Steeds meer studenten maken gebruik van AI voor hun studie. Dat kunnen we ze niet kwalijk nemen. Waarom het werk helemaal zelf maken als dat veel sneller kan met AI? De gevolgen van het uitbesteden van het denkwerk op het leerproces worden daarbij door studenten (en docenten?) onderschat. Cognitieve ontlasting ondermijnt het leren en het is vanzelfsprekend dat cognitief uitbesteden je helemaal niets oplevert. Alleen door zelf na te denken, leren we.

Wanneer we nadenken leggen we verbanden tussen informatie, ervaringen, en onze eigen (voor)oordelen. Het is een proces van verwerking zodat we (al dan niet tijdelijk) conclusies kunnen trekken. Ons verstand gebruiken is essentieel voor persoonlijke en professionele groei. Zonder denken geen inzicht, geen toepasbare kennis, geen intentioneel handelen. Dat studenten het denken, dat wat hen uiteindelijk uniek maakt als professional, uitbesteden aan een computer is zorgwekkend.

Geen mens maar machine
De huidige AI-modellen kunnen ook ‘nadenken’, maar in de basis weet generatieve AI helemaal niets. We noemen het niet voor niets generatieve AI. Het genereert, en dat doet het op basis van zeer complexe kansberekeningen. Maar: stop je er rommel in, dan komt er rommel uit. Bijvoorbeeld de ziekte bixonimania. Deze fictieve aandoening werd bedacht door onderzoekers om te kijken of AI-systemen misinformatie als waarheid voor zouden leggen aan gebruikers. En ja, dat doet het. Generatieve AI bezit geen kennis of waarheid. Punt.

AI is geen mens maar een machine. Het kan niet nadenken. Is het dan niet ontzettend raar dat we het kunstmatige intelligentie noemen? Niet alleen is het helemaal niet intelligent, we reduceren daarmee ook onze eigen intelligentie tot simpelweg taal. Maar taal is een middel voor communicatie, niet het denken zelf. Sterker nog: in onze hersenen worden onafhankelijke gebieden geactiveerd voor taal en andere cognitieve functies zoals redeneren.

Wanneer studenten met AI opdrachten maken, presteren ze beter op de korte termijn. Deze performance paradox leidt echter tot verlies op de lange termijn omdat studenten geen duurzame kennis opbouwen. De kans is groot dat studenten dat niet doorhebben: zij zien het werk dat ze met AI maken als bewijs van hun eigen competentie. Maar studenten presteren minder goed als ze daarna niet meer met AI kunnen werken. AI-systemen nemen desirable difficulties weg, wat vervolgens leidt tot minder diep leren en een verminderde langdurige retentie van informatie. En: hoe meer een student gebruikmaakt van AI, hoe minder het brein zelf actief kennis verwerkt. Dit alles kan leiden tot metacognitieve luiheid en heeft negatieve invloed op het vermogen om zelfstandig na te denken. Dat is niet best.

Niet alleen slecht nieuws
Tegelijkertijd is AI zeker niet alleen maar slecht nieuws. Het biedt namelijk ook kansen om het leren te ondersteunen. Wanneer een student zichzelf strategisch cognitief ontlast in diens samenwerking met AI, door bijvoorbeeld routineklusjes uit te besteden, komt er mentale ruimte vrij voor hogere orde denken zoals reflecteren. Daarvoor heb je wel metacognitieve vaardigheden nodig.

Waarom zou een student zelf nadenken (en in het verlengde daarvan: zelf schrijven of maken) als de taak met AI op of zelfs boven niveau uitgevoerd kan worden? Waarom zou een student ondanks AI het materiaal eigen maken? Dát is precies waar wij hen van moeten overtuigen. Dat het ondanks AI absoluut de moeite waard is om zelf na te denken. We hebben onderwijs nodig waar leren ondanks AI en leren zonder AI (naast leren met, door en over AI) een plek krijgt. Onderwijs waarin studenten hun werk uitleggen en verdedigen. Onderwijs waarbij we op momenten geen laptops en telefoons in de klas hebben. Onderwijs waarin studenten met elkaar debatteren. Onderwijs waarin studenten zelf schrijven.

Laten we de student weer aan het denken zetten. Juist vanwege AI.

Len Kromkamp is docent en onderzoeker bij Fontys Sport en Bewegen in Eindhoven

Daan van der Steijn, Ties van de Vin en Brent Ruhl zijn vierdejaarsstudenten Ondernemerschap & Retail Management en staan maandag voor de groep studenten die de minor Ondernemerschap volgen op Campus Rachelsmolen. De drie zijn mede-eigenaren van HockeyMates en ontwierpen een verstelbare hockeystick voor groeiende kinderen. Zo hoeven ouders niet elk jaar een oude hockeystick weg te gooien en een nieuwe te kopen. Ze hebben met dit idee verschillende awards gewonnen en veel media-aandacht gekregen. 

Hun tip voor toekomstige ondernemers: raak niet gedemotiveerd als de bestaande markt negatief is over je product, mensen zijn vaak bang voor verandering. Ook geven ze de studenten mee goed na te denken. “Of je in de toekomst nog steeds met dezelfde mensen wilt samenwerken voordat je een contract met hen tekent bijvoorbeeld.”

Patenten 
Wat het meest bleef hangen van hun verhaal was het proces van patent aanvragen, zo bleek uit de vele vragen die studenten hierover stelden en de geleverde feedback. “Ik vond het interessant, de sprekers waren goed. Ik heb vooral veel geleerd over patenten en hoeveel tijd en geld zoiets eigenlijk kost”, vertelt Mees van Breukelen, student Leraar Lichamelijke Opvoeding (ALO). 

Beste vrienden Jasper van Rooij en Pim van Workum studeren Commerciële Economie en hebben “een gedeelde passie voor marketing en pils”. Toen zij de minor volgden, hebben ze samen marketingbedrijf StudioJapi opgezet. Inmiddels werken ze met elf bedrijven samen. 

“Wat mij het meest is bijgebleven van vandaag is netwerken”, aldus Danny Nguyen, student HRM die nu de minor volgt. De mannen achter StudioJapi hebben namelijk al hun klanten weten te bereiken via hun netwerk, en het netwerk van hun netwerk. De ondernemers gaven ook de suggestie om iets te gaan doen wat je echt leuk vindt, omdat het werk dan minder aanvoelt als werk. Ook moeten de studenten volgens de twee proactief ingesteld moet zijn. “Als je op je luie reet gaat zitten, komt er niks op je af.” 

Goed ontvangen 
Naast HockeyMates en StudioJapi vertelden ook studenten van Freshpaws en softwaredevelopmentbedrijf Abbaly over hun proces. Freshpaws heeft een diervriendelijk product ontwikkeld om hondenpoten te reinigen. 

Of de huidige lichting geleerd heeft van de gedeelde fouten en successen? Zeker, want de Speakersday kreeg een gemiddelde score van 8,3 blijkt uit een enquête en korte rondvraag achteraf. Zo stelt Stan Donkers, student Bedrijfskunde: “Het was erg interessant. Het hebben van een bedrijf voelt altijd ver weg, maar dit laat zien dat het dichterbij is dan je denkt."

AI, bezuinigingen, het nieuwe kabinet, de krimp, de voltooiing van de nieuwbouw op Rachelsmolen, grote transities binnen Fontys… Wat is je het meest bijgebleven aan 2024?
“Mag ik beginnen met wat toch wel het hoogtepunt van het jaar was? Het Fontys for Society Event. Tweeduizend bezoekers, prachtige verhalen en een geweldige manier om ons te etaleren aan onszelf en aan de buitenwereld. Vooraf vond ik het toch wel spannend. Maar ik was blij verrast met die dag. Het was een groot succes, zo groot dat je denkt: waarom hebben we dit niet eerder gedaan. Een prachtige manier om het nieuwe studiejaar te openen en zeker voor herhaling vatbaar.”

Bij het positieve blijvend: wat nog meer?
“Organisatorisch kleinere maar belangrijke dingen, zoals de Green Office waarin we al onze duurzaamheidsdoelstellingen hebben ondergebracht. De aanstelling van een chief information officer. En de themamiddag die we hebben gehouden over Israël-Gaza. Nee, dat was geen groot evenement, maar wel een belangrijk maatschappelijk thema. Zoals veel van dat soort onderwerpen kunnen die heel polariserend werken en wij zijn er bij Fontys nog niet zo aan gewend over hoe daarmee om te gaan. Daarom is het belangrijk om ruimte te bieden voor de dialoog. ”

Is er nog een persoon die je specifiek is bijgebleven van afgelopen jaar?
“Twee eerstejaarsstudenten die bij de opleiding Pedagogiek in Sittard, weliswaar met lichte ondersteuning van enkele docenten, middels een dialoogsessie het gesprek leidden met geïnteresseerde studiekiezers en hun ouders tijdens de open dag.

