Fontys Engineering, Bedrijfsmanagement en Techniek (BenT), en Toegepaste Natuurwetenschappen (TNW): allemaal technische studies, allemaal bezig met verwante onderwerpen en onderzoeken. Maar tot nu toe ook allemaal apart.

Fusies kennen vaak voor- en tegenstanders. De een ziet de voordelen van samensmelting, de ander is bang voor identiteitsverlies of voor banen die mogelijk verloren gaan. Die laatste angst bestaat ook nu zeker wel onder de medewerkers die Nexus als standplaats hebben. Maar dat heeft weinig met de fusie te maken en veel met een combinatie van grote ontwikkelingen, zoals HARP, het harmonisatieproces van de diensten, TGO en Beethoven.

Dat die twee processen nu tegelijkertijd lopen, ziet Maartje Damoiseaux (directeur van BeNT en TNW) juist als een voordeel. “Beide processen hebben hetzelfde doel: de slagkracht vergroten. Per toeval gebeurt dat nu in hetzelfde tempo. Maar het is juist veel fijner dat het tegelijkertijd gebeurt in plaats van achter elkaar. Het vraagt alleen wel veel afstemming.”

Onrust
Dat onderschrijven ook Bart-Jan van Lierop, directeur van Engineering, en Miloe van Sprang, procesmanager van de fusie. Zij bevestigen alle drie dat er inderdaad onrust is onder de medewerkers, maar dat dit vooral te maken heeft met alles wat er momenteel speelt “Zoals je dat ook elders binnen Fontys ziet. De onrust hier, zo hebben wij het gevoel, is zeker niet fusie-gerelateerd.”

Van Lierop voegt toe dat ook andere processen helpen bij de samensmelting van de drie instituten. “In het verleden is vaker geprobeerd om samen te werken, maar dat bleek dan toch lastig. Voordat de covid-crisis uitbrak deden we ook al steeds meer samen. Maar dat is daarna verwaterd. HARP, maar ook Beethoven (het omvangrijke subsidieprogramma voor de Brainportregio, red.) en Talentgericht Onderwijs versterken nu juist dit proces.”

Loket
Het is, zo stellen zij, een hele logische koers die nu gevaren wordt. En eentje waarbij iedereen in Nexus op één lijn zit. Met niet als enige maar misschien wel grootste voordeel dat het werkveld straks één loket heeft waar het aan kan kloppen. 

Damoiseaux: “Het helpt enorm als we al die ‘silo’s’ weghalen. We krijgen nu bijvoorbeeld één LLO(Leven Lang Ontwikkelen)-loket: daar is geen werkveld op tegen. En ook als het gaat om de bedrijfsvoering: de krachten bundelen gaat zonder meer een positief effect hebben.”

En niemand hoeft, in elk geval vooralsnog, te vrezen voor veranderingen in onderwijs of onderzoek. “We wijzigen niets aan onderzoek en onderwijs. Dat houden we buiten de scope van dit proces. We moeten daarin doorlopen in het tempo zoals we dat al doen, ook vanwege het werkveld.”

Banenverlies
Fusies kennen vrijwel altijd voordelen omdat zaken en taken gebundeld kunnen worden. Vaak betekent dit ook dat je met minder mensen toe kunt komen. HARP mag dat misschien als een van de doelstellingen hebben, maar deze fusie niet, zo benadrukken Damoiseaux en Van Lierop.

“Nee, dat is nooit een uitgangspunt of intentie geweest achter deze fusie. Het gaat erom dat we meer slagkracht krijgen en dat we de juiste mensen op de juiste plaats krijgen”, stelt Van Lierop. “En iedereen hier droomt ook wel van die gemeenschappelijkheid.”

Slagkracht die hard nodig is in de steeds sneller veranderende wereld en waarin een wendbaardere organisatie nodig is. En over dromen gesproken… Van Sprang:  “Daarom hebben we ook ontwikkelteams samengesteld die bepaalde disciplines vormgeven. En die begonnen zijn met ‘droomscenario’s’: hoe zou het ideale plaatje eruitzien. Om van daaruit te gaan kijken wat daar realistisch van in de praktijk te brengen is. Daarin sluit HARP dus ook mooi aan. Zoals ook al die andere strategische projecten ons heel erg helpen.”

