Peeters werkt als docent-onderzoeker bij Fontys Paramedisch en doet al jaren onderzoek naar digitale zorg. Ze is een voorstander van digitalisering, omdat dit de kwaliteit van de zorg kan verbeteren. Maar ze is voorzichtig. “Het is niet zo dat digitalisering meteen tot een veel grotere efficiëntieslag gaat leiden en alle personeelstekorten oplost.”

Het kan zelfs gebeuren dat oplossingen leiden tot meer werk. “Denk aan de uitvinding van e-mail”, zegt Peeters. “Ineens konden we mensen over de hele wereld veel sneller berichten sturen. Maar we gingen ook meer berichten sturen. Met andere woorden: digitale oplossingen gaan vaak gepaard met een verandering van werkflow, daar moeten we rekening mee houden, zodat ze ook daadwerkelijk bijdragen aan betere en efficiëntere zorg.”

Digitale oplossingen lopen sterk uiteen: het kan gaan om zichtbare tools zoals robots die taken van zorgverleners overnemen of toepassingen als een robotarm. Maar het kan ook gaan om software die processen vergemakkelijkt, bijvoorbeeld de administratie van een huisarts. Die processen zijn vaak onzichtbaar. Verschillende Fontysinstituten doen praktijkgericht onderzoek naar digitale oplossingen in de zorg.

Protocollen nodig
“Technisch gezien kunnen we al heel veel”, zegt Peeters. “Maar wat we vaak nog niet goed weten, is hoe digitale oplossingen waarde kunnen toevoegen aan de zorg. Daar is nog veel onderzoek naar nodig”, aldus Peeters. “Ook kunnen we nog niet alle risico’s goed inschatten. Bij medicijnonderzoeken bijvoorbeeld kunnen we terugvallen op protocollen, die zijn er vaak niet voor nieuwe digitale zorgoplossingen.”

Verandert de zorg, dan veranderen ook de opleidingen. Volgens Peeters is Fontys Paramedisch al in 2015 studenten anders gaan opleiden. “Ze volgen nu 2,5 van de 4 jaar vakinhoudelijk onderwijs, waarna ze zich specialiseren op een thema en hun kennis toepassen in de praktijk van de zorgsector. Dat gebeurt samen met het werkveld en met andere instituten zoals Fontys Juridisch en Fontys ICT.” [tekst gaat verder onder de foto]

Of digitale oplossingen ervoor kunnen zorgen dat de zorg minder duur wordt - en dus ook de premie van onze zorgverzekering omlaaggaat - durft de docent-onderzoeker niet te claimen. “Digitalisering van de zorg is hierin niet de enige oplossing. Preventie bijvoorbeeld draagt ook bij aan een daling van de zorgkosten. Wel weet ik dat als we niets doen, de zorg steeds duurder wordt.”

Van sensoren naar Zorg
In 2018 krijgt de onderzoeksgroep van Peeters de vraag vanuit BrabantZorg om een oplossing te bedenken voor de druk die mensen met dementie en onbegrepen gedrag leggen op de zorg en hun omgeving. Daaruit is een polsband voortgekomen die data verzamelt over de fysieke toestand waarin de patiënt verkeert.

Peeters noemt deze toepassing een extra set ogen die de zorgprofessional helpt evalueren en betere beslissingen te nemen. Deze ‘wearable’ werd het startschot voor een grootschaliger project: Van sensoren naar zorg, dat is gericht op zorginnovaties en de toepassing van wearables in diverse zorgcontexten.

Op 13 november vindt een eindsymposium plaats van dit project. Experts delen resultaten en inzichten uit het onderzoek en er is aandacht voor de noodzaak van samenwerking tussen verschillende vakgebieden en eindgebruikers om technologie waardevol te maken in de zorg.

Een opsteker voor het kabinet: de integratie van wearables in de zorg biedt kansen om het welzijn van mensen te ondersteunen, wat de druk op de zorg en de omgeving kan verlichten.

