgegaan van ongeveer 80m² voor campus Venlo, 260m² voor campus Stappegoor en een grotere hub voor Rachelsmolen van 600m2, waar ook een gezamenlijk vergader- en projectcentrum komt.”

Onzekerheid
De verhuizing kost geld. Maar er moest iets gebeuren omdat de erfpacht op de huidige Fontys-locaties op het TU/e-terrein eind 2023 afloopt.

“Het is een tijdelijke investering”, zegt procesmanager Chantal Snijders. “Op termijn betekent het een reductie van kosten. Want bij krimp ga je natuurlijk niet bijbouwen.”

En die krimp zit wel in de toekomstverwachting. Sterker nog: die is misschien zelfs al begonnen. Dit collegejaar schreven veel minder nieuwe studenten zich in (de definitieve cijfers worden pas op 1 oktober bekend). Terwijl de afgelopen jaren zeker voor Rachelsmolen die cijfers juist flink hoger waren.

Vanwege de onzekerheid over de studentenaantallen voor de komende jaren, is nu de thuisbasis tijdelijk buiten de campus ondergebracht. Hoe tijdelijk, dat durft nog niemand te voorspellen. “Daar gaat het bestuur in de komende drie jaar een besluit over nemen”, aldus Snijders. “Dat heeft alles te maken met het toekomstperspectief en dat moet eerst onderzocht worden.”

Dus het kan ook voor de komende tien jaar de thuisbasis blijven? “Daar gaan we niet vanuit”, zegt José Theulen, voorzitter van het dienstdirecteuren-overleg. “Het zou kunnen, maar dat is niet de verwachting.”

Dichter bij studenten 
Niet alle onderdelen van alle diensten worden overigens in het DLL-gebouw ondergebracht. Vanwege hun nauwe betrokkenheid bij studenten blijven studentdecanen, studentenpsychologen en studiekeuzeadviseurs wel op de campus gehuisvest. Dat geldt ook voor medewerkers die vanuit hun functie al ‘op locatie’ in Eindhoven, Tilburg of Venlo werken zoals de facilitaire teams, IT helpdesk en de ondersteuning voor de medezeggenschap.

Al hebben alle andere medewerkers van de diensten natuurlijk even goed met studenten van doen. Daarvoor zijn de hubs essentieel. Maar het onder één dak onderbrengen van alle diensten heeft volgens Theulen ook veel meerwaarde. 

“Er wordt steeds vaker een beroep gedaan op de diensten gezamenlijk. We hopen dat we hiermee ook bereiken en stimuleren dat de medewerkers van de verschillende diensten onderling meer samenwerken.”

En al is - of althans was - de bedoeling om op de Sporthogeschool en Nexus na alles wat Fontys is op campus Rachelsmolen onder te brengen, dan nog blijven de fieldlabs, zoals Strijp TQ, vanwege hun nauwe band met het bedrijfsleven ook gehuisvest buiten die campus.

Het nieuwe onderkomen ligt in het hartje van de Eindhovense binnenstad, op fiets- en loopafstand van zowel bus- en treinstation als campus Rachelsmolen en de Witte Dame. Wel zal de medewerker wellicht parkeergeld moeten gaan betalen, als hij of zij met de auto naar kantoor komt. Daarover moet het besluit nog genomen worden.

Reacties
Qua gebouw en faciliteiten gaan de medewerkers van de diensten er niet op achteruit: alleen al de entree en het restaurant van het DLL-gebouw (zie bovenstaande foto's) ogen en voelen als de lobby van een luxe hotel.  De vraag is meer hoe aangekeken wordt tegen de verhuizing weg van de campus.

De reacties op de verhuisplannen onder de betrokken medewerkers zijn tot nu toe heel wisselend, stelt Theulen. “Hoe dit precies ervaren wordt, weten we niet. Sommige reageren afwijzend omdat ze de komende jaren verder van het ‘hart van Fontys’ vandaan zitten. Anderen vinden het juist heel fijn dat de diensten bij elkaar worden gehuisvest.”

De komende tijd worden de medewerkers betrokken bij het ontwerpen en inrichten van hun nieuwe thuisbasis aan de Vestdijk. Snijders: “We gaan er pas na de komende zomer in, dus we hebben nog een jaar de tijd om iedereen hierin mee te nemen.” [Jan Ligthart]

Het plan voor een herstart van voormalig Café 040 komt van Robin Witmer, vierdejaarsstudent ICT in Eindhoven. Hij pitchte zijn idee voor een Community Café in september bij de dienst Huisvesting en Facilitaire Zaken en mocht zijn plan verder uitwerken.

