Pas drie weken geleden lukte het de studente om sporadisch weer contact te krijgen. Ze weet nu dat haar familie en vrienden nog leven, maar ook dat hun bestaan volledig is ontwricht door de aanhoudende onrust in haar geboorteland en het conflict met de Verenigde Staten.

Parmida is in 2018 naar Nederland gevlucht en heeft inmiddels een Nederlands paspoort. Maar de situatie in Iran houdt haar dagelijks bezig. Bron sprak haar daar in januari ook al over. “Studeren gaat moeizaam. Ik moet passages soms wel tien keer lezen voordat de stof goed tot me doordringt. Mijn gedachten gaan steeds naar alles wat er in Iran gebeurt en de mensen die daar het slachtoffer van zijn, ook hier in Nederland.”

Internetblokkades
Parmida weet dat ze niets aan de situatie kan veranderen, maar wat ze wel kan doen is er zijn voor de Iraniërs in Nederland en bewustzijn creëren bij mensen die verder af staan van het gebeuren. Zo biedt ze een luisterend oor, sluit ze soms aan bij protesten in Eindhoven en steunt ze initiatieven om geld in te zamelen voor hen die het hard nodig hebben.

En die zijn er genoeg, zegt ze. “Sommige Iraanse studenten bij Fontys die ik ken, kunnen hun collegegeld of de huur niet meer betalen." Dat komt bijvoorbeeld door de hoge inflatie in Iran waardoor geld minder waard is geworden, en door het ontbreken van regulier betalingsverkeer vanwege internetblokkades. "Deze studenten zijn slachtoffer van een situatie waar ze niets aan kunnen doen. Dat raakt me enorm.” 

Mentale en financiële problemen
Fontys herkent dit beeld. Er studeren dit jaar ruim negentig Iraanse studenten bij de hogeschool. Een deel meldt zich met zorgen op mentaal, financieel of praktisch vlak. Ze kloppen aan bij contactpersonen op de instituten, bij decanen of direct bij team Lesgeld. “Het exacte aantal studenten dat zich meldt, is daarom lastig aan te geven”, zegt Yuri van Antwerpen, beleidsmedewerker inschrijving en internationalisering bij Studentenvoorzieningen.  

Volgens zijn collega Sander Waulthers, consultant studentbegeleiding en studentenwelzijn, is het van belang het onderwerp bespreekbaar te maken in het onderwijs en een luisterend oor te bieden op alle plekken in de organisatie. “Studenten kunnen daarvoor terecht bij studentenpsychologen en studentendecanen. Naast studiebegeleiding en uitstelmogelijkheden, kunnen studentendecanen studenten doorverwijzen naar Lesgeld voor een betalingsregeling. Het gaat om maatwerk per situatie en student.”

Soms wordt er doorverwezen naar externe hulp. Waulthers: “Fontys heeft in alle regio’s waarin zij actief is contact gelegd met huisartsenvoorzieningen en lokale partners om de toegankelijkheid van zorg voor studenten te versterken. We werken daarbij samen met regionale initiatieven die gericht zijn op internationale studenten en met gemeentelijke voorzieningen, zoals wijkteams en financiële ondersteuningsorganisaties. Zo proberen we iedereen te helpen.”

Afdeling Lesgeld
Wat betreft financiële steun is Fontys gebonden aan de geldende wet- en regelgeving. Wel brengt ze studenten met financiële problemen in contact met de medewerkers van de afdeling Lesgeld. “Samen wordt gekeken naar de financiële situatie en kan een betalingsregeling worden afgesproken. Een klein deel van de Iraanse studenten geeft aan deze ondersteuning nodig te hebben en maakt hier ook gebruik van”, aldus Waulthers. 

Dat niet alle studenten in de knel komen, heeft mogelijk te maken met de bron van hun financiële middelen. Een deel van hen ontvangt bijvoorbeeld ondersteuning van familieleden die woonachtig zijn buiten Iran.

Het voltijds collegegeld voor niet-EER-studenten wordt elk jaar opnieuw vastgesteld en bedraagt tussen 9.740 en 12.480 euro. Studenten die moeite hebben het bedrag op tijd te betalen, krijgen het advies de mogelijkheden van een (particuliere) studiebeurs te onderzoeken. Ook maakt Fontys Iraanse studenten attent op de mogelijkheid om in Nederland te werken. Niet-EER-studenten mogen zestien uur per week werken of fulltime in juni, juli en augustus.