De aanwezigen staat vandaag een spektakel te wachten. Een zitting zoals je ‘m op tv ziet, maar dan met studenten. Het atrium van de Avans/Fontys-locatie aan de Onderwijsboulevard in Den Bosch is omgebouwd tot zittingszaal. Frank Visser zit op een verhoging, met aan zijn weerszijden de eisers en de gedaagden, allebei met een eigen in de hand genomen of toegewezen advocaat.

En dat is nodig, want de zaak die vandaag speelt, is serieuze kost. Het gebeuren speelt zich af in Oss, waar Henk en Cora al sinds 1995 wonen in een twee-onder-een-kapwoning. Henk is net gepensioneerd en heeft onlangs zijn achtertuin volledig opgeknapt, zodat hij daar in alle rust van zijn pensioen kan gaan genieten. [Tekst gaat verder onder de foto's]

Irritaties
Alles staat op groen licht voor een mooi leven als gepensioneerde. Alles, behalve de buren: Joep, Karel, hun kind en vrolijke labrador. Zij zijn in 2020 in de woning naast Henk en Cora komen wonen. Tot een paar maanden geleden kwamen ze regelmatig bij elkaar over de vloer voor een bakkie, waren ze zelfs bevriend met elkaar. Maar sinds het pensioen van Henk is daar verandering in gekomen. De irritaties bij Henk richting de buren stapelen zich in een razend tempo op.

De hond blaft te veel en te vaak, de beukenboom zorgt voor vallende bladeren op zijn grond en de muziek – nota bene van Frans Bauer – staat veel te luid. Alles waar Henk van hoopte te genieten tijdens zijn pensioen, verdampt. Elke dag een beetje meer. Hij eist dat de beukenboom verdwijnt, de hond stopt met blaffen en de buren stoppen met het draaien van muziek.

Maar Henk is zelf ook geen heilige, vinden buurmannen Joep en Karel. Henk heeft tijdens een eerdere ruzie agressief gedrag vertoond door een klap uit te delen, reed hun auto ooit klem en heeft bovendien in zijn tuin een luidruchtig windorgel staan waar Joep en Karel helemaal tierelier van worden. Zij willen dat de windgong verdwijnt en dat het agressieve gedrag van Henk stopt.

Verweer
Beide partijen, die rechtsbijstandsverzekerd zijn, krijgen tijdens de zitting de kans hun verhaal te doen. Een half uur lang vliegen de verweren en verdedigingen je om de oren, met af en toe een gefrustreerde uithaal van één van de partijen tussendoor, vaak gevolgd door een sussend woordje van Frank Visser.

Pleitnota’s worden overhandigd en feiten toegelicht. Alle zaken die in een normale rechtszaak behandeld worden, passeren hier ook de revue. De aanwezige advocaten – ook weer gespeeld door studenten – hebben hun huiswerk duidelijk gedaan. Ze raadplegen verschillende wetboeken en halen allerlei artikelen aan. [Tekst gaat verder onder de foto]

Eindoordeel
En dan, als hun zware taak erop zit, verlaat Frank Visser de zaal om in beraad te gaan, om vervolgens na een minuut of tien weer terug te keren. Inclusief eindoordeel. “De beukenboom, een bijzondere boom, zorgt niet voor ernstige hinder en staat niet te dicht op de erfgrens. Hij mag blijven. De hond blaft, maar er is geen bewijs dat het dier voortdurend blaft. Daar hoeft dus niks aan gedaan te worden. De muziek moet daarentegen wel ingeperkt worden.”

“Dan naar de windgong. Het geluid valt qua aantal decibel vast mee, maar wat voor nut heeft het ding? Het windorgel valt in de categorie zinloos geluid en moet in ieder geval ’s avonds en ’s nachts het zwijgen worden opgelegd. En dan het belangrijkste onderdeel: de onderlinge bejegening. Beide partijen worden tot de orde geroepen en moeten stoppen met het vertonen van agressief gedrag.”