Samen met International Business-studenten Stan en Ivo heeft Robin de afgelopen maanden gewerkt aan de plannen voor het Community Café. Dit café moet een laagdrempelige plek worden voor alle mensen binnen Fontys: studenten, studieverenigingen en medewerkers.  

Plek voor verbinding
“Ik miste al langer een plek op de campus waar mensen samen kunnen komen voor evenementen en alledaagse gezelligheid. Een plek die studenten en medewerkers verbindt en waar studieverengingen een podium vinden voor activiteiten.”

Tot september 2020 bood Café 040 dat podium, maar toen uitbater Sodexo op 1 september 2020 voortijdig het cateringcontract opzegde, sloot ook het café de deuren. Sindsdien deed Café 040 vooral dienst als opslagruimte.

Nu de coronacrisis langzaam naar de achtergrond lijkt te verdwijnen, is het volgens Robin de hoogste tijd om het café weer open te gooien.

“Het wordt weer tijd voor gezelligheid op de campus. Tijd voor pubquizzen, evenementen en drankjes op het terras op een zonnige middag. Die gezelligheid hebben we te lang moeten missen.”

Plan gepresenteerd
Onlangs presenteerden Robin, Stan en Ivo hun plannen aan cateraar Appèl, de toekomstig uitbater van het café. De cateraar reageerde enthousiast en dus staat niets een herstart van Café 040 in de weg.

De exploitatievergunning voor het café – noodzakelijk om alcohol te mogen schenken – ligt inmiddels bij de gemeente. Het kan nog wel even duren voor die is goedgekeurd, maar toch opent het café de komende maanden af en toe alvast de deuren.

“We willen vanaf maart incidenteel alcoholvrije evenementen organiseren binnen de dan geldende richtlijnen voor covid”, vertelt Robin. “Zo kunnen we alvast proefdraaien.”

Vanaf het voorjaar gaat het café volgens de ICT-student deels open, bijvoorbeeld op de woensdagen en donderdagen. Dan kunnen studieverengingen er ook weer terecht voor bijeenkomsten. De laatste stap is vervolgens om het café weer volledig open te gooien, vijf dagen in de week en met bier uit de tap.

Community Team
De exploitatie is in handen van Appèl, maar ook Fontys heeft als partner iets te zeggen over hoe het café gerund gaat worden. Daarnaast is volgens Robin een belangrijke rol weggelegd voor het Community Team dat de richting van het café bepaalt en meehelpt met het organiseren van evenementen en bijeenkomsten. Dit team zal worden gevormd door enthousiaste studenten en docenten.

Robin zal hier waarschijnlijk geen deel van uitmaken, want hij hoopt binnen een half jaar af te studeren. En dus is het vooral aan de eerste- en tweedejaarsstudenten om de bal op te pakken en het café tot een succes te maken. [Ivo van der Hoeven]

Met de nieuwe vastgoedagenda bouwt Fontys aan de toekomst. Op hoofdlijnen is hiermee vastgelegd waar de komende tien jaar de focus ligt als het om de gebouwen en terreinen gaat.  Het is daarmee ook veel meer dan een herijking van de oude planning, stelt Monique Peels, directeur Huisvesting en Facilitaire Zaken.

“Het hoger onderwijs ontwikkelt zich razend snel. Door de aard en de omvang van die ontwikkelingen was het voor ons al snel duidelijk dat de vorige vastgoedagenda volledig herzien moest worden. Het was een mooie kans om de agenda echt anders op te zetten.”

Sticky campus
In de nieuwe leidraad voor het vastgoed wordt gewerkt vanuit verschillende campusvisies met één overkoepelende basisvisie: de Sticky campus, aangevuld met Fieldlabs.

“We willen studenten en medewerkers echt een thuisbasis bieden op de campus”, stelt CvB-lid Hans Nederlof. “Een plek met ‘kleefkracht’ naar de omgeving. De verbinding met het werkveld, de stad en de regio wordt steeds belangrijker. En dus verdwijnen de hekken en gooien we de campussen open.” 