Geen betalingsherinnering
Met het oog op de (mogelijk) kwetsbare financiële situatie van Iraanse studenten stuurt Fontys hen dit studiejaar geen automatische betalingsherinneringen en volgt bij een eventuele betalingsachterstand geen uitschrijving bij de opleiding. Zo wil de hogeschool extra stress onder Iraanse studenten voorkomen, omdat een uitschrijving impact kan hebben op de verblijfsvergunning van de student.

Een klein lichtpuntje is een recente uitspraak van de Raad van State. Persoonlijke omstandigheden, zoals oorlog of familieomstandigheden, kunnen voortaan meerdere jaren meewegen bij de beoordeling van studievoortgang. Dat kan voorkomen dat een verblijfsvergunning wordt ingetrokken.

De situatie van Iraanse studenten heeft ook de aandacht van de Vereniging Hogescholen (VH). “De aanpak is nu nog grotendeels decentraal geregeld; hogescholen proberen studenten zo nodig individueel te helpen. Dat lukt nog, maar deze manier van werken loopt wel tegen grenzen aan”, zegt een woordvoerder.

De VH volgt de situatie daarom actief. “We stemmen voortdurend af met hogescholen en we zijn momenteel in gesprek met de ministeries van Onderwijs en Buitenlandse Zaken, de IND en gemeenten over aanvullende (centrale) oplossingen.”

"Teruggaan is geen optie"
Parmida hoopt dat er snel tijdelijke oplossingen of uitzonderingen komen voor Iraanse studenten, zoals die er eerder ook waren voor Oekraïense studenten. Want de consequenties zijn groot, zegt ze. “Als je je collegegeld niet kunt betalen en je verblijfsvergunning verloopt, loop je het risico dat je terug moet. Maar teruggaan is geen optie. Iran is niet veilig.”

Als de situatie Parmida zelf even te veel wordt, gaat ze naar een studiecoach op wie ze kan terugvallen. “Met haar deel ik regelmatig mijn zorgen.” Ook de meeste docenten denken met haar mee. “Haal ik de laatste toets niet, dan mag ik hem herkansen.” Ze weet al dat ze overgaat naar het vierde studiejaar. Een hele geruststelling, aldus de studente.

Hulp nodig? Studenten kunnen meer informatie vinden op onder andere Fontys Helpt en  Fontys Routekaarten. 

Het was het tweede onderzoek van RIVM, het Trimbos-instituut en de GGD’s naar de mentale gezondheid en het middelengebruik van studenten, het eerste verscheen in 2021. De resultaten van de nieuwe monitor laten zien dat een aanzienlijk deel van de studenten nog altijd psychische klachten ervaart en dat aan het middelengebruik weinig is veranderd. En toch gaat het iets beter met het mentale welzijn van studenten dan twee jaar geleden.

Dat concludeert ook Fontys. “Maar dat wil niet zeggen dat we achterover kunnen leunen”, zegt Sander Waulthers van de dienst Studentenvoorzieningen. “Studentenwelzijn blijft onverminderd urgent. We willen het gesprek over mentale gezondheid bevorderen. Daar schort het in het algemeen nog aan. Ook hebben we de afgelopen jaren de samenwerking met onze begeleidingsketens voor studenten geoptimaliseerd, waarmee we ervoor willen zorgen dat iedere student bij Fontys de juiste aandacht krijgt."

Aan de landelijke monitor deden 14.800 studenten van 13 hogescholen mee. 2.243 ingevulde vragenlijsten waren afkomstig van Fontysstudenten. Dat is 5,2 procent van de ingeschreven studenten bij de hogeschool. Op zo’n grootschalig onderzoek is dat een relatief lage respons. Waulthers benadrukt dan ook dat het rapport vooral een indruk geeft van de mentale gezondheid en het middelengebruik van studenten en geen precies beeld. “Toch nemen we de uitkomsten heel serieus.”

Veerkracht
Uit het instellingsrapport van Fontys blijkt dat de mentale gezondheid en het middelengebruik van Fontysstudenten die mee hebben gedaan aan de landelijke monitor, niet veel afwijkt van de gesteldheid van het totale beeld van studenten aan andere Nederlandse Hogescholen. 19 procent van de deelnemende studenten heeft een bovengemiddelde positieve mentale gezondheid (tabel 2.1), dat zijn de studenten die ‘floreren’. 54 procent van de deelnemende studenten heeft een gemiddelde of hoge mate van veerkracht.