Dwangsom
Indien een partij zich niet aan deze opgelegde regels houdt, geldt een dwangsom van 100 euro per kleine overtreding en 500 euro voor het overtreden van het agressieverbod. Alle andere vorderingen worden afgewezen. “Dit is de uitspraak en daar zal men het mee moeten doen. De zaak is afgedaan”, aldus meester Visser, die zijn bezoek afsluit met een advies aan alle aanwezige studenten.

“Het mooie van een hbo-opleiding is dat-ie heel praktisch is ingericht. Het belangrijkste in dit vak is om de praktijk in te gaan. Doe wat. Meld je aan bij een toneelvereniging. Durf je mond open te doen. Ga onder de mensen. Doe zoveel mogelijk ervaring op. En vergeet nooit waar je vandaan komt.” [Karen Luiken]

Dochy is medebedenker van de HILL-methode die bij Fontys in verschillende vormen door instituten wordt toegepast. De afgelopen maanden was er veel discussie over die methode. Dat leidde afgelopen week tot een zeer kritisch artikel in de Volkskrant, wat voor nog meer onrust zorgde.

Dochy verkrachtte in 2016 in Spanje een studente. De Katholieke Universiteit Leuven waaraan hij was verbonden, kreeg daar lucht van en stelde hem in 2018 op non-actief. Maar pas toen de rechtbank hem in oktober 2022 veroordeelde, werd dit feit bekend bij Fontys. De hogeschool verbrak daarop meteen alle banden met Dochy en zijn organisatie High Impact Learning that Lasts (HILL).

Sindsdien ging de discussie binnen Fontys vooral over die onderwijsmethode en nauwelijks meer over Dochy. Tot vandaag de Volkskrant wederom met een artikel kwam, dit keer omdat de Vlaamse hoogleraar tot twee keer toe in een panel zat dat de onderwijskwaliteit van een Fontys-opleiding beoordeelde. En dat het maar de vraag is of hij wel lid had mogen zijn van die visitatiepanels aangezien hij ook werd betaald voor andere activiteiten bij Fontys. 

De eerste keer was in 2017, toen hij en de rest van het panel de bacheloropleiding ICT van Fontys als ‘excellent’ beoordeelde. Vorig jaar, enkele maanden voor zijn veroordeling, zat hij in het panel dat Applied IT, de nieuwe masteropleiding van ICT positief beoordeelde. Overigens is Fontys ICT juist ook het instituut dat al het langst met HILL-principes werkt en daar tot nu toe ook het meeste succes mee heeft.

Goedkeuring
De beoordelingen van deze visitatiepanels, waarvan de leden door de opleidingen zelf worden aangedragen, zijn vaak doorslaggevend om voor een opleiding groen licht te krijgen van de Nederlands-Vlaamse accreditatieorganisatie NVAO. De overheid heeft het al dan niet goedkeuren van opleidingen aan die organisatie uitbesteed.

Het is aan diezelfde NVAO om te controleren of bij die panels geen belangenverstrengeling plaatsvindt. Daarom mogen panelleden minstens vijf jaar geen banden hebben gehad met de bewuste opleiding of instelling. Maar in die laatste paar woorden schuilt het probleem.

“Had Dochy een onafhankelijke positie, dat is de vraag”, aldus Ronald Philipsen, directeur marketing en communicatie bij Fontys. “Hij heeft in de vijf jaar voorafgaand aan beide panelbeoordelingen geen zakelijke band gehad met het bewuste instituut. Hij is wel betaald voor ander werk binnen Fontys, maar niet bij ICT.”