Ook de IMR’s en klankbordgroepen van studenten zijn betrokken bij het fusieproces. En op 1 januari, als de fusie een officieel feit is, wordt als het even kan ook éé nieuwe Raad van Advies opgericht in plaats van de drie die er nu zijn.

Krimp
Fontys kampt al een paar jaar met krimp, zoals inmiddels alle hoger onderwijsinstellingen. Ook bij de ‘technische’ opleidingen – en voor de goede orde: de naam van het nieuwe instituut is dus niet Fontys Techniek maar Fontys Technology – is sprake van krimp in de studentaantallen. Met name de twee kleinere instituten, BenT en TNW, hebben daarmee te kampen.

“TNW is bijvoorbeeld best wel een niche binnen Fontys. Het zijn kleine opleidingen. Maar ook die moeten we koesteren. En juist deze twee zijn ook gebaat bij meer slagkracht, halen veel voordelen uit het feit dat ze onderdeel van een groter geheel worden.”

Wel wordt gewerkt, los van de fusie, aan nieuwe portfolio’s en nieuwe curricula voor de opleidingen van de drie instituten. “Daarvoor zijn ook al andere zaken in gang gezet om dat proces te stutten”, aldus Damoiseaux. “Dat zal ook gaan helpen bij de werving, bij en voor de scholen waar onze nieuwe studenten vandaan komen.”

Van Lierop: “Je hebt àlle disciplines nodig in deze regio. We hebben alle best practices dan onder een dak zitten en kunnen nog meer sturen op vaardigheden en toepassen van kennis in de praktijk.” Om eraan toe te voegen: “Het is tijd voor nieuwe rituelen.”

Wij natuurwetenschappers, zo stellen Carla van Beuningen, Jan van Geldrop en Vincent Fischer, vonden alles maar vanzelfsprekend wat we hier doen. Er gebeuren de mooiste dingen bij deze opleiding, maar niemand had de behoefte dat van de daken te schreeuwen. Daardoor was het ook lastig om de studie te ‘verkopen’ aan potentiële studenten.

Moeilijk uit te leggen
Lastig en ook niet okay: de studentaantallen lopen bij dit kleine instituut van 720 studenten al jaren terug. Fischer: “Ons ‘smoelwerk’ was niet echt helder. Het was best moeilijk om uit te leggen wat we hier nu precies doen, wat voor studie je hier nu eigenlijk volgt. Ja, dat het met techniek, biologie en chemie te maken heeft. Maar daar ben je er niet mee.”

En dus ging docent Fischer met de voorzitter van de curriculum commissie Jan van Geldrop rond de tafel zitten om het profiel van Applied Science in een nieuwe jas te hijsen.

De opleiding, zo zegt Van Geldrop, liep qua maatschappelijke relevantie al flink voorop binnen Fontys. Maar nu is dat ook zichtbaar. “We ontwikkelen nu iets waarmee we midden in de maatschappij staan, dat én heel erg TGO (Talentgericht Onderwijs, red.) is én heel erg Fontys for Society. Zes maatschappelijk heel relevante thema’s rond één of meer van de Sustainable Development Goals die Fontys ook omarmt.”

Circulair en groen
Vanaf komend studiejaar kunnen studenten kiezen uit de volgende thema’s: circulair water, van molecuul naar medicijn, van DNA naar bioproduct, leven, analyse en biochemie, schone energie en groene chemie en tot slot structurele en functionele materialen. Van deze modules kiezen studenten, na eerst een startmodule doorlopen te hebben met een introductie op alle vakgebieden, er uiteindelijk drie van de zes.

Dus de wat meer biologisch/medisch/agro geïnteresseerde student zal een voorkeur hebben die daarin voorziet en de meer biologisch/chemisch of chemisch/technologisch geïnteresseerde student zal andere keuzes maken.