Wel springen er een aantal zaken uit. Uit het Fontysrapport blijkt dat studenten iets meer last hebben van depressie en angstklachten (44 procent) dan gemiddeld (42 procent). “Maar dat moeten we wat nuanceren”, zegt Waulthers. Hij verwijst terug naar de landelijke monitor. “10 procent van de studenten heeft te maken met ernstige klachten. Bij 12 procent gaat het om matige klachten, terwijl 22 procent lichte depressie- en/of angstklachten heeft. [De tekst gaat verder onder de tabel]

Daarnaast ervaren Fontysstudenten iets meer prestatiedruk, 44 procent ten opzichte van 42 procent landelijk. Ook op eenzaamheid (60 procent), levensmoeheid (27 procent) en emotionele uitputtingsklachten (57 procent) scoren ze wat hoger. Daar staat tegenover dat meer dan de helft van de Fontysstudenten zich veerkrachtig voelt. Dat betekent dat ze een tegenslag kunnen weerstaan of dat ze na een tegenslag in staat zijn om er snel van te herstellen of zich kunnen aanpassen aan de veranderende omstandigheden. “Daarbij speelt ook de sociale onderwijsomgeving een belangrijke rol”, licht Waulthers toe. Hij wijst erop dat 60 procent van de Fontysstudenten aangeeft geen of juist positieve gevolgen te ervaren van de coronacrisis of -maatregelen.

Sociale veiligheid
Alcoholgebruik blijft een probleem onder studenten, het drugsgebruik blijft ongeveer hetzelfde, concludeerde het landelijke rapport. “Ook hierbij zien we dat er geen noemenswaardige verschillen zijn tussen Fontysstudenten en studenten van de andere deelnemende hogescholen”, aldus Waulthers. Op het gebied van overmatig en zwaar alcoholgebruik, het frequente en recente gebruik van cannabis, psychedelica en xtc en regelmatig vapen, liggen de cijfers bij Fontys een klein beetje hoger, maar niet significant.

“Wat studenten in hun vrije tijd doen, daar heeft Fontys weinig directe invloed op, laat staan zeggenschap", zegt Waulthers. "Wel heeft het innemen van deze middelen effect op de mentale gezondheid van studenten en kan het de studieresultaten negatief beïnvloeden, evenals het vergroten van een gevoel van eenzaamheid. Ook kan het gevolgen hebben voor het gevoel van veiligheid onder studenten. Om die reden richten we ons op sociale veiligheid en preventie van alcohol- en drugsgebruik.” [De tekst gaat verder onder de tabel]

In januari komt Floris Brocaar, preventiemedewerker bij verslavingsinstelling Novadic-Kentron, Fontysmedewerkers voorlichten over hoe je (problematisch) alcohol en ander middelengebruik signaleert en wat de effecten zijn van (vroegtijdige) signalering en preventie van gebruik. “We weten steeds meer over de gezondheidsschade van alcoholgebruik. Maar dat zien we niet terug in de cijfers, er wordt niet minder gedronken. Alcohol is zo genormaliseerd in de samenleving dat we het nauwelijks hebben over de risico’s.”

Dat moet veranderen, vindt Brocaar. “Jongeren tussen 17 en 25 jaar zijn nog volop in ontwikkeling, het gaat dus om een kwetsbare groep. Alcohol heeft niet alleen negatieve effecten op de lange termijn, bijvoorbeeld hersenschade, maar ook op korte termijn. Denk aan stressklachten die verergeren, afname van concentratie en een moeizame omgang met emoties.”

Bespreekbaar maken
De preventiemedewerker pleit ervoor dat in de begeleidingstrajecten met studenten altijd over alcoholgebruik wordt gesproken. “Dan kun je inschatten of het drinkgedrag onderdeel is van het probleem en zo nodig gericht hulp bieden of doorverwijzen. Ook kun je zo het bewustzijn over alcohol vergroten. Alcohol hoort niet bij studenten, van die aanname moeten we af. Daarom moet alcoholgebruik bespreekbaar worden gemaakt.”

Duizenden Fontysstudenten bezoeken jaarlijks een decaan of studentpsycholoog met wie ze één of meerdere gesprekken voeren. “De begeleidingsketen staat inmiddels goed in de steigers”, vertelt Waulthers. ”Wel kan de samenwerking altijd nog beter, ten gunste van de student. Daar blijven we op focussen, net als op de zichtbaarheid van de ondersteuningsmogelijkheden die we onze studenten bieden.” [Marieke Verbiesen]

Fontys Helpt is gestart in 2016 om studenten met een hulpvraag op een centrale plek van informatie te voorzien. Dus niet versnipperd per instituut, maar één website met informatie en contactpersonen van tweedelijnsbegeleiding. Tijdens de coronacrisis maakte de website een vliegende start, studenten maakten er dankbaar gebruik van.