Fieldlabs
De Fieldlabs zijn een belangrijke aanvulling op de vastgoedvisie. Dit zijn de leerwerkwerkplekken waar onderwijs en het werkveld als het ware samensmelten. Vaak buiten de eigen locaties.

De concepten Sticky campus en Fieldlabs sluiten volgens Peels aan bij belangrijke trends in het onderwijs als digitalisering, hybridisering, internationalisering en flexibilisering.

“Deze ontwikkelingen hebben grote gevolgen voor het gebruik van onze fysieke ruimtes. Er wordt steeds vaker online onderwijs gegeven. Zo zijn we gekomen tot het concept van de Sticky campus waarbij je online en offline en onsite en offsite onderwijs kunt combineren.”
[tekst gaat verder onder de afbeelding]

Campusvisies
Naast de Vastgoedagenda wordt voor elke campus een afzonderlijke campusvisie opgesteld. “Hiermee zijn we drie jaar geleden begonnen in Eindhoven”, vertelt Nederlof. “Vervolgens hebben we ook visies opgesteld voor de campussen in Tilburg en Venlo. Dat levert heel veel input op voor de vastgoedagenda en tevens een gevoel van urgentie.”  

Zo voelt de campus in Venlo steeds meer als een gedateerde campus volgens Nederlof. “Enkele gebouwdelen zijn zelfs niet meer in gebruik. Het is duidelijk dat we daar iets mee moeten.”

Venlo en Den Bosch
De focus in de nieuwe vastgoedagenda ligt dan ook voornamelijk op Venlo en Den Bosch als het gaat om nieuwbouw. Peels: “Venlo gaat meer dan voorheen concreet aandacht krijgen. Dat begint met een strategische locatiekeuze voor de campus. Want het is niet zeker dat we op de huidige plek blijven zitten.”

Alle mogelijkheden en alternatieven voor de Venlose campus worden de komende tijd op een rijtje gezet. “We gaan in gesprek met alle betrokken partijen zoals gemeente, bedrijven, organisaties en collega-onderwijsinstellingen”, vertelt Peels. “Steeds vaker zullen we hierbij zaken gezamenlijk oppakken.”

Stickyness
“We kijken uiteraard ook naar bereikbaarheid en de verbinding met de binnenstad”, stelt Nederlof. “En naar de stickyness in Venlo en hoe we die kunnen vertalen naar de nieuwbouwplannen.”

In Den Bosch gaat de komende jaren ook het nodige gebeuren. Hier zijn de pabo en Fontys Hogeschool Pedagogiek toe aan nieuwe gebouwen die beter aansluiten bij de huidige onderwijsvisie.

Voor de campussen in Eindhoven en Tilburg staan geen grote nieuwbouwplannen op stapel. De huidige nieuwbouw op campus Rachelsmolen en de bouw van Mindlabs in Tilburg komen nog voort uit de oude vastgoedagenda. Wel worden de uitgangspunten van de Sticky campus ook hier meegenomen.

Horeca, sport en cultuur
Peels: “We gaan die stickyness in Eindhoven en Tilburg realiseren door horeca, sport en cultuur toe te voegen aan de campussen.” Hoe dit alles precies vorm gaat krijgen is nog niet duidelijk."

“Wellicht dat we ook ruimte gaan bieden aan start-ups en tijdelijke vestigingen van werkveldpartners. En misschien zelfs aan een AH to Go of een café dat door derden wordt geëxploiteerd. Zolang deze initiatieven onze campussen en onderwijsdoelen maar verrijken. Dat is bij alles het uitgangspunt.”

Nederlof: “Dat bekent overigens niet dat we de campussen vol gaan zetten met gebouwen. Het moeten wel aangename verblijfplaatsen blijven in parkachtige groene omgevingen. Fijne plekken waar verschillende groepen samenkomen. Kortom, plekken met kleefkracht.” [Ivo van der Hoeven]

Het kabinet geeft vanavond een persconferentie waarin het diverse versoepelingen aankondigt. Zo wordt het OMT-advies om de horeca en cultuursector weer open te gooien overgenomen.

De sluitingstijd van 20.00 uur - waar het OMT aan dacht - wordt door de bewindslieden zelfs opgerekt naar 22.00 uur, zo lekte eerder uit.

Even geduld
Goed nieuws voor studenten die al langer op studentenkamers of thuis zitten te verpieteren. Zij zullen echter nog even geduld moeten hebben voor ze ook op de campus weer een biertje kunnen drinken.