“Interpreteer je de regel dat panelleden binnen de hele instelling geen directe of indirecte belangen hebben of hadden, dan is er wel een probleem. Maar het is een schemergebied: geldt het voor de hele instelling of niet? Zo ja, dan hebben we een probleem. Niet alleen wij, maar het hele hoger onderwijs. Want dan komt er een moment dat je vrijwel niemand meer kan vinden voor zo’n panel, omdat de spoeling dan wel heel erg dun wordt.”

“Ik kan me ook niet voorstellen dat het bij andere hogescholen anders gaat. Mijn persoonlijke ervaring is dat het overal op deze manier gebeurt.”

Philipsen kan niet zeggen of er meer personen zijn die volgens die brede interpretatie van de regel ten onrechte in een beoordelingspanel hebben gezeten bij Fontys. “Daar hebben we nog niet naar gekeken. We hebben wel uitgezocht of Dochy ook nog bij andere Fontys-instituten in panels heeft gezeten. Dat blijkt niet het geval.”

Zorgelijk
Inmiddels heeft minister Dijkgraaf laten weten het “zorgelijk” te vinden dat Dochy in de twee visitatiepanels zat. Hij stelt dat de onafhankelijkheid van panelleden boven elke twijfel verheven moet zijn. “We zijn hierover in gesprek met de NVAO. Criteria moeten kraakhelder zijn.”

In elk geval is voor de NVAO wel duidelijk wat de strekking van de regel is. “Dit moet je niet willen’, zei NVAO-voorzitter Arnold Jonk vandaag in de Volkskrant over Dochy’s deelname aan de panels. Ook stelde hij dat de NVAO naar aanleiding van deze kwestie de regels verder gaat verduidelijken. [Jan Ligthart]

Bij Bron zijn inmiddels meerdere artikelen verschenen over Philip Dochy en met name de discussie rond HILL en varianten op deze onderwijsvernieuwing. Wellicht vind je deze artikelen ook interessant: 

Nieuws: Intern onderzoek naar rol veroordeelde hoogleraar   31-10-2022
Nieuws: Crisisteam: ‘Geen meldingen onveilige situaties hoogleraar’  02-11-2022
Opinie: DownHILL met een veroordeelde hoogleraar 03-11-2022
Opinie: 'Een onderwijsmethodiek met slechts voordelen bestaat niet' 16-11-2022
Column: Een goed gesprek of eindelijk echte discussie? 22-11-2022
Opinie: 'Wie gelooft nog in al deze onderwijsmythes?' 13-12-2022
Nieuws: Houterman: 'Discussie over HILL hoort thuis binnen opleidingen' 13-02-2023
Opinie: 'Eindeloze discussies over onderwijs zijn juist goed' 28-02-2023

Dat team is ook zeker niet het minste. Fontys Hogeschool ICT (FHICT), de Juridische (JHS) én de Paramedische Hogeschool (FPH) zijn alle drie aan het onderzoek - dat in 2017 is gestart – verbonden, legt Manon Peeters van FPH uit. “Vanuit de praktijk kregen we de vraag of sensoren beter ingezet kunnen worden in de zorg. Daar doen wij nu volop onderzoek naar.”

Zo’n zes jaar geleden waren Fitbits, bandjes die allerlei data verzamelen om je gezondheid te monitoren, enorm populair. “Deze sensoren heb je continu bij je en laten je beter begrijpen hoe je lichaam functioneert. Denk daarbij aan een stappenteller, de uren die je slaapt of het aantal calorieën dat je per dag verbrandt”, aldus Petra Heck vanuit ICT. “Maar stel je eens voor wat je allemaal zou kunnen doen met die berg data vanuit een zorgperspectief.”

Juridische en technische vraagstukken
Welke rol is daarin voor ieder instituut weggelegd? Noortje Lavrijssen van de Juridische Hogeschool licht toe wat de rol van haar studenten inhoudt. “Binnen onze opleiding maken we ons hard voor adviseren aan de voorkant. Juristen geven vaak aan wat niet kan, maar wij willen een cultuuromslag inzetten."