De laatste maanden kwamen meerdere signalen binnen dat studenten de website Fontys Helpt (Helps, voor de Engelstalige versie) niet goed genoeg kunnen vinden. De zichtbaarheid en vindbaarheid binnen de instituten kunnen beter, vinden ze. Dat blijkt onder meer uit input vanuit de studentenfractie van de medezeggenschapsraad en uit een afstudeeropdracht van studenten van Fontys FHEC.

Op basis van deze bevindingen is de werkgroep, die bestaat uit collega’s van marketing en communicatie en studentenvoorzieningen, aan de slag gegaan met een verbeterslag, laat Kim Meijer-Ricker van dienst Studentenvoorzieningen weten. “We zijn bezig met het verbeteren van de structuur van de website, zodat de content beter vindbaar is. De afgelopen jaren zijn we qua inhoud erg gegroeid met het gevolg dat de oude structuur niet meer goed werkte.”

Beestje bij de naam noemen
Daarnaast is het belangrijk dat de juiste termen worden gebruikt voor het vinden van de juiste informatie en dat het voor de student duidelijk is waar deze over gaat. “Hierbij willen we rekening houden met inclusiviteit in taalgebruik en er tegelijkertijd geen doekjes om winden”, aldus Meijer-Ricker.

Een voorbeeld is de term ‘functiebeperking’. “We hebben gekeken naar hoe andere onderwijsinstellingen dit noemen, bijvoorbeeld ‘onbeperkt studeren’. Van studenten kregen we echter steeds terug: noem het beestje bij de naam. Een ander voorbeeld is ‘steuntje in de rug’. Dat is cryptisch en geen taalgebruik waar studenten op aanslaan.”

De werkgroep is ook actuele thema’s gaan oppakken via Fontys Helpt, zoals het aanbieden van lichttherapie in de donkere maanden en menstruatiearmoede. “Wij informeren onze studenten over de mogelijkheden via bijvoorbeeld het Armoedefonds.”

Gemiddeld per maand heeft Fontys Helpt zo’n 14.000 paginaweergaven. In de afgelopen maanden is het bouncepercentage blijven dalen, wat inhoudt dat bezoekers vaker meerdere pagina’s bezoeken tijdens hun bezoek aan Fontys Helpt. Ook is de gemiddelde tijd op de pagina omhooggegaan.

Informatie en inspiratie
De online zelfhulpmodules die in maart zijn gelanceerd, worden goed gevonden. Bezoekers blijven op deze pagina langer hangen dan gemiddeld. Daarnaast worden pagina’s over onder meer trainingen, collegegeld (specifiek betalingsachterstand), het inloopspreekuur van de studentendecaan, medezeggenschap en participatie, IT-ondersteuning en studeren met een functiebeperking, persoonlijke en bijzondere omstandigheden en studievertraging of switchen goed bezocht.

Thema’s waarop studenten het vaakst een studentcoach of een verwijzing naar de studentendecaan, studentpsycholoog en studiekeuzeadviseur vragen, zijn angst en paniek, motivatie en stress en concentratie en uitstelgedrag.

Toch is Fontys Helpt allang geen plek meer waar studenten alleen met problemen terechtkunnen, constateert Meijer-Ricker. “Fontys Helpt gaat verder dan studentenwelzijn an sich. Waar het startpunt was om een platform te zijn voor studenten met hulpvragen, gaan we meer naar een website waar studenten ook terechtkunnen voor praktische informatie en events en geïnspireerd kunnen worden in de community’s.” [Marieke Verbiesen]

Bij Fontys studeren 34 studenten uit Rusland en tien uit Belarus (Wit-Rusland). Het kan gaan om bachelor-, master- en uitwisselingsstudenten. Zij kunnen allen hun opleiding afmaken, aldus een woordvoerder van Fontys. 

Er waren ook drie internationale studenten die vanuit Fontys aan een Russische universiteit studeerden. Zij zijn alle drie weer terug in hun thuisland. Wat deze onderbreking betekent voor hun studievoortgang gaat Fontys nu onderzoeken. 