Veel collega’s zullen herkennen dat het soms best lastig is om op een open dag goed in gesprek te komen. Ik vond het knap dat ze door het gesprek te openen over pedagogische kwesties een heel rijk gesprek op gang kregen. Daarmee werd snel veel duidelijk over de inhoud en de vorm van het onderwijs. En, wat ik het mooiste vond, het zei ook veel over het zelfvertrouwen van deze studenten.

Ondertussen was krimp toch wel hét woord van 2024. En gezien de waarschuwende woorden van het bestuur misschien ook wel voor 2025…
“Over de krimp van de studentaantallen is al vaker gesproken. We zagen het natuurlijk al langer aankomen. De vraag was en is: hoe passen we ons daar op aan? En ja, het is duidelijk dat we komend jaar op sommige punten die aanpassing zullen moeten versnellen.”

Hoe? Het betekent in elk geval verdergaande bezuinigingen?
“Zeker, zie ook de begroting waar Bron eerder over schreef. We zullen daar in het voorjaar, maar dat is een rekbaar begrip: in elk geval voor de zomer, nader over communiceren. En dat zullen we ook doen mocht er nog niets nieuws te melden zijn.

Maar laten we niet vergeten dat er ook positieve ontwikkelingen zijn. Het aantal masters en masterstudenten neemt toe, hetzelfde geldt voor de associate degrees. Operatie Beethoven is uiteraard ook goed nieuws voor Fontys. Dat geldt dan vooral voor de klassieke technische hoek. Daar gaan we heel actief mee aan de slag, ook voor wat betreft buitenlandse studenten. En werving voor LLO (leven lang leren, red.) zal ook vooral op die sector gericht zijn.

Dat het lastig gaat zijn, is evident. Dat hoort ook bij een organisatie als deze. Ons doel is niet een grote omvang van de organisatie, maar maximale inspanningen leveren voor onze maatschappelijke rol: talenten kansen geven en oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken ontwikkelen. Dat betekent wel zo veel mogelijk studenten afleveren en relevant onderzoek doen.”

Voor het eerst ben jij als Fontysvoorzitter de barricades op gegaan omdat dit kabinet, deze coalitie, de grootste bezuinigingen van deze eeuw wilde doorvoeren op hoger onderwijs.
“Ja. Krimp is onze grootste uitdaging, maar daar kwamen de maatregelen van dit kabinet nog eens bovenop. De langstudeerboete is gelukkig van de baan. Maar op de werving van internationale studenten, hoewel afgezwakt, wordt wel bezuinigd. Kijk, zo’n langstudeerboete raakt de collega’s niet, maar had de studenten wel geraakt; de bezuinigingen op de internationals kan Fontys veel directer raken.”

Voor de zomer had je nog wel een gesprek met minister Eppo Bruins over de aangekondigde bezuinigingen. Dat heeft kennelijk weinig opgeleverd?
“Dat gesprek was van zeer beperkte invloed, ja. Het probleem is in mijn ogen dat dit kabinet, en het vorige trouwens ook, geen langetermijnvisie heeft. Waar wil je naartoe met het hoger onderwijs? Wat wil je nu eigenlijk bereiken? Hoe passen internationale studenten in dat plaatje? Je zou hopen dat ze daar een visie bij hebben, maar ik zie vooral veel maatregelen die haaks staan op onze maatschappelijke opdracht.”

Fontys for Society... Gaat die opdracht de komende jaren wel lukken?
“Het is een zorgenkindje die maatschappelijke opdracht, en dat geldt voor bijna alle sectoren. Wat de hightechsector betreft hebben we door Operatie Beethoven extra garantie dat we daarmee vooruit kunnen. Tegelijkertijd is er bij techniek te weinig aanwas qua studenten, dus de druk blijft hoog. Maar dat geldt ook voor de zorg en veel andere sectoren. Reden temeer om ons portfolio zo breed mogelijk te houden.”

Zo breed mogelijk, maar tegelijkertijd wordt er – ook gedwongen door de krimp – ingezet op fusies van instituten. Daar is niet iedereen gelukkig mee.
“Omdat wij, net als bij de grote transitieprocessen TEO (de educatieve sector) en HARP (ondersteunende diensten), denken dat we door een betere organisatie tegen minder kosten tot betere uitkomsten kunnen komen. Daar wordt niet iedereen blij van, nee. Maar wij kunnen als bestuur helaas niet iedereen altijd blij houden. Dat hoort in tijden van krimp bij leidinggeven aan een organisatie. 

Overigens: de grootste fusie was natuurlijk die van de educatieve opleidingen. Bij TEO waren liefst negen instituten betrokken. Het resultaat wordt nu komend studiejaar uitgerold. Dat duurde lang, dat proces, en je kunt klagen over de uitgebreide overlegstructuur die daarmee gepaard ging. Maar als je dat goed organiseert en uitvoert kom je wel tot iets. En ik vind TEO echt een majeure prestatie van alle betrokkenen.”

Toch ook nog even terug naar de kleinere schaal. Over sommige instituten horen we vanuit het cvb in de buitenwereld net iets minder. Zou je bijvoorbeeld iets kunnen zeggen over de Kunsten, Sport en Journalistiek?
“Ja, die lijken wat uit beeld omdat ze niet op een campus zijn gehuisvest. Maar dat zijn ze niet. De kunstopleidingen in Tilburg zijn een prachtig onderdeel van Fontys en dragen bij aan de cultuursector in heel Nederland. Met natuurlijk afgelopen jaar het 25-jarig jubileum van de Rockacademie, een meer dan bepalende opleiding op dat terrein voor het hele land.

Journalistiek heeft met het doorvoeren van de onderwijsvernieuwingen ook een pittige tijd gehad. Als er nu één instituut is waar daar keihard aan gewerkt is, is het Journalistiek wel. Net als op het gebied van instroom en uitval.

Sport en Bewegen is ook al zo’n mooi instituut. Mooi, stevig en goed georganiseerd. En met maatschappelijk relevante opleidingen waar heel interessante onderzoeken worden gedaan.”

Een laatste uitdaging, maar niet de minste, die ook op het bordje van het bestuur lag in 2024 en daar vermoedelijk nog wel even zal blijven liggen: AI.
“Daar hebben we zeker iets in te doen, ja. Een hele dynamische en complexe materie die alles te maken heeft met het toekomstbestendig maken van ons onderwijs, onze organisatie. AI zal ook in onze nieuwe strategie voor de komende jaren moeten landen. Lastig? Nee, we gaan dat niet met tegenzin aan. Ik zie dat meer als een echte uitdaging.

Maar zoals ik al vaker heb gezegd de afgelopen maanden: ik heb er alle vertrouwen in dat we bij Fontys alle uitdagingen aankunnen. En ik mag hopen dat daarbij ook altijd ruimte voor discussie blijft. Als veel mensen meedoen, dan helpt ons dat ook vooruit. Dus niet alleen mensen meenemen, maar dat mensen ook echt meedoen.”

Maandenlang moest de twintigjarige Zeeuw zijn mond houden, maar nu mag het hoge woord er eindelijk uit. “Het was een zomerse avond in juli toen ik een mail ontving over de nominatie. Ik had het niet aan zien komen, was compleet verrast”, bekent hij. 

Twee jaar eerder organiseerde Stuart in zijn woonplaats Middelburg een voetbaltoernooi voor vluchtelingen uit de lokale noodopvang. Deze ‘praktijkopdracht’ volgde na een activeringsprogramma bij Young Leaders waar hij aan meedeed. Dat is een programma dat jongeren stimuleert iets bij te dragen aan de leefbaarheid in hun woonomgeving.

Na tien theoriebijeenkomsten, waar hij van alles leerde over presenteren, samenwerken en organiseren, mocht de derdejaars Speco-student zelf aan de slag. “Mijn passie voor sport combineren met iets betekenen voor anderen: die drive zat altijd wel in me. Nu kon ik dat in de praktijk brengen. Het was een succesvolle sportdag”, zo blikt hij tevreden terug. Hij kon gratis gebruik maken van de sportzaal en regelde dat de lokale supermarkt voor wat eten en drinken zorgde.

Nobel streven
Niet veel later richt Stuart zijn eigen stichting, STUW Sport Foundation, op. Dat ontgaat de betrokkenen van Young Leaders blijkbaar niet, want zij geven hem – zo nu blijkt – op voor de Young Impact Awards. Met een nominatie in de categorie ‘gezondheid’ tot gevolg. Sport voor iedereen toegankelijk maken: dat is Stuarts doel.