"Daarom kijken we binnen dit project samen met de opdrachtgever wat juist wel kan als het gaat om privacy en gegevensbescherming. Een andere student  belicht de regels van het gezondheidsrecht, meer specifiek de Wet zorg en dwang en weer een ander focust op intellectueel eigendomsrecht.”

Vanuit ICT houden verschillende studenten zich natuurlijk bezig met de technische kant van het project, zo licht Heck toe. “We kijken nu bijvoorbeeld naar een algoritme om stress te detecteren in wearable data. Een groep software engineering-studenten bouwt een dataplatform, anderen houden zich bezig met gebruikersinteractie en er wordt ingezet op de bedrijfsprocessen achter de data, zodat we duidelijk inzicht krijgen in wat we allemaal kunnen met de data die we verzamelen.”

Stress signaleren
De gegevens die verzameld worden moeten uiteindelijk leiden tot een beter vorm van stressdetectie waardoor de zorg beter ondersteund kan worden. En dat is nodig volgens Peeters, want er is geen precieze indicator die stress aangeeft. 

“Met de algoritmes die we ontwikkelen proberen we ongewenste of problematische stress te signaleren, zodat dit zo efficiënt mogelijk op te lossen is. Soms willen we ook meten wat ontspant of ‘ont-stresst’. Daarnaast hoeft stress niet altijd negatief te zijn. Iemand die heel enthousiast is heeft bijvoorbeeld ook een hoog stresslevel. Dit is in de zorg ook zinvol om te detecteren.”

Om de inzet van het onderzoek te testen worden de wearables, die de op maat ontworpen software van de onderzoeksgroep bevatten, onder twee groepen verdeeld: mensen met dementie en mensen met Aanhoudende Lichamelijke Klachten (ALK). 

“Bij de eerste groep zijn mensen met dementie, hun mantelzorgers en zorgverleners betrokken”, licht Peeters toe. “De tweede groep betreft mensen met ALK en fysiotherapeuten. In beide contexten speelt stressmanagement namelijk een belangrijke rol in het dagelijks leven. Dit systeem, dat bestaat uit de wearables en de software, meet stress en kan deze mensen ondersteunen.”

Gezamenlijk doel
De resultaten die uit het onderzoek voortvloeien worden uiteindelijk gebruikt om naar een gezamenlijk doel te werken: binnen een stresssituatie een moment van ontspanning creëren. “Mensen met ALK kunnen zich daar zelf bewust van zijn. Voor mensen met dementie is het belangrijk voor de zorgverleners, zodat zij de stress- en ontspanningsmomenten van hun cliënt begrijpen.”

Of het systeem om stress te meten ook daadwerkelijk werkt in de praktijk, is nog even afwachten. Maar de drie onderzoekers hebben er alle vertrouwen in. “Het project bestaat al zo’n vijf jaar, maar we staan eigenlijk nog maar aan het begin. We hebben veel vooronderzoek moeten doen waarbij we alle eisen uit de praktijk moesten halen.”

Sprongen vooruit
Dat heeft geleid tot de mogelijke oplossing die binnenkort in de praktijk uitgeprobeerd wordt. “Daarna kunnen we waarschijnlijk weer terug naar de tekentafel om het systeem om stress te meten te optimaliseren. Dat zou ook goed nog twee jaar kunnen duren. Maar dan hebben we wel enorme sprongen vooruit gemaakt om de zorg rondom stress te kunnen ondersteunen.”

Peeters ziet daarbij niet alleen de meerwaarde voor de maatschappij, maar ook voor onderzoekers en de betrokken studenten. “Het heeft echt een toegevoegde waarde, op verschillende levels. We functioneren daarbij ook echt als één team met de verschillende instituten. Wat dat betreft had ik dit binnen alleen onze opleiding ook nooit kunnen bewerkstelligen.” [Noëlle van den Berg]