Op dit moment telt het instituut, dat in Technische Natuurkunde en Applied Science twee richtingen kent, zo’n 700 studenten. Dat waren er vijf jaar geleden rond de 1.000. Nieuwe aanwas is dus meer dan welkom.

Onderwijsmanager Van Beuningen: “Wat niet helpt is dat er op de havo minder op de profielen wordt gestuurd die aansluiten bij onze opleidingen. Dat maakt de vijver waaruit wij moeten vissen ook kleiner. Of wij de moeilijkste opleidingen hebben van Fontys? Nee, dat geloof ik niet. Maar het is wel iets wat we vaker horen.”

Tijdgeest
Dat zal deels met de recent nog ingewikkelde profilering te maken hebben. Maar ook de tijdgeest speelt een rol. Fischer: “Ja, die is zeker belangrijk. Drill, baby, drill: er zijn op dit moment meer mensen die het allemaal niet zo serieus nemen of niet wensen te kijken naar de gevolgen voor de toekomst. En de Nederlandse jeugd is conservatiever dan ooit. Dus ja, dat werkt ook niet in ons voordeel.”

Aan de andere kant: bij dit instituut moeten ze het juist hebben van studenten die daar wel mee bezig zijn. “En dat zie je ook terug. De studenten die wij aantrekken zijn toch wel wereldverbeteraars te noemen: jongeren die een positieve bijdrage willen leveren aan de wereld van nu en morgen.”

Bijna de helft van de studenten bij TNW is vrouwelijk. Van Beuningen: “Ook daar zit een misverstand: alsof wij een harde bèta-opleiding zijn. Maar dan moet je toch eerder bij Engineering zijn.”

Waterkwaliteit
Het idee om het over deze boeg te gooien werd voor Fischer en Van Geldrop bevestigd door een Nieuwsuur-item over de kwaliteit van Nederlands water en het dreigend tekort aan drinkwater. Applied Science was al met Talentgericht Onderwijs bezig voordat het een Fontysbreed thema was en het had al een module Circulair Water.

En uiteraard nog steeds. Dat blijkt in een van de laboratoria van het instituut, waar op dat moment een collega voorover gebogen door een microscoop zit te turen. Met dunne penstipjes geeft hij op de afgedekte petrischaaltjes aan hoeveel bacteriekoloniën hij per staal Dommelwater heeft ontdekt.

Fischer: “De Dommel stroomt hier langs deze campus, en is voor mij de rode draad, of beter de blauwe draad, voor alles wat we hier doen op dat vlak. Want het is toch beschamend dat wij te boek staan als het land met de grootste kennis over water terwijl we tegelijkertijd het meest vervuilde water van heel Europa hebben.”

Paradepaardje
Die laboratoria zijn overigens ook wel een paradepaardje. Er wordt ook gebruik van gemaakt door studenten van Summa College en door masterstudenten van de Fontys lerarenopleiding in Tilburg. Is dat trouwens geen idee, dat lerarenopleidingen Scheikunde, Natuurkunde en Biologie ook naar Nexus worden gehaald en op een of andere wijze samengaan met TNW?

Van Beuningen: “Inhoudelijk zou dat zeker goed kunnen. En gezien de dalende studentaantallen, ook bij die educatieve studies, en de vierkante meterprijzen bij Fontys, zou het een logische stap kunnen zijn.”

Voor nu wordt echter vooral ingezet op de nieuwe profilering. Met veel aandacht voor wereldwijde vraagstukken als efficiëntere energieproductie, schoner water waarin minder kleurstoffen en medicijnresten belanden, een waterstofeconomie of het brengen van goede gezondheidszorg naar afgelegen gebieden.

En dat het gaat werken, daar zijn de drie van overtuigd. “We hebben nu twee open dagen gehad. En we zien overduidelijk dat studenten nu veel beter begrijpen wat we hier doen, waar je hier mee aan de slag gaat. En niet alleen studenten, ook hun ouders.”

Foto boven: van links naar rechts Carla van Beuningen, Victor Fischer en Jan van Geldrop