Nieuwe uitwisseling 
Of er in de nabije toekomst nieuwe uitwisselingen komen, is nog niet duidelijk. Maar door de huidige sancties – onder meer reisbeperkingen en de uitsluiting van het banksysteem SWIFT - is dat wel heel lastig en dus de vraag of dit nog gebeurt. 

Er is nog een andere reden waarom het waarschijnlijk niet werkbaar zou zijn: de bevriezing van de samenwerking houdt ook in dat er geen gegevensuitwisseling meer is met de Russische instellingen. Dat kan effect hebben op de studie. 

Andere universiteit 
Overigens komen de huidige (Wit-)Russische studenten niet van een Russische universiteit, ook al hebben ze de (Wit-)Russische nationaliteit. Zij studeren allen aan een universiteit in een ander land, waarvandaan zij bij Fontys een uitwisseling doen. 

De bevriezing van de samenwerking is vooralsnog een tijdelijke maatregel. Het houdt onder andere in dat er geen financiële transacties plaatsvinden, data of kennis wordt uitgewisseld of gezamenlijke evenementen plaatsvinden. [Petra Merkx] 
 

De onderwijsinstelling maakte dat vrijdag bekend. Het gaat om vier Russische universiteiten, waarmee Fontys uitwisselingsafspraken heeft.

De instelling opende ook een speciale pagina voor de huidige studenten uit Oekraïne, waarvan er meer dan veertig bij Fontys studeren op dit moment. Zij hebben grote zorgen over hun familie en de situatie in hun thuisland, blijkt uit gesprekken die de opleidingen met hen hadden.

Er zijn ook 34 Russische en tien Wit-Russische studenten bij Fontys. Voor hen geldt de steun ook, evenals voor studenten van aanpalende landen en medewerkers uit genoemde landen die bij Fontys werken. Zij hebben allen veel onzekerheid over de situatie thuis.

De studenten kunnen zowel psychische als praktische hulp krijgen. Ook staat er veel informatie op de pagina. Onder meer over reizen naar Rusland, wat nu via directe vluchten niet meer mogelijk is. 

Verzoek kabinet
Vrijdag kwam van het kabinet het verzoek aan universiteiten, hogescholen en academische ziekenhuizen hun formele samenwerking met Rusland en Belarus te bevriezen. Tegelijkertijd steunen ze getroffen studenten en medewerkers.

Duitsland, Denemarken en de Europese Commissie gingen Nederland voor.  Nederlandse universiteiten en hogescholen steunen de lijn van het kabinet. Hetzelfde geldt voor onderzoeksfinancier NWO en wetenschapsgenootschap KNAW. Maar ze betreuren de gevolgen voor het onderwijs en onderzoek.

'Onderzoek floreert door internationale samenwerking en de open uitwisseling van kennis, inzichten en ideeën', staat in de reactie. ‘Daarom nemen wij niet alleen deze maatregelen, maar ondersteunen we ook de Russische en Belarussische onderzoekers, docenten, studenten en organisaties die zich uitspreken tegen de invasie in Oekraïne.’

Miljoen euro
Er studeren 917 Oekraïense en 1.653 Russische studenten in Nederland, plus een paar Belarussische studenten. En werken bovendien enkele honderden Oekraïense, Russische en Belarussische medewerkers bij de kennisinstellingen.

Minister Robbert Dijkgraaf van OCW waardeert de hulp aan getroffen studenten en medewerkers. Voor de steun aan deze mensen stelt het kabinet voor dit moment een miljoen euro ter beschikking.

Russische en Belarussische studenten, docenten en onderzoekers die in Nederland zijn, kunnen dus hier blijven. Nederlandse studenten in Rusland en Belarus krijgen het dringende advies naar huis te komen, als dat veilig kan.

Boycot
De boycot betekent onder meer dat er geen geld van de Nederlandse instellingen naar Rusland en Belarus gaat en dat er geen data en kennis meer worden uitgewisseld. Er worden bovendien geen nieuwe samenwerkingsprojecten gestart.

Bij wetenschappelijke evenementen worden deelnemers van Russische en Belarussische instellingen uitgesloten. Onderzoekers van Russische of Belarussische instellingen worden ook niet meer uitgenodigd als referent of commissielid bij de beoordeling van onderzoeksvoorstellen. 

Overigens roept minister Dijkgraaf van OCW alle kennisinstellingen op om extra waakzaam te zijn op het gebied van cybersecurity en kennisveiligheid. Gisteren werd bekend dat Russische hackers al tientallen Nederlandse routers hebben gekraakt. [Petra Merkx, HOP]