“Laagdrempelige, toegankelijke en inclusieve sport- en beweegactiviteiten voor doelgroepen die daar meer hulp bij nodig hebben”, vertelt Stuart. “Denk aan verstandelijk en lichamelijk beperkten, ouderen en kinderen uit minder bedeelde gezinnen.” Een nobel streven, dat met deze nominatie beloond wordt.

Het stimuleert de student om door te gaan met zijn stichting. Partners en financiers zoeken, samenwerkingen aangaan, een netwerk opbouwen… Ideeën heeft Stuart genoeg. “Over twee weken houd ik weer een beweegmiddag bij een zorgtehuis. Daar gaan we met ouderen koffiedrinken, ruim drie kwartier beweegoefeningen doen en samen lunchen.”

Of hij de prijs nu wel of niet wint, maakt Stuart niet uit. Hij is al lang blij dat hij genomineerd is. “Alle genomineerden hebben mooie initiatieven. Je bent niet beter dan een ander”, zo besluit hij.

Foto boven: Stuart (midden) met vluchtelingen uit de lokale opvang voor wie hij enkele jaren geleden in zijn woonplaats Middelburg een voetbaltoernooi organiseerde. 

En dat is niet zonder reden: het sportfestijn op Sportpark Genneper Parken Eindhoven staat in teken van het honderdjarig bestaan van het instituut Fontys Sport en Bewegen, voorheen Fontys Sporthogeschool. “Een moment om bij stil te staan”, vindt directeur Linda Hendriks. “Een moment om te vieren met de studenten, docenten en medewerkers”, voegt ze daar aan toe.

Zo’n 600 deelnemers, verdeeld over 61 teams, wagen zich vandaag aan diverse sporten. Een van die deelnemers is eerstejaars ALO-student Kevin Engels, die met team De Drakentemmers aantreedt. Het zweet gutst over het gezicht van de Astenaar als hij het speelveld verlaat. 

“Ik had zin in deze dag, en toegegeven: het weer helpt natuurlijk ook mee.” Strijdvaardig: “We gaan voor de finale!” Maar of dat gaat lukken, betwijfelt z’n teamgenoot Niels Munsters. “Het eerste potje volleybal verloren we jammer genoeg met 29-21.”

Lachsalvo’s
Het mag de pret niet drukken. De lachsalvo’s vliegen je om de oren, op en naast het veld. Ook aan fanatisme is geen gebrek. Iets verderop wijst tweedejaars ALO-student Isabelle Bakker, nog napuffend van een potje volleybal, in de verte: “Dat team in het zwart speelde heel onsportief! Maar laten we het positief houden: deze dag is heel leuk en het is goed georganiseerd.”

Teamgenoot Ruben van de Kerkhof sluit zich daarbij aan, terwijl hij zich opmaakt voor een wedstrijd beebal: “En het volgende potje winnen wij gewoon!”

Plan
Het zijn niet alleen studenten die deze middag stralen. Zo ziet opleidingsdocent Bart Neutkens, al dertig jaar actief bij Fontys, tevreden toe hoe alles volgens plan verloopt. 

In de vroege ochtend was hij al bezig met de opbouw van het evenement, dat in de middag plaatsvindt. “Om vijf uur eindigt de poulefase, dan spelen de twee beste teams in de finale een wedstrijd beachvolleybal tegen elkaar.”

Daarmee komt de sportdag misschien ten einde, het feestje gaat vervolgens pas echt van start. Tom en Ingrid van de catering serveren nasi en studievereniging Memos organiseert een afterparty in Café Costa. Op naar de volgende honderd jaar.

Rond het middaguur ontvingen alle omwonenden en bedrijven een NL-alert met het verzoek alle ramen en deuren te sluiten en binnen te blijven. Zo ook Fontys Sport en Bewegen. Uit voorzorg werd een gebied van 200 meter rond de gasleiding afgezet en werden meerdere wegen afgesloten, waaronder de A2 tussen Eindhoven en Maastricht. Hierdoor ontstonden lange files. 

“We zijn na de alarmmelding meteen in actie gekomen en hebben alle ramen en deuren van ons gebouw gesloten”, vertelt Pieter Cornelissen van het lokale crisisteam van Fontys. “Alle buitenactiviteiten zijn afgebroken en iedereen is naar binnen gebracht.”

Ontruiming
Toen het crisisteam begreep dat de situatie nog lange tijd zou kunnen duren, is besloten om het pand te ontruimen en alle 250 studenten en een groep medewerkers veilig naar huis te laten gaan. “Alles is heel ordelijk verlopen, er is geen moment sprake geweest van paniek", aldus Cornelissen. “Binnen twintig minuten was het pand leeg en hebben we het gesloten.”

Dat was maar goed ook, want kort daarna moesten alle omliggende bedrijven op last van de politie worden ontruimd. Cornelissen: “We hadden op tijd het juiste besluit genomen.” 

Volgens Omroep Brabant en NOS gaat het om een 30 centimeter dikke hogedrukleiding. De grond onder die leiding zou zijn verzakt, mogelijk door een lekkage. Een deel van de buis heeft daardoor geen ondersteuning meer en buigt door. Daarop heeft netbeheerder Enexis de gasbuis afgesloten. Het gas dat nog in de leiding zit, wordt gecontroleerd afgefakkeld. Dit heeft een aantal uur geduurd. 

Voorbij
Een ochtend later is al het gevaar geweken. Het verkeer rijdt weer over de A2 en de N2 en ook bij Fontys Sport en Bewegen gaat het leven door alsof er niets is gebeurd. 

Cornelissen: “Gisterenavond hebben we onze studenten en medewerkers geïnformeerd over de stand van zaken en hebben we ze gevraagd de speciaal in het leven geroepen website van de gemeente Eindhoven in de gaten te houden. Daar kwam in de loop van de avond op te staan dat de maatregelen waren ingetrokken en de situatie was genormaliseerd. Ook bij ons is alles weer normaal.”  
 

Fontys Sport en Bewegen, gemeente Roosendaal en Sportservice Noord-Brabant (SSNB) werken in Partnership Roosendaal samen rondom meerdere maatschappelijke uitdagingen. Zo willen ze inwoners in beweging brengen en houden. Daarbij worden nu ook jongeren met een verblijfsstatus betrokken die de gemeente opvangt. Dat gebeurt onder de noemer van het landelijke project Wereldmeiden/Wereldgozers.

De rol van de studenten Sportkunde is om als buddy's te fungeren voor de jongeren met een verblijfstatus. Ook gaan ze tien weken lang sportactiviteiten voor ze organiseren. Het project heeft als doel om de maatschappelijke participatie en integratie in de Nederlandse samenleving te bevorderen. Daarnaast is het de bedoeling om de contacten tussen Nederlandse jongeren en jongeren met een verblijfsstatus te stimuleren. 

“Zo kunnen de studenten nieuwe dingen leren en van betekenis zijn voor een ander”, aldus Wies van Pelt, projectmanager vanuit Fontys. “En de jongeren maken nieuwe vrienden en oefenen met de Nederlandse taal.” Volgens Van Pelt is het voor de meeste van hen om financiële redenen niet altijd mogelijk zich aan te sluiten bij een sportclub of lid te worden van een sportschool. “Op deze manier kunnen ze toch sporten en hun talenten ontdekken.”

Toernooitje
De jongeren, die variëren in leeftijd van 8 tot 28 jaar, gaan onder andere boksen, voetballen, slagballen en rugbyen. Sommige sporten zijn helemaal nieuw voor ze. Maar vanmiddag gaan ze voetballen en dat heeft iedereen wel eens gedaan. De studenten hebben een toernooitje georganiseerd, waarvoor de groep in tweeën wordt verdeeld. Al snel zijn de twee teams in een sportieve strijd verwikkeld.

Het blijkt in de praktijk niet makkelijk om een sportactiviteit te houden voor jongeren die de Nederlandse taal niet of nauwelijks spreken en de leiding te nemen. Inmiddels lukt het Hugo Rooijmans steeds beter. “Je moet vooral laten zien wat je bedoelt. Dus met je handen en voeten uitbeelden wat de bedoeling is. En tegelijk moet je blijven praten, want daar leren ze de taal beter door begrijpen.”

Voor Hugo is het de eerste keer dat hij te maken heeft met jongeren met een verblijfsstatus. “Ik vind het heel interessant en ben het steeds leuker gaan vinden, vooral omdat ze heel erg enthousiast zijn. Ze zijn er vaak al eerder dan wij.” Zelf heeft hij ook het een en ander geleerd. Zo is hij de activiteiten grondiger gaan voorbereiden, geeft hij meer uitleg en wacht hij tot hij zeker weet dat de informatie goed is binnengekomen.