De cafés op campus Stappegoor in Tilburg en campus Rachelsmolen in Eindhoven houden de deuren nog dicht omdat er geen uitbaters klaar staan om de boel open te gooien.

De twee kroegen vielen tot anderhalf jaar geleden onder de verantwoordelijkheid van cateraar Sodexo. Die trok in september 2020 de stekker uit de gehele catering van Fontys. Door de coronacrisis zijn de cafés sindsdien gesloten.

Nieuwe invulling
Er wordt inmiddels gewerkt aan plannen voor een nieuwe invulling van café 040 in Eindhoven.  Of café Jazzmans  in Tilburg weer als café in gebruik genomen gaat worden is nog hoogst onzeker. Hierover wordt later meer bekend.  [Ivo van der Hoeven]

Aan het begin van collegejaar 2023 openen drie nieuwe onderwijsgebouwen op het Eindhovense campusterrein de deuren: R11, R12 en R13.  

In de nieuwbouw is straks onder meer plaats voor de Paramedische opleidingen, Mens en Gezondheid en Social Studies die van de Ds. Th. Fliednerstraat komen, en Pedagogiek en Kind & Educatie die nu nog op de TU/e campus zitten.

Om medewerkers, studenten en toekomstige studenten alvast een beeld te geven van de nieuwbouw en de omringende groene campus hebben de architecten van Barcode Architects zowel een AR-app als ook een online VR-tour ontwikkeld.

“Hiermee willen we verhuizende instituten, huidige campusbewoners en toekomstige studenten alvast enthousiast maken voor de nieuwbouw”, stelt Yvette Laros, communicatieadviseur van de dienst Huisvesting & Facilitaire zaken.

De VR-tour richt zich vooral op potentiële studenten. Bezoekers van de site kunnen een kijkje nemen in de drie toekomstige onderwijsgebouwen. Via informatiezuilen in de gebouwen kunnen ze bovendien extra informatie krijgen over de opleidingen die hier gehuisvest worden.

Studenten en medewerkers die willen zien hoe de nieuwbouw er op locatie straks uit komt te zien, kunnen gebruikmaken van de AR-app. Want met plaatjes alleen komt de nieuwbouw niet echt tot leven, denken Laros en haar collega’s. 

AR-app opstarten
Rondom het bouwterrein op de campus in Eindhoven zijn met stickers op de grond en op hekken vier plekken aangegeven waar je de AR-app kunt opstarten. Op je telefoon of iPad verschijnt vervolgens een ‘overlay’ die een kijkje in de toekomst biedt.

“In plaats van een saai bouwterrein zie je dan op je telefoon de gebouwen zoals ze in 2023 op het campusterrein zullen pronken”, aldus Laros.

Open campus
De campus wordt in 2023 helemaal opengegooid voor de stad. “Alle hekken verdwijnen en het terrein krijgt een groene, parkachtige uitstraling”, vertelt procesmanager Jeroen Knikkink.

“We willen de stad echt binnenhalen op de campus. Mensen kunnen er straks rondwandelen en jongeren kunnen er bijvoorbeeld skaten.”

Ook de onderwijsgebouwen worden meer open van karakter, stelt Knikkink. “Met uitzondering van R12 waar vooral veel praktijkonderwijs wordt gegeven. Hier komen bijvoorbeeld fysiotherapie behandelruimtes en OK-ruimtes van Mens en Gezondheid. Deze ruimtes worden uiteraard meer gesloten.”

R11 wordt daarentegen wel een zeer open en transparant gebouw. “Hier komen de campusbrede voorzieningen zoals een bedrijfsrestaurant, een centraal informatiepunt en een grote collegezaal annex congresruimte”, aldus Knikkink.  

R13, het grootste gebouw van de drie, biedt plek aan alle generieke onderwijsruimtes en de werkplekken voor docenten. Knikkink: “Dit gebouw wordt door de vijf instituten gezamenlijk gebruikt. Hierdoor zal er ook meer kruisbestuiving tussen de instituten ontstaan, zo is de gedachte.”

De bouw ligt volgens Knikkink op schema. In 2023 kunnen de vijf instituten op campus Rachelsmolen terecht. Dat zal wel moeten ook, want eind 2023 loopt de erfpacht op de gebouwen TF en S3 af. [Ivo van der Hoeven]

De AR-app is gratis te downloaden App store van Apple en Play Store van Google