Integratie
De veertienjarige Tarik uit Syrië is een van de deelnemers aan de sportactiviteiten. Hij slaat geen week over. Hoewel hij de taal na twee jaar goed kan verstaan, zegt  hij nog niet veel terug in het Nederlands. Maar dat belemmert hem niet om mee te doen. Voetballen vindt hij het leukst, dat deed hij voorheen in Syrië ook. Hier wil hij zich ook weer gaan inschrijven bij een club. 

Dat is volgens Maxime Smits, projectleider bij Partnership Roosendaal, ook mogelijk. “Na afloop van dit project kunnen de jongeren zich aanmelden bij een sportclub naar keuze en tien weken lang kosteloos meedoen. Op deze manier hopen we hun integratie in de Nederlandse samenleving verder te bevorderen.” 

Op dit moment hebben alleen jongens zich aangemeld voor het project. “Het is de bedoeling om ook een project op te zetten voor Wereldmeiden”, aldus Fontys-projectmanager Van Pelt. [Marieke Verbiesen]

Je herkent het vast wel: na een (paar) uur sporten in een volle sporthal ben je moe, en niet alleen door de lichamelijke inspanning. Meestal komt dat door de akoestiek in de sportzaal. Die is vaak niet optimaal. We staan er alleen niet bij stil, want we denken dat het erbij hoort. Maar dat is niet zo, weet Saskia Tuinder inmiddels.  

De docentonderzoeker bij Fontys Paramedisch doet samen met een groot aantal partijen onderzoek naar de akoestiek in sportzalen en het effect dat dit heeft op vakleerkrachten bewegingsonderwijs. De meeste mensen knappen snel op na het sporten, maar dat geldt niet voor een gymleraar. De sporthal is zijn werkplek en hij geeft ook nog eens les aan kinderen in het primair onderwijs.

De onderzoeksgroep deed het afgelopen anderhalf jaar geluids- en akoestische metingen in sporthallen en gehoormetingen bij vakleerkrachten bewegingsonderwijs. Ook nam ze vragenlijsten af. “Veel van de vakleerkrachten gaven aan aanzienlijke last te ervaren van hoge geluidsniveaus”, vertelt Tuinder.

“Hoofdpijn, concentratieverlies en stemproblemen komen voor. Net als overprikkeling en stress. Een op de drie ondervraagde vakleerkrachten ervaart een piep in het oor, gemiddeld is dat een op vijf bij mensen in dezelfde leeftijdsgroep. Blootstelling aan hoge geluidsniveaus kan op lange termijn voor onherstelbare gehoorschade zorgen. Die sluipt er vaak geleidelijk in, waardoor je het niet in de gaten hebt.”

App voor geluidsmetingen
Bij het onderzoek zijn stakeholders betrokken, waaronder gehoor- en geluidsspecialisten, de vakvereniging KVLO, diverse gemeenten, NOC*NSF en verschillende Fontysinstituten. Zo gaan onderzoekers van Fontys Sport en Bewegen het werkveld in en heeft Fontys Toegepaste Natuurwetenschappen geluidsmetingen gedaan. Studenten van Fontys ICT zijn bezig met het ontwikkelen van een app waarmee vakleerkrachten zelf geluidsmetingen kunnen doen, zodat ze weten hoe groot de belasting is waaraan ze worden blootgesteld in hun werkomgeving. “Als deze te hoog is, kunnen ze het gesprek aangaan met hun werkgever”, aldus Tuinder. [De tekst gaat verder onder de foto]

Een sportzaal moet voldoen aan de norm voor bouwakoestiek. Een ruimte mag namelijk niet te veel galmen. Voldoet een ruimte hier aan, dan zegt dat nog niets over een veilig geluidsniveau weet Tuinder. Daar zijn Arbonormen voor die wettelijk zijn vastgelegd. Een werknemer is verplicht gehoorbescherming te gebruiken als de dagelijkse blootstelling gemiddeld hoger is dan 85 decibel (dB). “We hebben metingen gedaan bij verschillende sportzalen in Nederland. Bij de slechtst presterende accommodatie maten we een daggemiddelde van 92 dB, met uitschieters naar 130 dB.”

Akoestische panelen
Daar valt volgens de docentonderzoeker wel wat aan te doen. Beheerders van de gebouwen, meestal zijn dat gemeenten, kunnen de akoestiek van sportzalen onder meer verbeteren door het aanbrengen van akoestische wand- en plafondpanelen. “Die absorberen het geluid en verminderen zo de galm in een ruimte. Het helpt enorm om de akoestiek aan te passen. Uit ons onderzoek is gebleken dat een ruimte daardoor als veel aangenamer en rustiger wordt ervaren.” [De tekst gaat verder onder de foto]

Een andere preventieve maatregel is gehoorbescherming. “De helft van de door ons ondervraagde vakleerkrachten weet niet dat ze van hun werkgever recht heeft op gehoorbescherming. Met het onderzoek willen we bewustwording creëren. Niet alleen bij vakleerkrachten bewegingsonderwijs, maar ook bij schoolbesturen, beleidsmakers, opleiders en studenten. Door het probleem in beeld te brengen en te agenderen willen we een bijdrage leveren aan een gezonde werkomgeving.” De onderzoeksgroep komt voor de zomer met haar aanbevelingen. [Marieke Verbiesen]

Net afgestudeerd aan Fontys Sporthogeschool met een bachelor- en masterdiploma op zak, trok Eva de stoute schoenen aan. Het thema betekenisvol ouder worden van de Nationale Denktank 2023 sloot bijzonder goed aan op de master Healthy ageing professional en haar afstudeeronderzoek. Daarin onderzocht ze de mogelijkheden om uitval in het leefstijlprogramma Cool te voorkomen.

“Cool staat voor coaching op leefstijl en is een traject voor mensen met obesitas of overgewicht en heeft als doel gewichtsverlies en een betere kwaliteit van leven te bereiken”, licht Eva toe. De alumnus bedacht onder meer een ‘praatplaat’ voor zorgverleners, andere zorgverwijzers en leefstijlcoaches die het Cool-programma aanbieden.

“Aan de hand van de praatplaat kunnen zij beter uitleggen wat het Cool-programma inhoudt en wat deelnemers aan het programma in die twee jaar dat het traject loopt, kunnen verwachten.” In samenwerking met Expertisecentrum Leefstijlinterventies en een illustrator is de praatplaat verder ontwikkeld en inmiddels landelijk beschikbaar voor gebruik. De organisatie van de Nationale Denktank was onder de indruk van het onderzoek van Eva en de impact die het heeft. 

Oplossingen
Ruim vier maanden werkte Eva samen met 19 andere jonge denkers en doeners aan oplossingen voor knelpunten om betekenisvol ouder te worden. Hun achtergronden lopen ver uiteen: van natuurkunde tot geneeskunde en bouwkunde tot sportkunde, in het geval van Eva. “Dat had als voordeel dat we diverse perspectieven inbrachten met verrassende resultaten tot gevolg.”

Eva en de andere deelnemers lazen veel literatuur en spraken experts en ouderen. “Zo kwamen wij erachter waar voor ouderen de opvallendste knelpunten liggen. Denk aan kansenongelijkheid, de complexiteit van toeslagen, leeftijdsdiscriminatie, het taboe rondom intimiteit en seksualiteit, mobiliteitsarmoede en het onder druk staan van ontmoetingsplekken. Ook belangrijk: duurzame inzetbaarheid op de arbeidsmarkt en het onbenut potentieel binnen zowel betaald werk als vrijwilligerswerk.”

Onlangs presenteerden de deelnemers hun resultaten. Volgens de Nationale Denktank zijn er mooie oplossingen bedacht. Zo ligt er het voorstel van een basispensioen. Dat regelt financiële zekerheid zonder complexiteit. Het is een uniforme ouderenuitkering waarbij de toeslagen zijn inbegrepen. Dat hoeven ouderen dus niet zelf uit te zoeken.

Een andere oplossing moet de arbeidsparticipatie vergroten. Lola Loopbaan is een digitale loopbaancoach die ouderen met behulp van AI helpt om te ontdekken wat voor werk ze willen doen en hoe ze dat voor elkaar kunnen krijgen. Ook worden ze direct gekoppeld aan beschikbare vacatures.

Mantelzorg en jij
Eva richtte zich met vijf anderen op zingeving. De oplossing die zij bedachten, noemden ze Mantelzorg en jij. “Een op de drie Nederlanders is mantelzorger. Hoewel deze mensen aangeven dat dit veel voldoening geeft, legt de zorg voor een naaste ook een grote druk op hen. Vaak weten ze niet dat er mogelijkheden zijn die hen hierbij kunnen ondersteunen. Sterker nog, meestal hebben ze niet eens door dat ze mantelzorg verlenen, omdat ze handelen uit liefde en vanzelfsprekendheid.”

De campagne die Eva met haar groepje bedacht gaat ervoor zorgen dat mantelzorgers door zorgverleners en werkgevers gewezen worden op hun rol als mantelzorger. Daarbij krijgen ze een sleutelhanger met een QR-code overhandigd. Als ze die scannen, komen ze op een website met een digitale informatiegids waarop ondersteuningsmogelijkheden staan voor mantelzorgers. “Er bestaat al veel, maar je moet het wel weten”, zegt Eva.

Veel van de oplossingen die tijdens de Nationale Denktank 2023 zijn bedacht, worden verder uitgerold. Sommige deelnemers hebben al een bedrijfje opgericht. Twee deelnemers uit het groepje van Eva starten in februari met een pilot rond ‘Mantelzorg en jij’ bij een huisartsenpraktijk. Zelf denkt ze erover om hun bevindingen te delen in een gastcollege voor masterstudenten Healty Ageing aan Fontys Sporthogeschool. “Het onderwerp gaat iedereen aan, want we worden allemaal ouder en het liefst betekenisvol.” [Marieke Verbiesen]

Samen met drie andere studenten loopt Martijn stage bij Dementievriendelijk Valkenswaard. De opdracht was simpel: mensen met dementie in de omgeving meer in beweging krijgen. Toch ging dat niet zo makkelijk als gedacht. “Na gesprekken met professionals wilden we gaan zwemmen met ouderen met dementie, maar dat bleek geen goed idee te zijn. Het was veel gedoe om deze mensen naar het zwembad te krijgen en om te kleden. Laat staan dat ze vergeten waar ze zijn.”

Al snel kwam de groep van Martijn op een ander, laagdrempeliger idee: wandelen. Om zeker te zijn dat daar wél draagvlak voor was, ging iedere stagiair wekelijks een op een wandelen met iemand met dementie. “Daarna hebben we de groep uitgebreid, zowel voor degenen met dementie als gepensioneerden.”

Samenkomen
Nu wordt iedere donderdag om 12.45 uur verzameld bij Theater De Hofnar, om een kwartier later te vertrekken voor de wekelijkse wandeling. “Dat gebeurt in twee groepen die een halfuur en een uur wandelen. En als we weer bij De Hofnar aankomen, krijgt iedereen een drankje aangeboden van het huis.”

De laatste keer dat de groep verzamelde stond er zeker twintig man uit Valkenswaard klaar om met de studenten aan de wandel te gaan. Hoewel de groep steeds groter lijkt te worden, heeft Martijn toch wel een favoriet wandelmaatje. “Dat is Bart, een man die in een ver stadium zit wat betreft zijn dementie. Hij dwaalt geregeld af in onze gesprekken, maar ik klets graag met hem.”

Echte vriendschap
De vriendschap met Bart gaat zelfs zo ver dat Martijn hem ook thuis opzoekt. Wanneer het regent en de wekelijkse wandeling niet door kan gaan bijvoorbeeld. “Zo kunnen we samen toch nog even kletsen. En we ontlasten zijn vrouw af en toe, zodat zij ook een momentje voor haarzelf heeft.”

Martijn en zijn medestudenten blijven de wekelijkse wandelingen tot en met de zomervakantie voortzetten. Daarna zit de stageperiode erop. “Of ik de mensen ga missen? Dat is misschien een groot woord. Maar ik geniet wel van het wekelijkse onderonsje en de gesprekken. En ik ben echt gaan geven om de mensen die deel van onze wandelgroep uitmaken. Dat ik ze straks niet meer zie, zal toch anders zijn.” [Noëlle van den Berg]

XR staat voor Extended Reality. En die bestaat uit de technologieën Virtual reality (VR) en Augmented Reality (AR) en Mixed Reality. De eerste kent iedereen wel via de VR-brillen waarbij je je afgesloten van de buitenwereld in een virtuele wereld begeeft. Bij AR zie je de echte wereld maar is er iets aan toegevoegd. Denk bijvoorbeeld aan Pokemon Go of, dichter bij huis, de AR waarbij je de nieuwbouw van Fontys op campus Rachelsmolen via je smartphone al kunt zien.  

Hoewel er vier medewerkers van het Scrumteam Fontys Blended Learning energie steken in de organisatie van het event, is het vooral Mario Paiano die de kar trekt. Hij is de initiator is van deze bijeenkomst. Paiano is al twee jaar bezig om het gebruik van XR binnen Fontys onder de aandacht te brengen, en verbindingen te leggen tussen iedereen die er al mee bezig is of wil zijn.

“Er zijn binnen Fontys veel mensen hiermee bezig, maar het zijn allemaal kleine eilandjes. In totaal denk ik zo’n 75 mensen. Maar meestal weet niemand waar de ander mee bezig is. Dus gebeurt dat er ergens VR-brillen in een kast liggen en dat op een andere plek binnen Fontys iemand die brillen aanschaft waar dat niet had gehoeven”, aldus Paiano.

“Dus al die mensen zijn ermee aan het experimenteren. En de vraag is dan: hoe verbind je die? Dat doen we nu dus met dit event. Sommige universiteiten en hbo-instellingen hebben al een eigen XR-hub. Maar ik krijg er hier de handen niet voor op elkaar om daar geld en tijd voor beschikbaar te krijgen.”

Snelheid
Terwijl het volgens Paiano o zo nodig is. “Deze technologie komt er gewoon aan. En het gaat supersnel. Maar bij Fontys zie je er niets of nauwelijks iets van terug. Terwijl we hier wel studenten opleiden die hier later in hun werk mee te maken gaan krijgen. Over vier jaar lopen de eerstejaars van nu daar keihard tegenaan.”

Wat ooit nog fantasie was in speelfilms als Minority Report of Ready Player One, is snel bezig werkelijkheid te worden. Daarom ziet Paiano vooral voordelen in het binnen Fontys met XR aan de slag gaan, en niet alleen technologisch. 

“Het is een leuke manier om studenten een andere context te geven. Om ze te laten experimenteren, dat ze de durf hebben zo’n nieuwe stap te maken. Zowel onder docenten als studenten zien we daar nu nog best wat vrees voor.”

Terwijl: je hoeft niet te kunnen programmeren om zelf iets te fabriceren met AR. “Nee, dat hoeft niet. Er zijn allerlei tools beschikbaar. Je kunt in AR iets maken binnen dezelfde tijd als dat je een Powerpoint samenstelt.”

XR wordt overigens op sommige plaatsen al wel ingezet. Zo is het uitermate geschikt gereedschap voor trainingen aan verpleegkundigen. “En het is ideaal als hulpmiddel bij bijvoorbeeld brandbestrijding, of mensen met dementie.” Ook ontwikkelen studenten van de technische lerarenopleiding onderwijs waarbij XR als didactisch hulpmiddel wordt ingezet.

Moet dat wel? 
Natuurlijk kun je bij XR dezelfde vragen en twijfels hebben als er nu zijn bij ChatGPT. Moeten we dit allemaal willen? En moeten we dat faciliteren en aanmoedigen als onderwijsinstelling? Juist wel, vindt Paiano.

“Waarom zouden wij als Fontys de keuze maken voor de studenten dat het niets voor ze is? Dat moeten ze zelf kunnen beslissen. Daarom is het zo belangrijk dat ze het uitproberen. En als zij het niets vinden, dan is dat op basis van hùn ervaring en dan is het prima.”

Dat de organisatoren van het event niettemin bewust zijn van de zorgen over de ontwikkelingen op het tech-vlak, blijkt overigens ook wel uit de gastsprekers bij het event. Daaronder zijn Bart Wernaart en Rens van der Vorst.

Wernaart is lector Moral Design Strategie en plaatst technologische ontwikkelingen altijd in een breder maatschappelijk vlak. Van der Vorst is behalve columnist voor Bron ook een veelgevraagde technofilosoof die immer kanttekeningen plaatst bij het nut, de noodzaak en de gevaren van moderne technologie.

“We willen met dit event niet alleen tot een grote halleluja maken. Het belangrijkste is dat we elkaar hier kunnen vinden. En daarbij is het goed om ook kritisch te zijn. Zo sluiten we de dag ook af met de workshop ‘Reality Check’, om iedereen weer met beide voetjes op de grond te krijgen.”

En na het event? Er is in elk geval een website rondom al het nieuws over XR en wat er binnen Fontys mee gebeurt. “Maar de stip op de horizon is dat er via samenwerking binnen lectoraten of diensten een vliegende start gemaakt gaat worden met XR binnen Fontys.” [Jan Ligthart]

“Met Justin werkte ik  de afgelopen periode heel nauw samen. Dat hij er binnenkort weer staat, geeft me een trots gevoel.” Bij de Feyenoord Academy, de jeugdopleiding van de Eredivisie-koploper, is Müller (28) fulltime actief als revalidatie- en performancetrainer. Ook bij het eerste elftal – op het fraaie, hypermoderne complex ‘1908’ – is hij met tussenpozen te vinden. “Voor de poort staat het hier geregeld vol handtekeningenjagers. Mensen wachten uren op de komst van een speler. Dan weet ik dat ik een bijzondere baan heb.”

Alles eruit halen
Jan Müller is er tijdens zijn studie snel achter dat hij weinig heeft met algemene fysiotherapie. “Al bij mijn eerste snuffelstage. De sport-fysiotherapiekant daarvan sprak me aan; de standaard-revalidatieprocessen minder. Je maakt minieme stapjes en dan nog heb je cliënten die blijven klagen.”

Hij heeft een hoger ambitieniveau: “Als student was ik altijd al gedreven. Natuurlijk vond ik het leuk om naar een feestje te gaan. Maar qua theorie kreeg ik direct het gevoel dat ik de juiste studie had gekozen. Sommige blokken, zoals motorisch leren en trainingsleer, vond ik zo leuk dat ik er ’s ochtends na het opstaan letterlijk als eerste aan dacht. Ik ging dan extra stof lezen. Ik wist: als ik met topsporters wil werken, moet ik zelf ook stappen zetten.”

Bij veel voetballers zie je: wanneer ze geblesseerd raken, verandert hun leven. “Voor jonge spelers staat er vaak veel op het spel. Zij komen steeds dichter bij hun gedroomde bestaan als prof en blessures kunnen dan diep frustrerend zijn. De vraag of ze volledig terugkomen op hun oude niveau, gaat gepaard met onzekerheid. Het is enorm dankbaar om zulke jongens na een zware blessure weer op het trainingsveld te zien.”

Toegespitste beweging
Voor zijn aanstelling bij Feyenoord in januari 2021 was Müller actief als fysiotherapeut en personal trainer. “In laatstgenoemde rol analyseerde ik revalidatie-casussen en liet via filmpjes op social media zien welke trainingsmethoden ik daaraan koppelde. Zo kwam ik in contact met voormalig Feyenoord-verdediger Jan-Arie van der Heijden.” De club uit Rotterdam-Zuid paste de methodieken die Müller gebruikte al toe bij de eerste selectie, maar wilde dat uitbreiden naar de jeugdopleiding. “Vervolgens hebben ze mij aangenomen om deze visie van trainen en revalideren bij de Academy in te zetten.”

De betreffende methodiek is ontwikkeld door Frans Bosch, voormalig docent van Fontys Sporthogeschool in Eindhoven. “Reguliere revalidatietrainingen bestaan uit gescheiden kracht- en coördinatieblokken. Wat ik toepas, is meer een combinatie daarvan. Je kijkt bijvoorbeeld naar de bewegingen die een voetballer vaak maakt – bijvoorbeeld trappen of sprinten – en baseert je revalidatietraining op de spiersynergie die daarbij komt kijken. Die aandacht voor de toegespitste beweging maakt dat een training meer effect heeft.”

Geen psycholoog
Zo wordt Müllers werk steeds geavanceerder. “Ook van fitte spelers maken we geregeld risicoanalyses, waarbij we proberen te screenen welke kans op blessures er is. Daarop stemmen we dan het trainingsprogramma af.”

Een revalidatietraining is een individueel traject, met veel een-op-eencontact. Zo krijgt Müller ook veel persoonlijke verhalen te horen. “Een geblesseerde speler is kwetsbaar, en bezig met de consequenties op de lange termijn. Vaak ontstaat dan vanzelf een band. Maar ik zie mezelf niet als psycholoog hoor, verre van. Zulke aspecten liggen vooral op het bord van de spelersbegeleiders.”

Müller is zich ervan bewust dat hij in een topsportorganisatie resultaat moet boeken. “Maar dat gaat niet gepaard met druk. Ik leg de lat voor mezelf al hoog. Het is in ieder geval geen negatief gevoel. Hier pusht iedereen elkaar om alles eruit te halen. Maar dat zorgt juist voor een fijne, professionele sfeer.”

Vastschilderen
Müller zit “op een prachtige plek” en alle ogen zijn momenteel op Feijenoord gericht. “Feijenoord is geen doorsnee-werkgever. De liefde voor zo’n club en de sfeer in stadion De Kuip kun je moeilijk uitleggen, het is niet pakbaar. Het voelt als een familie, waarvan je deel gaat uitmaken. Ik woon weliswaar pas kort in Rotterdam, maar je pikt dat warme gevoel onmiskenbaar op.”

Wat is zijn les voor de huidige populatie Fontys-studenten? “Mijn mentor Frans Bosch zei: Zorg dat je jezelf niet in een hoek vastschildert. Je bent nu nog jong, maar er komt een tijd dat je anders over dingen denkt dan nu. Als mens verander je. Zorg daarom dat je niet te veel vast komt te zitten door de keuzes die je maakt - want hoe definitief zijn die uiteindelijk?” [Frank van den Nieuwenhuijzen]

Het evenement wordt georganiseerd vanuit het domein Mens en Maatschappij en kende van maandag tot en met vandaag allerlei inspirerende sprekers en workshops. Ook collega's van aanverwante instituten uit het buitenland waren uitgenodigd en schoven aan. 

Fontys-voorzitter Joep Houterman verrichte de officiële opening met een toespraak waarin hij vooral benadrukte hoe belangrijk internationale ervaring is voor je vorming, niet alleen professioneel maar ook voor je persoonlijke vorming. Dat je je leert aanpassen, je blik verruimt en je eigen gewoontes en overtuigingen veel beter in perspectief kunt plaatsen. 

Houterman somde nog eens op waarom internationalisering een wezenlijk onderdeel is van de visie Fontys for Society:  “Onze samenleving en de problemen van ons huidige tijdsgewricht vragen om internationaal georiënteerde professionals die buiten de grenzen van hun eigen cultuur kunnen kijken. Dat allereerst en vooral. Fontys is there for Society, after all.”

Erbarmelijk
Daarna mocht Arjen Erkel aantreden om zijn verhaal te doen. Erkel was directeur van Artsen zonder Grenzen in Rusland toen hij daar in 2002 werd ontvoerd en gegijzeld. Onder erbarmelijke omstandigheden wist hij zichzelf overeind te houden in Dagestan, tot na 607 dagen eindelijk een losgeld van vijf miljoen euro tot zijn vrijlating leidde. 

In alle eerlijkheid: twee jaar gegijzeld worden is niet meteen de ervaring en inspiratie waar je bij internationalisering aan denkt. En over die internationalisering ging het eigenlijk ook weinig in het verhaal van Erkel. Een verhaal dat voor de meesten inmiddels wel bekend is: hij schreef er drie boeken over, had een eigen tv-programma en geeft al 15 jaar lezingen over zijn tijd als gijzelaar.

En toch had Erkel naast het bekende verhaal en tussen de anekdotes door ook wel wat zinnigs te melden. Niet zozeer over internationalisering, wel over hoe je kunt overleven. Hij vertelde hoe hij wekenlang als gijzelaar geen enkele kracht meer voelde tot hij besefte: ik moet veranderen. Hij verdiepte zich in zijn ontvoerders, won langzaam hun vertrouwen. Hij ging sporten voor zover hij dat in die halve grotwoning kon. [Tekst loopt door onder foto]

Dan nog: er waren soms gedachten aan zelfmoord, weken waarin hij het minder zag zitten. Hij had geen enkel contact met de buitenwereld, alleen zichzelf en zijn cipiers. Hij ging terugkijken en focussen op de dingen die hij leuk vond. Op de vraag of zijn leven het waard was geweest. Zijn mooiste uitspraak: “Je moet eerst iets verliezen om iets te kunnen winnen.”

En de teksten die achter hem op het scherm verschenen waren misschien een beetje cliché, maar daarom niet minder waar. 'Laat het verleden niet je toekomst ruïneren. Bij je besluit om gelukkig te zijn, kan je niet wachten tot het moment dat het leven minder zwaar is. Je bent meer dan alleen alle slechte dingen die jou overkomen." 

Waarop hij de toehoorders tot slot voorhield dat om jezelf te ontwikkelen in zijn ogen zeven kenmerken essentieel zijn: de wil te groeien, weerbaarheid, zelfvertrouwen, aanpassingsvermogen, positief blijven in tijden van crisis, nieuwsgierigheid en dankbaarheid. Daar valt voor iedereen wel wat uit te halen. Dus ook voor wie internationaal aan de slag wil. [Jan Ligthart]

Van Kann wordt (naast Steven Vos) de tweede lector binnen het bestaande lectoraat Move to Be. Hij houdt zich specifiek bezig met de kennisthema’s ‘Leren Bewegen’ en ‘Beweegvriendelijke Omgeving’: “Ons lectoraat heeft als missie ‘Een leven lang bewegen’. Alle leeftijdsgroepen zijn gebaat bij een actieve levensstijl. Met het toevoegen van een extra lectoraat benadrukken we het belang van beweging voor leerlingen op de basisschool en in het middelbaar onderwijs.”

Jong geleerd, oud gedaan
Het klinkt oubollig, maar het gezegde geldt nog steeds. Eén op de drie basisschoolkinderen komt niet aan de vastgestelde bewegingsrichtlijn (dagelijks 60 minuten matig tot zware fysieke activiteit). Van de middelbareschoolpopulatie is dat zelfs twee derde.

“Alarmerende cijfers”, zegt Van Kann. “Maar dat je kwaliteit van leven inlevert, merk je pas op de lange termijn. Dat is een van de factoren die gedragsverandering lastig maakt.” Evengoed geldt: het gedrag dat je op jonge leeftijd vertoont, is de beste voorspeller van wat je in je latere leven doet. Kinderen die actief starten, groeien (meestal) op tot actieve volwassenen.

De huidige stimuleringsaanpak van de overheid toont weinig resultaat: we zien juist dat kinderen op steeds jongere leeftijd inactiever worden. “Bestaande programma’s zijn te generiek”, vindt Van Kann. “Ze houden onvoldoende rekening met specifieke contexten of omstandigheden.”

Samenhang vergroten
Om beweegprogramma’s méér te laten landen, wil de aankomend lector vooral de samenhang tussen betrokken partijen en de verschillende ‘bewegingscontexten’ vergroten.

Twee programma’s in Maastricht en Eindhoven, waarbij Van Kann betrokken is, tonen hoopvolle uitkomsten. “Juist als we beweeggedrag als een integraal pakket zien in en rondom de school – een samenspel van curriculum, pauzes, verplaatsing heen en terug, de rol van (groot)ouders en leerkrachten – kan het werken. Zonder die samenhang, met de focus op één aspect, is het lastiger.”

Voor die noodzakelijke integraliteit zijn de verschillende omgevingen waarin het kind zich begeeft belangrijk. “Thuis, school, bso, opa en oma, enzovoort. Nu zijn het nog te vaak eilandjes. Kinderen worden keer op keer geconfronteerd met andere contexten, fysieke mogelijkheden en regels: dat maakt het complex om routinematige beweegpatronen in te slijten.”

Je boekt veel winst als het kind overal een vergelijkbare bewegingsstimulans krijgt. “Voor die uniformiteit heb je alle betrokken partijen nodig. Dat vraagt om de multidisciplinaire samenwerking die we bij Move to Be nu al voorstaan: in onze aanpak betrekken we onder meer planologen, onderwijskundigen en psychologen.”

Gezien de complexiteit van afstemming is het volgens Van Kann niet zo vreemd dat er in de jongste doelgroep nog weinig ‘bewegingsresultaat’ wordt geboekt. “Probleem is dat veel mensen in het veld gelijk in de actiemodus schieten en aan de slag willen. Juiste afstemming vraagt daarentegen om een pas op de plaats: tijd om onderliggende factoren in ogenschouw te nemen en goede keuzes te maken. Sowieso geldt bij deze veranderprogramma’s: denk niet te veel op de korte termijn.”

Affiniteit
“Van bewegen hangt zo veel af”, antwoordt Van Kann op de vraag wat zijn ambitie is als lector. “Motorische ontwikkeling, zelfvertrouwen, sociale contacten, enzovoort. Ik wil systematisch toewerken naar een actievere generatie. Begin bij de basis met het neerleggen van een actief fundament.”

In de bestaande schoolomgeving worden daarbij niet altijd de juiste keuzes gemaakt. “Leerlingen brengen vooral zittend de dag door. Nu komen ze vaak pas vanaf groep 3 in aanraking met een vakdocent bewegingsonderwijs. Dat is zo’n beetje aan het eind van hun fundamentele motorische ontwikkeling. Dat is raar.”

Waarom loop je zo warm voor vooral die jongere doelgroep? “Bij kinderen maak je echt het verschil. Daar leg je de basis voor de rest van het leven. Verder zijn kinderen puur en oprecht en zie je precies hoe zij reageren op datgene wat jij hebt bedacht.” [Frank van den Nieuwenhuijzen]

Het vliegtuig of de bus pakken naar een mooie bestemming om daar ondergedompeld te worden in de internationale beroepspraktijk van een vakgebied. Wat vóór corona nog zo normaal was, werd twee jaar geleden ineens onmogelijk door het inmiddels o zo bekende virus.

Tweede kans
Tientallen maanden lang geen reizen naar het buitenland. Geen groepsactiviteiten. Geen outdoor kampen. Helemaal niks, nada, noppes. “We zouden eigenlijk in 2020 al naar Barcelona gaan, maar corona gooide roet in het eten”, vertelt SPECO-docent Hugo Gruijters.

Hij zat tot afgelopen woensdag samen met een collega en twintig studenten in het zuidelijke Barcelona. Eindelijk weer. Vijftien studenten zijn tweedejaars, waarvoor de studiereis oorspronkelijk bedoeld is, de vijf overige zitten in hun afstudeerjaar. “We hebben studenten die twee jaar geleden eigenlijk mee zouden gaan, alsnog de kans gegeven om deel te nemen.” 

Max Verstappen
Vijf SPECO-studenten maakten van dat aanbod gebruik en mochten samen met de rest vijf dagen naar Spanje. “We zijn zaterdag gearriveerd”, vertelt Gruijters. “Zondag zijn we naar een Formule 1-wedstrijd geweest en hebben we Max Verstappen zien winnen. Daarna hebben we nog een voetbalwedstrijd van FC Barcelona tegen Villarreal bezocht.”  [Tekst gaat verder onder de foto]

Maandag stond er een stadiontour bij FC Barcelona op het programma, inclusief een bezoekje aan het bijbehorende museum. Diezelfde dag moesten de studenten opdrachten uitvoeren en vragen beantwoorden over de Olympische Spelen die in 1992 in Barcelona werden gehouden. Dinsdag zijn ze naar het Olympisch stadion en -museum geweest, en kregen ze een rondleiding bij voetbalclub Espanyol.

Alle activiteiten werden per fiets bereikt. “We zij immers een opleiding gericht op sport”, legt Gruijters uit. “We zijn ongelooflijk fanatiek bezig geweest. Onze studenten zien dit absoluut niet als een relaxte vakantie. Het is een facultatieve reis, dus het is de bedoeling dat ze meer leren over de sportgeschiedenis van deze stad.”

En waarom specifiek Barcelona? “We gaan hier al jaren heen. Barcelona is een sportstad”, vervolgt de docent. “We zijn nu ook bezig met een studiereis voor vierdejaarsstudenten naar New York, daar leren ze de Amerikaanse sportcultuur kennen. We hopen er in 2023 of 2024 naartoe te kunnen.”

Euforie
Gruijters is blij dat het allemaal weer kan. Dat dit soort activiteiten eindelijk weer georganiseerd kan worden. “We hebben tijdens de coronatijd helemaal geen uitjes gehad. Sinds de maatregelen zijn losgelaten, organiseren we weer activiteiten. Maar een studiereis zoals deze is voor het eerst. Het is het eerste échte uitstapje.”

De blijdschap die Gruijters voelt is volgens de docent ook zichtbaar bij de studenten. “De sfeer onder de studenten was fantastisch. Ze vinden het heel leuk om weg te zijn. Het is een gemotiveerde club die graag dingen leert, maar ook gezellig op het terras wil zitten. Dat hoort er natuurlijk ook bij.” [Karen Luiken]

 Hardlopen is enorm populair. Zeker tijdens de corona-lockdowns, maar ook aan het begin van ieder jaar zijn er weer veel mensen die hun hardloopschoenen aantrekken voor een rondje in het park. Je hebt er weinig voor nodig, het kost niet veel, is makkelijk in te plannen en ook prima in je eentje te doen. Een laagdrempelige sport. Maar daarin schuilt meteen het gevaar, zegt Mark Janssen. 

Janssen haalde een promotiebeurs voor leraren binnen, combineerde een promotieonderzoek aan de faculteit Industrial Design met zijn baan als docentonderzoeker bij Fontys Sporthogeschool en bestudeerde de startende recreatieve hardloper. 

“Je denkt: ik trek mijn schoenen aan en ben weg. Een half uur, een uur? Waarom zou ik dat niet kunnen? En dat is dus helemaal niet slim. Want bij iedere hardlooppas moet je drie- tot viermaal je lichaamsgewicht opvangen. Aan deze schokbelasting moeten je spieren, pezen en botten geleidelijk wennen, zeker als je gewicht na de feestdagen iets te hoog is. Ga je aan het begin te snel, dan raak je overbelast met mogelijke blessures tot gevolg.”

Blessures
Hardlopen is dan ook de sport met verreweg de meeste blessures. Een van de oorzaken is volgens Janssen het ontbreken van gedegen begeleiding. “Hardloopgroepen en -verenigingen trekken al jaren steeds minder leden. Terwijl een trainer zeker voor een startende loper heel belangrijk kan zijn, de belasting in de gaten houdt en gepersonaliseerde hardloopschema’s maakt. "

"Veel mensen plukken nu een schema van internet. Maar die zijn voor iedereen gelijk, ongeacht je doel, gewicht of conditie.” [Tekst loopt door onder foto]

Het is een utopie iedereen te laten hardlopen met een trainer, beaamt Janssen. Om de zogenoemde ‘ongeorganiseerde, ongebonden’ hardloper te ondersteunen bekeek Janssen welke technologie de startende loper door de beginperiode kan helpen en de kans op blessures kan verkleinen. 

Kwaaltjes
“We zijn begonnen met een onderzoek naar de drijfveren van de hardloper. Ze namen allemaal deel aan een hardloopevenement, van 5K tot marathon. De beginnende lopers hebben meestal een duidelijk doel voor ogen, maar dragen sneller persoonlijke redenen aan waardoor ze zouden stoppen: geen tijd, niet leuk, last van kwaaltjes."

“De gevorderde loper kent zijn lichaam goed en raak veel minder snel overtraind. Die geeft aan veelal te lopen om de ontspannende ‘runner's high’ te ervaren en niet snel te zullen stoppen.” 

Een bijzondere studie, want nooit eerder werd zo’n grote groep van ongeveer 20.000 lopers in detail bestudeerd. En alleen al dit deel leidde tot vier wetenschappelijke artikelen.

Te veel data
Zoveel hardlopers, maar ook dus zoveel verschillende typen lopers. En met die bril op zou het misschien slim zijn ondersteunende technologie aan te passen aan het hardlooptype, benadrukt Janssen. 

“Dus niet één horloge voor iedereen. Leuk voor de vergevorderde loper of topsporter, maar een beginnende loper kan niets met die fancy functies die een overload aan data genereren. Daar is eerst een goede basis of begeleiding voor nodig.”

Dat geldt ook voor hardloop-apps. Deze worden vooral door beginnende lopers gebruikt en juist deze groep kent een hoge drop-out door blessures en motivatieverlies. Jansen legde 25 hardloopapps langs de lat en zag nauwelijks aanbod van gepersonaliseerde trainingen, hoewel er wel wat ruimte voor nuance was. 

Hij ontwikkelde daarom een beslistool die je aan de hand van een paar vragen - wat is je doel, wat wil je bereiken, wat wil je meten? - helpt een geschikte app te vinden in het enorme aanbod. Toch bleef het ontbreken van een gepersonaliseerde app knagen en daarom ging Janssen zelf met een multidisciplinair team aan de slag. 

“Ik wilde graag mijn kennis vanuit mijn achtergrond als bewegingswetenschapper gebruiken, over trainingsprincipes en verantwoord trainen. We hebben een app voor de beginnende, onervaren loper ontworpen die jou tijdens de eerste trainingen leert kennen en vervolgens kan uitrekenen op basis van voorafgaande trainingen wat je nieuwe training moet zijn. De Inspirun E-coach neemt hierbij je hartslag, snelheid en gevoel mee. Het is in feite een soort geautomatiseerde trainer,” lacht Janssen.

Testlopers zijn positief over de Inspirun E-coach-app en geven aan dat het gebruik zeker helpt om te leren hoe ze moeten trainen, vaak anders dan ze zelf dachten. Een commerciële partij die de app verder in de markt zet is er (nog) niet, wel publiceerde Janssen  verschillende papers over het algoritme van de hardlooptool, zodat deze voor iedereen beschikbaar is. 

Janssen - zelf geen hardloper maar wel een fanatiek fietser - houdt de technologische ontwikkelingen sindsdien in de gaten. En toeval of niet, de eerste apps met gepersonaliseerde trainingen beginnen langzaam te  ontstaan. 

De docentonderzoeker wil bij de Sporthogeschool zijn onderzoek nu uitbreiden naar andere sporten zoals fietsen en wandelen; voor hardlopers gaat hij de integratie met nieuwe technologie bestuderen. “Sensoren op je huid, voor je ademhaling, in zooltjes in je schoenen, we kunnen steeds meer meten. Maar bovenal willen we steeds meer mensen lekker laten bewegen, zonder afleidende databerg én zonder blessures.” [Nicole Testerink]

Dit artikel is ook gepubliceerd door Cursor, het nieuwsplatform van de TU/e.

De vitaliteit van werknemers holt al jaren achteruit, stelt Steven Vos, lector Move to Be bij Fontys Sporthogeschool. “We worden fysiek steeds inactiever en zijn vaker onderhevig aan stress. Het is de hoogste tijd het tij te keren.” 

Nieuwe technologieën spelen volgens Vos een grote rol bij onze afnemende vitaliteit, maar deze technologieën kunnen ook voor oplossingen zorgen.  

Vitale levensstijl
“Met nieuwe producten, concepten en diensten kunnen we op een slimme, gepersonaliseerde manier een vitale leefstijl in ons werken en onze werkomgeving creëren.” 

Wat te denken van een bureaustoel die je hartslag en stresslevel meet, zodat je op tijd een wandeling kunt maken. Of sensoren in een tapijt die bijhouden hoeveel mensen er in een ruimte zijn. En voor de koukleumen onder ons een bureau met verwarmingselement waarmee je zelf bepaalt hoe warm je werkplek is. 

Al deze technologieën zijn vandaag de dag te realiseren, maar de vraag is: werkt het of werk het niet? Zijn deze technologieën nuttig? En hoe komen we tot nieuwe innovatieve producten? 

Living lab
In de Workplace Vitality Hub, een gloednieuw gebouw op de High Tech Campus (HTC) in Eindhoven dat ingericht is als living lab, worden oplossingen voor een gezondere werkomgeving bedacht, ontwikkeld en getest. 

De vier FITT-partners (Fontys, Imec, TNO en TU/e), HTC en Twice werken hier sinds september samen met bedrijven aan slimme technologieën en concepten die het leven op kantoor en op de thuiswerkplek gezonder maken. 

Vos: “Het is een broedplaats voor nieuwe producten en concepten. Er gebeurt al heel veel op dit vlak, maar door onze krachten te bundelen en echt te innoveren, kunnen we de omslag creëren die volgens ons nodig.”  

Naast diverse bedrijven en startups werken studenten van verschillende Fontysinstituten in de hub aan projecten en onderzoeken. Zoals studenten van de Sporthogeschool en de Economische Hogeschool. Ook de Hogeschool ICT en Hogeschool HRM en Psychologie sluiten binnenkort aan. 

Juist die interdisciplinaire aanpak is belangrijk volgens Vos. “Vitaliteit van werknemers is niet enkel een thema van de HR-afdeling of van Huisvesting, het is een thema waarin alle afdelingen binnen een bedrijf of organisatie een rol spelen.” 

Totaalsysteem aanpakken
Het gaat hierbij volgens Vos ook over de bedrijfscultuur en de bewustwording van het probleem, over faciliteiten en technische hulpmiddelen. “We moeten het totaalsysteem aanpakken en dat vraagt om een holistische aanpak. Daaraan werken we met verschillende partners en dat tonen we in de hub.” 

De vraag of Fontys zelf de vitale medewerker ook al goed genoeg op het netvlies heeft, beantwoordt Vos na even twijfelen met een  ‘ja maar’. 

Fontys Vitaal
“Kijk bijvoorbeeld naar Fontys Vitaal, dat biedt een uitgebreid aanbod om mensen te ondersteunen op gebied van bewegen, sport, voeding en mentale aspecten. Dat is goed uitgewerkt.” 

Ook de faciliteiten op de campussen en de thuiswerkplekken zijn volgens Vos goed geregeld. “Daarin loopt Fontys duidelijk voorop. Maar het is belangrijk dat we hierbij ook aandacht hebben voor de individuele verschillen en het maatwerk dat nodig is. Dat is nog wel lastig voor grote organisaties. Je kunt niet voor iedereen iets anders doen.” 

De groeiende aandacht voor de vitaliteit van werknemers juicht Vos in ieder geval toe. “We doen het zeker niet slecht en we zijn er kritischer op dan we ooit geweest zijn. Maar er is zeker nog ruimte voor verbetering.” [Ivo van der Hoeven]